anus, fundament, breech, bottom.
· Calfa
Ետ դնել ձագար ի նստոյ տեղին (կամ ի նստատեղոջ նորա), եւ արկանել ջուր տկաւ յորովայն նորա. (Ագաթ.։)
sitting down;
evacuating.
· Calfa
Զյարակայութիւն նորին էութեամբ՝ նստմամբն եցոյց. (Վահր. երրդ.։)
cf. Նուրբ.
· Calfa
Են աշտիճանք գնացից նորա (լուսնի) յոյժ նրբական. (Երզն. ոտ. երկն.։)
like atoms, with very fine particles.
· Calfa
Անորակի արփւոյն հատածք հրանիւթ՝ լուսայեղձ հոսմամբ որակացեալ նրբամասնաբար փողեալ ընդ փորուածս տանց. (Անան. եկեղ։)
to languish, to become faint, languid, to wear oneself out, to faint, to swoon.
· Calfa
Յոյժ նքողեալ, եւ անշքեղացեալ էր գեղ երեսաց նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)
notary's functions or profession.
· Calfa
Քահանայ՝ որ առնէ նօտարութիւն, կամ որսորդութիւն, զժողովուրդսն (նորա) ի բաց առցեն. (Կիր. պտմ.։)
partner.
· Calfa
συνέμπορος commercii socius. Կցորդ շահից. բաժանորդ վաճառաց եւ օգտի.
to gain, to obtain, to acquire, to purchase;
to buy.
· Calfa
նա ոչ թէ շահաւորէր զլսողսն, այլ ասէր զայս, զի շարժեսցէ զամենեսին ի վերայ նորա։ Կերակուր եւ ըմպելիս առնէ, որ կերողացն ոչինչ շահաւորի։ Ճանապարհ արարեալ ի կրպակաւորսդ՝ շահաւորեցէք (զիւղ յամանս ձեր)։ Ոչինչ շահաւորեալ օգտիս ի յայդմ անօգուտ զղջմանէդ. (Զքր. կթ.։)
fruit, profit, advantage, gain, lucre;
fertility, fecundity;
enjoyment, pleasure, ease.
· Calfa
Բղխեա՛ եւ աճեցո՛ զամենայն արդիւնս շայեկանութեամբ։ Վայելեսցուք յարդիւնս շահեկանութեան պտղոց նորոց. (Ճ. ՟Ժ.։ Սկեւռ. ի յար.։)
to be lucrative or profitable;
to invent money profitably;
to instruct, to edify.
· Calfa
Որք կային ի վերայ գրոյ օրինացն, շահեցուցանէ զնոսին՝ յայտնելով զշնորհսն Քրիստոսի. (Նախ. ՟բ. կոր.։)
to cement, to plaster;
to smear, to dirty, to soil, to contaminate;
— զձեռս արեամբ, to imbrue one's hands in blood.
· Calfa
Մի՛ շաղախիցէ՛ք զերկիրն։ Շաղախէր զերկիր (պրծութեամբ)։ Շաղախեցաւ երկիր յարենէ նոցա։ Ձեռք մեր մի՛ շաղախեսցին ի նմա (յն. մի՛ լիցին ի վերայ նորա). եւ այլն։
Մոխիր հնոցի քացախով շաղախեալ արկին ընդ քիթս նորա. (Ճ. ՟Բ.։)
Արեամբ նորա շաղախեցան սեամք մտաց մերոց։ Շունք ... շաղախին արեամբս։ Շաղախել զձեռս արեամբ. (Ժմ.։ Ոսկ. եփես.։)
great talker, babbler, chatterer, tattler;
talebearer, scold;
—ք, immodest dance, tarantella.
· Calfa
Ունայնաբան շաղակրատ։ Պատրեալ հաւանեցայք շաղակրատիդ։ Բանորսօղք, խաբեբայք, շաղակրատք։ Իբրեւ երկն եւ ծնունդ շաղակրատ մտաց ընդ վայրաճառիս. (Նար. ՟Ծ՟Զ։ Ճ. ՟Գ.։ Փարպ. Նար. մծբ.։)
to wrest;
to stammer, to stutter.
· Calfa
Եթէ թոթովախօսիւք զանուն թագաւորի շաղաղէ, միթէ պակասի անուն թագաւորին ի նորա շաղփաղփ բանիցն. (Եփր. ծն.։)
to twine, to twist;
to implicate, to involve.
· Calfa
Եթէ կեանք էր շաղապատեալ ընդ մահումահ ոչ լուծանէր։ Իւդեալք ի մահ նորա եւ շաղապատեալք ընդ նմա՝ պատուաստեցաք հաւատոյն արմատովք. (Սանահն.։)
sarcophagus, carnivorous;
voracious.
· Calfa
Խորտակեաց զնորա զչաղղակեր ատամունսն. (Ոսկ. աւետար.։ եւ Սեբեր. ՟Ժ՟Զ։)
chatterbox;
prattling, tattling, cackling;
foolish, absurd;
silly, insipid, mawkish.
· Calfa
ἁδόλεσχος, -ης garrulus φλυαρῶν, ληρῶν nugator, nugax եւ φλύαρος, λῆρος, ληρώδης nugatorius, ineptus, vanus et futilis. (լծ. հյ. ցոփ, եւ զաղփաղփուն. եւ թ. շագա չէլլաֆ ... եւն). Շաղակրատ. ունայնախօս. շաղաւաչուրթն. աղճատական. ցնորական. անհիմն. այլանդակ. անհեթհեթ (խօսօս, եւ խօսք).
ընկալ տէր Աստուած իմ զդոյզն եւ պակասի՞ ար դեօք անուն թագաւորին ի նորա շաղփաղփ (կամ յախուռն) բանից. (Եփր. ի ծն. քրիստոսի.։)
Եւ նա զբանս նորա իբրեւ զշաղփաղփ համարեցաւ եւ առասպելս. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ժ՟Ը.։)
idle stories, idle talk, chit-chat, tittle-tattle, cackle, talking to the wind;
folly, nonsense, extravagance, absurdity;
silliness, dotage, second infancy.
· Calfa
Այժմ ծանիցես ոչ գոլ զմեզ ի շաղփաղփանս համարէր զբանսն նորա. (Հ=Յ. մայ. ՟Ի՟Գ.։)
vn. va. cf. Շաղփաղփիմ.
· Calfa
ՇԱՂՓԱՂՓԵՄ ՇԱՂՓԱՂՓԻՄ. ληρωδέω, ληρέω , ληραίνω, ἁδολεσχέω nugor, deliro, ineptio, garrio Շաղփաղփ բանս խօսել. շաղկարատել. բարբաջել. բանդադուչել. բաջաղել. ցնորիլ. աղճատ. անամօթիլ. փուճ ու մուփ խօսիլ, շփանալ, խեղեփնալ.
to talk nonsense, to tell idle stories, to babble, to gossip, to cackle, to tittle-tattle;
to dote, to rave.
· Calfa
ՇԱՂՓԱՂՓԵՄ ՇԱՂՓԱՂՓԻՄ. ληρωδέω, ληρέω , ληραίνω, ἁδολεσχέω nugor, deliro, ineptio, garrio Շաղփաղփ բանս խօսել. շաղկարատել. բարբաջել. բանդադուչել. բաջաղել. ցնորիլ. աղճատ. անամօթիլ. փուճ ու մուփ խօսիլ, շփանալ, խեղեփնալ.
cf. Շաղփաղփանք;
ի շաղփաղփութիւն զառածիլ, to rave, to be delirious or frenetic.
· Calfa
λῆρος, φλυαρία nugae, delirium, ineptiae. որ եւ ՇԱՂՓԱՂՓԱՆՔ. շաղակրատանք. ունայնաբանութիւն. ծաղրաբանութիւն. առապելական եւ պառաւական զրոյցք. ազճատանք. ցնորք. զառանցանք. բանդադուշանք.
cf. Ուսուցող.
· Calfa
διδάσκων, διδάσκαλος docens, magister. Ուսուցանօղ, ուսուցօղ. վարժապետ. վարդապետ. կրթիչ. մանկավարժ. դաստիարակ. եւ Առաջնորդ. ուղեցոյց. վարպետ, սորվեցնօղ.
from some place;
— —, from several places, in all directions;
ամենայն —, on all sides;
from all quarters;
այլ —, այլուստ —, from another side, elsewhere, in or from another part;
բազում —, յոլով —, from many places;
often, in many ways;
ոչ —, ոչ — այլ —, from no other place, from no other part;
երկիւղ եւ ոչ —, no fear;
ոչ — է իշխանութիւն, եթէ ոչ յաստուծոյ, there is no power but from God;
ոչ գոյր — նմա պատերազմ, no war was undertaken in his time.
· Calfa
Փրկեալ ի ձեռն նորա յերկրէն եգիպտացւոց, եւ այլ ուստեք բազում անգամ։ Այլ ուստեք առնու մարմին, եւ այլ ուստեք զպատմուճանն։ Վասն առնս այսորիկ այլուստեք ցուցանել ինչ որ ունիմք. (Կոչ. ՟Ժ՟Գ։ Ճ. ՟Գ.։ Իգն.։)
whence, of which, of what;
whence ? from where ? from what place ? from whom ? from what ?
so, for that reason, on that account;
well, then, consequently, in consequence;
— ճանաչես զիս, how comes it that you know me ?
— գաս, whence comest thou ?
— ես, whence are you ?
— է ինձ այս զի, how is it that it happens to me ? how is it that ?
— եւ, — եւ իցէ, from any place whatever, where you like.
· Calfa
Դարձայց ի տուն իմ, ուստի ելի։ Գնացին յանտիոք, ուստի էին, յանձն արարեալ շնորհացն աստուծոյ։ Իջեալ ի սիրակուսա՝ եղեաք աւուրս երկուս. ուստի գնացեալ՝ հասաք ի հռեգիովն։ Ժողովես՝ ուստի ոչ սփռեցեր. եւ այլն։
Արդարութիւնն լուսաւորեսցի ի խաչն, ուստի տէրն յայտնեցաւ, ուստի տէրն կախեցաւ, ուստի փառք նորա ծագեցին, եւ լցին զերկիր. (Ագաթ.։)
son, boy, child.
· Calfa
Քաջալերեա՛ց, զի եւ այդ եւս քո ուստր է։ Մի՛ երկնչիր, զի ուստր ծնար։ Ծնաւ ուստերս եւ դստերս։ Զդուստր քո մի՛ տացես ուստեր նորա, եւ զդուստր նորա մի՛ առնուցուս ուստեր քում.եւ այլն։
to eat;
to run through, to squander, to eat up, to waste, to consume;
to eat away or up, to corrode;
to fret;
to consume, to devour;
անյագաբար —, to eat greedily, to eat up, to devour;
եկեր զամենայն կեանս իւր, he lavished or squandered away all his fortune.
· Calfa
Ուտելով կերիցես։ Յամենայն կերակրոց՝ զոր ուտիցէք։ Բաղարջ ընդ եղեգի կերիցեն։ Եւ ոչ ուտիցէք ի նոցանէ հում։ Առ ի պտղոյ նորա, եկեր, եւ ետ առն իւրում ընդ իւր, եւ կերան։ Որ ուտէր ընդ իս հաց։ Ռա՛բբի հա՛ց կեր։ Ուտէին եւ ըմպէին։ Որ ուտէ զմարմին իմ, եւ ըմպէ զարիւն իմ։ Առէ՛ք կերա՛յք.եւ այլն։
Ի տան միում կերիցի։ Միս նորա մի՛ կերիցի։ Մի՛ ուտիցի։ Կամ ուտիցի՞ հաց առանց աղի.եւ այլն։
cf. Ուրախարար.
· Calfa
Կայցցէ առաջի սեղանոյն աստուծոյ ուրախացուցչի զմանկութիւն նորա. (Ոսկիփոր.։)
to deny;
to disavow, to disown, to disclaim;
— զհաւատս or — ի հաւատոց, to abjure one's faith, to apostatize, to turn apostate, to renounce, to forswear;
— զանձն, to renounce, to deny oneself.
· Calfa
Բազումք ուրանան ի քէն, եւ բազումք հայհոյեն զքեզ։ Անարգեցին զքրիստոս, եւ ուրացան ի թագաւորութենէ նորա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
where;
— եւ կամիցիս, where you like, wherever you please.
· Calfa
Տէրն ուրանօր զհինն աւարտեալ կնքեաց, անդանօր եւ իւրումն հիմն ձգեաց նորոյ ուխտի։ Երթալ ունիս, մինչեւ ուրանօր արժանն իցէ երթալ. (Յհ. իմ. ատ. եւ Յհ. իմ. երեւ.։)
cf. Ուրացումն.
· Calfa
Եւ ոչ նորա պատիւն յուրացութիւն ելանէ. (Սեբեր. ՟Գ։)
somewhere, in some place;
one, some, certain;
some place;
ոչ —, no where;
թէ — գայցէ ի տուն, if he ever returns home;
ի քաղաքի —, in a city;
ի տեղւոջ —, in a place;
ամենայն —, every where;
— —, in some places;
— —, է —, sometimes;
բազում —, in many places.
· Calfa
Ոչ ուրեք գտանեմք ասացեալ նորա ի նորումս. (Եզնիկ.։)
other;
cf. Որիշ.
· Calfa
Քահանայ՝ որ ուրիշ կամի զպատարագն առնել, մի՛ զատցի ի խաւարային ոմբոլոնսն։ Զնորին գործ արասցէ ուրիշ. (Լմբ. պտրգ.։)
fantastic, imaginary, visionary, false, apparent, chimerical;
shadow, image, phantom, spectre;
idol, image;
rough-draught, sketch;
—ք, manes, shades, apparitions, ghosts, visions;
—ք մարդկան, statue, likeness;
— պղծութիւն, nocturnal pollution.
· Calfa
φανταστικός speciem meram habens ἵνδαλμα species, spectrum . Ի բառէս Ուրու. (ռմկ. րույ, իւրեա ). որպէս թէ երեւական. երեւութական ինչ. երազական. ցնորական. խօլական. եւ Ցնորք. երազ. երեւոյթ առ աչս. պատկեր. ստուեր. օրինակ. տեսիլ նմանութեան. խէյալ, խէյալ կիպի. (լծ. հյ. խօլ)
ՈՒՐՈՒԱԿԱՆ. ἵνδαλμα, εἵδολον simulacrum, species, imago deastri, idolum. Դրօշեալ, նմանութիւն ինչ. կուռք, սուտ աստուածք՝ ի ցնորից մարդկան հնարեալք.
Ուրուական տեսիլ՝ կերպարան կռոց։ Խելացնորեցուցեալ առ ի տալ պագանել երկիր ուրուականաց մեռելոտւոց։ Զմարդկան ուրուականս ի պաշտօն առեալ՝ դիս անուանէին։ Ուրուականացն ծառայելով։ Ուրուականաց կռոց մեռելոտեաց։ Ուրուական զձիցն անտառաց. (Փիլ. ել. ՟Ա. 13։ Ագաթ.։ Եզնիկ.։ Խոսր.։ Ճ. ՟Բ.։ Նար. ՟Հ՟Ե։)
insignificant, vain, idle, false.
· Calfa
Սրինգ նորոգ, ոչ հեթանոսօրէն ուրուաձայն հնչման. (Նար. ՟Ղ՟Բ։)
cf. Չարաբաստիկ.
· Calfa
Արկանել ի վերայ չարաբաստ մարմնոյ սորա աղ եւ բորակ։ Քարկոծ առնել ամենայն բազմութեամբ զչարաբաստ մարմին նորա. (Ճ. ՟Ա. Ճ. ՟Բ.։)
ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.
· Calfa
Այր ժանտ եւ ժպիրհ եւ յաւէտ չարաբարոյ։ Փրկեաց զթագաւորն ի գազանական չարաբարոյ սպառնալեաց նորա. (Յհ. կթ.։)
Կինն նորա չարաբարոյ էր հանդիպեալ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
fierce as a wild beast;
mordacious, biting.
· Calfa
Որ կարծեցոյց զանձն առիւծացեալ, եւ պաշտօնեայք նորա չարագազանք. (Ոսկ. ես.։)
cf. Չարադեւ.
· Calfa
Որ զնորա՝ զօրէն բարի բժշկի՝ զջերմն հալածեսցէ, եւ զախտն եւ զհիւանդութիւնս եւ զանկարգութիւնս ի թշուառական եւ ի չարադիւակ կենաց նորա բժշկելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 216։)
ill-intentioned, meditating, designing or planning evil, malignant, malicious.
· Calfa
Չարախորհուրդ իշխանին սիւնեաց վասակայ։ Կարծէր չարախորհուրդն շնորհ ինչ առնել նոցա. (Փարպ.։)
impious thought, evil counsel;
perversity, malevolence.
· Calfa
Բարի ձեւովք կերպարանիցի, եւ ի ձեռն այնորիկ զչարախորհրդութիւն գործիցէ. (Բրս. հց.։)
to speak ill of, to slander, to detract, to calumniate, to accuse, to defame;
to tittle-tattle, to gad about gossiping.
· Calfa
Որ չարախօսէ զեղբօրէն կամ զառաջնորդէն։ (Մարիամ) չարախօսեաց զմովսէս. (Բրս. հց.։)
Հարցին, զի չարախօսեսցեն զնմանէ։ Ի չարախօսելն (այսինքն ի չարախօսիլն) նորա ի քահանայապետիցն եւ ի ծերոց՝ ոչինչ ետ պատասխանի.եւ այլն։
ill-willing, malevolent, ill-intentioned, malignant;
բարեկամ եւ —, friend and enemy.
· Calfa
Չարակամ բարուքն նորա (այսինքն չարին) առաքինացուցանէ (աստուած) զարդարս. (Եզնիկ.։ եւ Պիտ.։)
vn. va. to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.
· Calfa
Վասն ա՞յնորիկ ինչ չարակնիցես։ Որ ընչասէրն է, բիւրս ունի չարախօսս, բազում չարակնողս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)
Ոչ հայրն ընդ տալն չարակնեաց։ Շնորհք առանց չարակնելոյ. (Կոչ. ՟Ժ։ Սեբեր. ՟Թ։)
Եթէ չարակնելն չարամահ սատակէ, ո՞րչափ եւս առաւել նախանձն։ Զանդաստանս նորա չարակնէ՝ ըղձանալով ցասմունս եւ երաժշտութիւնս վասն նորա. (Մանդ. ՟Թ. եւ ՟Ժ՟Գ։)
stench, stink, fetor.
· Calfa
Սրեաց եւ մաքրեաց զչարահոտութիւն նորա. (Եղիշ. դտ.։)
resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.
· Calfa
Եւ ոչ արիանոսացն չարայուշ եղեւ, որ զնորա մահ ըղձանային. (Սոկր.։)
prone, disposed or inclined to evil.
· Calfa
Չարայօժարն մտցէ ի դատաստան նորա. (յն. այլազգ) (Սիր. ՟Ի՟Թ. 26։)
to behave or act wickedly, to become worse, to fester, to rankle, to sour, to become exasperated;
cf. Նախանձիմ.
· Calfa
Բազում անգամ սգաւորք անշնորհք սնափառութեամբ ցնդին յարտասուս զորոց անձինս յետ սգոյն չարացեալս տեսաք. (Կլիմաք.։)
inclined to evil, perverse, evil-minded, malevolent, malignant, wicked, mischievous.
· Calfa
Իմացեալ զախտասէր բարս նորա եւ զչարասէր։ Յիրերացն չարասէր մարդիկ յօժար են խողխողումն. (Խոր. ՟Ա. 16։ Պիտ.։)
Զի որ ոչն հաւատայ, ի չարասէր մտաց լինի։ Գրգռեալ սիրտ նորա ի չարասէր սատանայէ։ Դեւք չարասէր գոն (այսինքն կան), որպէս եւ հայրն իւրեանց սատանայ։ Ապրեցուցանել զանձինս ի չարասէր ապիրատութենէ զրպարտողացն (այս ինքն զրկողաց). (Ղեւոնդ.։)
heterodox;
heretical, erroneous.
· Calfa
Յակոբ հաղորդէր յեկեղեցի ուղղափառաց. եւ հայրն նորա հաղորդէր յեկեղեցին չարափառաց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)
heterodoxy.
· Calfa
Զարիոս եւ զունօղս զնորա չարափառութիւնն՝ մզովէ. (Սոկր.։)