hedge-breaking.
· Calfa
Աստուածամարտ եւ ցանկապատառ դիւամոլի՝ անօրինին սմբատայ։ Գողացեալքդ ի գայլէն սմբատայ, եւ ցանկապատառ հետեւողաց նորա. (Մագ. ՟Ա. ՟Բ։)
passion, love, lust, sensuality, lechery, concupiscence;
զվավաշոտ ցանկասիրութեամբ թեւակոխել, to abandon one-self to voluptuousness.
· Calfa
Միանան ի պէսպէս ցանկասիրւթեան ցնորս, ի պոռնկութիւն, ի սպանութիւն, յամբարտաւանութիւն, յագահութիւն, ի փառասիրութիւն. (Նար. երգ.։)
to surround with hedges, to hedge or wall in, to enclose, to encircle;
— զհամարս տանց, to divide into chapter and verse.
· Calfa
Հաւատոյ վահանաւ, եւ ասպարով շնորհացն, շնորհացն, եւ խաչին տիգաւն ցանգեալ՝ հակառակողացն անըմբռնելի եղեր. (Ժմ. յն.։)
desire, longing, envy;
will, pleasure;
sensual pleasures, lust, concupiscence, voluptuousness, sensuality, passion, love;
cupidity;
— փառաց, ambition;
գալ ի —, to desire, to wish;
լինել ի ցանկութեան մեծի, to desire ardently, to wish for eagerly;
առնել ընդ ցանկութեան անձին, to act according to one's caprice.
· Calfa
Զցանկութիւն տնանկաց լուար տէր։ Տէր առաջի քո է ամենայն ցանկութիւն իմ։ Զի սկիզբն նորա ճշմարիտ ցանկութիւն խրատու է։ Ցանկութիւն իմաստութեան տանի յարքայութիւն։ Առ ամենայն ցանկութիւն բաւական։ Հաց ցանկութեանց (այսինքն ցանկալի) ոչ կերայ։ Խօսի բանս խաղաղութեան ըստ ցանկութեան (այսինքն հաճոյից) անձին իւրոյ։ Ըստ ամենայն ցանկութեան քում, կամ անձին քոյ՝ զենցես, եւ ուտիցես միս ըստ օրհնութեան տեառն Աստուծոյ քոյ.եւ այլն։
Մեծաւ ցանկութեամբ ճաշակել զանուշակս քաղցրութեանն զբարերարին խնամս։ Ըստ իւրաքանչիւր բարւոյ ցանկութեան սուրբ շնորհօք։ Զայցելութիւնն առնուլ բարեացն ցանկութեամբ. (Յճխ.։)
net, seine;
net-work;
snare;
cf. Ցանցատեսակ;
սփռել զ—, to spread nets;
անկանիլ ի —ս, to be caught, taken in a net;
to be snared, netted, entrapped.
· Calfa
Իբրեւ զձկունս ծովու՝ ձգեաց զնա ցանցիւ իւրով։ Խունկս ծխեսցէ ցանցից իւրում։ Սփռեսցէ զցանցն իւր։ Որպէս ձկունք որսացեալք ցանցիւք չարեօք (յն. չարօք)։ Անկցին ի ցանցս նորա մեղաւորք։ Ցանց ձգեաց ոտից իոց։ Արկից զցանց իմ զնովաւ, եւ պատեսցի ուռկանաւ ի պաշարումն. եւ այլն։
inclined to anger, hasty, irascible, passionate, choleric.
· Calfa
Որ աստ ցասկոտ է եւ բարկացօղ, անդ բարկութիւնն Աստուծոյ մնայ ի վերայ նորա. (Յհ. գառն. խր.։)
anger, indignation, passion, wrath, ire, rage, fury;
ի — ածել, to provoke, to anger, to incense;
գրգռել զ— ուրուք, to rouse or stir up wrath, to put into a passion;
թափել զ— բարկութեան, to vent one's anger or spleen;
մեծապէս ցասմամբ եռալ ախտից, to be aggravated, to become worse;
լինել ցասմամբ ընդ ումեք, to be angry with, to quarrel with a person.
· Calfa
Վասն է՞ր յուզեալ իցէ ցասումնս այս ամենայն ի վերայ մեր։ Դարձեալ ի ցասումն եղեալ յուլիանոս։ Ցասումն արարեալ զօրականացն եւ գումարեալ ի վերայ նորա. (Եղիշ. ՟Բ։ Ճ. ՟Ա.։ Եւս. քր. ՟Ա։)
to be in pain, to have a pain, to be ill, to suffer;
to pain, to be afflicted, vexed, chagrined, sorry.
· Calfa
Ցաւագնելոց էք յետ գնալոյն իմոյ։ Այլ նա եւ ցաւագնին ասէ հոգեւորքն, այլ տրտմութիւնն այն շնորհ է առանձինն։ Ոչ միայն ոչ ցաւագնել ձեզ, այլեւ ուրախ լինել. (Ոսկ. յհ.։)
condoling with, compassionate, feeling for;
— լինել, to condole with, to commiserate, to share in another's affliction, to be compassionate, to sympathise with, to pity.
· Calfa
Ե՛կ երեմիա՝ ցաւակից մարգարէ։ Զոր տեսեալ Աստուծոյ զցաւակից նորա կամս. (Լմբ. պտրգ.։ Մխ. երեմ.։)
to cut or tear up.
· Calfa
Կապերտ նոր արկեալ ի վերայ պատառուն ձորձոյ՝ ցաւատէ զնա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
to cause pain or sorrow, to pain, to afflict.
· Calfa
Որքան զմարմինն ցաւեցուցանեն եւ ապականեն, այնքան զհոգին նորոգեն։ Եւ ո՛չ այն ինչ՝ որ ցաւեցուցանէ։ Ցաւեցուցեալ զմեր սիրտս։ Ցաւեցուցանէ, կշտամբէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։ Յհ. կթ.։ Խոսր.։ Մխ. երեմ.։)
to have a pain, an ailing;
to be afflicted, chagrined;
to regret;
cf. Ցաւէ.
· Calfa
Խնդայ ընդ մերձենալն նորա, եւ ցաւի ընդ հեռանալն նորա. (Վրք. հց. ՟Բ։)
to be chief or patriarch of a tribe.
· Calfa
Ի կրտսերոյ որդւոյ նորա առաւենէ առաւենեանք ցեղապետին. (Յհ. կթ.։)
by day, in daytime, during the day, in broad daylight;
զցայգ եւ զցերեկ, day & night;
զօրն ցերեկ, all day long.
· Calfa
Աստուած առաջնորդէր նոցա ցերեկ սեամբ ամպոյ. (Ել. ՟Ժ՟Գ. 21։)
spread over the world, everywhere.
· Calfa
Յաւէտ գերափայլեալ քան զտիեզերածաւալ ճառագայթս արեգական։ Կենսակայլակ վտակն տիեզերածաւալ եւ աշխարհակեցոյց նորոգչին տիեզերաց. (Անան. եկեղ։)
master, conqueror of the universe.
· Calfa
κοσμοκράτωρ mundi imperium obtinens, imperator. Աշխարհակալ. ինքնակալ. թագաւոր մեծ. եւ տէրութիւն նորա.
the universe, the whole world, the earth, macrocosm;
ընդ —րս, ընդ ամենայն or բնաւ —ս, ընդ ոլորտս —րաց, throughout the world, every where;
առնել —րս անապատ, to reduce the earth to a waste.
· Calfa
Տիեզերք, եւ ամենայն բնակիչք նորա։ Զերկիր եւ զամենայն տիեզերս։ Հիմունք տիեզերաց։ Սատակել զամենայն տիեզերապէս։ Առնել զտիեզերս անապատ։ Հոյակապ ընդ ամենայն տիեզերս.եւ այլն։
mistress, Mrs, dame, lady;
princess, queen, empress;
վիկտորիա տիկնանց —, Queen Victoria;
— մանկամարդ, young lady, miss, damsel;
— երկնից, queen of heaven, moon;
— վանաց, superioress, abbess.
· Calfa
Արհամարհեցաւ տիկինն իւր յաչս նորա։ Յերեսաց սարայի տիկնոջ իմոյ։ Որպէս աչք աղախնոյ ի ձեռս տիկնոջ իւրոյ։ Տիկին նորա ես։ Որդի տիկնոջ տանն։ Էին նորա կանայք տիկնայք։ Տիկինն սաբայ։ Զի՞ է քեզ եսթեր տիկին։ Ասթինէ տիկնանց տիկին։ Նաժիշտքն տիկնանց (կամ տիկնաց) տիկնոջն.եւ այլն։
ladyship;
Highness, Majesty.
· Calfa
Զմտաքա զմայր ի բաց արար ի տիկնութենէ (յն. ի տիկին գոլոյ)։ Զտիկնութիւն նորա (յն. թագաւորութիւն) տացէ կնոջ, որ լաւ եւս իցէ քան զնա. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 13։ Եսթ. ՟Ա. 19։)
Ի վերայ թողուլ նորա զտիկնութիւն ամենայն միջագետաց։ Ելոյծ ի կենցաղոյս սակս տիկնութեանն մախանաց. (Խոր. ՟Բ. 32։ ՟Գ. 24։)
cf. Տիտանիք;
Titan;
titanium.
· Calfa
Յետ ջրհեղեղին տիտանն ընդ կրովնի ի մարտ գրգռէր։ Սկսանէին զբարձրաբարձ զբուրգնն կանգնել. եւ յետ այնորիկ կրովնն եւ տիտանն մարտ պատերազմի ընդ միմեանս բախէին։ Հերկալէս եւ դիոնէսոս էին ի տիտանացն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
ՏԻՏԱՆՔ, նաց ՏԻՏԱՆ ՏԻՏԱՆՔ, ՏԻՏԱՆԵԱՆ ՏԻՏԱՆԱՑԻՔ որպէս յն. դիդան, դիդանէս. τιτάν, τιτάνες titan, -nes. gigas, gigantes. եբր. Ռափա, ռափայիմ կամ ռափայինք, ռափացիք. այսինքն հսկայ, հսկայք. որպէս Քամ, մանաւանդ Նեբրովթ կամ Բէլ թոռն նորա, քանանացիք։ Ըստ առասպելաց՝ Տիտան ասի արեգակն, եւ տիտանեանք՝ թշնամիք նորա որդիք երկնի եւ երկրի՝ յարամազդայ գետնասուզեալք, այսինքն դեւք, որպէս եւ հսկայք շինօղք աշտարակի.
dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.
· Calfa
Զտիրական բարիս այսր շնորհաց եւ խաղաղութեան։ Տիրական մարդոյս՝ որ է ի մեզ (հոգին)։ Կեանք տիրական մարդոյն. (եւ այլն. Սարգ. ստէպ։)
ՏԻՐԱԿԱՆ. κύριος, προηγουμένος principalis, auctoritatem habens, praecipuus, proprius, verus. Իշխանական. առաջնորդական. ազատական. իսկական. բուն. յատուկ.
called or invited by the Lord.
· Calfa
Զկնի տիրահրաւէր հանգստեան նորա. (Նար. խչ.։)
Mother of God, the Holy Virgin, mother of our Lord;
a priest's mother.
· Calfa
Եթէ զիս գտցես տիրամայր։ Քեզ պարտական եմք երկրպագութեամբ ունել շնորհ տիրամայր՜ Հայցեմք պաշտպան զտիրամօրդ ձեռնտուութիւն. (Նար.։)
honoured by the Lord.
· Calfa
Ի ձեռն տիրամեծար ... եւ շնորհաբաշխ աջոյն պօղոսի. (Նար. առաք.։)
plotting against one's master.
· Calfa
Ի տիրանենգ անշնորհութեանց, յաստուածընդդէմ հերձուածութեանց. (Նար. ՟Ղ՟Ա։)
lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.
· Calfa
Առ նորա տիրապէս նմանութիւնն։ Առ տիրապէս էն բոլորովիմբ դարձեալ. (Մաքս. ի դիոն.։)
love, attachment, devotion to one's master, zeal, warmth, affection.
· Calfa
Աննենգ տիրասիրութեամբ ցուանել հնզանդութիւն։ Գովեաց զնա վասն տիրասիրութեան նորա։ Զտիրասիրութիւն իւր ընծայ մատուցանէր աստուծոյ (ծառայն աբրահամու). (Արծր. ՟Բ. 2։)
rendering master or lord, giving possession or power over.
· Calfa
Զպատիւ փառաւորութեան մի՛ անձին առնել խորհիցի, այլ իւրում տիրարարին, որ ձրի նմա զայն շնորհեաց. (Եզնիկ.։)
dainty food;
excellent meal.
· Calfa
Բառ անյայտ, որպէս Բոյս նորաբողբոջ, կամ բողբոջ բուսոյ.
sad, dreary, grievous, doleful, mournful.
· Calfa
Ոչ մեկնին ի նորա կամացն՝ ոչ ի տխրականաց եւ ոչ ի հեշտհականաց։ Զհետ այսպիսի հեշտականացս բարւոք զտխրականսն մերձ դնէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)
sadness, sorrow, melancholy.
· Calfa
Զհառաչ հոգւոյ, եւ զտխրականութիւն երեսաց։ Կապտեցելոյ ողորմելի տխրականութեամբ ի փչմանէ բարձրագոյն շնորհին. (Նար. ՟Ի. ՟Ղ՟Գ։)
to be sad, sorry, afflicted, chagrined, to grieve, to take to heart;
to wither, to fade.
· Calfa
Երեսք իւր այլ ոչ եւս տխրեցան։ Տխրեալ եւ լքեալ։ Տխրեցաւ ի վերայ նորա լիբանան. (՟Ա. Թագ. ՟Ա. 18։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի. 43։ ՟Ի՟Ա. 4։ Եզեկ. ՟Լ՟Ա. 15։)
feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.
· Calfa
Խիղճ մտացն նորա, քանզի տկար է, պղծի։ Գայթագղութիւն լիցի տկարաց։ Կորնչիցի տկար եղբայրն ի քում գիտութեանն։ Զխիղճ մտաց տկարացն զայրացուցեալ։ Եղէ ընդ տկարս իբրեւ զտկար, զի զտկարսն շահեցայց.եւ այլն։
weak-mindedness, slowness, stupidity, dulness, imbecility.
· Calfa
Այսու երդմամբս հաստատեաց զտկարամտութիւն մեր ի յոյս նորին փրկագործութեանն. (Լմբ. սղ.։)
weakness, debility, imbecility, infirmity;
languor, extenuation;
impotency;
indisposition, sickness;
fragility;
cf. Տկարամտութիւն;
— ածել or արկանել զաստուծով, to accuse God of weakness.
· Calfa
Մարդկօրէն ասեմ վասն տկարութեան մարմնոյ ձերոյ։ Պարտ է մեզ՝ որ կարօղս եմք, զտկարութիւն տկարացնզ բառնալ։ Վասն նորին տկարութեանն եւ անշահութեանն։ Ի տկարութենէ ձայնի աղօրւոյն։ Զի ծանիցէ ամենայն մարդ զիւր տկարութիւն։ Տկարութիւն՝ անպիտան յանդիմանի։ Իւրեանց տկարութեանզ մտօքն։ Մեռցի ի տկարութեան մովաբ.եւ այլն։
Մարգարէանայ վասն եկեղեցական հաստատութեան եւ կռոցն տկարութեան (ի նոր օրէնս). (Նախ. ես.։)
Եթէ յաղագս ծերութեանն դադարեալ եմ ի մեղաց անտի, այն տկարութեանն շնորհ է. (Սեբեր. ՟Ժ։)
simple-minded.
· Calfa
Մարթի ի մանկութենէ զծերութեան միտս ունել, որպէս ծերք ի ծերուեւեան խակք իցեն եւ տկեղտ. (Ոսկ. եբր. ՟Է. յն. որ է նոր, կամ տղայ։)
displeased, discontent, crabbed, cross, sulky, morose, surly, peevish, pouting.
· Calfa
Տհաճ լինի, դարձուցանէ զերեսս. (Սիր. նոր. ՟Ի՟Ա. 18։ (հինն. Չթուեցաւ նմա հաճոյ։))
cf. Տհաճիմ.
· Calfa
Տհաճ լինի, դարձուցանէ զերեսս. (Սիր. նոր. ՟Ի՟Ա. 18։ (հինն. Չթուեցաւ նմա հաճոյ։))
unripe, immature;
very young, ignorant, unpracticed, inexpert, raw, crude.
· Calfa
Այս է սովորութիւն նորա առ տհասսն, եւ յարձակել ի վերայ նորահասակացն. (Աթ. անտ.)
deformed, ugly, unshapely, ill made.
· Calfa
ἁσχήμων figura seu forma sua carens, indecorus, turpis ἁσχημόνως indecore. Անձեւ. անբարեձեւ. անշուք. անշնորհ. տարապայման.
to deform, to disfigure.
· Calfa
ներգործական բայ չէզոքական բայ ἁσχημονέω indecore ago, turpiter gero. Անձեւ կացուցանել. անվայելուչ եւ անշնորհ երեւեցուցանել, եւ երեւիլ.
childish, puerile, infantine;
boyish, girlish.
· Calfa
Զորդիս նորա առնէր պատրկունս՝ տղայականս. այսինքն տղայահասակս. (Կաղանկտ.։)
child-slaying.
· Calfa
(գրի եւ Տղակոտոր) Մանկակոտոր. տղայասպան. տղայախողխող (թագաւոր կամ հրաման նորա)
to be or become a child;
to behave as a child;
to act the child;
to grow or become young again.
· Calfa
Որպէս նորոգին տղայանան օձք եւ արծուիք մարմնովք իւրեանց, եւ ոչ ամօք, սոյնպէս եւ սառռա եւ աբրահամ. (Եփր. ծն.։)
nurse.
· Calfa
Կենդանարար, համանգամայն եւ տղայասնոյց, եւ նորոգիչ, եւ կատարելագործ. (Դիոն. թղթ.։)
to restore to youth.
· Calfa
Որպէս տղայ կացուցանել. մանկացուցանել. նորոգել.
Եղեւ նա նոցա խմոր նորոգութեան, եւ նորոգեաց տղայացոյց զնոսա. (Եփր. ծն.։)
infancy, childhood, puerility, childishness;
girlhood, girlishness;
զտղայութեանն ի բաց խափանել, to put away childish things, to renounce puerilities.
· Calfa
Տեսեալ զտղայութիւն (այսինքն զմատաղութիւն) հասակի նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
Դիւրըմբռնելիք նորա ձագքն էին յաղագս տղայութեան. (Բրս. մկրտ.։)
dirt-like.
· Calfa
Հոտ նորա անմաքուր է, եւ ինքն տղմասէր եւ տղմակերպ. (Լմբ. յայտն.։)
to get dirty, to be dabbled or covered with mire, to draggle in the mud.
· Calfa
Երկիր տղմացեալ՝ լինի ջուր։ Երկիր ի ջուրցն՝ որ կային ի վերայ նորա՝ տղմացեալ կաւացեալ էր։ Ջրով տղմացեալ սկացեալ. (Նիւս. բն.։ Վեցօր. ՟Դ։ Գէ. ես.։)
cf. Տմարդիկ.
· Calfa
ἁπάνθρωπος inhumanus. Անմարդի. յետնեալ ի մարդկութենէ. ապառում. անշնորհ. ապաշնորհ. ապերախտ. անգութ. անագորոյն.