of the same blood, consanguineous, related.
· Calfa
Մովսէս, եւ նորին համարիւն մարիամ. (Պիտ.։)
frank, free, bold;
plain, sincere, without ceremony;
determined, resolute;
wide, extended;
cf. Համարձակաբար.
· Calfa
Ճանապարհ ընդ համարձակ մարդոյ մի՛ երթար. (Սիրաք նոր. ՟Ը. 18։)
more openly;
—, —ս, cf. Համարձակ.
· Calfa
Ե՛ւս համարձակագոյնս վասն նորա զայս առեալ ասաց. (Աթ. ՟Ը։)
cf. Համարձակաբարբառ;
— լինել, to speak freely, frankly, openly, to be plain with, to be accustomed to speak one's mind.
· Calfa
Զհամարձակախօս գլուխ նորա հատանել. (Ճ. ՟Ա.։)
frankness, hardihood, licence, courage, liberty;
boldness, forwardness;
կարի իմն —, audacity, temerity, venturesomeness;
— առնուլ, to take the liberty to, to permit or allow oneself to;
կարի իմն — տալ, to render impertinent, impudent;
պարտ է համարձակութեամբ ասել, it must be acknowledged;
համարձակութեամբ, cf. Համարձակ.
· Calfa
Ոչ ունի համարձակութիւն առաջի նորա։ Իմաստութիւն ի հրապարակս համարձակութիւն բերէ։ Յանդիմանել, կամ համարձակութեամբ հանդէպ նեղչաց։ Համարձակութեամբ ասել, խօսել, գալ։ Բազում համարձակութիւն է ինձ առ ձեզ։ Համարձակութիւն լինի երթալ.եւ այլն։
Համարձակութիւն շնորհին։ Համարձակութեանն վստահութիւն այսքանեաց փառաց. (եւ այլն. Նար.։)
Ոչ ի գլխոյ նորա առ զնա (զեւայ), զի գուցէ համարձակութիւն ինչ լինիցի նմա։ Ո՛րչափ ծառոյ համարձակութիւն տուեալ էր նոցա՝ բանսարկուն էր գիտակ. (Եփր. ծն.։)
reckoner, arithmetician.
· Calfa
Առաւել մակդիր եղեալ նորին Շիրակացւոյ. զի այլեւայլ գործք նորա այսպէս մակագրին,
arithmetical.
· Calfa
Ի բացէ եղեւ (աբրահամ) թուոցն, եւ ի համարողութենէ անհաս. վասն այնորիկ եւ փոխանակ յոգունցն թուոց՝ զբազմորդութիւնն ընկալաւ հաւատոց. (Մագ. ՟Ե։)
arithmetic, ciphering.
· Calfa
Ի բացէ եղեւ (աբրահամ) թուոցն, եւ ի համարողութենէ անհաս. վասն այնորիկ եւ փոխանակ յոգունցն թուոց՝ զբազմորդութիւնն ընկալաւ հաւատոց. (Մագ. ՟Ե։)
of the same race or family;
homogeneous.
· Calfa
Զնորին համացեղն զսուրբն յակովբ. (Ճ. ՟Ա.։)
of equal glory or honour.
· Calfa
Ի տեղի նորա զդիմոփիղոս արիոսքն առնէին, իսկ համափառացն զեւագրիոս ոմն. (Սոկր.։)
to celebrate, to sing the praises of, to praise;
to make public, to divulge, to let out, to noise or rumour abroad, to publish, to make known every where.
· Calfa
Զզօրութիւնս նորա՝ դիւացն համբաւեցին։ Դիւաց համբաւեն զգործս աստուծոյ. (Իգն.։)
Հռչակեալ համբաւեցաւ անուն նորա. (Զքր. կթ.։)
Ընդ առաջնորդն դիւաց դաշնաւոր զնա համբաւէին. (Բրսղ. մրկ.։)
to kiss, to embrace;
*to buss;
— զմիմեանս, to kiss or embrace each other;
— ակամայ, to kiss unwillingly;
ստէպ —, to be always kissing;
— ձեռս, զաջ ուրուք, to kiss the hands;
համբուրեաց ընդ նմա, he kissed him.
· Calfa
Երկրպագեմք նորոգողիդ, համբուրեմք սիրով զպարգեւս. (Տաղ.։)
to become well flavoured, sweet, appetizing;
to be agreeable to.
· Calfa
Ոչ համեղանայր կերակուր ի քիմս նորա. (Արծր. ՟Ա. 10։)
exquisite flavour, agreeable taste, relish.
· Calfa
Արմատոց եւ պտղոց ... քո շնորհքդ տայ նոցին զայն ամենայն համեղութիւն. (Լմբ. իմ.։)
comparison, confront;
proportion;
analogy, relation, conformity, correspondence, harmony, eurythmy, symmetry;
ratio, proportion;
— գրոց, collation;
բառնալ զ—ն, to disproportion;
համեմատութեամբ, proportionably, in proportion, proportionally, symmetrically;
comparatively, in or by comparison, relatively, in reference.
· Calfa
Զմեծութիւն ոչինչ համարեցայ նորա համեմատութեամբ։ Ի գեղեցկութենէ արարծոցն ըստ նմին համեմատութեան եւ արարչագործն նոցա երեւի. (Իմ. ՟Է. 8։ ՟Ժ՟Գ. 5։)
to season, to flavour;
to scent, to aromatize, to spice, to powder;
— աղիւ, to sprinkle with salt, to salt.
· Calfa
Բանն ձեր յամենայն ժամ լի շնորհօք տեառն իբրեւ աղիւ համեմեալ լիցի. (Կող. ՟Թ. 49։)
Կերակուրք աղիւ համեմին։ Կամք մտաց եւ մարմնոյ կատարեալ պահովք համեմին ի շնորհաց հոգւոյն. (Յճխ. ՟Թ։)
to run together;
to compete;
to concur, to coincide.
· Calfa
Արժանի ըստ շնորհացն ցուցանիցէք զոճն (զընթացս վարուց). զի որպէս նա ընդհանուր քարոզիցէ, նոյնպէս եւ դա ընդ նմին համերասանակ ընթանայցէ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 15։ (որպէս թ. ... ))
to persuade, to induce, to gain or bring over;
to impel, to urge;
to calm, to appease, to reconcile.
· Calfa
եւ փիլիմ։ Ի Հին բռ. որպէս փաղանուն դնին, Համոզել, ամոքել, ողոքել, միջնորդել։
whole, total, entire, universal;
all, entirely, totally, wholly;
ընդ — աշխարհ, throughout the world;
— կալ ի վերայ, understand perfectly, to know to the bottom, to penetrate deeply, to pierce to the inmost parts.
· Calfa
Ամենայն համօրէն տուն յովսեփայ։ Ըստ համօրէն տանց իւրեանց։ Համօրէն ամենայն բնակիչք նորա։ Ըստ համօրէն արուեստից։ Համրին համօրէն զտունն եւ զստացուածսն. (Ծն. ՟Ծ. 8. 22։ Ել. ՟Ա. 1։ Նաւ. ՟Ա. 5։ ՟Ա. Մնաց. ՟Ի՟Զ. 21։ Դտ. ՟Ժ՟Ը. 21։)
Համօրէն ի վերայ ամենայն բանիցն կարգաւ ոչ կացին։ Յետ անդրէն դառնալոյն կալոց էին համօրէն ի վերայ գիտութեան նորա. (Իգն.։)
looking-glass, mirror, speculum;
—ք, eyes;
visible, observable;
— կիզիչ, burning glass.
· Calfa
Արար զաւազանն պղնձի, եւ զխարիսխս նորա պղնձի ի հայելեաց կանանց ուխտաւորաց. (Ել. ՟Լ՟Ը. 8։)
glance, look, peep;
sight, view;
aspect, appearance, presence;
spectacle, prospect;
անյողդողդ —, firm, steady, look;
ի խոնարհ ունել զ—ս, to cast down the eyes;
ակն տալ or դնել —ովք աչաց, to cast an amorous eye upon, to ogle;
to dote upon.
· Calfa
Մերձակայքն՝ որք բամբասէին զհայեցուածս նորա՝ մատուցեալ հարցանէին. (Գր. հր.։)
to cause to see, to view;
to incline, to dispose to wards;
to apply;
յինքն — զոք, to attract, to draw another's eye on oneself.
· Calfa
Ընդ ո՛ր կոյս կամի հայեցուցանել՝ դարձուսցէ զնա. (Առակ. ՟Ի՟Ա։) որ եւ ակնարկել։ Ի վեր հայեցուցելով զմիտս նորա։ Հայեցոյց զնա ի կարծիս սնոտիս. (Եղիշ. ՟Բ։)
to look, to give a look, to cast the eyes on, to see;
to look upon, to gaze on, to consider attentively, to look in the face, to observe, to contemplate, to speculate, to weigh well;
to take care;
to concern, to regard;
to have in view, to aspire to, to aim at;
to face, to front, to look on, to overlook;
գեղեցիկ հայելով, handsome, elegant, beautiful, charming;
— ի վեր, to look up;
— ընդ պատուհանն, to peep or look in at the window or through the window;
— գաղտագողի, to look stealthily at;
պշուցեալ — յոք անյագ, to gaze with greedy or devouring eyes at, to stare at;
— յայրատս or յայրատութեամբ, to look at impudently, lustfully, lewdly;
— յոք սիրով, գորովալից աչօք, to look at lovingly or tenderly, to look sweet upon, to cast sheep's eyes on, to ogle;
— խանդաղատանօք, to gaze on dotingly, with fondness, with glistening eyes;
ընդ ակամբ — յոք, to look scornfully at or with contempt;
— մտօք, to contemplate, to muse on;
ոչինչ հայեցեալ ի, in spite of, despite;
մինչդեռ նա այսր անդր հայէր, as he looked about or around.
· Calfa
Հայի բանս եւ ի նորս իսրայէլ։ Ի խաչիս հայելով խորհուրդ ասի. (Շ. բարձր.։)
Իցէ՞ թէ յաւելից հայել զբազմախորտակելի տապանակ մարմնոյս իմոյ նորոգեալ։ Եթէ չառնուլ նախատինս ի մերձաւորաց օրէնք են, ապա ի տեսողէն հայել զայսոսիկ՝ արեան տաժանմունք. (Նար. ՟Ի՟Ե. եւ Նար. կ.։)
Haiganian, Armenian.
· Calfa
Սեպհական հայկայ, եւ սերնդոց նորա հայոց. հայու, հայերէն, հայ.
Haighian, Armenian;
— գրոհ, the — nation.
· Calfa
ՀԱՅԿԵԱՆ որ եւ ՀԱՅԿԱԿԱՆ. Որ է ի հայկայ կամ ի ծննդոց նորա.
to curse and swear, to blaspheme;
to talk scandal;
to revile, to abuse, to slander, to traduce, to defame, to speak ill of.
· Calfa
Եկեալ հայհոյէին. ել հրեշտակ քո, եւ եհար զնոսա։ Հայհոյէին զաստուած որդիք նորա։ Որ հայհոյէ զհայր կամ զմայր, շիջցի լոյս նորա։ Նոքա հայհոյէին զնա, եւ ասէին. դո՛ւ լիջիր նորա աշակերտ. եւ այլն։
resembling one's father.
· Calfa
Թագաւորեաց միհրդատ որդի նորա հայրանման առաքինութեամբ. (Պտմ. վր.։)
patriarch, pontiff.
· Calfa
Սուրբ եւ առաջին ամենայն եպիսկոպոսապետաց՝ հայրապետն հռովմայ եւ փոխանորդն (այսինքն յաջորդն) պետրոսի առաքելոյ. (Շ. թղթ.։)
left by a father, transmitted from the ancients;
paternal, ancestral.
· Calfa
Վրթանէս՝ լի հայրենատուր շնորհօք, եւ բանիւ վարդապետութեամբ. (Կաղանկտ.։)
paternity.
· Calfa
Հովիւ ժողովրդեան կոչիմք, եւ վանորէից հայրութիւն առնեմք. (Լմբ. պտրգ.։)
demand, request;
ընդ — անկանիլ, — եւ խնդիր լինել, to ask, to demand, to request, to be in search of, to look for.
· Calfa
Յորժամ ընդ հայց անկեալ խնդրեսցես, եթէ յորմէ՞ հետէ էր սկիզբն գնացից ժամանակաց։ Ո՞չ եմք հայց եւ խնդիր նորա. (Վեցօր. ՟Զ։)
to request, to ask;
to entreat, to beg earnestly, to beseech, to implore, to solicit, to pray;
to seek, to search;
— օգնութիւն, to implore aid or succour;
շնորհ —, to entreat a favour.
· Calfa
the asking;
exaction;
proof.
· Calfa
Ընկա՛լ եւ զիս հայցմամբ նորին. (Յիսուս որդի.։)
always lying, mendacious.
· Calfa
Ի դասելոյ նորին սանատրկոյ, եւ այլոց ոմանց հանապազասուտ արանց աղուանից սպանին զերանելին. (Խոր. ՟Գ. 3։)
to continue, to persevere, to last, to endure;
to frequent;
ոչ —, to discontinue, to interrupt, to cease;
— յաղօթս, to continue instant in prayer.
· Calfa
Նոյն խորհուրդ զենման միշտ հանապազորդիլ մինչ ի միւսանգամ նորայն յայտնութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)
partner in the reckoning, contributor, boon companion.
· Calfa
Որ նմա (գողոյն) հանգանակակից գտանի, ընդ նորին պատուհասիւն գրաւի։ Գինւոյն հանգանակիցք արք ամպարիշտք էին. (Լմբ. առակ.։)
vn. va. to rate, to club, to contribute, to club together, to subscribe;
to contribute, to have a share in, to be accessory to.
· Calfa
Բե՛ր, նախ քան զզանազանութեանցն վարդապետութիւն՝ սակաւ ինչ վասն նորա հանգանակեսցուք. այսինքն բանս ի մէջ առցուք. (Անյաղթ պորփ.։)
repose;
refreshment, relaxation, recreation;
ease, tranquillity;
convenience, wellbeing, leisure;
pause, rest, intermission, truce, cessation;
station, abode;
tomb;
repose, sleep, death;
quiet, tranquil, peaceful;
—գստեամբ, conveniently, comfortably;
at one's ease or leisure, leisurely;
—գստեան ժամ, compline;
—գստեան շարական եւ աւետարան, hymns and gospel in burial service;
—գստեան պաշտօն, requiem;
— առնուլ, to take rest, to be at rest, to repose;
— տալ, to rest, to repose;
թողուլ ի —գստեան, to leave or let alone;
— առնել բանի, to end a discourse.
· Calfa
Որպէս սաղովմոն զաւակն դաւթի զկնի հանգստեան հօրն իւրոյ վեհի։ Զկնի տիահրաւէր հանգստեան նորա. (Նար. խչ.։)
Ի ծագաց երկնից են ելք նորա, եւ հանգիստ նորա մինչեւ ի ծագս նորուն. (Սղ. ՟Խ՟Ը. 7։)
Զքէն գոհանամք. եւ զՀանգիստն նորին, Նայեա տէր։ Զաղօթս զայսոսիկ հանգստիւքն իւրեանց։ Ի գիշերի եւ ի տուընջեան. Հանգիստ, Հովիւ քաջ. (Յհ. իմ. ատ.։)
of the same speed;
equally swift.
· Calfa
Շնորհեաց կենդանւոյն արագոտնութիւն հանգիտարագս թեւոց գործեցեալ. (Փիլ. լիւս.։)
knot;
tie, bond;
station, post, stage, resting-place;
cf. Կայարան;
գորդեան —, the Gordian knot;
knot, joint;
knotty point, rub, difficulty, intricacy, tangle;
note;
վերելից or վերամբարձ, վայրաբեր, ascending, descending node;
գիծ —գուցից, nodal line;
— առնուլ, to make or tie a knot, to knot;
արձակել զ—ն, to untie, to loosen or undo a knot;
լուծանել զ—սն, to untie or cut the knot of a difficulty or question, to delucidate;
— ի —գուցէ փախչել, to flee by post, or by relays of horses.
· Calfa
Հեծեալ ի նոր ձիս՝ հանգոյց ի հանգուցէ փախչել. (Պտմ. աղեքս. յորմէ եւ Խոր. ՟Բ. 43։)
to repose, to give repose, to leave to rest;
to recruit, to relax, to refresh, to ease, to recreate;
to lay, to set, to put, to place;
to finish, to end;
to bury, to inter;
to translate, to remove to heaven;
to make happy, to beatify, to glorify;
— յերկոց տունջեան, to rest from daily labour, to repose.
· Calfa
Զրկէ հոգի հանգուցելոյն ի հանգստենէն։ Վերջնոցս բարեգործութեամբք հանգուցեալքն նորոգեսցին. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ. ՟Ժ՟Գ։)
place of rest;
temporary altar;
tomb, sepulchre.
· Calfa
Առ հանգստարանաւ նորին։ Ուր էր հանգստարան եղբօր նորա արիստակեայ. (Խոր. ՟Բ. 71։ ՟Գ. 2։)
to tranquillize, to appease, to calm;
to render tranquil, to soften;
to be appeased, calmed, tranquillized;
to abate, to be settled, to diminish, to assuage;
to hold one's peace, to keep silence;
to support, to endure, to suffer, to resist, to be able;
— զկիրս, զամբոխեալ միտս ուրուք, to calm the passions, to relieve anxiety.
· Calfa
Զօրութեան բանից քոց ո՞ հանդարտեսցէ։ Երկիս ոչ կարէ հանդարտել ամենայն բանից նորա։ Կամ հանդարտիցե՞ն երիվարք ի մէջ մատակաց։ Չորրորդին ոչ կարէ հանդարտել։ Ոչ կարէր հանդարտել քաղաքն ընդդէմ յուդայ։ Ոչ հանդարտէին հրամանին։ Ոչ հանդարտեսցեն բարկութեան, կամ առաջի բարկութեան նորա։ Ոչ հանդարտեաց իւրում ամբարտաւանութեանն։ Ոչ կարէր երկիրն պանդխտութեան հանդարտել նոցա ի բազմութենէ ընչից իւրեանց։ Ոչ կարեմ միայն հանդարտել ձեզ.եւ այլն։
cf. Հանդերձանք.
· Calfa
Ըստ այդմ հանդերձանի։ Գործ իւղագործաց հանդերձանի։ Հանդերձանք խնկոց։ Խունկք հանդերձանաց։ Հանդերձանք ճաշակաց։ Զամենայն հանդերձանս սողոմոնի, զոր հանդերձեաց շինել յերուսաղէմ։ Զկարգ պաշտօնէից նորա, եւ զհանդերձանս նորա։ Հանդերձանք աւարտին։ Տալ զամենայն հանդերձանս ուրախութեան. (Ել. լ. ՟Լ՟Ա։ ՟Գ. Թագ. ՟Թ. ՟Ժ։ ՟Գ. Մակ. ՟Զ. 29։)
to prepare oneself, to get ready, to be in readiness, to set about, to fall to, to be about to, on the point of, going to;
to dress, to put on one's clothes, to clothe oneself;
— ի չու, to get ready or prepare for a journey;
—ձեալ էր դարձ առնել ի տուն, he was ready to return, or was on the point of returning home.
· Calfa
Արկցէ ի վերայ նորա ահարոն խունկս հանդերձեալ. (Ել. ՟Լ. 8։)
to meet, to fall in with, to arrive, to come;
to find, to gain, to obtain, to attain;
to happen, to chance, to occur, to befall, to offer, to coincide, to tally, to jump together, to agree;
— միմեանց to meet each other, to encounter;
to attack each other in front, to clash, to meet face to face;
չարեօք —, to happen unluckily;
մեծամեծաց — շնորհաց, to receive great favours.
· Calfa
encounter;
coincidence;
—ումն միմեանց, interview, meeting.
· Calfa
Ի ձեռն ցաւոյ, եւ կամ այլոց ոմանց հանդիպմանց. յն. որպէս ցնորք, եւ այլն։
to enter the lists, to fight, to wrestle, to vie with;
to labour hard, to strive, to endeavour, to try, to attempt;
to signalize or distinguish oneself, to render oneself illustrious, to be celebrated, renowned, to be made public with praise;
to show one's courage or mettle, to figure, to shine;
to assemble at a public festival or ceremony, to celebrate;
քաջայաղթ —, to make stupendous conquests, to do or work wonders;
յաղթող —, to remain victorious;
յաղթող — իրիք, to be victorious over, to be conqueror.
· Calfa
Վասն որոյ հանդիսանայի՝ վրիպեալ գտան։ Առաւել հանդիսասցի ըստ հաճոյից նորին խօսել, եւ ոչ սխալել. (Խոսր.։)
fond of pomp, solemnity, display;
fond of shows, plays, public spectacles.
· Calfa
Զհանդիսասիրացն զպարգեւս հանրականացն շնորհեալ. (Անյաղթ պորփ.։)