cf. Նախագահ;
—թոռք, first seat, highest place.
· Calfa
προκαθηγοῦμενος praesedens, antistes. praesul. Նախագահ. գահերէց. առաջնորդ. գլխաւոր. վերագոյն բարձիւ եւ աւանդութեամբ։
Նախաթոռացն եւ առաջնորդաց։ Խրատս տայ մնալ ի նախաթոռացն սահմանադրութիւնս. (Լմբ. առակ.։)
Զոր շնորհն աստուծոյ ընտրեաց նախ ի քահանայութիւն, նա է նախաթոռ յեկեղեցւոջ. (Կանոն.։)
to come, arrive or get before, to get the start of;
to outstrip, to out-walk.
· Calfa
Նախաժամանեսցէ առ իս գթութիւն քո։ Փառք անբաւին աստուծոյ ի վերայ քո նախաժամանեսցեն։ Նախաժամանեցին ի պատիւ այնորիկ. (Նար. ՟Լ՟Դ։ Զքր. կթ.։ Շար.։)
provident, careful.
· Calfa
ՆԱԽԱԽՆԱՄԱԿԱՆՆ գ. Նախախնամօղն աստուած, եւ նախախնամութիւն նորա. իսկ ի մարդիկ՝ Հոգողութիւն. խնամ։ (Փիլ. նխ. ստէպ։)
known before;
prescient, knowing beforehand.
· Calfa
Սիւնհոդոսական հրամանաւ առաքելոցն՝ նախածանօթս հատուցելոցն հեթանոսաց զթեթեւագոյնսն աւանդել. (իբր նորա հաւատից. Ագաթ.։)
created, born or produced first;
bearing young for the first time;
first-born;
նախածինք, cf. Նախնիք.
· Calfa
Ծնունդ գոլով նախածնին, եւ բնաւորապէս նորին ախտից հետեւեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
to instruct beforehand;
to exercise, to prepare or form by exercise.
· Calfa
Որ վարդապետք եղիցին ըստ իրաւանց. նախակրթեալք հին եւ նոր կտակարանաց, եւ կանոնական հրամանաց յերկուց եւ յերից վարդապետաց. (Մխ. դտ.։)
the primitive or first father, progenitor of the human race, Adam;
patriarch;
author, inventor.
· Calfa
ՆԱԽԱՀԱՅՐ. Սկզբնապատճառ. արարիչ. առաջնորդ.
cf. Նախահոգակ.
· Calfa
Կացուցանէր նախահոդս ճի. զի ասեն՝ այնքան լինել գաւառք ընդ թագաւորութեամբ նորա. (Վրդն. դան.։)
provident;
— խնամք, foresight;
— զգուշութիւն, precaution.
· Calfa
Նախահոգակք՝ առաջնորդք բարեշաւիղք. (Նար. առաք.։)
invited beforehand.
· Calfa
Նախահրաւէր կարապետ փառաց (ստեփաննոս)։ Բարեխօսութեամբ մեծին ի ծնունդս կանանց՝ նախահրաւէր այսմ շնորհի՝ մկրտչին յովհաննու։ Եղիցի սա նշան ի ճակատ նախահրաւէր կոչեցելոցն յարքայութիւնդ երկնից. (Գանձ.։)
Զեւս գերազանցն նախագիծ նորատեսութեանցն դիտմանց նախահրաւէր հրճուանաց. (Նար. խչ.։)
prediction, prophecy.
· Calfa
Ապառնեացն մարգարէականս նախաճառութիւնս։ Զնորայն նախաճառութեանց սորայս կատարելագործութիւնս զճշմարտութիւն հաւատարմացոյց. (Դիոն. եկեղ.։)
our first mother, the mother of mankind, Eve;
the wives of the patriarchs.
· Calfa
Նախամայր նորին եւայ. (Լմբ. առակ.։)
preferable, better, preferred, most esteemed;
— առնել, ընտրել, համարել, to prefer, to like better, cf. Նախամեծարեմ.
· Calfa
Քառասուն թիւ նախամեծար իմն երեւի ի հնումն եւ ի նորումս. (Բրս. ղկ.։)
Մի՛ ինչ նախամեծար քան զնա եւ զնորա օրհնութիւնս համարեսցուք։ Զպտուղ փայտին ճաշակել՝ նախամեծար քան զաստուածականն համարեցաք. (Խոսր.։)
cf. Նախայաւիտենական.
· Calfa
Դու նախայաւիտենական. համանգամայն եւ առժամեան. դու երկնային, եւ երկրաւոր. (Ոսկ. նոր կիր.։)
existing before all ages, eternal, self-existent, increate;
— որդի, the Son of God before all eternity.
· Calfa
Դու նախայաւիտենական. համանգամայն եւ առժամեան. դու երկնային, եւ երկրաւոր. (Ոսկ. նոր կիր.։)
predisposed, willing.
· Calfa
Հանգոյն մեծի արքայիդ եւ համեմատ նախայօժար սրտի նորին եւ զհօրդ հասարակաց ծանեաք զկամակցութիւն. (Շ. թղթ.։)
predisposition.
· Calfa
Զի՞նչ արդեօք իցէ նախայօժարութիւն։ Ախորժելն վախճանին է, իսկ նախայօժարութիւն՝ որոց մերձ առ վախճանն։ Ամենայն գործոյ՝ նախայօժարութիւն առաջնորդէ. եւ սկիզբն մեղաց եւ արդարագործութեան՝ նախայօժարութիւն ընդ դատաստանաւ է. (Նիւս. բն. ՟Լ՟Բ. ՟Լ՟Թ։)
dying with envy, full of envy, envious, jealous;
— առնել, to move to envy, to provoke to jealousy, cf. Նախանձեցուցանեմ.
· Calfa
Որ ուսուցանէ զորդի, նախանձաբեկ առնէ զթշնամիս. (Սիր. ՟Լ. 3. նոր։)
zealous, full of zeal, desirous, ardent, fervent;
emulous;
zealot, emulator, rival, competitor;
envious, jealous;
— լինել, to be zealous;
to bear envy, to be envious of;
to vie with.
· Calfa
Նախանձաւոր օրինացն են։ Նախանձաւոր գործոց բարութեան։ Նախանձաւո՛րք լերուք շնորհացն, որ լաւն են։ Նախանձաւո՛ր լերուք հոգեւորացն։ Զի նոցա նախանձաւորք լինիցիք. (բայց լաւ է նախանձաւոր լինել ի բարիս յամենայն ժամ. եւ այլն։)
Այնպէս լաւութիւն է առաքինութեան, զի եւ ի նոցանէ իսկ՝ որ լինիցին նախանձաւորք նորա, զարմանալի երեւին. (Ոսկ. եբր.։)
fore-runner, precursor;
preliminary, introduction.
· Calfa
ՆԱԽԱՇԱՒԻՂ. Նմանութեամբ. Եղեալն որպէս ուղի եւ ուղեցոյց նախկին. յառաջընթաց հորդիչ ճանապարհի. առաջնորդ. կարապետ. հեղինակ. հաւակ. ախոյեան. սկզբնապատճառ.
Նախաշաւիղ բարեաց ամենայն աշխարհի։ Նախաշաւիղ հետեւողաց անձուկ ճանապարհին նոր օրինացս. (Շար.։)
Նախաշաւեղ զստ տօնեմք քան զտօն գալստեան նորա յԵրուսաղէմ. (Տօնակ.։)
to tell, narrate or announce beforehand.
· Calfa
Զնախապատմեալ շնորհս արարեր մարդկան. (Լմբ. պտրգ.։)
given or granted beforehand.
· Calfa
Յառաջագոյն պարգեւեալ. կանխաւ շնորհեալ.
first, fruit, premice.
· Calfa
Տասանորդ, եւ նախապտուղ. (Բրսղ. մրկ.։)
Այս իսկ է մեզ յուսոյ մուտք, եւ աստուծոյ շնորհին մեզ նախապտուղ. (Գէ. ես.։)
predestination.
· Calfa
Պօղոս սամոստացի խոստովանի (զբանն աստուած կամ զՔրիստոս) նախասահմանութեամբ յառաջ քան զյաւիտեանս գոլով (որպէս զայլ մարդիկս անգոյս), իսկ էութեամբ ի նազարեթէ ցուցեալ (այս ինքն ի կուսէ սկիզբն առեալ). այսպիսի է նորա ամբարշտութիւն. (Աթ. ՟Դ։)
Կենդանացաք ի Քրիստոս՝ նախասահմանութեամբ կամաց նորին. (Լմբ. սղ.։)
archdeacon.
· Calfa
Յայտնեալ երեսացն աստուծոյ հօր՝ ճշմարիտ քահանայապետին մերոյ Յիսուսի, պարտ էր եւ նախասարկաւագին կալ առաջի նորա ի սպասաւորութիւն. (Ճ. ՟Ժ.։)
first author, first principle, beginning, origin, source;
chief, escort, guide.
· Calfa
ἁρχηγός, ἁρχηγέτης primus, auctor, dux, princeps. Նախկին սկիզբն. հիմն. սկզբնաւորութիւն. սկզբնապատճառ. հաւակ. հեղինակ. առաջնորդ. կարապետ.
Կատարումն օրինաց, եւ նախասկիզբն շնորհաց։ Նախասկիզբն միանձանց. (Շար.։)
Ոչ նորոգ ինչ, եւ կամ նախասկիզբն (կամ նախ սկիզբն) յայս գալ բռնադատիմք. (Պիտ.։)
foresight, prevision;
prophecy.
· Calfa
Կատարեցաւ նախատեսութիւն նորա։ Ըստ նախատեսութեան Եսայեայ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։ Լմբ. վերափոխ.։)
Ընկա՛լ եւ այժմ զշնորհս նախատեսութեան նորա. (Ոսկ. լուս.։)
cf. Նախագաղափար.
· Calfa
Յամենայն երկրէ եպիսկոպոսունք իբրեւ զնախատիպ պատկեր տեսանէին զսրբութիւն նորա. (Ոսկ. մելիտ.։)
satrapy, proconsulship, lordship, prefecture, mayoralty.
· Calfa
Եւ Յառաջադիմութիւն, կամ նախկին արարչութիւն. զի անորոշ է բանս.
priority.
· Calfa
Չէ՛ քո նախաւորութիւնդ, քանզի զսիսարակին սպան, նորա է քաջութիւն. (Կիւրղ. դտ.։)
first;
before, at first, formerly.
· Calfa
Շնորհէր նոցա թագաւոր Խոսրովանուն. քանզի նախգոյն թագաւորն հայոց Արշակ, եւ այլն։ Նախգոյն հարցեալ զհայոց տանուտեարսն՝ ասէր. (Փարպ.։)
exordium, preamble, prologue, prolegomena.
· Calfa
Նախկինն է նախերգանն, եւ երկրորդ՝ արտադրութիւն իրացն։ Անդուստ իսկ ի նախերգանէն պորփիւրի, որ սկսանի, ելոյր հարկաւորի քրիսաւորիէ։ Ի նախերգանի նորին շարագրութեան. (Անյաղթ ստորոգ. եւ Անյաղթ պորփ.։)
cf. Նախերգան.
· Calfa
Որպէս պատմի ի սկիզբն նախերգութեան նորին. (Երզն. մտթ.։)
to taste or try beforehand, to savour.
· Calfa
Ո՛վ ընկեր, դու ուժգին ես ի նախըմպելդ եւ ի կոկորդելդ։ Նախըմպելն այսպիսի ինչ է. թագաւորք ընդունէին զգինին ի մատռուակէն, եւ փոքր ինչ արբեալ անտի, ու՛մ եւ կամէին՝ շնորհէին զբաժակն. եւ կոչէր այն՝ նախըմպել. (Նոննոս.։)
cf. Նախընթացիկ.
· Calfa
πρόδρομος praecursor, praecendens, praevius, antecessor. Յառաջընթաց. որպէս Կարապետ, նախաշաւիղ. եւ Նախորդ. առաջնորդ. եւ Նախկին.
offered previously;
preliminary;
premices;
primitively, at first;
— օրինակ, first example.
· Calfa
Այլ ամենայն բարեգործութիւնք՝ նախընծայք են աստուծոյ. իսկ աղօթքն առաջի նորա կալով խնդրուածք բարեաց են ի նմանէ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)
slaughter, carnage, blood;
great loss, prejudice, waste;
—րս արեան գործել, to slaughter;
—րս գործեցին դժնդակս ընդդեմ թշնամեաց, they made a dreadful slaughter of the enemy.
· Calfa
Ոչ սակաւ ինչ գործէր նախճիրս ընդդէմ նորա. (Յհ. կթ.։)
first, primitive, ancient, old;
ancient, chief;
—ք, the ancients, ancestors, antecessors, forefathers;
ի —նումն, anciently, formerly, in times past, in former ages.
· Calfa
Կոչին նախնիք արմտեաց ստուգապէս, վասն զի են սկզբունք արմտեաց եւ պտղոց։ Շնորհակալութեան մատուցանել նախնիս. (Փիլ. ՟ժ. բան. եւ Փիլ. քհ. ՟Ժ՟Բ։)
priority;
antiquity, age.
· Calfa
Զառաջնորդութիւն եւ զնախնութիւն մարդկային իրաց զնմանէն կախեն. (Փիլ. բագն.։)
recant, to retract, to withdraw, to drive back, to revoke;
to stop, to suspend, to hinder.
· Calfa
Զբնաւսն նահանջել ի հնազանդութիւն նորին տէրութեան. (Սկեւռ. ի լմբ.։)
patriarchate;
principality;
family house.
· Calfa
πατριαρχία կամ ըստ սուրբ գրոց ՝ πατριά patriarchatus, principium generis. եւ familia ἠγεμονία principatus, ducatus. Նախապետութիւն ազգի. ցեղապետութիւն. աւագութիւն նախարարութեան. առաջնորդութիւն (զօրու). եւ Հայրապետութիւն.
(Թագաւոր) եթէ դուստր իցէ նորա, նահապետութեան տուն կարգեսցէ. հանդերձ արամբ՝ կէս եղբօր մասն առցէ. (Մխ. դտ.։)
agonotheta, athlotheta.
· Calfa
Այն որ ամի իշխան առաջնորդն է (աստուած) զօրէն նահատակադրի. Եդեալ լինի նահատակացն մրցանակ՝ առաջին եւ երկրորդ եւ երրորդ ի նահատակադրացն. (Փիլ.։)
bravery, valour;
great achievement, exploit, heroism;
struggle, fight, wrestling, match;
suffering, labour, tribulation, mortification;
martyrdom.
· Calfa
Բազմադիմի է նահատակութիւնդ անուն. եւ նա բազմադիմի շնորհս բաշխէ ամենեցուն. (Եղիշ. ՟Ա։ եւ Շ. բարձր.։)
s. pl. letter, epistles;
— առնել, to write letters.
· Calfa
Հրամայէր նամականի առնել ... եւ կնքել նամականին իւրաքանչիւր մատանեաւ ... եւ տուեալ ցնոսա զամենայն նամականին։ Զքաջն վարդան եւ զընկերակիցս նորա խաբեցեր նամականիւ առ կայսր եւ առ նորին սպարապետն. (Փարպ.։)
damp, moist, humid.
· Calfa
Հրով մաքրողին վերառաքեմք իննաբար երգ ի նամէտ (կամ իննամէտ) եօթնաղի շնորհաց հոգւոյն սրբոյ. (Նար. տաղ.։)
humid;
s. gr. semi-vowel, liquid letters.
· Calfa
ὐγρός humidus, madidus, fluidus, liquidus, leniter fluens, lenis, mollis, tener. Նոյն ընդ Խոնաւ (որպէս համառօտութիւն նորին). գէճ. ջրի. տամուկ. նամէտ. լոյծ. թոյլ. կակուղ. մեղմ (տառ). նէ՛մ ... (իսկ յն. նա՛մա, է խոնաւութիւն. եւ իղռօ՛ս, խոնաւ. որ եւ նիռօ՛ս. յորմէ ռմկ. նեռօ՛, ջուր).
Տառք բաղաձայնք ... նա՛յք են չորս, ղ, մ, ն, ր։ Երկու ձայնորդք, որոց երկրորդն նա՛յ է. (Թր. քեր.։)
as he or she, like him or she.
· Calfa
αὕτως, ἑκείνως ad modum eius, ipius modo, pariter. Իբրեւ զնա. նորա պէս. ըստ օրինակի նորա. նոյնպէս. անոր պէս.
(Քրիստոս որպէս զԱդամ) ճաշակելով իբր նայապէս զմահ, սպանանելով զնորայն մահ. (Անյաղթ բարձր.։)
Զնորայն եդեալ սաղաւարտ յուսոյ, զվահան հաւատոյ, նայապէս զկամարն ընդ մէջ ածեալ սրբութեամբ. (Խոր. հռիփս.։)
to look at, to cast the eyes on;
to gaze at, to stare at;
to view, to gaze on, to behold;
to mind, to take care.
· Calfa
Նայեցան նոքա յերեսս (կամ ընդ երեսս) նորա։ Նայեցեալ ընդ խորամանկութիւն նոցա։ Զարթո՛ զաչս իմ, եւ նայեցայց ի սքանչելիս օրինաց քոց։ Ի կային եւ ի զոհս նորա ոչ նայեցաւ։ Նայեցարու՛ք երկինք, եւ խօսեցայց։ Աստուած յօգնել ինձ նայեա՛։ Որ հովուեսդ Իսրայէլի՝ նայեա՛ց։ Նայեա՛ց ի ձեայն աղօթից իմոց։ Իսրայէլ յիս ինչ ոչ նայեցաւ.եւ այլն։