sabre, cutlass;
hanger, poniard.
· Calfa
Եհան զդաշոյն նորա յազդերէ նորա։ Էանց դաշոյնն ընդ փողս նորա. (Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 8։ ՟Ժ՟Զ. 11։)
opening or entrance to a plain or field.
· Calfa
Բերան դաշտի, այսինքն մուտք կամ ելք նորա.
cf. Դաշտական.
· Calfa
πεδινός campestris որ եւ Դաշտական. Որ ինչ ա՛նկ է դաշտի, կամ կայ ի դաշտի. դաշտավայր, եւ բնակիչ նորին.
to plain, to lovel.
· Calfa
Որ յառաջ դաշտացեալ եւ կոխան լեալ էաք թշնամւոյն, այժմ ի վայր տափացեալ դաշտացոյց զնոյն իւրովքն հանդերձ, եւ զմեզ լեռնացուցեալ բարձրացոյց ի վերայ նորա. (Լաստ. ընթերց.։)
trepidation;
start;
shudder, horrour;
convulsive motion;
whim;
shiver, shivering;
ի դողման լինել, կալ, զդողման հարկանիլ, to tremble;
ահիւ եւ դողութեամբ, with fear and trembling;
եմուտ — յոսկերս իմ, (the shudder penetrated to my bones), I trembled with fright, I shuddered with fear;
— կալցի ի քէն զլերինս, at thy presence the mountains will tremble;
— երկրի, earth-quake.
· Calfa
Ցնծացէ՛ք առաջի նորա դողութեամբ։ Ահիւ եւ դողութեամբ։ Դողումն եւ սոսկումն պատահեցին ինձ։ Դողումն կալցի զամպարիշտս.եւ այլն։
cf. Դողութիւն.
· Calfa
Ցնծացէ՛ք առաջի նորա դողութեամբ։ Ահիւ եւ դողութեամբ։ Դողումն եւ սոսկումն պատահեցին ինձ։ Դողումն կալցի զամպարիշտս.եւ այլն։
Զդողնի հարեալ՝ ոստեան աչք նորա. (Վրք. սեղբ.։)
little, very little, moderate, small, light, thin.
· Calfa
Դուզնաքեայ ինչ վասն նորին ասասցուք. (Կլիմաք.։)
office of notary;
literature, letters;
book, register;
lecture, study;
order of lecturers;
այր առանց դպրութեան, an idiot, ignorant, unlettered, illiterate person;
գեղեցիկ —ք, the belles lettres, or polite literature.
· Calfa
Ի հինգ գլուխ դպրութեան։ Որ առաջնորդ եղեւ այնց դպրութեանց. (՟Բ. Մակ. ՟Բ. 24. 31։)
Որպէս եւ պատմութիւն նորին Եւսեբի բաժանի ի դպրութիւն առաջին, երկրորդ, եւ այլն։
Զի՞նչ դպրութիւն եւ գործ նորին։ Թէ ի դպրութեանն, եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։ Կանոն.։)
adj. s. neighbour.
· Calfa
Ի դրացւոյ եւ յերդակցէ։ Զդրացի իւր եւ զընկեր իւր։ Դրացեաց քոց, կամ իմոց։ Դրացիք տան իմոյ եւ աղախնայք իմ։ Ի ներքուստ ջրոյ, եւ ի դրացեաց նորա.եւ այլն։
Ի հեբրայեցւոց լեզուն, եւ ի նորին դրացւոյն յասորին. (Կիւրղ. ծն.։)
cf. Դրժանք.
· Calfa
Դրժողութիւն բարուց։ Դաւ դրժողութեան։ Բանորսակացն դրժողութիւնք. (Խոր. ՟Բ. 23։ Յհ. կթ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Դրժանք.
· Calfa
Դրժողութիւն բարուց։ Դաւ դրժողութեան։ Բանորսակացն դրժողութիւնք. (Խոր. ՟Բ. 23։ Յհ. կթ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
cf. Դրժանք.
· Calfa
Դրժողութիւն բարուց։ Դաւ դրժողութեան։ Բանորսակացն դրժողութիւնք. (Խոր. ՟Բ. 23։ Յհ. կթ.։ Յհ. իմ. պաւլ.։)
porter, usher.
· Calfa
Զարքայութեան զփականս նա՛ ունի. դրոյլ է երկնից (սիմովն). ի ձեռն նորա եղիցին քեզ վայելք բարութեանցն. (Բրս. ողորմ.։)
to print, to mark, to stamp, to decipher, to register;
to seal;
to confirm;
— խարանաւ, to mark with a hot iron.
· Calfa
Քաղդէական գրով զքաջութիւնն իւր դրոշմել (յարձանի)։ Զնորին կործանումն դրոշմէ (ի գիրս պատմութեան). (Եւս. քր. ՟Ա։)
to praise, to give praises, to celebrate.
· Calfa
Դոյզն ինչ դրուատել զշնորհս կաթողիկէ եկեղեցւոյ. (Նանայ.։)
act of putting or laying down;
place, position, posture, situation;
system;
theme, thesis.
· Calfa
ԴՐՈՒԹԵԱՄԲ, ԸՍՏ ԴՐՈՒԹԵԱՆ. θέσει, κατὰ θέσιν որ եւ ԴՐԻՒ. իբր Ո՛չ ի բնէ, կամ բնութեամբ, այլ յետոյ եդեալ. ստացական, շնորհօք, որդեգրութեամբ (որ ըստ յն. որդեդրութիւն).
hem, skirt, streamer, pennant;
flag;
banner, ensign, standard, colour;
cf. Դրօշ.
· Calfa
Տեռատեսն մերձեցաւ ի դրովշակս նորա։
adj. gr. singular.
· Calfa
Թիւք երեք. եզական, երկական, յօգնական։ Եւ է եզականն, ո՛րզան, գանեմ ... ես, դու, նա, ... իմ, քո, նորա. (Թրակ. քեր.։)
of one voice only;
unanimous.
· Calfa
Երկու ձայնորդքն, որոց երկրորդն նա՛յ է, իսկ առաջնորդն ըստ եզաձայն», պարտի գրիլ ըստ յն.
border, extremity, end;
limit;
term;
shore;
edge;
— ունել, յ— ելանել, to end, to terminate.
· Calfa
Չի՛ք իսկ եզր հանճարոյ նորա. (Ոսկ. ես.։)
if;
provided, on condition;
perhaps;
be it so;
— սիրէք զիս, if you love me;
— ասեն քեզ, if you be told;
— արասցէ եւ — ոչ, whether he do it or not;
— իցէ, whether;
perhaps;
— ոչ, save, if not, except;
unless.
· Calfa
Ոչ եթէ կարօտ ինչ իւիք էր (աստուած) եթէ (այսինքն՝ իբր զի) վասն այնորիկ խնայիցէ ... եւ անզօր եւ տկար, եթէ զանձին եւեթ խորհիցի զզօրութիւնն. (Եզնիկ.։)
ԵԹԷ. μήτις μή;
. ἥ;
. εἱ;
, εἵτε;
an? ἑάν ἇρα si forte Հարցական որոշեալ կամ անորոշ. որ եւ երկբայական. Միթէ. արդեօք. թերեւս. գուցէ. իցէ՛ թէ. թէ. մը՛, մի՞.
to go out, to go from the inside to the outside;
to ascend, to go to a higher place;
to be horn, to take rise, to be produced, to proceed, to emanate, to flow from, to derive;
to attain, to arrive;
to agree, to be proper and suitable;
to surmount, to surpass, to go beyond, to overflow, to advance;
to stray;
ելանէ արեգակն, the sun rises or begins to appear on the horizon;
— ի վեր or ի վերայ, to reascend;
to leap over, to cross;
to gush out;
— աքաղաղի ի վերայ մարւոյն, to tread the hen;
— ի վերայ մատակի, to cover a mare, a bitch;
— ի ցամաք, to disembark;
— յորջոյ, to dislodge;
— զմիմեամբք, to concur;
to surpass;
յոգւոց —, to sigh;
ի գլուխ, ի լրումն —, to be ended, finished;
—ի գենաց, ի կենցաղոյս, to make one's exit from this world, to depart this life, to die, to decease;
to become defunct;
— ի հիւանդութենէ, to recover;
— ընդ սուր, զէնս, to commit suicide, to run one's self through with a sword;
ի պխտիւ —, to exalt or raise one's self to honour;
— յանկողինս ուրուք, to commit adultery;
to seduce;
անմասն, դատարկ —, to have no part, to be excluded;
— զհետ ուրուք, to pursue, to give chase;
յաչաց —, to render one's self hateful or odious, to fall in disgrace;
— ըստ չափ, to pass beyond, to exceed;
— կուսին ըստ չափ, to pass the flower of her youth;
— ըստ ձեռն՝ ընդ իշխանութիւն ուրուք, to revolt, to rebel, to rise up against;
— ըստ քաղաքն, ըստ դուռն քաղաքին, to leave the city;
— ի նաւ, to embark;
— ի կառս, ի ձի, to mount in carriage, on horseback;
— ընդ առաջ, to meet, to go out to meet;
— ի պատերազմ, to go to battle;
ի յորս —, to go hunting;
— յանկողինս մահճաց, to go to bed;
ընդ հակառակս —, to oppose one's self to, to resist;
— ընդ ինչ, to occupy one's self, to dedicate one's self to;
ի չարեաց ի չարիս ելին, from one perverseness they passed to another;
յայլոց յայլ ճառս —, to pass from one subjeet of discourse to another;
ընդ գին —, to buy, to traffic;
— ի սիրտ, to think, to conceive an idea;
to hope;
զարդարիլ եւ ընդ ոսկի —, to clothe or adorn one's self with golden apparel;
— իմիք յայդ, to remain, to rest over for the next day;
— յաջողութեան գորղացն ի ձեռս ուրուք, to progress, to succeed, to promote an affair by another persons means;
օրհնեալ լիցիս դու յ— եւ ի մտանել քում, (blessed be thy going out and coming in), God be with you, good luck to you.
· Calfa
Ե՛լ ի տապանէ այտի։ Ելէ՛ք ի յորդանանէ։ Ելին ի հայրենի երկրէն իւրեանց։ Փախեաւել արտաքս։ Ել ի դաշտ։ Յերկիրն՝ ուստի ելեր։ Ելցեն այսր։ Ելանել ի պատերազմ, կամ ընդ առաջ։ Օրհնեաց, եւ ել ի նմանէ (յերեսաց նորա)։ Ելին ըստ քաղաքն։ Ելանիցէ ընդ ռընգունս ձեր». յն. յըռընգանց ձերոց. (եւ այլն։)
Ել լուր նորա ընդ ամենայն երկիրն. (Մտթ. ՟Դ. 24։)
Ելանէին եւ իջանէին ընդ նա։ Ել ի լեառն յիսուս։ Ել ծուխ ի բարկութենէ նորա։ Ելանէր բոց երկրին իբրեւ մրրիկ հնոցի։ Բարկութիւն աստուծոյ ել ի վերայ նոցա։ Քաղք եւ խոյք ելանէին ի վերայ մաքեաց եւ այծից։ Ելեր յանկողինս հօր քո.եւ այլն։
Տեսցուք՝ թէ երազք նորա ընդ ի՞նչ ելանիցեն. (Եփր. ծն.։)
Կայսրն ոչ ելանէ ըստ քո հրաման։ Չի՛ք այն ոք, որ ըստ քո կամս արտաքս կարէ ելանել։ Չէ՛ր ոք ամենեւին, որ իշխէր ըստ ձեռն նորա ելանել. (Եղիշ. ՟Բ. եւ ՟Գ։)
Բիւրապատիկ ելեր զխրատով նորա». այսինքն անցեր. (Խոսր. պտրգ.։)
act of coming, arrival.
· Calfa
Եթէ՛ նախ բնակեալ իցէ, եւ եթէ՛ եկ իցէ նորահաս. (Պղատ. օրին. Թ։)
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
s. adj. alien, foreigner;
external;
—ք, income;
ի վերայ —ք, accident, misfortune.
· Calfa
Եթէ՛ նախ բնակեալ իցէ, եւ եթէ՛ եկ իցէ նորահաս. (Պղատ. օրին. Թ։)
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
come on!come now!
· Calfa
Եթէ՛ նախ բնակեալ իցէ, եւ եթէ՛ եկ իցէ նորահաս. (Պղատ. օրին. Թ։)
Ազդ լինէր թագաւորին եկն նորա։ Խաղաղութիւն է եկն նորա. (Բուզ.։)
Ի ԴՐՈՒՍՏ ԵԿՔ. Օտար եւ նորամուտ իրք.
s. adj. revenue, income, settled income, annuity, interest, rent;
proselyte, neophyte;
foreign, extrinsic, exotic, false;
—ք արքունի, finances;
— տարեկան, revenue, annual income;
ստանալ զեկամուտն, to receive one's income.
· Calfa
Չարչարեսցէ եկամուտ զտուն նորա. (Յոբ. ՟Ի. 26։)
προσήλυτος, ἑπήλυτος advena Եկ ոք արտաքուստ մտեալ ի թիւ բնակաց. օտարական, կամ նորահաւատ. նորեկ. սպրդեալ ոք.
ἑπίσακτος advectitius, ascititius, peregrinus, adoptivus Օտար ինչ. նորամուտ. ստացական. յաւելեալ. անբնական.
coming, arrival.
· Calfa
Ծերոց եւ տղայոց վկայելով նորա երկուց եկաւորութեանց. (Տօնակ.։)
consecration of a church.
· Calfa
Կարգաւորութիւն օրհնելոյ զնորաշէն եկեղեցի. (Մաշտ.։)
cf. Իւղ.
· Calfa
Ո՛վ նոր խառնումն սքանչելի, անեղ ընդ եղումն, կուսութիւն եւ ծնունդ ի քեզ ներգործի մա՛րիամ, ուրախ լեր. (Տաղ.։)
way;
means.
· Calfa
Եղագ ներքսանկութեան նմա (դիւին) յանշնորհակալուս բազմերախտութեանն աստուծոյ ներհորդեսցի. (Յհ. իմ. ատ.։)
mode, modification;
form, formule, make, manner, way;
sort, kind, quality, condition, conduct;
means, expedient;
turn, trick;
air, tone, modulation;
time, measure;
mood;
— տարւոյ, season;
անգործ —, dead season.
· Calfa
Երգեցին զնորա օրհնութիւնս եղանակօք. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Եղերամայր.
· Calfa
Զեղարամարս զառաջնորդս կոծոյն։ Եղարամարքն եւ ձայնարկուք. (Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. փիլիպ.։)
brother;
մեծ, աւագ, երէց —, eldest -;
կրտսեր —, youngest -;
— հօր or մօր, uncle;
աշխատաւոր —, lay -;
— ի Քրիստոս, — in Christ-Jesus.
· Calfa
Ծնաւ զկային ... եւ զեղբայր նորա զհաբէլ։ Յարեաւ կային ի վերայ աբելի եղբօր իւրոյ։ Պատմեաց հօր իւրում, եւ եղբարց իւրոց։ Նախանձեցան ընդ նմա եղբարքն իւր.եւ այլն։
Ի ձեռաց առն զշունչ արեան եղբօր իւրոյ խնդրեցից։ Արք եղբարք եմք մեք։ Ամենեքին դուք եղբարք էք։ Միում յեղբարցս այսոցիկ փոքրկանց։ Ասացէ՛ք եղբարցն իմոց։ Մարեմաւ մարդն յիսուսի, եւ եղբարբք նորա». այսինքն ազգականօք. (եւ այլն։)
fraternity;
brotherhood
· Calfa
Վասն նորոգման սիրոյ եղբայրութեան մերոյ. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 17։)
cf. Եղանութիւն.
· Calfa
Ի մարիամա՞յ եղեւ սկիզբն եղելութեան նորա. ո՛չ. այլ ի սկզբանէ էր. (Ածազգ. ՟Ժ՟Ա։)
Ցնծացաւ յիսուս ի կրկին նորոգմանս երկրորդ եղելութեանս. (Համամ առակ.։)
cf. Եղծական.
· Calfa
Գալոց է միւսանգամ ի նորոգումն եղծանուտ բնութեանս մերում. (Լմբ. հանգ.։)
horn;
huntsmans horn, French horn;
vessel or cup made of horn;
salient angle;
power, force;
glory, honour, praise;
* cupping-glass;
carob-bean;
retort;
— խողովակաւոր, tubulated -;
— ածել cf. Եղջերցեմ;
to puff one's self up with pride;
to threaten, to menace;
— ամբառնալ, բարձացուցանել զ—ս, համբառնալ ի բարձունս զ—ս, բարձրանալ եղջեր ամբարտաւանութեան, to lift up the horns, to become insolent, arrogant, proud, tyrannical;
to raise one's crest, to rebel;
փշրել զ—, խորտակել զ— ամբարտաւանութեան, to break the horns, to humble, to humiliate, to break down, to lower the pride;
— փրկութեան իմոյ, horn of my salvation;
reliance, support, strength, prop;
բարձր եղիցի — արդարոյ, the just small shall lift up his head;
the righteous shall be exalted.
· Calfa
Եղջեւրք միեղջերոյ եղջեւրք նորա. (Օրին. ՟Լ՟Գ. 17։)
Արար եւ զեղջեւրս նորա ի վերայ չորեցունց անկեանց նորա։ Անդստին ի նմանէ էին եղջեւրք նորա. (Ել. ՟Լ՟Ը. 2։)
v. auxil. to be;
է զի, էր զի, է ուրեք, է երբէք զի ..., sometimes;
it happens, it turns out;
ես եմ Աստուած՝ որ Էն, I am that I am;
ես եմ՝ ես եմ նոյն որ ջնջեմ, I am, it is I, it is I who blot out and pardon;
առն միոջ էին երկու որդիք, a certain man had two sons;
էր ամաց երկոտասանից, he was twelve years old;
յունել եմ, I am eating.
· Calfa
Քրիստոսասիրաց, որ նորին լեզուոյ եւ ազգի են». այսինքն ի նոյն լեզուէ եւ յազգէ. (Յհ. իմ. ատ.։)
Է՛ր զի նշանօք ցնորիցն պակչէին, եւ է՛ր զի ոգւոցն մատնութեամբք լքանէին. (Իմ. ՟ժէ. 14։)
to submit, to subdue, to subject;
to suppose, to presuppose.
· Calfa
Իբրու զի մի է մարդն ոգւով եւ մարմնով... մի զնորա հասարակ զգոյութեանն սկիզբն ենթադրեալ։ (Նիւս. կազմ.)
submission, subjectionjsupposition, assertion, demand;
hypothesis.
· Calfa
Բոլոր դիտումնս մեր, եւ նորին գրոյս ենթադրութիւն խաղաղութեան է ուղղութիւն. (Գերմ.։ Ի վերայ ճառիդ եւ երեւելոյ ենթադրութեանդ. Փիլ. իմաստն.։)
ԵՆԹԱԴՐՈՒԹԻՒՆ. Խնդիր. ճարտասանական՝ որոշեալ պարագայիւք, ուր դրութիւնն է անորոշ առանց պարագայից.
subject.
· Calfa
Եօթնադիսակ վարս գլխոյ նորա՝ նշանակ ենթակայ եօթնարփի շնորհացն աստուծոյ. (Եղիշ. դտ.։)
to subsist;
to exist.
· Calfa
Զօրանայր շնորհօքն աստուծոյ, որ ենթակայացեալ էր յեօթնագիսեան հեր գլխոյ նորա. (Եղիշ. դտ.։)
existence;
hypostasis.
· Calfa
Որ է կերպարան էութեան, եւ գծաւորութիւն ենթակայութեանն նորա. (Աթան. ի կոյսն. այն է բանն. Եբր. ՟Ա. 3։)
s. pl. blame, contempt.
· Calfa
Նոյն ընդ Եպերանք, որպէս արմատ նորին. (լծ. ընդ այպն. թ. այըպ)
archbishopric.
· Calfa
Եկաց յեպոսկոպոսապետութիւն հայոց ասպուրակէս։ Տալ փոխանակ նորա յաթոռ եպիսկոպոսապետութեանն զսուրմաակն. (Խոր. ՟Գ. 41. եւ 64։)
bishop's see, bishop's palace.
· Calfa
Զեպիսկոպոսարանն ո՛ւմ կամի շնորհիցէ. (Մխ. դտ.։)
to boil;
to bubble;
to shudder;
to swarm;
to crawl.
· Calfa
Որպէս նոր ցաւ եռացեալ իցէ մանկան. (Վրք. հց. ՟Դ։)
Եռացին որդունք ընդ աչս նորա. (Եղիշ. ՟Է։ Եռաց յերկիր նոցա գորտ. Սղ. ՟Ճ՟Դ. 30։)
devout, spiritual.
· Calfa
Եռանդնասէր խանդաղատանօք (յաղօթս) հեղուլ զարտասուս շնորհալիցս. (Յճխ. ՟Ժ՟Թ։)