Your research : 67 Results for խ

Entries' title containing խ : 4768 Results

Աշխատասէր

cf. Աշխատաջան.


Աշխատասիրաբար

adv.

diligently, carefully.


Աշխատասիրեմ (եցի)

va.

to labour diligently;
to compose, to write.


Աշխատասիրութիւն (ութեան)

s.

diligent labour, elaborate study, industry;
work, production.


Աշխատաւոր (աց)

adj. s.

adj. s. that works, that labours;
servant;
— եղբայր, lay-brother.


Աշխատեմ (եցի)

va.

to fatigue, to trouble, to incommode, to disquiet, to disturb.


Աշխատեցուցանեմ (ուցի)

va.

cf. Աշխատեմ.


Աշխատեցուցիչ (չի, չաց)

adj.

troublesome, tedious;
which makes work, fatiguing.


Աշխատեցուցանող (աց)

cf. Աշխատեցուցիչ.


Աշխատիմ (եցայ, եաց)

vn.

to work, to take trouble, to toil, to labour.


Աշխատութիւն (ութեան)

s.

fatigue, trouble, labour, care, endeavour, effort;
work, business;
exeroise;
fabrication;
— մտաց, stretch of the mind, intense application;
աշխատութեամբ, with difficulty, with great trouble.


Աշխար

s.

mourning, lamentation, complaint;
— դնեմ, cf. Աշխարեմ.


Աշխարան (ի)

s.

a place for tears or lamentation.


Աշխարանուագ

adj.

plaintive, mournful, lamentable.


Աշխարեմ (եցի)

va.

to complain of, to lament, to mourn, to deplore.


Աշխարելի (լւոյ, լեաց)

adj.

deplorable, lamentable.


Աշխարհ (աց)

s.

world, universe;
land, country, region;
փոքր —, microcosm;
հանդերձեալ —, the other world, future life;
ընդ ամենայն —, through all the world;
— ամենայն, all the world or people, every body;
ըստ — հանել, to expatriate, to exile, cf. Արտաքսեմ, cf. Աքսորեմ;
ելանել՝ փոխիլ յաշխարհէ, to go in the other world;
գալ յ—, to be born, to come into the world;
յաչս —ի, in the eyes of the world;
զուլ զ—, to leave the world.

• , ի-ա հլ. «աշխարհք, երկիր, գաւառ ևն» ՍԳր. Ագաթ. Կոչ. Եւս. (գրուած է աշխարհ՝ Տիմոթ. կուզ էջ 216 և 297 շատ անգամ. Փիլ. իմաստ. 33 գրուած է աշխարհ և յետոյ ր տառը քերուած հանուած. Փիլ. այլաբ. 143 և յետոյ՝ յաճախ ունի աշխարհ). որից աշխարհագիր ՍԳր. աշխարհաբնակ Առաթ. Բուզ. աշխարհագոյժ Ոսկ. մ. ա. 19, 25. աշխարհագործ Ագաթ. աշխարհագոր-ծութիւն Եւս. քր. աշխարհագունդ Ագաթ. աշխարհակոծ Մաշտ. աշխարհահեղձ Մշտ. աշխարհադիտել Յես. ժը. 8. աշխարհազօր Բուզ. աշխարհաժողով Ագաթ. աշխարհա-կան Կոչ. Կորիւն. Բուզ. Ոսկ. Ագաթ. (հմմտ. ասոր. [syriac word] 'almā «աշխարհ» և [syriac word] *almāyā «աշխարհական, laicus»). անաշ-խարհիկ ՍԳր. Ագաթ. տարաշխարհ Եւս. քր. Ոսկ. մ. բ. 7. տարաշխարհական Ոսկ. ես. մտթ. և Փիլիպ. միջնաշխարհ Բուզ. համաշ-խարհի Բ. մկ. գ. 18. Կորիւն. գերաշխարհիկ Պիտ. Յհ. իմ. երև. չնաշխարհիկ Ոսկ. մտթ. և յհ. Եւս. քր. աշխարհաբառ Մխ. անեց. 14 (չունի ՆՀԲ). բարդութեանց մէջ կրճատ-մամբ՝ աշխարհալած Կորիւն. աշխարհամար ՍԳր. նոր բառեր են անդրաշխարհ, անդրաշ-խարհային, աշխարհագրական, աշխարհա-գրագէտ, աշխարհահանդէս, աշխարհահըո-չակ, աշխարհածնութիւն ևն։

• = Հպրս. xšaϑra «թագաւորութիւն», ցնդ. xšaϑra-«թագասորութիւն, իշխանութեւն». սանս. kšatra «տէրութիւն, իշխանութիւն», բաղդ. պհլ. xšatr «երկիր», պհլ. šatr, պրս. [arabic word] šahr «քաղաք» (հնագոյն նշանակու-թեամբ «երկիր») կամ նաև [arabic word] šār նոյն նշ., քրդ. [arabic word] šār «երկիր», [arabic word] šeher, šehir «քաղաք»։ Մագում է իրան. xšāv «իշ-խել» արմատից։ Բառիս հին արշակունեան ձևն էր-xšaϑr, որ յետոյ եղաւ xšahr, որից էլ հայերէնի օրէնքների համաձայն ձևացաւ աշխարհ։ Իրանեան բառը աւելի յետոյ վե-րածուեց šahr ձևին և այս ժամանակ վերըս-տին փոխ առնուելով՝ դարձաւ հյ. շահ (հմմտ. շահաստան, անաշահիկ ևն)։-Հիւբշ. 101։

• Հներից շատեր հանում են աշխար բա-ռից, այսպէս՝ Յայսմ. մարտ 19 «Աշ-խարհ ասելն այլ զնոյն նշանակէ (հմմտ. երկիր, այն է «վախեցի՛ր»), որ աշխար և սուգ է և կոծ և աղէտ ողբոց և հովիտ վշտաց և տրմութեան», Տօմար. «Աշ-խարհ կոչի աշխար և սուգի և տրտմու-թեան հովիտ»։ Տօնակ. «Աշխարհակա-նըն աշխարական ասի. և աշխարհն՝ սգոյ, և աղէտի անուն է. զի աշխարելի է աշ-խարհականն»։ Տաթև. ձմ. ճժ. «Կոչի աշխարհ, այսինքն է աշխար, որ է սուգ և տրտմութիւն և միշտ և հանապագ պարտ է աշխարել զմեզ՝ և ի սուգ և ի

• տրտմութեան կալ ի վերայ երկրի. զի զտեղիս զայս՝ հովիտ տրտմութեան անուանէ մարգարէն Դաւիթ»։ Նոյն է և Տաթև. հարց. 210։-ՆՀԲ լծ. պրս. թրք. աշիքեար «յայտնի» կամ հյ. աչքառ «տեսանելի, երևելի» կամ ազգեր (ազգ բառի յոգնակին), թրք. ասկէր «զին-ւոր»։ Ուղիղ մեկնութիւնը տուաւ նախ Müller SWAW 42, 255, նոյնը Պատկ. Aрм. reorp. 74։ Հիւնք. պրս. šahr բառից։

• ԳՒՌ.-Իրև. Վն. աշխար, Ալշ. Ախց. Ակն. Կր. Հմշ. Մշ։ Պլ. Ջղ. Ռ. Սչ. աշխարք, Ագլ. Տփ. ա՛շխարք, Ասլ. աշխար*, Ննխ. աշխարք, ախշարք, Ոզմ. ախշար, Խրբ. Շմ. Սեբ. ախ-շարք, Ղրբ. ա՛շխարք, ա՛խշարք, Մկ. աշ-խարք՝, Գոր. ըշխա՛րք, Տիգ. mշխmրգ, Մրղ. mշխmրք,, Սլմ. mխշmրք, Զթ. աշխօրք, աշխորք, Հճ. աշխօյ։ Նոր բառեր են աշխար-հանցում, աշխարհի, աշխարհկործում, աշ-խարհովի, աշխարհքտես ևն։


Աշխարհաբնակ

adj.

that inhabits the world or a country;
cosmopolitan.


Աշխարհագիր

s.

geographer;
cosmographer;
geography;
cosmography, poll-tax;
— առնել, to take a census, cf. Աշխարհագրեմ.


Աշխարհագոյժ առնեմ

sv.

to proclame every where or with a loud voice, to divulge, to noise abroad.


Աշխարհագոչ

adj.

published or that publishes throughout the world.


Աշխարհագով

adj.

praised by all the world.


Աշխարհագովութիւն (ութեան)

s.

the reception of universal praise;
universal praise.


Աշխարհագործ

s.

Creator of the world.


Աշխարհագործութիւն (ութեան)

s.

creation of the world.


Աշխարհագումար

cf. Աշխարհախումբ.


Աշխարհագունդ (գնդոյ, գնգի)

s.

geographical globe.


Աշխարհագրական (ի, աց)

adj.

geographical.


Աշխարհագրութիւն (ութեան)

s.

geography;
— բնական, physical -;
— քաղաքական, political -.


Աշխարհադիտեմ (եցի)

vn.

to observe or spy a country.


Աշխարհազօր

adj.

composed of all sorts of warriors.


Աշխարհաժողով

adj.

cf. Աշխարհախումբ.


Աշխարհալիր

adj.

that fills the universe.


Աշխարհալոյս

adj.

that gives light to all the world


Աշխարհալուր

adj.

heard throughout the world.


Աշխարհախորհ

adj.

thought or done by universal consent.


Աշխարհախումբ

adj.

in universal or general assembly;
universal, general.


Աշխարհածանօթ

adj.

acknowledged by all the world;
notorious, manifest;
— հրատարակութիւն, notoriety.


Աշխարհածուհի (հւոյ)

s.

empress, queen, princess.


Աշխարհածուփ

adj.

that agitates or troubles the world;
agitated or troubled in the world.


Աշխարհակալ (աց)

s.

conqueror;
monarch, emperor, prince.


Աշխարհակալութիւն (ութեան)

s.

conquest.


Աշխարհական (ի, աց)

adj. s.

worldly, temporal;
secular, lay;
universal, general;
lay or secular man;
— առնել, to secularize;
— վիճակ՝ կարգ, a secular life.


Աշխարհականացեալ

adj.

secularized married.


Աշխարհականութիւն (ութեան)

s.

secular life.


Աշխարհակեաց

adj.

secular, laical, temporal.


Աշխարհակեր

adj.

that consumes the universe.


Աշխարհակերպ

adj.

worldly, secular.


Աշխարհակեցոյց

adj.

that saves, redeems the world.


Աշխարհակիր

adj.

that sustains the world.


Definitions containing the research խ : 2442 Results