to deliver, to take away, to save, to free, to disengage, to set at liberty.
· Calfa
Զինչս նորա ի բաց ճողոպրել։ Ճողոպրել զճաշակս ի ծամելեաց առիւծուն. (Ճ. ՟Բ.։ Մագ. լ։)
silk-worm.
· Calfa
Կեպասածին ճիճու նախ լինի իբրեւ զհունդ պարտեզի սեաւ, եւ ապա շնչաբերեալ կենդանայ, եւ դառնայ յորդն, եւ զկնի այնորիկ թեւաւորի. (Տօնակ.։)
conformable;
like, similar, resembling;
— առնել, to conform;
— լինել, to comply with.
· Calfa
Կերպարանակից զմեր բնութիւնս ինքեան առնէ ըստ շնորհի. (Մամբր.)
conformity.
· Calfa
Որ ի նմա արդարութիւն է, եւ առ մահ նորա կերպարանակցութիւն. (Բրս. հց.։)
prosopopea, personification.
· Calfa
εἱδωλοποιΐα personae defunctae repraesentatio Առնելն զկերպարան կամ զձեւ մեռելոյ՝ խօսելով ի դիմաց նորա.
transformed, metamorphosed;
transmuted;
— լինել, to be transformed, metamorphosed, to change from, to bear another aspect;
— առնել, to counterfeit, to disguise, to transform, to metamorphose;
to change the aspect or appearance;
– զաշխարհ, to change the face or state of the world;
— եղեն իրքն, things bear quite another aspect;
the tables are turned.
· Calfa
Յորժամ բռնութիւն հողմոցն ի ներքս անկանի (ի ծովն), ամենայն ինչ նմա կերպարանափոխ լինի։ Զբարբառն ի խաչին, եւ սքանչելիք աւուրն այնորիկ ահաւորի, եւ զկերպարանափոխ լինելն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։ եւ ՟Ա. ՟Բ։)
cf. Կերպարանեմ;
cf. Կերպաձեւեմ.
· Calfa
Զաներեւոյթսն կերպաւորեաց (յաչս մտաց)։ Հաստիչ ժամանակաց, եւ որ ի ժամանակի են կերպեւորեալք։ Խորհրդոց կերպաւորեցար անորակ։ Զանիմանալին ի դէմս բերեալ կերպաւորեցար։ Զիա՞րդ զերջանկին պարծանս թշուառացելումս կերպաւորեցից. (Նար.։)
to milk;
to gather, to reap, to get in, to harvest, to get in the harvest, to collect the fruits;
to win at play;
— զկովն, to milk the cow;
— զայգի, to gather the grapes;
ի քարէ կաթն —, to skin a flint.
· Calfa
Հնձել զհունձս նորա, եւ կթել զկութս նորա. կամ զխաղաղ, զայգի, ձէթ, զմուռս. (եւ նմանութեամբ) զիշխանութիւնս, զմնացորդս իսրայէլի. (՟Ա. Թագ. ՟Ը. 12։ Ղեւտ. ՟Ի՟Ե. 5. 11։ Ղկ. ՟Զ. 44։ Օր. ՟Ի՟Դ. 20. 21։ ՟Ի՟Ը. 30։ Երգ. ՟Ե. 2։ Ամովս. ՟Զ. 1։ Երեմ. ՟Զ. 9։ Եւ Կթօղ. Երեմ. ՟Զ. 9. եւ այլն։)
to totter, to languish, to grow weak;
կթոտէին բարձք նորա, he could hardly keep on his legs;
կթոտէին դողդոջուն ծունկք նորա, his trembling knees sank beneath him, or failed under him.
· Calfa
burning, caustic.
· Calfa
Յարփիափայլ եւ ի կիզական ճառագայթից նորա. (Զքր. կթ.։)
sole of the foot;
trace, track, foot-print.
· Calfa
Կերիցին կինք ոտից նորա. (Յոբ. ԺԸ. 12.) (ա՛յլ ձ. կնիք)։
Բազումք յամպարշտաց՝ որք ի լիութեան են, ոչ ուտին կինք ոտից նորա։ Ոչ եղիցին կերեալ կինք քաղաքավարութեան նորա. (Իսիւք. յոբ.։)
Կերիցին կինք ոտից նորա. ոտն զմարմին կոչէ. եւ կինք զծունկք եւ զարմունկն ասէ։ Ելանելոց են ի խաւարն արտաքին, ուր կինք ոտից նորա, այսինքն շառաւիղ ծնկաց նորա կերիցէ հուրն։
Կերիցին կինք ոտից նորա. (Յոբ. ԺԸ. 12.) (ա՛յլ ձ. կնիք)։
Բազումք յամպարշտաց՝ որք ի լիութեան են, ոչ ուտին կինք ոտից նորա։ Ոչ եղիցին կերեալ կինք քաղաքավարութեան նորա. (Իսիւք. յոբ.։)
Կերիցին կինք ոտից նորա. ոտն զմարմին կոչէ. եւ կինք զծունկք եւ զարմունկն ասէ։ Ելանելոց են ի խաւարն արտաքին, ուր կինք ոտից նորա, այսինքն շառաւիղ ծնկաց նորա կերիցէ հուրն։
hemicycle, semicircle, half-circle.
· Calfa
ԿԻՍԱԲՈԼՈՐ. ἠμιόλιος, -ον sescuplus, sesquialterum. Քանակ կամ թիւ, որ ունի ի վերայ երկմասնեայ բոլորին իւրոյ եւ զկէսն բոլորին. որպէս ի ՟ժե կայ ՟ժ, եւ կէս նորա է.
half done, imperfect.
· Calfa
Զամենայն կամելով նորոգել՝ զամենայն էառ, զի մի՛ կիսագործ իցէ տնօրէնութիւնն. (Ոսկիփոր.։)
sharp, diesis;
cf. Կիսակատար.
· Calfa
Երեսուն զաւուրս մի լուսին ասէ, որ ի պակասեցուցանել զվերադիրսն եւ զկիսակսն՝ զծնունդ լուսնին յայտ ածէ։ Կիսակ ամսոց այսպէս արա՛. կա՛լ զնաւասարդի ամիսն, եւ ե՛րթ ՟Ի՟Թ, եւ կէս, մնայ կէս. եւ կէս օրն՝ կիսակ է հռւոյ։ Նորէ, եւ լնի լուսինն ի նորէ նոր՝ ՟Ի՟Թ աւուր եւ կիսոյ. եւ կէս օրն՝ կիսակ կոչի. (Տօմար.։)
cut in two, in half;
cut off at the middle, divided in halves or in two, bipartite.
· Calfa
Իւրովի արարեալ սուսերաւ կիսակտուր զգլուխ նորա. (Խոր. ՟Գ. 39։)
adj. s. adv. half.
· Calfa
Զկիսամասն տպտղոյն ճաշակելով (եւայ) .. . եւ ադամայ առեալ ի ձեռանէ նորա զկէս պտղոյն՝ եկեր. (Եպիփ. ծն.։)
s. gr. division.
· Calfa
Կէս կամ փոքրիկ ենթամնայ՝ դնելի ի վերջ տողին, ուր անկատար մնայ, բառն. զոր օրինակ. ա-ռա-ւօտ. առ-նել, ա-սել. ե-ղեւ. ճա-նա-պարհ եւ այլն։ Իսկ մեծ կամ կատարեալ ենթամնայն դնի ի ձեռագիրս՝ ի ներքոյ բարդ բառից, որոյ մասունքն են նշանական. զոր օրինակ, բարձ--ընտիր, նոր--ընծայ. եւ այլն։
cube.
· Calfa
Երկայնութիւն նորա, եւ լայնութիւն նորա եւ բարձրութիւն միաչափ՝ կիվոս. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 16։)
well-bred, well-educated, versed, expert, experienced, practised;
— ախորժակ, exquisite taste;
ընդ — անցանել, to exercise, to practise, to experience;
ընդ — անցուցանել, to instruct, to teach, to educate, to bring or train up;
ի — անկանել զհետ իրիք, to devote, to dedicate oneself to;
ի — ձգեալ հասանել ումեք, to gain or close up with one running;
cf. Կիրթք.
· Calfa
Բայց թէ փորձիւ ոք ընդ կիրթ նորին անցեալ ծանիցէ։ Որպէս որք անցին ընդ կիրթս, ուսուցին մեզ. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)
pass, defile, narrow passage;
straits, channel;
neck, isthmus;
առնուլ, ունել զ—ս, to hold or defend a pass, to be master of the communications, to hold the roads, to close the passage.
· Calfa
Ի մէջ կրճին՝ ընդ որ խնդրէր անցանել։ Զկիրճս յորդանանու։ Նե՛ղ էին անցք կրճից (լեռնային կողմանն)։ Առ ծովեզերբ ծովուց, եւ ի կիրճս նորա։ կալարու՛ք զկիրճս ջրոյն։ Զկիրճս ամենայն գնացից։ Պատասխանի ետուն արք կրճացն. եւ այլն։ Կիրճք ինչ էին գետոց, ուր փախստականն դիմէր. (Ոսկ. ես.։)
to swallow;
to devour;
to ingulf, to absorbe;
զօդ՝ զշունչ or ոգի to breathe, to take breath;
— զբանս, to listen eagerly.
· Calfa
Զբխումն շրթանց նորա կլին, եւ լուսաւորեցան. (Լմբ. առակ.։)
to wind, to coil up, to make into a clew or coil;
to bind, to narrow, to contract, to straiten.
· Calfa
Կծկեցաւ ի վերայ նորա։ Կծկեցաւ ի վերայ ծնդաց իւրոց։ Կծկեալ եւ լքեալ ի մէջ իսրայէլի. (՟Դ. Թագ. ՟Դ. 34։ ՟Թ. 24։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Դ. 10։)
weaver's shuttle.
· Calfa
Ոստայն՝ յորում անճառաբար անկաւ միաւորութեանն պատմուճան. կկոց՝ անչափելի զգեցողին շնորհ. (Պրոկղ. ի կոյսն.։)
to be enamoured of, smitten with, to burn for, to be ardently attached to, very fond of;
to long for, to pant after, to sigh or die for.
· Calfa
որք միանգամ լսեն զնորա բանս՝ հանապազ կղկաթեն զնմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
cf. Կղկաթեմ.
· Calfa
հառաչէին զկնի նորա, կղկղաթ կաթոգին լինէին զիւրեանց քաջ զօրաւարէն. (Բուզ. ՟Ե. 44։)
cf. Թաթահերձ.
· Calfa
Կճղակահերձացն՝ որ խառն ընդ այլսն, եւ վարք սծբոցն որիչ են ի պղծոց։ Կճղակահերձն առանց որոճելոյ պիղծ է, եւ որոճողն առանց նորա. (Մեկն. ծն.։)
cf. Թաթահերձ.
· Calfa
Կճղակահերձացն՝ որ խառն ընդ այլսն, եւ վարք սծբոցն որիչ են ի պղծոց։ Կճղակահերձն առանց որոճելոյ պիղծ է, եւ որոճողն առանց նորա. (Մեկն. ծն.։)
to grow effeminate, to become enervated, feeble, cowardly.
· Calfa
Մոլեկան ախտին երկիր եպագ սամփսոն, եւ անդէն մերկացաւ ի շնորհացն, եւ կնատեցաւ, եւ լքաւ. (Եղիշ. դտ.։)
siphon.
· Calfa
Կացեալ ի մէջ՝ պատուածովքս կնճափողացն զոյգ ըմպակցացն բաժանէ զգինին նորագոյն. (Բրս. արբեց.) Յն. խոտորնական փողք. σκολιοί σωλήνες obliqui tubi.
sesame, sesamum.
· Calfa
ԿՆՃԻԹՆ կամ կնճիթ, կնջիթ, կնջիւթ, կնճութ, ի. σήσαμον, -ος sesamum. Շուշմայ. ունդ իբրեւ զկորեակ, եւ իւղ նորա ձիթանման՝ ծանրահոտ. եւ բոյս նորա. կունճի, կնջութ, կնջիթք. սուսամ, յորմէ սուսամ եաղը ... (իսկ յն. սիսա՛մի. լտ. սէ՛սամա. σησάμη sesama, կարծի յոմանց ցորեան ինչ ի հնդիկս)
plectrum, ivory wand to play on a musical instrument with;
bow, fiddle-stick.
· Calfa
Իսկ հնչումն, յորում կըտընտոցն բան նորա բախելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 196։)
baldness, depilation;
chondrine.
· Calfa
ի կնտութեան (կամ ի կնդութեան) նորա կամ ի ճեղութեան։ Մի՛ գերծուցուն զգլուխս իւրեանց ի վերայ մեռելոյ ի կնտութիւն. (Ղեւտ. ՟Ժ՟Գ. 42. 43։ ՟Ի՟Ա. 5։)
oblation at baptism.
· Calfa
Քահանայքն մի՛ հարկաւ պահանջեսցեն կնքադրամ, եւ գինս անգին շնորհին։ Կնքադրամ ոչ անուանել, եւ ո՛չ հարկաւ խնդրել. (Կանոն.։ եւ Ոսկիփոր.։)
godfather, sponsor;
— լինել, to stand godfather.
· Calfa
հայր կնքոյ մկրտութեան. ընդունօղ զոք յաւազանէ, որ կոչի նորա սան. կնքահար. ինքեապապ.
to weigh, to measure;
to weigh, to calculate, to examine, to ponder on, to take into, consideration;
to compare, to confront;
to shoot, to dart, to take good aim at, to hit the mark;
քաջ —, to weigh well, to ponder, to reflect with mature consideration, to pause;
— զխօսս իւր, to be cautious in one's words;
— զփոխարէն, to return like for like, to recompense, to reward, to renumerate;
— զհարուածն, to strike, to adjust one's blow;
— զամենայն աշխարհս, to be worth the whole world;
ըստ կշռելոյ ական, judged by eyesight;
եւ ոչ կշռեսցի արծաթ ընդ գնոց նորա, neither shall silver be weighed for the price therof.
· Calfa
stalk, stem;
pedicle.
· Calfa
Որպէս սեխից եւ նորին նմանեաց ընդկոթունսն առեալ զջուրն. (Վահր. երրդ.։)
cf. Կոխ.
s. adj. — առնել, դնել, to tread, to tread upon, to trample or tread under foot;
— լինել, կալ, to be trodden, trampled under foot;
— տալ, cf. Տալ ի կոխ.
· Calfa
Եբարձ քրիստոս զզօրութիւն նորա, եւ տկարացոյց, եւ կոխոն ետ հաւատացելոց իւրոց. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Կոխան;
լինել ի —, to be trodden under foot;
տալ ի —, to give to be trampled on.
· Calfa
Կորիցէ ջուր նորա ի կոխումն եւ ի կաւ։ Օր խռովութեան եւ կորստեան եւ կոխման. (Ես. ՟Ծ՟Է. 20։ ՟Ի՟Բ. 5։)
fluctuation, heaving, swelling of the sea.
· Calfa
Զբոսնս կոչեալ՝ է կոծանք, եւ փորձանք, եւ ցնորք. (Վրդն. երգ.։)
to wear mourning;
to deplore, to lament;
to be beaten, tormented;
to be agitated, to upheave, to undulate.
· Calfa
Կոծեցան զնա անդ կոծ մեծ։ Եկն աբրաամ կոծել զսառա։ Կոծեցարու՛ք առաջի աբեններեայ։ Կոծեսցին ի վերայ նորա կոծ մեծ։ Կոծեցաւ ի վերայ առն իւրոյ։ Շուրջ եղեն ի հրապարակս կոծողք.եւ այլն։
high flown discourse;
boasting, swaggering;
cf. Կոկով.
· Calfa
Ասացին, թէ փոքրիկ աշխարհ է մարդն. որք կոկովանօք անուանն այսպիսի գովութիւն մարդկան բնութեան շնորհեն. (Նիւս. կազմ.։)
rough-hewing, modelling, trimming;
cleanness, neatness, tidiness.
· Calfa
Վասն առաւել կոկութեան եւ ողորկութեանն ի հարկանել լուսոյն ի վերայ նորա՝ լուսաւորի. (Ոսկիփոր.։)
to cease being a partisan or adherent, to quit or abandon any one's party, to be disaffected.
· Calfa
Գուցէ ստեսցէ ի սիրոյն նորա, եւ լիցի միաբան ընդ կայսերն յունաց, եւ կամ կողաքակ ինչ լիցի ի նմանէ. (Բուզ. ՟Դ. 16։)
to groan, to moan, to wail, to bewail, to bemoan, to complain, to lament;
to beseech, to implore, to entreat.
· Calfa
Լային եւ կողկողէին առաջի նորա (ՃՃ.։)
partisan.
· Calfa
Աշակերտ նեստորի էին, եւ կողմնածուք նորին աղանդոյ. (Ոսկիփոր.։)
cf. Ճպռան.
· Calfa
Համբաւ սքանչելեաց նորա (գր. լուս) իբրեւ զձայն ճպռան յերկինս վերանայր. (Խոսր.։)
cf. Ճռուողեմ.
· Calfa
Հաւ շուրջ թռչի, եւ ճռուուղէ զմարդով (կամ ճռողէ զանտառս). (Ածաբ. նոր կիր.։)
to chirp, to cheep, to pip, to twitter, to chirrup, to warble, to sing.
· Calfa
Հաւ շուրջ թռչի, եւ ճռուուղէ զմարդով (կամ ճռողէ զանտառս). (Ածաբ. նոր կիր.։)