Definitions containing the research նոր : 7447 results

Չարեացապարտ, ից

adj.

culpable, guilty.

· Calfa

NBHL (1)

Շրջեաց զմիտս նորա՝ զամենայն չարեացապարտ զմենեղաւոս արձակել ի պարտեաց անտի». յն. զամենայն զչարեաց պարտականն կամ զպատճառն. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 47։ 19)


Չարիք, րեաց

s. adv.

ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.

· Calfa

NBHL (1)

Բազմացան չարիք մարդկան ի վերայ երկրի։ Գուցէ հատուցանիցէ մեզ հատուցումն զամենայն չարեացն՝ զոր անցուցաք ընդ նա։ Մի՛ յօժարեսցիս ընդ բազումս ի չարիս։ Եօթն չարիք կան ի սրտի նորա։ Վասն ամենայն չարեացն՝ զոր գործեաց հերովդէս։ Ի դառնալ ձեզ իւրաքանչիւր ի չարեաց ձերոց.եւ այլն։


Չարհամբաւ

adj.

fatal, disastrous.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն լերինն այնորիկ չարհամբաւ պատմութիւն էր. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա։)


Չարութիւն, ութեան

s.

wickedness, evil, malice, malignity, perversity, iniquity, perfidy;
չարութեամբ, wickedly, maliciously, malignantly.

· Calfa

NBHL (1)

Յայսր ամենայնի վերայ այլ եւս չարութիւն խորամանկեաց։ Լիրբ է խորամանկ չարութիւն նորա. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ։)


Չարչարակցութիւն, ութեան

s.

suffering with another, participation in another's suffering;
compassion.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ մեք զնախատինս նորա յանձին բարձեալ պարծանօք չարչարակցութեամբ տեառն յաւիտենից մահուանէն. (Տօնակ.։)


Չարչարիչ, չի, չաց

adj.

tormenting, afflicting.

· Calfa

NBHL (1)

Չարչարեաց զչարչարիչսն, զի մի՛ խստացուսցեն զսիրտս։ Զժանիսն նորա զչարչարիչս խզեաց ընկէց ստուգութիւնն. (Եփր. ծն.։ Եփր. ել.։)


Չափաւորապէս

adv.

with measure, sufficiently, well enough, so so;
tolerably, moderately, modestly, soberly.

· Calfa

NBHL (1)

Զուարթ երեսօք եհար զծնօտս նորա չափաւորապէս. (Կլիմաք.։ Տե՛ս եւ Պիտ. 60. 118. 126. 165. 194։)


Չբնակաւոր

cf. Չբնաւոր.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զքո բնակաւոր հեզութիւնդ ի չբնակաւոր գազանութիւն հաներ։ Նմա (այսինքն գազանի) զչբնաւորն շնորհես, եւ անձինդ զբունդ չպահես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Չբնաւոր

adj.

unnatural, against nature;
s. med. —ք, non-naturals.

· Calfa

NBHL (1)

Որ զքո բնակաւոր հեզութիւնդ ի չբնակաւոր գազանութիւն հաներ։ Նմա (այսինքն գազանի) զչբնաւորն շնորհես, եւ անձինդ զբունդ չպահես. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։)


Չգոյ, ից

s.

nothing, not any thing, nought;
առ ի —է, for want of;
ի —է ի գոյ ածել, ի —ից հաստել, to create out of nothing.

· Calfa

NBHL (1)

Առ չգոյի առաջնորդ. (Եփր. աւետար.։)


Չէզոք, աց

adj. gr.

neuter, indifferent;
neuter.

· Calfa

NBHL (1)

ՉԷԶՈՔ. Ըստ քերականաց՝ են ի մեզ այն անուանք, որ ոչ նշանակեն իրօք զարու կամ զէգ. իսկ ըստ յն. լտ. արաբ. եբր. եւ այլն, այն անուանք՝ որք ոչ ունին յանգ արական կամ իգական, այլ տարբեր։ Նոյնպէս եւ բայք՝ որ ոչ են ներգործական կամ կրաւորական, այլ անորիշ՝ առանց խնդրոյ սեռի.


Չմարդու

cf. Տմարդի.

· Calfa

NBHL (1)

Չմարդու (կամ չմարդոյ) գտաք առ շնորհակալիսն։ Չմարդու (լաւ եւս՝ այլ ձ. չմարդի) գոլով զոմանս յիշխանացն կապէր. (Լաստ. ՟Ժ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Ը։)


Չնաշխարհիկ

adj. s.

celestial, divine, superhuman, supernatural;
excellent, extraordinary, matchless, rare, singular;
phoenix.

· Calfa

NBHL (4)

Քարոզութեանն օրինակ՝ նոր եւ չնաշխարհիկ։ Չնաշխարհիկ օրէնս դնէ։ Հրեղէն ծով, հրեղէն ալիք, նոր իմն եւ չնաշխարհիկ։ Զի՞նչ իցէ նորն. նորն չնաշխարհիկն է։ Ամենեցունց իրք նոր եւ չնաշխարհիկ թուէր. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. յհ. յորմէ եւ Շ։)

Կարի նորակերտ նորանշան՝ մեծապայծառ եւ չնաշխարհիկ գործ էր. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Յորմէ բղխեալ հոսէ կենսակայլակ վտակն ... նոր եւ չնաշխարհիկ՝ նորոգչին տիեզերաց. (Անան. եկեղ։)

παράδοξος, παρηλλαγμένος, ὐπερήφανος , καινός, ξένος praeter opinionem, inexpectatus, praecellens, eximius, novus, et alienus φριώδης horrendus. Որ չէ նա յաշխարհէ աստի, զոր չունի աշխարհ, անգիւտ յաշխարհի. գերաշխարհիկ. նորահրաշ, գերապանծ. ահաւոր, հրաշափառ. խելքէ վեր, չի գտնուելիք, չտեսնուած, չլսուած.


Չորակեաց

adj.

xerophagus, feeding on dried aliments;
very abstemious.

· Calfa

NBHL (1)

Էր այր պարկեշտ եւ չորակեաց (կամ չորակաց). մինչ զի յամենայն աւուրս պահոց անձէթ եւ անգինի էր սեղան նորա. (Հ. յնվր. ՟Ժ՟Դ.։)


Չորակերութիւն, ութեան

s.

nourishment composed of dried fruits, legumes or herbs, xerophagy;
vegetarianism;
rigorous abstinence.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ է պարտ զքառասնորդսն մեծի հինգշաբաթին լուծանել, այլ չորակեր լինել. (Կանոն.։)


Շամբշաբար

adv.

foolishly.

· Calfa

NBHL (1)

εὑηθῶς, εὑηθικῶς stulte, inepte. Իբրեւ զշամբուշ. որրպէս խելացնոր. յիմարաբար. խօլաբար. մոլեգնաբար.


Շամբշիմ, եցայ

vn.

to become mad, to play the fool, to commit folly;
to rage, to be in a fury, to be mad for, to eagerly long for, to fall madly in love, to be desperately in love, to be agitated by violent transports for, to love to distraction, to dote upon;
to be wanton, lustful;
— ի կանայս, to woo, to court, to rave, to be in love to extremity.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԱՄԲՇԻՄ կամ ՇԱՄՇԻՄ. μαίνομαι, εὑηθίζομαι insanio, furo, ineptio, stulte ago. Ցնորիլ. յիմարիլ. անմտանալ. խելագարիլ. մոլեգնիլ. կատաղիլ եւ Մոլիլ տռփանօք. խենդենալ, խելքը թռցնիլ, կատղիլ, եւ շփանալ, խեղեփնալ. տէլիրմէք, չըլտըրմագ, գուտուրմագ.


Շամբշութիւն, ութեան

s. fig.

folly, fury, mania, rage;
violent passion, love, fury, transport, gallantry, love intrigue;
debauchery, lewdness.

· Calfa

NBHL (1)

ՇԱՄԲՇՈՒԹԻՒՆ կամ ՇԱՄՇՈՒԹԻՒՆ. οἷστρον oestrum μανία furor, insania εὑήθεια stultitia, ineptia. Շամբշիլն. շամբուշն գոլ. ցնորումն. ուժգին բերումն կամ անյագ ցանկութիւն, եւ խելագարութիւն. անմտութիւն. մոլեգնութիւն. մոլութիւն. աւիւն. եւ Պագշոտութիւն. խենդութիւն. տէլիլիք, սէրսեմլիք, լըլկընլըգ, գուտուրուշ. եւ առսըզլըգ, զէմփարելիք.


Շամշտութիւն, ութեան

s.

tetrarchy.

· Calfa

NBHL (1)

Առաջնորդէին եղբարք նորա շամըշտութեամբք. այսինքն մի ի չորից մասանց անտի երկիրն իսրայելացւոց։ Զագրիպպաս կացոյց թագաւոր, ի վերայ թշնամւոյ նորա շամշութեան՝ փլիլպպոսի եւ լիւսինեաայ, եւ ընդ նոսին եւ յետ սակաւ ժամանակի եւ զշամշութիւն եւս հերովդի ետ նմա. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 8, կամ 9։ ՟Բ. 4. 10։)


Շաչեմ, եցի

vn.

to make a noise, to rumble, to clash;
to clack, to crack, to crackle;
to boil violently, to burst, to blow up;
to shiver, to crepitate;
to rustle, to murmur;
to thunder, to detonate;
— սողնոց, to hiss;
to whistle;
to whiz;
— մեղուաց, ճանճից, to buzz, to hum.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շաչելոյ կառանց նորա. յն. ի շարժմանէ. (Երեմ. ՟Խ՟Է. 3։)


Շառագունեմ, եցի

vn.

cf. Շառագունիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Շառագունեցան երեսք նորա եռանդմամբն սրտի. (Եփր. թագ.։)


Շառաշիղ, շղաց

s.

mass of rock salt;
— սառի, block of ice;
iceberg.

· Calfa

NBHL (1)

Ետ կապել շառաշիղս տղի ի վերայ ողին նորա. (Ագաթ. յորմէ եւ այլք. իսկ Սարկաւագ վարդապետ բացատրէ՝ Արձանս տթղի։)


Շառաչ

cf. Շաչիւն;
ի շաչելոյ կառաց նորա, եւ ի շառաչելոյ անուոցն նորա, at the rushing of his chariots, and at the rumbling of his chariot-wheels.

· Calfa


Շառաչեմ, եցի

vn.

cf. Շաչեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շաչելոյ կառաց նորա, եւ ի շառաչելոյ անուոցն նորա. (Երեմ. ՟Խ՟Է. 3։)


Շառաչիւն

cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն.

· Calfa


Շառաչուկ

s.

cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն;
tinsel.

· Calfa


Շառաչումն, ման

s.

cf. Շաչիւն;
cf. Թնդիւն.

· Calfa


Շառաւիղեմ, եցի

va.

to send forth shoots, to throw out suckers, to sprout, to shoot, to bud, to put forth buds, to germinate;
to generate, to procreate;
to emit rays, to beam.

· Calfa

NBHL (1)

Մնացեր յինէն խաղողոյ, եւ ես ընդ այնորիկ փուշ շառաւիղեցի. (Նար. ՟Ե։)


Շարագոյր, գուրի

s.

cover;
veil;
— գրոց, cover or binding of a book, book-cover.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ստանայցես քեզ գիրս, մի՛ պաճուճեր զշարագոյր նորա. (Վրք. հց. ձ։)


Շարադրութիւն, ութեան

s. gr.

combination, conjunction, connection;
arrangement, disposition;
construction;
syntax;
cf. Շարագրած.

· Calfa

NBHL (1)

Բան է՝ հետեւակ (եւ տաղաչափական) բառի շարադրութիւն, զտրամախոհութիւն ինքնակատար յայտնելով։ Շարադրեալ զմասունս բանին այնորիկ՝ առնեմք զշարադրութիւն. (Թր. քեր.։ Անյաղթ պերիարմ.։)


Շարալծեմ, եցի

va.

to conjoin, to join with, to unite.

· Calfa

NBHL (1)

Ոմն պարզ, եւ ոմն շարալծեալ։ Ոմանք են պարղք, եւ ոմանք շարալծեալք։ Մի ըստ եզոջէ զբոլոր նորա շարալծեալ յոլովութիւն խրատուց. (Պիտ.։)


Շարախառն

adj.

compound, combined, united.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս զի նոցա եղեալ շարախառն ընդ հթրոյն՝ առաջնորդեսցէ առ որ ինչ կարողութիւն է տանել. (Մեկն. ղեւտ.։)


Շարամանեմ, եցի

va.

to interlace, to interweave, to intertwine, to lace, to join, to unite.

· Calfa

NBHL (3)

Ոլորէ զբանն մանուածով, շարամանալով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)

Տեսանե՞ս զսէրն աստուծոյ շաղկապեալ ընդ մերումս, եւ իբր զգէսս ինչ շարամանեալ։ առնուլ զոսկետեսակն տպազիովն, եւ շարամանել ի թագի նորա։ Երկուս ձարս շարամանեալս ի խոտոյ։ Շարամանէ ընդ միմեանս զբարեգործութիւնն եւ զուրախութիւնն։ Եւ այսոքիկ բազում անգամ շարամանեալք (յանհունս)։ Պա՛րտ է ասացուածին դաշնաւոր գոլ եւ ծաղկեալ եւ շարամանեալ ամենայն ձեւովք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։ Արծր. ՟Ե. 11։ Ճ. ՟Ա.։ Լմբ. ժղ.։ Պերիարմ.։ Պիտ.։)

Զուգաւորեալ շարամանին նորպատուիրանք ընդ հնոյն. (Վրթ. քերթ.։)


Շարամանութիւն, ութեան

s.

entwining, interweaving.

· Calfa

NBHL (2)

Անխառն յամենայն նիւթոյ շարամանութենէ (հոգեղէնն)։ Ձեռնկալութիւն ձիթոյ՝ շարամանութեամբ նիւթոյ պատրուկի ընդ նոյն զանգլոյ։ Հնոյ կտակին ընդ նորոյս շարամանութիւն։ Շարամանութիւն ոսկերաց (ի մարմնի)։ Չարչարելի ի տկարութենէ, այսինքն ի մարմնոյ շարամանութենէ. (Նիւս. բն.։ Նար. ղգ։ Յհ. իմ. եկեղ.։ Լմբ. ժղ.։ Աթ. ՟Ա։)

Ողբերգական շարամանութեամբ յարամանել նորագոյն բանս։ Ի բանաստեղծութիւնս հզօր գոլով, եւ պերճ եւ պաճոյճ շարամանութեամբ. (Մագ. ՟Զ. եւ Մագ. մանուչ.։)


Շարամերձութիւն, ութեան

s.

adherence.

· Calfa

NBHL (1)

Այր եւ կին էին ովկիանոս եւ թետիտ. ի ձեռն միջնորդութեան հեռիայ եղեւ շարամերձութիւն սոցունց եւ սիրելութիւն. (Նոննոս.։)


Շարաւ, ոյ

s.

pus, matter, ichor, sanies, purulence;
rottenness;
stench, stink;
— առնուլ;
to effervesce, to swell, to become inflamed.

· Calfa

NBHL (1)

Ապականեցից, եւ ելցէ շարաւ նորա, եւ բուրեսցէ հոտ նորա. (Յովէլ. ՟Բ. 20։)


Շարեմ, եցի

va.

to range, to arrange, to set or put in order, to dispose;
to marshal;
— զմարգարիտս, to string pearls;
— զնշանագիրս, to compose.

· Calfa

NBHL (1)

Յոր շարին երգոց զարտաշիսէ եւզորդւոց նորա։ Ոչ յառաջինսն մեր ասացեալ գիրս, եւ ոչ ի վերջին բանս արժանաւորեցաք շարել. (Խոր. ՟Ա. 29. 31։)


Շարժեմ, եցի

va. fig.

to move, to remove, to set in motion, to stir, to cause, to move;
to agitate, to shake, to flutter, to stagger;
to excite, to provoke, to rouse the feelings of, to move, to touch;
— զգլուխ, to shake or toss one's head;
— զամենայն քար, to leave no stone unturned, to move heaven and earth;
— զսիրտ, to affect, to move to pity.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ հայր նորա զասացեալ ինչ (այսինքն ըստ առածին), զամենայն քար շարժէր, զորդին իւր կամեցեալ ապրեցուցանել. (Սոկր. ՟Ա. 2։)


Շարժուած, ոց

s.

movement;
gesture, action;
սաստիկ or տարապայման —, gesticulation;
—ս առնել ի խօսելն, to gesticulate while speaking;
սաստիկ —ս առնել ի խօսելն, to gesticulate, to be too full of action.

· Calfa

NBHL (1)

ասաց զամենայն գործ շարժուածոց նորա. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։)


Շարումն, ման

s.

the setting in order, arranging;
marshalling.

· Calfa

NBHL (1)

Գազանացն եւ էրէոցն քառահետեւ չարմունք եւ յանտառաց նորածին ծաղկանց ճոխացուցանեն զորովայնս. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)


Շաւիղ, ւղաց

s. fig. ast.

path, road, way, passage;
trace, vestige, footprint;
conduct, deportment;
— մոլորակի, orbit of a planet;
— երկաթակուռ, cf. Երկաթուղի.

· Calfa

NBHL (2)

Առաջնորդեա՛ ինձ ի շաւիղս քո ուղիղս։ Զշաւիղս յաւիտենականս պահեսցէ, զորս կոխեսցեն արք արդարք։ Ընդ շաւիղս կորստեան նոցա շփեցան շաւիղք իմ։ Զձկունս ծովուց, որ շրջին ընդ շաւիղս ծովուց։ Զշաւիղս գնացից նորա ի մէջ ալեաց։ Կամակոր շաւիղք։ Շաւիղք բարութեան։ Ուղիղ շաւղաց.եւ այլն։

Շաւիղք նորա երկայնակեաց ժամանակաց. (Սիր. նոր. ՟Ա. 25. որ ի հինն դնի, ոստք։)


Շեղջակոյտ, կուտի

s.

cf. Շեղջ ;
pile upon pile, towering heaps.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն շեղջակուտացն (ցորենոյ), զոր բարձին առաջի նորա. (Եփր. ծն.։)


Շեշտակի

adv.

acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.

· Calfa

NBHL (1)

Հարեալ ուժգնակի տապարաւ զգագաթն սրբոյն, եւ նոյնժամայն շեշտակի ճեղքեալ մինչեւ յունկն նորա. (Ճ. ՟Բ.։)


Շեր

s.

storax;
գաւազան —, stick of -.

· Calfa

NBHL (1)

στύραξ styrax, populus alba στυράκινος styraceus, ex styraca factus. գրի եւ ՇԵՐԹ, ՇԵՐԴ, ՇԵՐՏ. լծ. եւ յն. Ստիւրաքս. ստիւրակեայ. Ծառ խժաբեր կամ խնկաբեր, եւ փայտ՝ գաւազան եւ ոստ նորա. ... եւ խէժ նորա՝


Շիճուկ

cf. Շճուկ.

· Calfa

NBHL (1)

Շիճ՝ ապականեալ ցորեան է յանձրեւոյ. եւ որպէս շիճուկ թանի թթուեալ է. վասն որոյ ասէ յովբ, ուղեղ նորա շճեսցէ. (Գրչ. արիստակ. եւ Գրչ. գէ.։)


Շինած

cf. Շինուած.

· Calfa

NBHL (1)

Ի շինածոյն երուսաղէմի մինչեւ ցօծեալն առաջնորդ։ Շինած տաճարին կատարեցաւ։ Ի տաճարին շինածոյ մինչեւ ցկիւրոս. (Շիր. քրոն.։)


Շինականագոյն

adv.

rudely, coarsely, clownishly, boorishly.

· Calfa

NBHL (1)

Խստագոյնս եւ շինականագոյնս մերձենալ նորա ի նա. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ. 30։)


Շինեմ, եցի

va. fig.

to found, to build, to erect, to construct, to make;
վերստին —, to rebuild, to build up again or anew;
to renew, to restore;
to edify, to instruct, to set a good example.

· Calfa

NBHL (3)

Շինեաց սեղան աստուծոյ։ Շինէր քաղաք։ Շինեսցուք մեզ քաղաք եւ աշտարակ։ Եթէ ոչ տէր շինէ զտուն, ի նանիր վաստակին շինօղք նորա։ Ի վերայ այդր վիմի շինեցից զեկեղեցի իմ։ Զգերեզմանս նոցա շինէք։ Շինեաց տէր աստուած զկողն՝ զոր առ յադամայ՝ ի կին։ Աշխարհս ողորմութեամբ շինեսցի։ Շինեցից ազգէ յազգ զաթոռ քո.եւ այլն։

Գիտութիւն հպարտացուցանէ, այլ սէր շինէ։ Որ խօսի իլ լեզուս, զանձն իւր շինէ. եւ որ մարգարէանայ, զեկեղեցիլ շինէ։ Խիղճ մտաց նորա անդրէն շինիցի ուտել զզոհեալն. եւ այլն։

οἱκοδομέω, ἑποικοδομέω, κτίζω եւ այլն aedifico, fabrico, condo եւ այլն. Շէն եւ տուն՝ տաղաւար եւ բնակարան կառուցանել. հիւսնել. կերեալ՝ կազմել զո՛ր եւ է իրս. հաստել. յօրինել. յարդարել. յարմարել. շէ՛ն եւ կանգուն պահել նորոգութեամբ զիրս, կամ բարի օրինակաւ զմարդիկ. բարեկարգել. բարեզարդարել. օգտել. օգնել. շինել, ընել, շտկել.


Շինումն, ման

s.

construction.

· Calfa

NBHL (1)

Ընդ եդեալ հիմունս ի նոր սիոն՝ ըզմեզ յօդեա՛ շինմամբ ի նոյն. (Շար.։)


Շիջական, ի, աց

adj. fig.

extinguishable;
transitory, superficial.

· Calfa

NBHL (1)

Մինչդեռ ոչ լինիս ի վերայ շնորհի արտասուացն թագաւորել, ոչ կարես արտասուել, բայց թէ շիջական օրինակաւ եւ պատճառիւ. (Նար. խրատ.։)