Definitions containing the research պ : 10000 Results

Դիւրամերձ

See full entry →

cf. Դիւրահուպ.


Եռաբաժին առնեմ

See full entry →

sv.

to trisect.

NBHL (1)

Եռաբաժին արարեալ նոյ զաշխարհ ամենայն՝ յարեւելից մինչեւ ի մուտս արեւու. (Եպիփ. ծն.։)


Եռաթիւ

See full entry →

adj.

three, composed of three numbers;
ternary.

NBHL (2)

Յեռաթիւ աւուրց լրման՝ ի տիպ մահու իւր եւ յարութեան. (Սկեւռ. աղ.։ Սկեւռ. կուս։)

Սուրբ երրորդութիւն, որ մի է, եւ եռաթիւերկրպագեալ քարոզի. (Եպիփ. ծն.։)


Եռաթուեան

See full entry →

cf. Եռաթիւ.

NBHL (1)

Զեռաթուեան եւ զեզակի լոյսն աչալուրջ երեսօք համարձակապէս տեսանելով. (Թէոդոր. խչ.։)


Եռալուսեան

See full entry →

adj.

having three lights.

NBHL (1)

Համապատիւն կցորդութեանց ... եռալուսեանն զուգակցութեանց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)


Եռականգուն

See full entry →

adj.

of three cubits or fathoms.


Եռակի

See full entry →

adv.

trebly.

NBHL (3)

τριχῆ, -χα tripliciter, trifariam cf. ԵՐՐԱԿԻ. իրեք կերպով.

Եռակի զսպայսն բաժանելով՝ երիս քաղաքս բնակեցուցանել. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)

Եռակի տրամատի ամանակացն զանազանութիւն, ի ներկայս, յանցեալն, յապառնին. (Խոսրովիկ.։)


Եռահիւսակ

See full entry →

adj.

that consists of three things or words;
— նուագ, trisagion.

NBHL (2)

Եռահիւսակ պսակ». իբր յերից նիւթոց կամ գունոց հիւսեալ. (Նանայ.։)

Որ ի հրեղէն լեզուացն եռահիւսակ սրբաբանիս». տպ. եռահիւսեակ. (Շար.։)


Եռամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to boil;
to bubble;
to shudder;
to swarm;
to crawl.

NBHL (11)

ζέω, ἑκζέω ferveo, efferveo, ebullio, aestuo Յեռ՝ այսինքն յեռանդն հարկանիլ. ի ջերմութենէ յուզիլ. պղպջել. պճպճեալ, էփիլ, եփ ելլալ.

Որովայն իմ իբրեւ զտիկ քաղցուոյ կապեալ եռայ. (Յոբ. ՟Լ՟Բ. 19։)

Իբրեւ զջուր կաթսայից ի հրոյ եռացեալ։ Իբր ի քրայս ընտրութեան փութոյ քոյ սիրոյ հանապազ եռամ, եւ ոչ երբէք պարզիմ. (Նար.։)

(Արիւն պաղեալ) ապա պարպատէ, եւ եռայ. (Բրս. ՟խ. մկ.։)

Որպէս զի մի՛ տոչորիցիմք մեք յայնպիսի արեգակնէ, որ ի վերայ մերկ գլխոյ առաւել եռայ. (Նիւս. երգ.։)

ԵՌԱԼ. ζέω եւ այլն. կէս մի իրապէս, եւ կէս մի նմանութեամբ, Վառիլ բորբոքիլ. վառուիլ.

Եկեալ ի կռիւ (գաւազանն) զօրէն ըմբշի ... սրտմտութեամբ եռալ զեռալ պաշտամանն. (Ագաթ.։)

Սրտմտութեամբ եռացեալք որպէս վրէժխնդիրք. (Լաստ. ՟Ժ՟Զ։)

Եռային ցասմամբ զնոսա սպանանել. (Ոսկ. գծ.։)

Ախտ բորոտութեան մեծապէս ցասմամբ եռայր յերկրի. (Խոր. առ արծր.։)

Որպէս նոր ցաւ եռացեալ իցէ մանկան. (Վրք. հց. ՟Դ։)


Եռամանակ

See full entry →

adj.

of three times or measures.

NBHL (1)

Մեծասարն՝ ներկայնէ եւ նաղօտէ՝ եռամանակ. ո՛րգոն. դա՜ւիթ. մեծավերջն յաղօտէ եւ ներկայէ եռամանակ. որպիսի, կորի՜ւն։ Ներգեւն ն՝երից աղօտաց եռամանակ. որպիսի ի սահակ. (Թր. քեր.։)


Եռամասն

See full entry →

adj.

that consists of three parts;
tripartite.

NBHL (3)

ԵՌԱՄԱՍՆ ԵՌԱՄԱՍՆԵԱՅ. τριμερής trium partium ἑπίτριτος (pes poeticus) constans tribus brevibus, et una longa Ունակ երից մասանց, կամ մասնաւոր իրաց, զանազանութեանց, կարգաց, յարկաց, չափմանց, կերպից, եւ այլն։

Զեռամասնեայս ունի զօրութիւնս։ Յառաջ գայ յեռամասնեայ հոգւոյն. (Լմբ. պտրգ.։)

Ողնափայտ եռամասնեայ (տապանն նոյի). (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)


Եռամասնեայ

See full entry →

cf. Եռամասն.

NBHL (3)

ԵՌԱՄԱՍՆ ԵՌԱՄԱՍՆԵԱՅ. τριμερής trium partium ἑπίτριτος (pes poeticus) constans tribus brevibus, et una longa Ունակ երից մասանց, կամ մասնաւոր իրաց, զանազանութեանց, կարգաց, յարկաց, չափմանց, կերպից, եւ այլն։

Զեռամասնեայս ունի զօրութիւնս։ Յառաջ գայ յեռամասնեայ հոգւոյն. (Լմբ. պտրգ.։)

Ողնափայտ եռամասնեայ (տապանն նոյի). (Մագ. ՟Ժ՟Ա։)


Եռամեայ

See full entry →

adj.

triennial.


Եռամեան

See full entry →

adj.

cf. Եռամեայ.


Եռամեծ

See full entry →

adj.

supreme, very great;
trismegistus.

NBHL (3)

Եռամեծին եւ բանիբուն վարդապետի՝ տէր մխիթարայ այրիվանեցոյ գանձ. (Գանձ.։)

τρισμέγιστος ter maximus Երիցս մեծ. կարի մեծ. մեծանուն. յն. ձայնիւ Տրիսմեգիստոս՝ սեպհականեալ հերմեսի եգիպտացի փիլիսոփայի.

Հերմ եռամեծ յիւրում սքանչելի տախտակին այսպէս հատանելով. (Մագ. լ։) Եւ ի մեզ՝ սեպհական դաւթի անյաղթ փիլիսոփայի.


Եռամսեայ

See full entry →

adj.

of three months;
— ժամանակ, term of three months, quarter.

NBHL (1)

Եւ այսու յուսացեալ բաւեմք ակնկալութեան եռամսեայ աւուրբք». այսինքն սպասեմք յերից ամսոց հետէ. (Մագ. ՟Ծ՟Ա։)


Եռայարկ

See full entry →

adj. mar.

of three stories (house);
three-decker.

NBHL (2)

Ապարանս կրկնայարկս եւ եռայարկս. (Խոր. ՟Ա. 15։)

Սոյնպէս եւ ի հնումն եռայա՛րկ խորանն կառուցաւ. (Ի գիրս խոսր.։)


Եռանդն, անդեան

See full entry →

s.

ardour, heat;
warmth, bubbling, ebullition, overheating, effervescence;
fervour, fire, fury, rapture, zeal, devotion;
activity, vivacity, vigour;
abundance;
— մտաց, enthusiasm;
— ածել ումեք, to inspire one with ardour;
— մարտի, ardour for battle.

NBHL (5)

Պարտեալ եռանդեանն չարութիւն. (Փարպ.։)

ζέσις, βρασμός , πύρωσις եւ այլն. fervor, succensio, aestus եւ այլն. որ եւ ԵՌ ԵՌԱՑՈՒՄՆ, ԵՌԱՆԴՈՒՄՆ. Եռալն՝ ըստ ամենայն առման. որպէս եփումն, բորբոքումն, վառումն, գրգիռ, փոյթ. եփ, եւ վառուիլը.

Եւ այնպէս իմն եռանդն ածէին՝ սկիզբն արարեալ այլազգութեանն». յն. խթան. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 13։)

Բորբոքեալ եռանդն ջերմանն՝ ճեպէր զնա. (Մագ. ՟Կ՟Զ։)

Տեսանե՞ս, զիա՛րդ եռանդն է գութն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։ (տպ. զեռանդնոտ գութն))


Եռանդնալից

See full entry →

adj.

fervid, ardent, zeal-ous, eager

NBHL (1)

Եւ զայս գործէին նոքա յեռանդնալից սիրոյ անտի հաւատոց. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)


Եռանդնոտ, աց

See full entry →

adj.

boiling, hot;
fervent, ardent;
fiery, spiritual;
devout.

NBHL (2)

ζεστός, διάπυρος fervidus, ignescens Ջերմագին. ջերմեռանդն. վառեալ. բորբոքեալ. տաք, վառուած, եփ ելածի պէս.

Եռանդնոտ միտք, կամ ապաշխարութիւն, սէր, արիւն, բնութիւն. (Կոչ. ՟Բ. 15։ Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Թ։ Վրդն. սղ.։ Մագ. ՟Զ։)


Եռանդումն, ման

See full entry →

s.

cf. Եռանդն.

NBHL (4)

Ի բովս վարդապետութեան՝ հոգեւոր սիրով եռանդմամբ. (Ագաթ.։ եւ Կորիւն.։)

Զանշէջ գեհենին պատրաստել հրահոսան եռանդմունսն։ Եռանդմամբ արեանն. (Ճ. ՟Ա.։)

Խրոխտացաւ հաւատոցն եռանդմամբ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 5։)

Որպէս խորտակեալ անօթ եռանդմամբ ձուլեալ վերստին նորոգէ. (Լծ. կոչ.։)


Եռանկիւն, կեան

See full entry →

s.

triangle.

NBHL (3)

ԵՌԱՆԿԻՒՆ ԵՌԱՆԿԻՒՆԻ τρίγωνον, -ος triangulum, -lus, -laris գրի ստէպ եւ ԵՌԱՆԳԻՒՆ, Ի. Ձեւ կամ թիւ որ ունի զերիս անկիւնս ըստ երից կողմանց.

Պատկանին՝ որպէս եռանկիւնքն ի քառանկիւնսն։ Յեռանկիւնացն (կամ յեռանկիւնիցն) ծնանի քառանկիւնին. եւ քառանկիւնին ծնանի յեռանկիւնիսն, միակի եռանկիւնւոյ բաղկացութեան. (Մագ. ՟Ը. եւ ՟Հ՟Զ։)

Եռանգիւնի եւ քառանգիւնի ոչ թուի զյաւէտն եւ զնուազն ընդունել. քանզի որք միանգամ ընդունին զեռանգիւնւոյն զբան եւ զբոլորակին, ամենեքեան նմանապէս եռանգիւնիք կամ բոլորակք են. (Արիստ. որակ.։)


Եռանկիւնի

See full entry →

adj.

triangular.

NBHL (3)

ԵՌԱՆԿԻՒՆ ԵՌԱՆԿԻՒՆԻ τρίγωνον, -ος triangulum, -lus, -laris գրի ստէպ եւ ԵՌԱՆԳԻՒՆ, Ի. Ձեւ կամ թիւ որ ունի զերիս անկիւնս ըստ երից կողմանց.

Պատկանին՝ որպէս եռանկիւնքն ի քառանկիւնսն։ Յեռանկիւնացն (կամ յեռանկիւնիցն) ծնանի քառանկիւնին. եւ քառանկիւնին ծնանի յեռանկիւնիսն, միակի եռանկիւնւոյ բաղկացութեան. (Մագ. ՟Ը. եւ ՟Հ՟Զ։)

Եռանգիւնի եւ քառանգիւնի ոչ թուի զյաւէտն եւ զնուազն ընդունել. քանզի որք միանգամ ընդունին զեռանգիւնւոյն զբան եւ զբոլորակին, ամենեքեան նմանապէս եռանգիւնիք կամ բոլորակք են. (Արիստ. որակ.։)


Եռանձնեայ

See full entry →

adj.

of three persons.

NBHL (2)

եռանձնեայք. որպէս Երեք մանկունքն.

Կամաւոր պատարագին իսահակայ նախանձաւոր գոլով եզականին՝ եռանձնեայք ի վերայ կայծականաց հրոյն ողջակիզեալ զմարմինս. (Հարցնափառ.։)


Եռանուն

See full entry →

adj.

of three names.

NBHL (1)

Ունօղ զերիս անուանս ի միում անձին իւրում. այսպէս համարեցան ժխտօղք զսուրբ երրորդութիւնն.


Եռաչափ

See full entry →

adj.

verse of three measures;
trimeter.


Եռացումն, ման

See full entry →

s. chem.

boiling, ebullition;
cf. Եռանդն.

NBHL (3)

Եռացմամբ սիրոյն առլցեալ ի քրիստոս։ Հուր եւ եռացումն հոգւոյ պիտոյանան. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը. եւ ՟Ժ՟Թ։)

Որ հողատեսակքն են, ի միասին շարժելով եւ վերանալով՝ եռացումն մակակոչութիւն ընկալուլ։ Զպէսպէս ի վեր առաքէ բնութեան եռացմունս. (Պղատ. տիմ.։)

Զշաչումն ջրոյն եռացման իբրեւ զպարիսպ քարեայ ձուլեալ արձանացոյց. (Երզն. մտթ.։)


Եռացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make to boil;
to warm, to give heat;
to make to swarm or crawl.

NBHL (4)

Դարձեալ զկապար եռացուցեալ. (Շ. վիպ.։)

Զարտասուս իւրեանց դառնապէս եռացուցանէին. (Եփր. ի նին.։)

Կամ ἑκζέω, ἁναφύω expullulo. որպէս Ի վեր բղխել. վխտացնել.

Շարաւ ի մարմնոյն եռացուցանէր. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ե։)


Եռոտանի, նւոյ

See full entry →

s.

tripod, trivet.

NBHL (1)

Զսանն թէոպռոտեան ի վերայ կալով եռոտանւոյն կիւռռացի. (Մագ. ՟Լ՟Ը։)


Եռօրեայ, էի

See full entry →

adj.

triduan, of three days.

NBHL (1)

Երեքօրեայ ճանապարհն զեռօրեայ յարութիւնն քրիստոսի գուշակէր։ Եռօրեայ կացեալ ի կենսաբեր գերեզմանին. (Կիւրղ. ղկ.։)


Ես, իմ, ինձ

See full entry →

pron.

I;
ես ինքն, myself;
յինէն կողմանէ, as for me, for my part;
ըստ իս, in my opinion;
ահաւասիկ ես, here I am, here am I;
ես եմ, it is I;
ոչ եմ ինձ եւ յիս, I am beside myself, distracted, I am not master of my self-possession, I am driven mad.

NBHL (1)

Ուխտեցի ես ընդ իս եւ ընդ ձեզ։ Յիս դա՛րձ տէր, եւ ո՛ւնկն դիր ինձ։ Յի՛ս տէր. տո՛ւք նմա զմանուկն կենդանի։ Ամենայն պակասութիւնդ քո զինեւ։ Ունիմ ընդ ինեւ զինուորս։ Եղիցի յինէն կողմանէ՝ այոն այո՛, եւ ոչն ո՛չ. եւ այլն։


Ետեղակալ, աց

See full entry →

s. adj.

lieutenant, vicegerent;
successor;
stationary, firm, stable.

NBHL (2)

Նուազագոյն յառաջնումն ցուցեալ, ետ զետէ գործոյն կատարելութեամբն ընդ նմա պայծառութեամբ ծագեալ. (Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)

τοπάρχης praefectus regionis Որ կալեալ ունի զտեղի ինչ. որպէս Կուսակալ իշխան աշխարհի. փաշա.


Երագ, ունք

See full entry →

adj. adv.

quick, nimble, prompt, rapid, swift, current;
— երագ or երագս, quickly, currently;
very soon.

NBHL (4)

Երագ դպիր». իբր երագագիր. (Լմբ. սղ. ՟Խ՟Դ։)

ԵՐԱԳ, ԵՐԱԳՍ, ԵՐԱԳՈՒՆՍ. ԵՐԱԳ ԵՐԱԳ. մ. εὑθέως cito, citius, celeriter եւ այլն. Արագապէս. փութով. ճեպով. հետզհետէ անընդհատ. ի կարճոյ. շուտ մը, շուտով, չո՛ւստ չո՛ւստ, շո՛ւտ շո՛ւտ.

Եկդ վահանայ երագ. (Փարպ.։)

Զպատմութիւնն երկրորդեաց երագ երագ ի վերայ վեցօրեայ ժամանակին. (Եփր. ծն.։)


Երագագիր

See full entry →

cf. Արագագիր.

NBHL (2)

Երագագիր դպրի գրչութեամբ. (Յհ. կթ.։)

Ասաց պատկերահան երագագրաց նկարել ի տախտակս. (Հ=Յ. հոկտ. ՟Զ.։)


Երագագնաց

See full entry →

adj.

that goes, that walks quick, rapid, prompt.

NBHL (2)

Ճանապարհորդ երագագնաց՝ վաղվավակի հասանէ ի քաղաքն, եւ միայնակեաց ժուժկալ՝ յիւր կարգն. (Նեղոս.։)

Խաչն՝ երագագնաց զօրացուցիչ. (Եպիփ. խչ.։)


Երագալուր

See full entry →

cf. Արագալուր.

NBHL (1)

Զի մի՛ բազմաբանութեամբ զերագալուր ձեր միտս ձանձրացուցից. (Փարպ.։)


Երագահաս

See full entry →

cf. Արագահաս.

NBHL (1)

Երագահաս սպեղանիք, կամ վախճան կենցաղոյս. (Փարպ.։)


Երագամիտ

See full entry →

adj.

subtle, brisk, cunning, ingenious, sly.

NBHL (1)

γοργός acer Արագամիտ. արագ մտօք. սրամիտ. ճարպիկ մտքով.


Երագասխալ

See full entry →

adj.

that fails, soon or easily mistaken.

NBHL (1)

Որ փոյթ ընդ փոյթ սխալէ. դիւրասխալ. բազմավրէպ.


Երագավախճան

See full entry →

adj.

that passes, that dies soon, transitory, transient.


Երագափոփոխ

See full entry →

cf. Երագայեղ.

NBHL (1)

Երագափոփոխք ի պատրանսն լինել։ Երագափոփոխ վազիւք. (Պիտ.։)


Երագաքայլ

See full entry →

cf. Արագաքայլ.

NBHL (1)

Որք յառաջ քան զնա երագաքայլք էին։ Երագաքայլ թեւօք ամբարձեալ զմիտս. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)


Երագեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to make haste, to hasten;
to double the pace, to go quicker, to run, to trot;
to accelerate, to hasten, to press.

NBHL (4)

σπεύδω, ταχύνομαι propero, festino, accelero Արագել. փութալ. վաղվաղել. ճեպիլ. արտորալ.

Եւ երագեաց մովսէս, խոնարհ երկիր եպագ. (Ել. ՟Լ՟Դ. 8։)

ԵՐԱԳԵՄ ն. ἑπισπεύδω accelero Փութացուցանել. ճեպել, կամ շտապաւ գործել. կանխել.

Դու մի՛ երագես զձեռնադրելն։ Մի՛ երագեր զօծումն ընտանւոյն։ Եւ ապա ինքն երագէ զձեռնտուութիւնն։ Երագեալ զյարութիւնն մխիթարեցի զնոսա. (Լմբ.։)


Երագընթաց

See full entry →

adj.

quick, that runs quick, nimble, swift.

NBHL (2)

Երագընթացն փառաբանչօք՝ վերնաթռիչ պատգամաւորօք։ Ի թեւս թեթեւս յերագընթացս ամպաչու թռչնոյ. (Նար. կուս. եւ Նար. խչ.։)

Զթիւ սաղմոսացն գլխել, եւ ի բազմացուցանելն զնա երագընթաց լեզուովն միտեալ. (Լմբ. պտրգ.։)


Երագութիւն, ութեան

See full entry →

s. phys.

quickness, celerity, velocity, swiftness;
expedition;
acceleration;
frequency;
velocity, speed;
— անկիւնային, angular, circular velocity.

NBHL (1)

Առ սպասն երագութիւն. (Փիլ. քհ.։)


Երազ, ոց

See full entry →

s.

dream;
fancy;
vision;
— տեսանել, to dream, to have a dream, to dream a dream, cf. Երազիմ;
եւ ոչ յերագի անգամ տեսանել, not even to dream of;
գեղեցիկ —ս տեսանել, to have pleasant, or bright dreams;
ցնորք զահանգելի խօլական —ոց, spectres or monstruous visions, dreadful, ghastly, frightful dreams;
յերազս լինել, յերազի անցք անցանել, to have a nocturnal pollution, a lascivious dream;
— է կեանք մարդոյ, life is but a dream.

NBHL (3)

Որպէս որք յերազի քաղցեալ իցեն, եւ ուտիցեն. (Ես. ՟Ի՟Թ. 8։)

Որպէս երազք զարթուցելոց։ Ետես երազ յովսէփ։ Յաւելին եւս ատել զնա վասն երազոցն։ Եւ ոչ արար նմա պատասխանի տուր երազովք եւ գուշակութեամբք։ Մի՛ անսայք երազոց ձերոց, զոր դուք տեսանէք.եւ այլն։

ՅԵՐԱԶԻ ԱՆՑՔ ԱՆՑԱՆԵԼ. ՅԵՐԱԶՍ ԼԻՆԵԼ. ὁνειρώττω Որպէս Գիջանալ։ (Փիլ. քհ. ՟ժա։)


Երազագէտ

See full entry →

adj. s.

that explains dreams.

NBHL (1)

Երազագէտ է այնպիսին ի կեանս իւրում». իբր երազագէտ, յուզեալ սնոտեօք. (Եղիշ. ՟Բ։)


Երազահան, աց

See full entry →

cf. Երազահմայ;
— երազոց, dreamer, visionary.

NBHL (2)

ἑξηγητής interpres somniorum Հանօղ՝ այսինքն մեկնիչ երազոց, ձեւանալով որպէս գուշակ եւ գէտ.

Կոչեաց զամենայն երազահանսն եգիպտոսի։ Պատմեցի երազահանացն, եւ ոչ ոք էր որ մեկնէր. (Ծն. ՟Խ՟Ա. 8. եւ 24։)


Երազահանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

explanation of dreams

NBHL (1)

Իղձն բաղտամայ՝ բաբելոնացւոցն ապրեցուցիչ երազահանութեամբ, եւ յովսէփ երազատես եւ երազահան փարաւոնի .. . այն հեթանոսացէ, եւ ոչ քրիստոնէից. (Եղիշ. հոգ.։)


Երազահմայ

See full entry →

s.

one irocritic, diviner by means of dreams;
— լինիմ, to divine by means of dreams.

NBHL (1)

ԵՐԱԶԱՀՄԱՅ ԼԻՆԵԼ. Հմայել երազովք. ըղձապատում լինել.