reins, kidney;
bowels, entrails;
խորտակել զ—նս, to break or sprain one's back.
· Calfa
Երիկամանց նորա է վկայ աստուած. (Իմ. ՟Ա. 6։)
towards evening.
· Calfa
Զկէս նորա այգուն, եւ զկէս նորա երիկուն (կամ երեկուն)։ Յորժամ սեղանն իսկ առաջի կայցէ երիկունն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 10։)
heifer, young cow;
fit, wife, spouse.
· Calfa
δάμαλις vitula, juvenca βοῦς bos Էգ որթ արջառոյ չափահաս. նոր կով, երինճ, մենծցած հորթ, պզտի կով.
horse, palfrey;
saddle or riding-horse;
— քաջնթաց, pad, ambling nag, stead;
cf. Ձի.
· Calfa
Ամենայն երիվարք, եւ կառք փարաւոնի, եւ հեծեալք նորա. (Ել. ՟Ժ՟Դ. եւ ՟Ժ՟Ե։)
Young woman, girl, maiden, lass
· Calfa
Բանն նորա անապական գայ, եւ ի կուսէ երիտասարդուհւոյ ծնանի. (Ոսկիփոր.։)
archpriest.
· Calfa
ἁρχιερεύς archipresbyter Պետ երիցանց. աւագերէց. գլուխ քահանայից, փոխանորդ եպիսկոպոսի։ (Բուզ. ՟Դ. 7։ Ճ. ՟Ա.։ Արծր. ՟Բ. 3։ Ասող. ՟բ. 3։)
antiquity, seniority, full ago;
priesthood.
· Calfa
Նստաւ առաջի նորա անդրանիկն ըստ երիցութեան իւրում, եւ կրտսերն ըստ կրտսերութեան իւրում. (Ծն. ՟Խ՟Գ. 33։)
Երիցութեան անուամբ թուի ինձ եթէ համապատուաբար ամենայն առաջնորդք եկեղեցւոյ կոչէին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ժ՟Ա.) իմա՛, որպէս քահանայ կոչի եւ է նաեւ եպիսկոպոսն կամ քահանայապետն. զի վերին կարգն փակէ յինքեան զստորինս. այլ ոչ ընդ հակառակն.
Կամ πρεσβυτέριον presbyterium Քահանայութիւն, եւ Եպիսկոպոսութիւն. առաջնորդութիւն եկեղեցւոյ.
choice, election, suffrage, choosing, wish;
arbitration, deliberative, decision, discernment, distinction, discretion;
option;
scrutiny, taste;
անօթ ընտրութեան, a vessel of mercy, chosen instrument;
— ինքնակամ, liberty, free will;
— առնել, to distinguish;
ընտրութեամբ, by election, or choice.
· Calfa
Ընտրութիւն ... Ընտրութիւն ելից նորա ... ընտրութիւնք բաժնի նորա. (՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Է. 1 = 7. (իբր որոշումն պաշտաման վիճակաւ)։)
to accuse, to blame, to reprove, to censure, to condemn, to reproach, to rebuke, to jeer, to reprimand, to impute.
· Calfa
Տէրն ըստգտանէ զանմտութիւն նորա. (Իգն.։)
s. pl. the following, successors, posterity.
· Calfa
ԸՍՏՆՄԱՆԷՔ. Որք յետ նորա ըստ օրինակի նորա. հետագայք. յաջորդք հետզհետէ կարգաւ.
crown, diadem, royal crown;
the Crown or regal authority, kingdom;
glory, honour;
— պապական, tiara, the pope's crown;
— եպիսկոպոսական, mitre;
— ոսկի, crown of gold;
cf. Պսակ;
— առնուլ, to become king, to reign, cf. Թագաւորեմ;
թագ ազնուականաց ―, coronet;
թագ դնել, կապել (անձին), to crown one's self, to put on the crown, to bind on the diadem;
թագ դնել (այլում), to crown, to place a crown on the head of, to cause to rule, cf. Թագաւորեմ;
եդաւ զթագ զասիացւոց, he crowned himself with the diadem of Asia;
թագաւ / թագիւ պսակիլ, to be crowned;
առնուլ զթագ ուրուք, to mount another's throne;
թագ ի գլուխ, crowned, wearing a crown on the head.
· Calfa
Ետ ցնա թագ եւ պատմուճան եւ զմատանին զիւր։ Պսակեցաւ կրկին՝ թագաւն ասիացւոց, եւ թագաւն եգիպտացւոց։ Եդ ի վերայ գլխոյ նորա զթագ կանանցն։ Թագ ի բեհեզոյ եւ ի ծիրանւոյ։ Թագ արքայութեան։ Զթագն գեղեցկութեան։ Մեծութիւն քո թագ ի վերայ գլխոց նոցա. (՟Ա. Մակ. ՟Զ. 15։ ՟Ը. 14։ Եսթ. ՟Բ. 17։ ՟Ը. 15։ Ես. ՟Կ՟Բ. 3։ Իմ. ՟Ե. 17։ ՟Ժ՟Ը. 24։)
Թագք եւ պատիւք միաբանեալ են ընդ լաւ շնորհսն. (Եփր. աւետար.։)
Զորոյ զթագն (յետ նորա) եղբայրն առեալ. (Շ. վիպ.։)
Եհան զորդին արքայի, եւ եդ ի վերայ նորա զթագն. (՟Բ. Մնաց. ՟Ի՟Գ. 11։)
Թագ կապեցին իւրաքանչիւր յետ մահուան նորա. (՟Ա. Մակ. ՟Ա. 10։)
to crown, to adorn with a crown.
· Calfa
Զվկայիցն բոլոր պսակակապ թագազարդեալ դասս կոչէ ի նոր Սիոն. (Խոր. հռիփս.։)
king;
*bridegroom;
թագաւոր թագաւորաց, the king of kings;
թագաւոր Հայոց, the — of Armenia!
կեցցէ՛ թագաւոր, long live the -!
God save the -!
թագաւոր կենդանեաց, the — of beasts (lion);
թագաւոր թռչնոց, — of birds (eagle);
թագաւոր ծաղկանց, queen (Arm. king) of flowers (rose);
թագաւոր իժ, cf. Արքայիկ՞՞՞օձ;
թագաւորք, certain hymns of the Armenian Church;
թագաւոր կալ յումեքէ ի վերայ աշխարհի ուրուք, to be made — of some country;
թագաւոր առնել, to make —, to cause to reign.
· Calfa
Սովորութիւն ունիմք մեք զթագաւոր անունդ ի վերայ երկուց իրաց ասել. մի՝ ի վերայ աշխարհակալին, եւ մի ի վերայ այնորիկ՝ որ այն ինչ փեսայացեալ լինի. (Տօնակ.։)
cf. Թագակից;
— լինիմ, cf. Թագաւորակցիմ.
· Calfa
Մարդկութեան նորա, որ է ամենայն եկեղեցի ... օծեալ ի թագաւորութիւն երկնից, զի թագաւորակից եղիցի նմա. (Աթ. ՟Ա։)
to reign together;
to reign contemporarily.
· Calfa
Խառնեցաւ արիւն նորա ընդ արեանն Քրիստոսի՝ առհաւատչեայ յաւիտենական թագաւորակցելոյն ընդ նմին. (Հ. կիլիկ.։)
to be crowned;
to reign.
· Calfa
Թագաւորք՝ որ թագաւորեցին յերկրին եդոմայեցւոց, մինչչեւ թագաւորեալ էր թագաւոր յիսրայէլի։ Թագաւորեաց ընդ նորա Յոբաբ։ Միթէ թագաւորելով թագաւորեսցե՞ս ի վերայ մեր։ Թագաւորեաց ամս.եւ այլն։
Արշակ թագաւորէ հայոց։ Զայսու ժամանակօք լինի թագաւորեալ հռոմայեցւոց Տրայիանոս։ Արտաքոյ ցեղի նորա թագաւորեցելոյ. (Խոր.։)
to make king, to crown;
թագաւորեցուցի ձեզ թագաւոր, I have given yon a king;
— զճշմարտութիւն, to preach the truth publicly.
· Calfa
Ո՞ւմ թագաւորեցոյց զնա։ Թագաւորեցոյց ի վերայ նորա. (Եզնիկ.։)
reign, empire;
royalty, crown;
kingdom;
միջոց պարապոյ թագաւորութեան, interregnum;
թագաւորութիւն կամ թագաւորութիւնք, The Book of Kings.
· Calfa
Եւ եղեւ սկիզբն թագաւորութեան նորա Բաբելովն։ Ի թագաւորութեանն ամարփաղայ արքայի Սէնարայ։ Ածեր ի վերայ իմ եւ ի վերայ թագաւորութեան իմոյ մեղս մեծամեծս։ Թագաւորութիւնք երկրի օրհնեցէ՛ք զԱստուած.եւ այլն։
Առնոյր մուրթքէ զթագաւորութիւնն յԱրտաշիսէ. իմա՛, յաջորդել՝ որպէս փոխանորդել, փոխարքայ լինել։
mutilated, maimed, cut off.
· Calfa
Եօթանասուն թագաւորք թաթահատք ի ձեռաց եւ յոտից իւրեանց քաղէին հաց ի ներքոյ սեղանոյ նորա. (Եփր. եւ Եղիշ. դտ.։)
to fill to the brim, to load;
cf. Թաթաւեմ.
· Calfa
Դալար ոստիւք թաթաղեաց զկողս նորա. այսինքն արեամբ շաղախեաց. (Վրք. հց. ձ։)
to plunge, to immerse, to soak, to steep, to drench, to imbue.
· Calfa
Թաթաւեցին զպատմուճանն յարեանն։ Պղծեցան թաթաւեցան յարեան մեռելոտւոյ։ Մշտիկ զոպայի թաթաւեալ յարեան։ Ձագք նորա արեամբ թաթաւին. (եւ այլն. Ծն. ՟Լ՟Է. 1։ Ես. ՟Կ՟Գ. 3։ Ողբ. ՟Դ. 13։ Ել. ՟Ժ՟Բ. 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 6. եւ 22։ Յոբ. ՟Լ՟Թ. 30։)
to supplant, to trip up;
to insnare, to dupe, to deceive.
· Calfa
Յիրաւի կոչեցաւ անուն նորա Յակովբ, զի թաթեաց զիս այս ահա երկիցս անգամ։ Թաթող ախտիցն Յակովբ։ Թաթեցելոյ ախտին եւ ընկճեցելոյ՝ անկցի հեծեալն յետս կոյս։ Թաթել եւ կարթել եւ հերքել, այլ ոչ թաթիլ եւ կարթիլ եւ հերքիլ. եւ այլն. (Փիլ.։)
cf. Թալամ.
· Calfa
ԹԱԼԱՆԱՄ ἑκλύομαι dissolvor որ եւ ԹԱԼԿԱՆԱԼ, Թուլանալ. նուաղիլ. ընդարմանալ. թմրիլ. եւ Ցնորիլ կամ շարժլիլ նուաղութեամբ. որ եւ ասի ԹԱԼԹԱԼ ԽԱՂԱԼ. մարմրիլ.
Ոչ ամենայն թալանալ եւ ցնորել մարդկան ի դիւէ է. (Եզնիկ.։)
fainting fit, swoon, swimming in the head, giddiness;
nausea, disorder or rising in the stomach;
— զսրտիւն գալ, to turn the stomach, to disgust, to loathe, to be sick or ready to vomit.
· Calfa
σκοτοδίνη vertigo tenebricosa Թալացումն. թալկացումն. պտոյտք գլխոյ եւ խառնուրդ սրտի ի մաղձոյ կամ ի նուաղմանէ կամ ի լուսնոտութենէ եւ ի ցնորելոյ մինչեւ ի ժայթքումն. մարմըրուք.
Մաղձայոյզ ոք իցէ, եւ թալուկ եւ ցնորք զսրտիւն գայցէ, եւ երթեալ դարձուցանել կամիցի (այսինքն փոխել) զչար մաղձն։ Որոյ թալուկ զսրտիւն գայցեն, (յն. փսխօղն) զառաջինն անդէն ի ներքս ունել եւ զմաղասն ջանան. իսկ յորժամ շարժիցի, այնուհետեւ բազում խիխաւրաս ընկենու արտաքս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 18։ ՟Բ. 17։ յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)
importunity, instance, solicitation, entroaty;
grief, sorrow, trouble;
—ք, dowry, marriage-portion, dower;
— արկանել, to solicit earnestly, to importune, to entreat, cf. Թախանձեմ.
· Calfa
Շնորհէր նմա ի թախանձսն յանուանէ զասորիս եւ զփիւնիկէ, զսամարիա եւ զհրէաստան. (Եւս. քր. ՟Բ։)
cf. Թախանձ;
թախանձանօք, humbly, in a suppliant manner, earnestly, urgently.
· Calfa
Եթէ զպատուիրանս իմ պահեսջիք, մնասջիք ի սէր իմ. եւ ե՛ւս թախանձանօք, որպէս ես ասէ զպատուիրանս հօր իմոյ պահեցի, եւ մնամ ի սէր նորա. (Բրս. հց. (իբր առաւել ժտութեամբ, որպէս զօրագոյն կամ ազգողագոյն եւ շարժիչ բանիւ)։)
troublesome, importunate, annoying, tedious, tiresome, disgusting.
· Calfa
Առաջինն սէր հաստատեցաւ ընդ ձեզ եւ ընդ թագաւորն իմովս թախանձելի միջնորդութեամբ. (Լմբ. պտրգ.։)
beating with a sledgehammer;
hardening with the hammer.
· Calfa
Կացնաւորաց, ուռնաւորաց ... պղնձագամս ... թակակոփս. (Վրդն. ծն. (նոր ձեռ. թակնակուռիս. իբր թակաւ կռանող կամ կռեալ)։)
small beetle;
architrave.
· Calfa
Երկուց միջնորդաց, այսինքն երկու նշանաւս թակաղակին եւ փայտին. (Լծ. նար.։)
capital (of a pillar);
— նաւու, top (in the rigging of a ship).
· Calfa
Սիւն մի հրեղէն, եւ ի վերայ նորա թակաղաղ մի ամպեայ, եւ խաչ լուսոյ ի վերայ նորա։ Հաւասարք էին այնր լուսեղէն սեանցն թակաղաղի. (Ագաթ.։)
pitcher, water-vessel, jug, jar, water-pot, vessel, pot;
cup, mug, goblet, bowl;
the saveall of a candlestick.
· Calfa
Կամեցեալ առնուլ ի ջրէ նորա (այսինքն ի ջրոյ գետոյն), որ մեծ թակուկով երթայ՝ բազում առնու, եւ որ փոքու՝ սակաւ. (Լմբ. պտրգ.։)
to inter, to bury, to entomb, to inhume;
to bury in the ground, to pay the last honours;
to hide.
· Calfa
Շնչեցին ընդ երեսս նորա չորք հողմք երկնից, եւ թաղեցին զնա ցօղով։ Արարիչն գիտէ՝ զինչ թաղեալ կայ յաշխարհի։ Ի լռութիւն նորա թաղեալ է զօրութիւն նորա. (Եփր. թագ. եւ Եփր. ծն.։)
sepulture, burial, interment;
funeral;
զ— իշոյ թաղիլ, to be buried like an ass.
· Calfa
Զանապական թաղումն քո յերկրի։ Թաղմամբ ի նոր գերեզմանի. (եւ այլն. Շար.։)
to wet, to bathe, to dip, to drench, to soak;
to moisten, to bedew, to water;
թանալ զանկողին իւր արտասուօք, to bathe one's pillow with tears;
արտասուօք թանալ զոտս ուրուք, to bathe the feet with one's tears;
թանալ զսուր ի պարանոց ուրուք, to cut the throat, to massacre;
թանալ յարիւնս բազմաց, to butcher, to slaughter, to shed much blood, to swim in blood;
թանալ ի գինի, to soak, to steep in wine;
գնացին առանց թանալոյ ի վերայ ծովուն, they passed the sea dry-shod.
· Calfa
Թացցէ քահանայն զմատն իւր յարեանն։ Եթաց զմատն իւր յարեանն։ Թացցէ զմատն յիւղոյ անտի։ Ի ջուր թացցի։ Առցեն զոպայ, եւ թացցէ ի ջուրն։ Թացցես զպատառ քո ի քացախիդ։ Թացցի ոտն քո յարեան։ Արտասուօք իմովք զանկողինս իմ թացի։ Արտասուօք սկսաւ թանալ զոտս նորա.եւ այլն։
Գնացին առանց թանալոյ ի վերայ նորին. այսինքն անթաց ոտիւք. (Լմբ. իմ.։)
fleshy, muscular, plump, fat, greasy.
· Calfa
Մաշեցաւ թանձրամիս պարարտ եւ փափուկ մարմինն նորա. (Վրք. ոսկ. ի մի ձեռ։)
obesity, stoutness, corpulency.
· Calfa
Քամեալ մզեցաւ թանձրամսութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Է։)
thickness;
solidity, density, bigness;
concretion, coagulation, condensation;
consistence;
fatness, plumpness;
plenty, abundance;
rusticity, awkwardness;
stupidity, dullness;
— ծերութեան, great old age.
· Calfa
Թանձրութիւն նորա շուրջ առ չորս մատունս. (Երեմ. ՟Ծ՟Բ. 21։)
handkerchief;
towel;
թաշկինակ ռնգաց, քրտան, pocket -;
թաշկինակ պարանոցի, neckcloth, neckerchief;
թաշկինակ մետաքսեայ, silk -.
· Calfa
Ի հիւանդս տանել ի քրտանէ նորա թաշկինակս կամ վարշամակս. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 12։)
to mumble, to mutter.
· Calfa
Կայ յաղօթս, եւ սիրտ նորա ոչ զգայ, զոր ինչ ասացին շրթունք նորա ... թաչէ զմիմեանց կնի գոնեա հարիւր (տուն սաղմոսաց). (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
faded, tarnished.
· Calfa
Դոյն ինչ ժամանակ կանաչագեղ եւ զուարճ երեւին, եւ յետ այնորիկ թառամ, ազազուն, եւ տգեղ տեսանին. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Բ։)
to cause to fade, to wither, to tarnish.
· Calfa
Զբողբոջ նորա թառամեցուսցէ հողմ. (Յոբ. ՟Ժ՟Բ. 30։)
to fade, to wither, to decay;
to be tarnished.
· Calfa
Թառամեսցի գեղ երեսաց նորա. (Վրդն. ծն.։)
farthing.
· Calfa
Իբր լտ. ա՛ս, ա՛սսիս. յն. ասսա՛րիօն. as ἁσσάριον կամ մասն նորին, է Չափ դրամոյ եւ կշռոյ իբր մանր խերեւէշ. մանղըր, փոքր քան զդանգ, եւ մեծ քան զգարի.
to render sanious, to make purulent, to corrupt.
· Calfa
Եհար զմարմին նորա (Յովբայ) ... թարախեցոյց զնա, եւ որդունս եռացոյց ի նմանէ. (Սարգ. յկ. ՟Գ։)
vain, frivolous, useless;
vile, abject, inferior;
superadded, false, factitious, artificial;
expletive.
· Calfa
Այսոքիկ ի տգէտ եւ ի թարմատար առաջնորդաց ի ներքս մտին։ Ի յիշատակ թարմատար անձինս եղկելւոյ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Ա. եւ Սարգ. յիշատ.։)
cf. Թառամեցուցանեմ.
· Calfa
Թարշամեցուցեր զգեղ վայելչութեան նորա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Թառամիմ.
· Calfa
Եւ ոչ թարշամեցան երեսք նորա. (Եփր. ել.։)
Վասն թարշամելոյ գեղոյ նորա. (Վրք.։ Ծնօտք նոցին թարշամեալք էին. Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. ՟Դ։)
cf. Թաւալեմ.
· Calfa
Թաւալեցուցէ՛ք վէմս մեծամեծս ի բերան այրին։ Թաւալեցուցէ՛ք ինձ այսր վէմ մի մեծ։ Թաւալեցուցից զքեզ ի վիմացդ։ Թաւալեցոյց վէմ մի ի դուռն գերեզմանին։ Ի բաց թաւալեցոյց զվէմն ի դրաց գերեզմանին, կամ ի գերեզմանէ անտի։ Թաւալեցոյց ընկէց զմարմին նորա ի գահոյից անտի. (Յես. ՟Ժ. 18. ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 33։ Երեմ. ՟Ծ՟Ա. 25։ Մտթ. ՟Ի՟Ը. 2։ Մրկ. ՟Ժ՟Ե. 26։ ՟Ժ՟Զ. 3. եւ 4։ Յուդթ. ՟Ժ՟Գ. 11։)
to roll, to tumble;
to wallow, to plunge in, to penetrate;
յերկիր —, to roll on the earth;
ընդ մոխիր, յաճիւն —, to get covered with ashes, with dust;
ընդ տիղմ —, to roll in the mud, to wallow in the mire;
— ի փափկութիւնս մարմնոյ, to give one's self up to sensual pleasures, to abandon one's self to, to plunge into;
առաջի —, — անկանիլ, — առաջի ուրուք, to prostrate one's self at the feet of, to implore;
— առ ինչ, to give one's self up to, to incline to, to bend towards.
· Calfa
Քարինք սուրբք թաւալին յերկրի նորա։ Հող ի գլուխ լինէին, առաջի թաւալէին. (յն. պաղատէին)։ Անկեալ յերկիր՝ թաւալէր եւ փրփրեայր։ Ընդ մոխիր թաւալեսցին. յն. տարածեսցին. (ռմկ. փռուին) (Զաք. ՟Թ. 16։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 15։ Մրկ. ՟Թ. 20։ Եզեկ. ՟Ի՟Է. 31։)
Ընդ մոխիր թաւալեալ։ Անկեալ թաւալէին առաջի նորա. (Ագաթ.։)