cf. Մագլցեմ.
· Calfa
Ընթացեալ մատակ առիւծ մի, եւ ճիրանամբքն մագլցէր զկողս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
to claw, to scratch;
to clutch, to catch;
— or ի վեր —, to climb up, to climb, to clamber up, to ascend.
· Calfa
Ընթացեալ մատակ առիւծ մի, եւ ճիրանամբքն մագլցէր զկողս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
made or woven of hair, siliceous, hairy;
hair-cloth.
· Calfa
Հրամայեաց մազեղինաւ շփել զվէրս նորա. (Ճ. ՟Ա.։)
cf. Մագիստրոս.
· Calfa
Զմի յեղբարցն առնէ մաժիստռոս, եւ տայ զթեսաղոնիկն ի ձեռս նորա. (Լաստ. ՟Թ։)
to envy, to be envious or jealous of;
to grudge.
· Calfa
Մի՛ մախասցիս ընդ ուղղեցելումն, որ մախացեալն եղեր (ի բանսարկուէն), եւ մախալ հաւանեալ, եւ յաղագս նորին ի խոնարհ անկար։ Մի՛ մախասցիս ընդ մեզ քա՛ղցր՝ զյոլով կամ զսակաւ բանսդ բարբառեա՛. (Ածաբ. նոր կիր. եւ Ածաբ. կարկտ.։)
Մախացեալ թնդ փառս նորա՝ նազովրեցի ասեն. (Իգն.։)
Ի նախանձութենէ մախողացն հրէից։ Մախողք բազում էին նորա. (Վրդն. սղ.։ Կիր. պտմ.։)
cf. Մածուցանեմ.
· Calfa
Որ զառեալ ի գետոյն (զջուրն) ի նոր երանգ բոսորային մածեր արիւն ի ցամաքի. (Նար. ՟Կ՟Գ։)
cf. Մածնում.
· Calfa
Մածանի սփածանելի զմիջով մարդոյ։ Մածեալ էր մորթ նոցա յոսկերս նոցա։ Անդամք մարմնոյ նորա մածեալ։ Նկարեցայց մարմին՝ մածեալ արեամբ։ Մածան (կամ մածաւ, կամ մածեաւ) որպէս կաթն (ի պանիր) սիրտք նոցա։ Լեառն պարարտ, լեառն մածեալ.եւ այլն։
Մածեաւ ամպն զսրբութեամբն։ Նոյն խաւար մածեալ է զոգւով եւ զմարմնով նոր. (Եփր. ՟բ. մնաց.։ Եղիշ. ՟Ը։)
to be glued, to stick or cling to, to adhere;
to join, to unite;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
Մածանի սփածանելի զմիջով մարդոյ։ Մածեալ էր մորթ նոցա յոսկերս նոցա։ Անդամք մարմնոյ նորա մածեալ։ Նկարեցայց մարմին՝ մածեալ արեամբ։ Մածան (կամ մածաւ, կամ մածեաւ) որպէս կաթն (ի պանիր) սիրտք նոցա։ Լեառն պարարտ, լեառն մածեալ.եւ այլն։
Մածեաւ ամպն զսրբութեամբն։ Նոյն խաւար մածեալ է զոգւով եւ զմարմնով նոր. (Եփր. ՟բ. մն։ Եղիշ. ՟Ը։)
to paste, to glue, to solder, to join, to cement, to conglutinate, to fasten;
to curdle, to coagulate, to clot, to congeal, to thicken.
· Calfa
Անկաւ առ ոտս նորա հերարձակ՝ մածուցեալ հողով զգլուխ իւր. (Տէր Իսրայէլ. յնվր. ՟Ա.։)
vn. va. to curdle, to coagulate, to clot, to congeal.
· Calfa
Մինչեւ խաչին շնորհիւ մակարդեալ մաքրեսցին ճաշակելիք մտացն յաղտից. (Խոսր.։)
plain, level, even, equal.
· Calfa
Քահանայք վերագոյն պատուոյ մակաւասարք ըստ շնորհակալութեան բաշխեցելոցն լինին աստուծոյ. (Փիլ. քհ.։)
mortiferous, death bringing, destructive, baleful, deleterious, deadly, fatal.
· Calfa
Աղանդիցէ զոք առ վնաս, որ ոչ է մահաբեր՝ ո՛չ իւրն, եւ ոչ մարդկան նորին, այլ՝ չորքոտանեաց ... կամ այլ ինչ վնասիւ, եւ կամ մահաբերաւ. (անդ։)
death bearing, mortiferous, mortal;
s. chem. azote.
· Calfa
Ծնօղ՝ առաջնորդ՝ պատճառ մահու. մահառիթ. մահաբեր.
monument, tomb;
tower, turret;
castle-keep, keep, donjon;
bulwark, bastion.
· Calfa
Յիշեալ՝ թէ խառնուած արշակունւոյ է, հրամայէ զդի նորա թաղել մահարձանք. (Խոր. ՟Բ. 43։)
Եթէ պարիսպ եցէ, շինեսցուք ի վերայ նորա մահարձանս արծաթիս (կամ մարտկոցս արծաթեղէնս)։ Կախեցէք զսա առաջի մահարձանաց պարսպաց քաղաքիս։ Անկան մահարձանք, եւ կործանեցան պարիսպք նորա. (Երգ. ՟Ը։ 9։ Յուդթ. ՟Ժ՟Դ. 1։ Երեմ. ՟Ծ. 15։ տե՛ս եւ Ես. ՟Ի՟Ա. 11։ ՟Ի՟Գ. 13։ Երեմ. ՟Լ՟Գ. 4։ Ողբ. ՟Բ. 8։)
spreading death.
· Calfa
Գիտէր զպատրուակ մահացան դժրօղ դառնութեան մտաց նորա։ Զայլս ոմանս մահացան դեղըմպութեամբ խարդաւանեալ. (Յհ. կթ.։)
to cause to die, to put to death, to slay, to kill;
to mortify.
· Calfa
Մահ՝ որ զկենդանիսն մահացուցանէր, այսօր ի ձայնէ նորա զմահացեալն կենդանի եցոյց. (Ճ. ՟Գ.։)
mortal, extreme;
mortally, to death;
— ատել, to hate mortally, to bear a deadly hatred, to abhor, to loath.
· Calfa
Ի սուրբ վերնատունն հրազինեցան, եւ առին շնորհս սրբութեան ի ներգործութենէ մահուչափ ախտից. (Մխ. ապար.։)
epileptic;
lunatic.
· Calfa
Այր ոմն ցնորեալ ի խելաց՝ մաղասկաթ գոլով. (Ասող. ՟Գ. 28։)
prayer, entreaty, supplication, imploration;
wish, desire.
· Calfa
Ոգի զրկելոյս՝ ըստ մաղթանաց գոչման ասողին։ Ա՛ռ զաւանդ մաղթանացս, եւ տո՛ւր զողորմութիւն քո շնորհացդ. (եւ այլն. Նար.։)
ἰκετηρία, ἰκεσία, ἰκετεία supplicatio, preces. որ եւ ՄԱՂԹՔ. Աղաչանք. աղերս. պաղատանք. աղօթք. միջնորդութիւն. բարեխօսութիւն.
to bite, to sting, to prick, to nettle, to pique;
to transpierce, to run through.
· Calfa
Գթացեալ ողորմի հարելոցն եւ մաղկատելոցն յօձից սատակմանէ։ Օձ էր՝ որ սպանանէր, եւ որ սպանանէրն՝ նոյն եւ մաղկատէր. եւ ի ձեռն միւս օձին տեսլեան՝ մաղկատեալքն ընդունէին զառողջութիւն։ Մաղկատեալք յառաջին հին թիւնից վիշապին։ Արարիչ ամենեցուն, եւ բոլորեցունց նորոգիչ, եւ ունի զմարմին մաղկատելի, այլ ոչ մաղկատող. եւ մաղկատի ի մարմին, այլ ոչ յոգի. (Եղիշ. խաչել.։)
press;
wine-press, cider-press, oil-press;
— պտուտակաւոր, screw press;
— կերպասուց, calender, hot press;
— տպագրութեան, printing press;
— ջրաբաշխական, hydraulic, water press;
— դրամակոփ, balancier beam.
· Calfa
Դնել զգլուխ նորա ի հիւսանց մամուլս։ Արարին զանիւն որպէս հիւսնական մամուլս՝ յամենայն կողմանց սրով կապեալս։ Ճնշի իբրեւ ի մամուլս. (Ագաթ.։ Ճ. ՟Ե.։ Շիր.։)
cedar-like.
· Calfa
Անտառախիտ լեառն, եւ եկեղեցին հին եւ նոր կտակարանօք. (Ոսկ. ամբակ.։)
metropolis, capital;
— վանք, cf. Մայրավանք.
· Calfa
Սակս նորոգման մայրաքաղաք եկեղեցւոյն. (Յհ. կթ.։)
s. adj. native or inhabitant of a metropolis;
metropolitan.
· Calfa
Ունի իշխանութիւն յեպիսկոպոս նորին մայրաքաղաքացւոյն ապաւինիլ. ապա եթէ մայրաքաղաքին եպիսկոպոսն ոչ իցէ անդ, ի մօտագոյն գաւառին եպիսկոպոսն ընթասցէ. (Կանոն.։)
maternal, motherly;
by mother's side;
— հաւ, maternal grandfather;
—ք, mother's country or birth-place.
· Calfa
Մայրական. որ ինչ հայի ի մայր. ի կողմն եւ յազգ նորա. մօրը, մօրենական.
wood, forest;
trees, grove;
cavern, den, lair.
· Calfa
Զարհուրեցաւ անձն նորա՝ զոր օրինակ փայտ ի մայրւոջ շարժիցի. (Աթ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Մանանիխ.
· Calfa
Արկին ընդ ըռնկունս նորա տրորեալ մանանեխ քացախով. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ժ՟Թ.։)
ՄԱՆԱՆԵԽ կամ ՄԱՆԱՆԻԽ. σίναπη, σίνηπη sinapi, -pe, -pium. Բոյս փոքրիկ՝ որ աճէ եւ լինի իբրեւ զծառ. նովին անուամբ կոչի եւ հատ նորա կամ ունդն. որ է բարկ կծու, համեմիչ եւ մարսեցուցիչ՝ ջերմ յոյժ ի բնէ.
more, rather, better;
—, -զի, —թէ, above all, chiefly, principally, especially.
· Calfa
Թէ իցեն երկու կամ երեք ժողովեալ յանուն նորա, մեծամեծս կարասցեն, ապա ո՞րչափ մանաւանդ յոլովագոյնքն. (Բրսղ. մրկ.։)
necklace, collar;
— երեւակի, Saturn's ring.
· Calfa
Զգեցոյց նմա պատմուճան բեհեզեայ, եւ արկ մանեակ ոսկի ի պարանոց նորա. (Ծն. ՟Ի՟Ա. 42։ Դան. ՟Ե. 7. 16. 19։ ՟Ա. Եզր. ՟Գ. 6։ Առակ. ՟Ա. 9։)
surgeon-accoucheur, man-midwife;
midwife;
— լինել, to deliver a woman, to perform the office of midwife.
· Calfa
Զմիւս եղբայր նորա՝ որ կոչէր սուրէն, մանկաբարձքն փախուցին ի դուռն պարսից. (Զենոբ.։)
youngest, younger, minor, under age.
· Calfa
ՄԱՆԿԱԳՈՅՆ. Նոր. արդի. նորագոյն. յետին ժամանակաւ. յետնագոյն.
Երկին՝ ի միոջէն, եւ յառաւելեալ տեսակէն, զոր կոչեն մանկագոյնքն (այսինքն նոր փիլիսոփայք) հինգերորդ էութիւն։ Երիցագոյն եւ առաջին ասասցի իմաստունն, եւ մանկագոյն եւ վերջին՝ ամենայն անզգամն. (Փիլ. ել. եւ Փիլ. իմաստն.։)
wet-nurse;
nurse, nursemaid.
· Calfa
Մանկակալ (աղեքսանդրի) լեւոնիդէս լակոնացի։ Զեւքսիս՝ որ էր ի ժամուն յայնմիկ մանկակալ նորա. (Կեչառ. աղեքս.։)
child-murdering.
· Calfa
Կոտորիչ մանկանց. մանկասպան, որ տայ սպանանել զմանկունս այլոց. որպէս եւ հրաման նորա, կամ սուր.
to become as a child;
to become strong and vigorous again, to grow young.
· Calfa
Ոչ նորոգի, զի ոչ հնանայ. ոչ մանկանայ, զի ոչ ծերանայ. (Եղիշ. ՟Է։)
Արծուին լուանայ, նորոգի ի հնութենէ, եւ մանկանայ. (Ճ. ՟Ժ.։)
love of children.
· Calfa
Երգս ասեն՝ իբր մանկասիրութեամբք փղի հարեալ յուղտոյ՝ համբուրել, եւ գիրկս արկանել, եւ ի նորա բերանն զիւր կերակուրն դնել. (Փիլ. լիւս.։)
pedagogue;
preceptor, tutor, teacher.
· Calfa
Եւ էր նորա մանկավարժ դաստիարակ եւ դայեակ այր՝ լեւոնիդէս լակոնացի. (Պտմ. աղեքս.։)
to make young again, to re-invigorate, to restore to strength and health.
· Calfa
Տալ մանկանալ. առուգացուցանել. նորոգել.
having children;
childish.
· Calfa
Տիկինն թուէր նուաղիլ եւ պարտիլ յաղախնոյն, անորդին ի մանկաւորէն. (Փիլ. լին. ՟Գ. 22։)
babe, baby;
child, little or dear child.
· Calfa
Մանկիկ մի փոքրիկ՝ ներսէս անուն։ Թողլով իւր ուստր մի՝ մանկիկ տղայ՝ փոխանորդ. (Յհ. կթ.։)
court-page, courtier.
· Calfa
Ի ձեռն նորին մեծին մանկլաւտի (յարքունիս). (Նար. խչ.։)
little boys.
· Calfa
Ձաղէին այպանէին մանկտեակն զվերանալ վարդապետին նորա. (Եփր. թագ.։)
spinning;
twisting;
weaving;
turn, bend, winding;
winding, complication, intricacy, intrigue, entanglement;
— բանից, ambages, circumlocution, circuit, roundabout way;
beating about the bush, circumlocutory speech;
— մտածութեանց, caprice, whim, fancy, freak;
— ականջաց, helix, the outer margin of the ear.
· Calfa
Տե՛ս, թէ ո՛րպէս ոլորէ զբանն մանուածով՝ ի նահապետացն, ի մարգարէիցն, ի զաւակէն՝ որ ըստ աւետեացն, շարամանելով զհինն եւ զնորս. (Ոսկ. գծ.։)
Ամենայն դժուարին գործոց մանուածք՝ նորա խորհրդակցութեամբն լուծանէր. (Նիւս. ի սքանչ.։)
babe, baby, little child;
young child, little boy, boy, lad;
youngster, stripling;
soldier, warrior;
servant, domestic;
— մատաղ, babe, infant;
— տղայ, child, little boy;
մանկունք եկեղեցւոյ, ուխտի մանկունք, clergy;
choristers;
մանկունք առագաստի, paranymphs, bridegroom's friends;
— կնամարդի, effeminate young man;
— նաւի, ship-boy, cabin boy;
— արքայի, court-page;
ինքնակալն —, the young prince;
մանկունք, my children;
— դու, young man;
— եմ ես, I am young;
—տիովք վախճանեալ, dead in youth;
cf. Ընտրան, cf. Ծեր.
· Calfa
Ո՞վ պատմեսցէ աբրահամու, եթէ սնուցանիցէ մանուկ սառա։ Յղացաւ ռեբեկա կին նորա, եւ խաղային մանկունք ի նմա։ Ուխտաւոր աստուծոյ եղիցի մանուկն անդստին յորովայնէ մօր իւրոյ։ Զի՞նչ արասցուք մանկանն որ ծնանիցի։ Տեսին զմանուկն հանդերձ մարեմաւ մարբն իւրով։ Արի՛ ա՛ռ զմանուկդ եւ զմայր իւր.եւ այլն։
παῖς puer παιδίον, παιδάριον puerulus νεανίσκος, νέος, νήπιος, -ον, βρέφος juvenis, infans. cf. ՄԱՆԿՏԻ. յորմէ ռմկ. մանչ, մանչուկ, մանչիկ. Տղայ մանրիկ. սաղմն, եւ երեխայ նորածին, կամ սակաւահասակ. զաւակ, որդի. տղե կ.
small part or portion, particle;
mosaic;
minute, detailed;
exact, particular;
— կոտորել, to pound, to beat small, to triturate;
ի — մասունս պարապել, to apply oneself to particulars;
հանճար ամփոփեալի —մասունս, limited intelligence;
միտք ցնդեալ ի —մասունս, a mind lost in details.
· Calfa
Մանրամասն քննութիւն ի գալստեան նորա լինելոց է. (Երզն. մտթ.։)
s. adj. roman, latin;
greek.
· Calfa
ՀՈՌՈՄ ῤωμαῖος romanus, romaeus. գրի եւ ՀՈՌՈՎՄ. իբր Հռոմ, այսինքն Հռովմայեցի. սեպհական կոչումն լատին ազգի իտալացւոց բնակելոց ի հռովմ քաղաքի եւ ի սահմանս նորա. այլ ի փոխադրիլ կայսրութեան ի բիւզանդիոն՝ յոյնք եւս սկսան ի նոյն անուն կոչիլ.
shedding, pouring out;
scattering, spreading;
dispersing;
winnowing-fan.
· Calfa
Հոսի հոսչաւ, եւ մի՛ անկցի մանրուած նորա յերկիր. (Ամովս. ՟Թ. 9։)
shadow, shade;
protection, patronage.
· Calfa
Ոստք հովանաւորութեան հաւատոց նորա ծածկեաց զամենայն հաւատացեալս. (Ճ. ՟Գ.։)
shadow, shade, umbrage;
auspice, conduct, shield, defence, guard;
— ընդ —նեաւ, in the shade, under the shadow of;
with the protection or under the auspices of;
— լինել, առնել, cf. Հովանաւորեմ;
աւուրք իմ որպէս — անցին, my life has passed away like a shadow.
· Calfa
Ծածկեաց զլերինս հովանի նորա Եկա՛յք ծածկեցարո՛ւք ընդ հովանեաւ իմով։ Սփռեաց ամպ՝ հովանի առնել նոցա։ Ընդ հովանեաւ վիմիդ։ Աւուրք իմ որպէս հովանի անցին.եւ այլն։
Հովանի լիցին նմա ամենայն անտառք։ Լինել նմա հովանի ի վերայ գլխոյ նորա։ Ամպ լուսաւոր հովանի եղեւ ի վերայ նոցա։ Հովանի ունիցի ամպն ի վերայ խորանին։ Քերովբէքն հովանի ունէին ի վերայ տապանակին.եւ այլն։
belvedere, terrace, kiosk, turret;
baldaquin, cover;
blind;
parasol or umbrella;
—, տուն —, summer-residence.
· Calfa
Տարցէ զմարմինն տեառն ... եւ ի վերայ նորին տարցի հովանոց. (Մաշտ. ջահկ.։)