pancratium.
· Calfa
Յաւելաւ պանկրատիոնն, եւ յաղթէր իդգամիս սիրակուսացի յաղթանդամն։ Կարոս հեղիացի ի ստադին եւ ի պանկրատի յաղթէր յետ Հերակղեայ։ Յաւելաւ մանկտւոյ պանկրատիոնն, որ է հասեւառիկ (յաւելեալ ի թարգմանչէ), եւ յաղթէր փեդիմոս աղեքսանդրացի ի ստադին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
cf. Պանկրատ.
· Calfa
Յաւելաւ պանկրատիոնն, եւ յաղթէր իդգամիս սիրակուսացի յաղթանդամն։ Կարոս հեղիացի ի ստադին եւ ի պանկրատի յաղթէր յետ Հերակղեայ։ Յաւելաւ մանկտւոյ պանկրատիոնն, որ է հասեւառիկ (յաւելեալ ի թարգմանչէ), եւ յաղթէր փեդիմոս աղեքսանդրացի ի ստադին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
to scent, to smell.
· Calfa
ՌՆԳԱՎԱՐ ԼԻՆԵԼ. Վարել զռնգունս՝ այսր անդր յածեցուցանելով՝ առ ի քաջ հոտոտել.
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
· Calfa
Եդին ի մտի այնուհետեւ ոչ այսր անդր սայթաքել. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Է. 17։)
Ոչ ինչ այնուհետեւ թոյլ տային սայթաքել խորհրդոց նորա այսր անդր. (Փարպ.։)
Զմիտս լսողաց առ վայր մի սայթաքեցուցանէր այսր անդր, զի զճշմարտութիւն աճեցուցանել հաստատեսցէ. (Փարպ.։)
to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.
· Calfa
Զմիտս լսողաց առ վայր մի սայթաքեցուցանէր այսր անդր, զի զճշմարտութիւն աճեցուցանել հաստատեսցէ. (Փարպ.։)
cf. Պարզմտութիւն.
· Calfa
Ըստ օրինի պարզամտութեան իւեանց հաւատարիմ համարեալ զնենգութիւն գաղտասոյր որսողացն՝ վաղվաղակի անդր հասանէին. (Ղեւոնդ.։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
· Calfa
Եւ պարզեալ զթուղթսն (մագաղաթեայս) աղեքսանդր՝ ընթեռնոյր. (Պտմ. աղեքս.։)
to take the air, tone or manners of the Parthians, to speak in Parthian.
· Calfa
գալիլեացիք էին պետրոս եւ անդրէաս. եւ անդրէն վաղվաղակի պարսկանային եւ պարթեւանային ։
cf. Պարսաքարեմ;
to spring up, to burst out, to jump forth.
· Calfa
Բայց աղեքսանդրոս (ի ջրոյն) յերկիր արտաքս ի ցամաքն պարսեաց. (Պտմ. աղեքս.։)
to imitate or become Persian, to adopt the Persian tongue tone or manners.
· Calfa
Գալիլեացիք էին պետրոս եւ անդրեաս. եւ անդէն վաղվաղակի պարսկային եւ պարթեւնային. (Կոչ. ՟Ծ՟Է։)
cf. Պահանորդ.
· Calfa
Ելանիցեք արտաքոյ քաղաքիս, իբրեւ թէ իջանիցէք ի դաշտ անդր ի թեւ մի պարսկապանաց որդւոցն ասուր. (Յուդթ. ՟Ծ՟Դ. 2։)
debt, duty, obligation, engagement;
due;
active debt, credit;
tribute, tax, impost;
cause, reason, author;
in debt to, indebted, accountable, responsible;
guilty, culpable;
— բաշխք, tribute due;
—ոյ տէր, creditor;
v. imp. — է, there must, there ought;
it is right, it is necessary;
— եւ արժան էր, it was necessary;
չէ —, ոչ է —, ոչ է եւ պատշաճ, it must not be, it is not right, just or lawful;
չէ — կենաց, he is unworthy of life;
— վարկանել, to think proper, to deem expedient;
արկանել ընդ —եօք, to cause to run into debt, to get into debt, to be involved in debt;
մտանել ընդ —եօք, to run into debt;
to lay oneself under obligations;
բազում —ս ունել, լի —եօք լինել, to be over head and ears in debt;
— անձին համարել, to assume the obligation;
հատուցանել զ — ս իւր, to discharge or pay a debt;
հատուցանել զ —ս երախտագիտութեան, to discharge a debt of gratitude;
հատուցանել զ— ս իւր առ հայրենիս, to pay one's debt to one's country;
—առնել, to render culpable, to impute, to accuse;
to condemn;
cf. Թոյլ;
cf. Պատշաճ.
· Calfa
Որ պարտոյ տէրն էր նեղէր կեղէր (զնա) դարձուցանել անդրէն զպարտսն. (Ճ. ՟Բ.։)
to grow tired, to be too much fatigued, to tire or weary oneself, to become weak, debilitated, exhausted.
· Calfa
Մայրն թողոյր (զդուստրն) անդրէն ընդոստ ի տանն, անկեալ պարտասեալ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)
overthrow, defeat, discomfit;
subjection;
ի — մատնել, դարձուցանել, արկանել, ընկղմել, to overcome, to conquer, to defeat, to rout, to overthrow, cf. Պարտեմ;
ի — մատնիլ, to be vanquished, conquered, defeated, routed, to lose the battle, to be discomfited;
— խոստովանել, to succumb, to yield, to give up, to cede, to surrender, to deliver up the arms, to submit;
to avow or know one's weakness.
· Calfa
Եւ պտղոմեոս ընդ առաջ նորա զօրօք, եւ դարձոյց զնա ի պարտութիւն. եւ փախստեայ լինէր աղեքսանդրոս, եւ այլն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Ա. 15։)
cf. Սարաւանդակ.
· Calfa
ՍԱՐԱՒԱՆԴ ՍԱՐԱՒԱՆԴԱԿ. ἅκρα promontorium եւ λόφος cervix եւ այլն. Սար ի դուրս ցուցեալ, կամ կառկառեալ աստի եւ անդր. դարաւանդ. գահաւանդ, բարձրաւանդակ. եւ պարանոց երկայնեալ.
cape, headland, promontory, foreland.
· Calfa
ՍԱՐԱՒԱՆԴ ՍԱՐԱՒԱՆԴԱԿ. ἅκρα promontorium եւ λόφος cervix եւ այլն. Սար ի դուրս ցուցեալ, կամ կառկառեալ աստի եւ անդր. դարաւանդ. գահաւանդ, բարձրաւանդակ. եւ պարանոց երկայնեալ.
to dress up, to trim or trick out, to bedizen, to bedeck, to embellish, to ornament;
to paint, to plaster.
· Calfa
Հատակտուր սեթեւեթել։ Այսր անդր սրաւառեալ՝ սեթեւեթեալ երթային. (Յհ. կթ.։)
September.
· Calfa
september. Անուն ամսոյ հռովմայեցւոց իբր եօթներորդ կոչեցեալ ի մարտէ եւ անդր. (վր. եւ ռմկ. սեկտեմբեր )։ Տօմար.։ Յայսմաւ. եւ այլն։
want, indigence;
necessity;
witness, testimony.
· Calfa
Լուր որ ի սուրբսն հօր մերում կիւրղի աղեք. սանդրացւոյ՝ յեփեսոս հակառակ նեստորի ամպարշտի՝ ասելով ի ձեռն պիտաւորութեան որ ի սուրբսն ամբրոսեայ մետիղոցւոյն. (Ոսկիփոր.։)
v. imp. one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.
· Calfa
Մի զամենայն ինչ խառն առաջի արկեալ մեկնեսցես, բայց միայն զայն՝ որ ի կարգ անդր պիտիցի. (եւագր. ՟Գ։)
necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?
· Calfa
Զգութս ձեր ինձ փոխ տուք, զի եւ դուք անդրէն դաջիք ի պիտոյ ժամանակի. (իսիւք. եւ Վանակ. յոբ.։)
cf. Պոռնկանոց.
· Calfa
Պոռնկոցս զերանելի բարութիւնս երկնից կարծելով՝ ընդ ամենանդրեայ եւ ընդ այլ չարագլուխս. (Միսայէլ խչ.։)
Ձախող զղջմամբն զոգիսն անդրէն կրկնեալ՝ զտաճարն զգաստութեան պոռնկոց առնիցեն. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։ 2)
crowning with flowers.
· Calfa
Պսակազգեցութիւնք ընդ բոլոր մակեդոնիա լինէի (ի ծննդեանն աղեքսանդրի) . (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Ջոլիր;
split hair;
— առ —, cf. Ջոլրաբար;
—ս առնել, to make a distinction or difference;
to sow division.
· Calfa
Հառաքէլեան ջոկին (Զաւակաց կամ տանն) անդրանիկ էր. (Կիւրղ. ծն.։)
sketch, draught, outline;
draughtsman, pattern-drawer.
· Calfa
Ի ստուերագիր (կամ ստորագիր) տառն մովսեսի՝ անդրանիկ որդի իսրայէլի. (Նար. առաք.։)
to go swiftly, to run rapidly, to hasten.
· Calfa
Իբր ի նաւապետէ իմեմնէ սրավարեցայ թիակօք ի մակուկի ճառիս։ Սրավարեալ խոյանայր (իբրեւ զարծուի) զկնի գիշատեալ այլազգեաց։ Այսր անդր սրավարեալ սեթեւեթեալ երթային։ Սակաւք ոմանք սրավարեալք ի թշնամեացն անկանէին. (Յհ. կթ.։)
to sanctify, to consecrate;
to purify;
to clean, to wipe off, to wipe dry, to spunge up;
to expiate;
to offer, to dedicate;
to observe, to keep religiously;
to absterge, to cleanse, to deterge;
— զմօրուս, to shave the beard;
— զեղնգունս, to pare the nails;
— զուռս, to prune, to lop;
հրով —, to refine by fire;
— զցորեան, to winnow.
· Calfa
Սրբեա՛ դու ինձ զամենայն անդրանիկս։ Սրբեսցես զնոսա՝ քահանայանալ նոցա ինձ։ Սրբեսցես զերբուծն ի նուէր.եւ այլն։
to skip or frisk about, to run here and there.
· Calfa
ՎԱԶՎԱԶԵԼ. ἄλλομαι salio, salto. Վազելով վազել. այսր անդր ոստոստել խաղալ. վազվըզել, ցաթկըտել.
ancient, old, former;
anciently, formerly, once on a time;
early, betimes, soon, quick;
tomorrow;
— քաջ, very early;
— քաջ ընդ առաւօտն, at the break of day or of dawn, at the peep of day, very early in the morning, at dawn;
— ուրեմն, in bygone times, of old, long ago, a long time ago;
ի — ժամանակս, anciently, formerly;
ի — ժամանակաց, time out of mind;
— ընդ փոյթ, soon, quick;
forthwith, directly;
— կամ անագան, եթէ — եթէ անագան, sooner or later;
ոչ կարի — ոչ յոյժ անագան, neither too soon nor too late;
ո՞չ — իսկ ասացի քեզ, did I not tell you before ?.
· Calfa
Ի վաղու հետէ փոյթ լիցի ձեզ շինել. իմա՛, զկնի վաղուի եւ անդր. վաղուընէ ետեւ. (Ագաթ.։)
sooner;
prior, before;
քան զբանն — եղեւ գործն, no sooner said than done.
· Calfa
Պարտ է ջանալ փախչել աստուստ անդր զվաղագոյնս (իմա՛ որպէս յն. ὀτέ τάχιστα այսինքն վաղագոյն ըստ կարի). (Սահմ. ՟Ժ։ ի Պղատոնէ.)
adj. s. early-riser;
— լինել, to be up very early.
· Calfa
ՎԱՂԱՅԱՐՈՅՑ ԼԻՆԵԼ. ὁρθρίζω, ἁνίσταμαι mane sive diluculo surgo. Կանուխ՝ վաղ քաջ ընդ առաւօտն՝ գիշերախառն յառնել. կանխել ընդ առաւօտս կամ ի վաղիւ անդր. էրքէն գալգմագ.
morning;
—, ի —, in the morning, early.
· Calfa
Եւ իւր մ. τὸ πρωΐ mane. Այգուց. ընդ առաւօտն. ի վաղիւ անդր. առւըտանց.
Պատրաստեցարու՛ք վաղորդայն տալ պատերազմ։ Յարուցեալ ի վաղորդայն անդր՝ ասէ. (՟Ա. Մակ. ՟Գ. 58։ Ծն. ՟Ի՟Դ. 54։)
oubliette, dungeon of death;
խոր —, deep dungeon, profound gulf, bottomless pit.
· Calfa
Մինչեւ յանդրանիկ գերւոյն, որ կայր ի վիրապի. (Ել. ՟Ժ՟Բ. 29։)
to beat off, to drive or beat back, to rout, to scatter, to disperse, to defeat, to crush, to discomfit.
· Calfa
Զօրաժողով լեալ՝ հասանէր, եւ վանեալ վկանդեալ՝ ընդ ձեռամբ նուաճէր։ Մինչեւ ցաղեքսանդրոս՝ որ զասիացւոց աշխարհն վկանդեաց. (Եւս. քր. ՟Ա։)
payment, pay, requital, retribution, compensation;
discharge;
acquittance, receipt;
end, finish;
ի —, received;
— առնել, to finish, to bring to an end or conclusion, to accomplish.
· Calfa
flax;
tow, hards of flax, flaxen tow, stuffing;
oakum.
· Calfa
Լուսանային զվուշսն։ Եղբա՛յր աղեքսանդրէ, բարւոք լուա՛ զցօղունդ, զի վուշ է։ (Վրք.հց. ՟Ժ՟Ա։)
extraordinary wit, great sagacity, acumen, genius.
· Calfa
Եթէ աղէքսանդրոս իւրով վսեմախոհութեամբ պատերազմօղ քաջ է, երթիցէ միայնակ, եւ տացէ պատերազմ. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Վտանգեցուցանեմ.
· Calfa
Վտանգեմ զքեզ ի սաղմոսելն ... Եղբայր իմ վտանգէ զիս՝ ասա եւ անդր շրջելով։ Հոգք սոցին վտանգեն զիս յոյժ. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Զ։)
to drive away, to expel, to banish, to exile, to expatriate, to cause to wander or stray;
— ի ծառայութիւն, to reduce to slavery to lead into bondage.
· Calfa
ἅγω duco, abduco. Ի բաց կամ անդր քան զբնիկ տեղին վտարել. վարել տանել. տարագրել. կր. տարագրիլ. եւ Օտարանալ. վտարանջել.
stadium;
իբրեւ —աւ, as it were a bow-shot.
· Calfa
Ի բացեայ իբրեւ վտաւանաւ։ Անտի անդր վտաւանք իբրեւ նձ։ Իբրեւ քսան վտաւանաւ։ Որչափ քան զերկուս վտաւանս. (Իբրեւ վեց հարիւր վտաւանաւ. Ծն. ՟Ի՟Ա. 16։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 9. 10. 16. 29։)
temple, fane, church;
palace, court, hotel;
banqueting-hall;
banquet, feast;
— խորհրդոյ, council-hall, House of Parliament.
· Calfa
Երկիրպագից ի տաճար սուրբ քո։ Ի տաճարէ սրբոյ իւրմէ։ Տաճար տեառն։ Տաճարն ներքին։ Փախստեայ անկանել ի տաճար անդր յերուսաղէմ.եւ այլն։
Arab;
Turk;
Arabian;
Turkish;
swift-footed;
— ձի, barb, Barbary or Arabian horse;
— ասորի, Canaanite;
cf. Ուղտ.
· Calfa
ἅραψς, ἅραβες araba, arabes σαρακηνός saracenus. այսինքն ընթացիկ. արագոտն. վազուկ. պ. թազի. եբր. արէպ, արապ. որ եւ Արաբացի, Սարակինոս, Հագարացի. Ազգ արաբացւոց արօտականաց կամ խաշնարածաց՝ վրանօք շրջողաց այսր անդր.
rendering black, blackening.
· Calfa
Միթէ անդր (ի հնդիկս) միայն ոչ եհաս ասաղ սպիտակակար, եւ ոչ յայլ աշխարհս աստղ սեւագործ. (Եզնիկ.։)
beloved of God.
· Calfa
Զամենեսին սիրաստուածս միանգամայն եւ աստուածասէրս, սիրօղս զճշմարիտն աստուած, եւ անդէն (կամ անդրէն) սիրեցեալս ի նմանէ. (Փիլ. իմաստն.։)
amiable, dear, beloved, well-beloved;
affectionate, benign, kind;
favourite, darling, lover;
—դ իմ, my dear;
— ընծայել, to render amiable;
— է ինձ, I prefer;
— է քեզ գեղեցիկն, the beautiful affects you;
— է ինձ կարծել, I should think;
— է ինձ տեսանել ի քեզ, I am very happy to see in you;
— էր ինձ բարերարել, I had placed all my happiness in doing good.
· Calfa
Մին սիրելի, եւ միւսն ատելի։ Մի իշխեսցէ անդրանկացուցանել զորդի սիրելոյն։ Սաւուղ եւ յովնաթան սիրելիք։ Առ դու զորդիդ քո սիրելի, զոր սիրեցեր՝ զիստհակ։ Ոչ խնայեցեր յորդիդ քո սիրելի վասն իմ։ Դա է որդի իմ սիրելի, ընդ որ հաճեցայ։ Բայց ձեզ ասեմ սիրելեաց իմոց։ Ողջոյն տան քեզ սիրելիք։ Ողջոյն տաջիր սիրելեաց մերոց իւաքանչիւր յանուանէ.եւ այլն։
primitive, original, radical, pristine, primordial, first, initial;
elementary;
cf. Մեղք;
—ն, beginning.
· Calfa
Զսկզբնականի եւ թագաւորականի երրորդութեան զաստուածութիւն։ Ի վերջին ժամանակս մուտք ծոցածինն սկզբնականի անդրանկանն։ Սկզբնական կենացն զօրութեամբ դիմեաց ի դժոխս. (Ածաբ. կիպր.։ Պիտ.։ Եղիշ. դտ.։)
beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.
· Calfa
Եւ արդ տես ի սկզբանս իսկ աւետարանին, որչափ այսր եւ անդր հարկանէ զմիտսն։ Ահաւասիկ երեք ճառք, եւ զսկզբանս բանս ոչ եւս կարացաք լուծանել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1. եւ 3։)