Entries' title containing պ : 4936 Results

Քսանապատիկ

See full entry →

adj. adv.

twenty times as much.


Քրիսոպրաս

See full entry →

cf. Քրիսոպրասոս.


Քրիսոպրասոս

See full entry →

s.

chrysoprasus.

Etymologies (1)

, որ և քրիւսոպրասոս, քրիւսոպրոս, քրիսոպրաս ևն «կանաչով խա-ռըն ոսկեգոյն պատուական մի քար» Յայտ. իա. 20. Լմբ. յայտ.։

NBHL (3)

Տպաղիոն ... քրիսոպրասոս ... յակինթ. (Յայտ. ՟Ի՟Ա. 20։)

քրիւսոպրօս. այս քարս խորագոյն գոյն ունի քան զոսկոյ. (Լմբ. յայտն.։)

ՔՐԻՍՈՊՐԱՍՈՍ կամ ՔՐԻՒՍՈՊՐԱՍՈՍ. գրի եւ ՔՐԻՒՍՈՊՐՈՍ, եւ այլն. Բա յն. խռիսօ՛բռասօս. χρυσόπρασος chrysoprasus. Քար պատուական ընդ ոսկեգոյն եւ ընդ կանաչագոյն, իբր ի գոյն ոսկւոյ եւ պրասի, այսինքն փրասայի. փէրիւզէ.


Քրիստոսապատում

See full entry →

adj.

narrated or taught by J.-C.

NBHL (3)

Ի քրիստոսէ պատմեալ. եւ Պատմօղ զքրիստոսէ.

Ճառ ի մէջ առնուլ զքրիստոսապատում աւետեացն խոստացելոց վասն հոգւոյն սրբոյ (Ագաթ.։)

Քրիստոսապատում վարդապետութեամբ։ Եւ ոչ քրիստոսապատում աւետարանին վարդապետութեամբ կամին համեստանալ. (Ճ. ՟Ա.։ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)


Քրիստոսապսակ

See full entry →

adj.

crowned by J.-C.

NBHL (6)

ՔՐԻՍՏՈՍԱՊՍԱԿ ՔՐԻՍՏՈՍԱՊՍԱԿԵԱԼ. Ի քրիստոսէ կամ քրիստոսիւ պսակել, թագ ընկալեալ.

Քրիստոսապսակ աստուածասէր արքայիդ հոռոմոց էմմանուէլի. (Շ. թղթ. եւ Գր. տղ. թղթ.։)

Ո՛վ քրիստոսապսակեալ արքայ հռովմեյեցւոց։ քրիստոսապսակեալ բարի եւ յաղթօղ ինքնակալի. (եւ այլն. անդ։ եւ Մագ.։ Յհ. կթ.։)

Ի գուրգենայ աստուածասէր քրիստոսապսակեալ արքայէ. (Նար. երգ.։)

Աստուածազարդ քրիստոսապսակեալ փայտ սուրբ։ Երկրպագեալ աստուածազարդ քրիստոսապսակեալփայտի խաչին. (Անյաղթ բարձր.։ Արծր. ՟Դ. 11։)

Աստուածազարդ եւ քրիստոսապսակեալ վէմ սուրբ. (Անան. եկեղ։)


Քրիստոսասպան, ից

See full entry →

adj.

crucifying J.-C.

NBHL (2)

Հրէայքն քրիստոսասպանք եղեն. Ստեփաննոս ընդդէմ քրիստոսասպանիցն անպարտելի դիմամարտ։ Սակս անարժան հաղորդութեան քրիստոսասպան լնիմք. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2։ Ճ. ՟Ա.։ Վրք. հց. ՟Ժ։)

χριστοκτόνος christi interfector. Սպանօղ քրիստոսի. աստուածասպան. խաչահանու.


Քրմապետ, աց

See full entry →

s.

heathen pontiff.

NBHL (4)

Աւգոստոս համարեցաւ մեծ քրմապետ. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Հրամայեալ քրմապետին. (Ճ. ՟Ա.։)

ἁρχιερεύς pontifex (paganus). Պետ եւ գլուխ քրմաց. չքահանայապետ.

Զոր առեալ քրմապետացն, որ էին յազգէ վահունաց։ Մեհեանս շինեալ՝ զեղբայր իւր երուազ քրմապետ կացուցանէ։ Քրմապետ կարգեր վնդոյ զորդին իւրոյ շերոյ. (Խոր. ՟Բ. 11. 37։ Յհ. կթ.։)


Քրովբէապէս

See full entry →

adv.

like a cherub, angelically.

NBHL (1)

Ընդ սարկաւագացն քրովբէապէս ձեւանամբ։ Վերածեալ քրովբէապէս տուաք ի ձեռս քահանային. (Լմբ. պտրգ.։)


Օդակերպ

See full entry →

adj.

aeriform.

NBHL (1)

Բիւրեղ. այս քար ծովատիպ է, օդակերպ. (Լմբ. յայտն.։)


Օդապար

See full entry →

adj.

floating, flying through the air.

NBHL (5)

ՕԴԱՊԱՐ ՕԴԱՊԱՐԻԿ. Որ պարէ ընդ օդս՝ իրօք կամ նմանութեամբ. օդախաղաց. օդագնաց. սրաթռիչ. թռչու՛ն.

Առ մետասան երամս օդապարից։ Ընդ աղաւնեաց օդապարից։ Իսկաճեմ աղաւնի օդահար. (Պիտ.։ Շար.։ Տաղ.։)

Ընդ արծուոյ եւ ընդ բազէի օդապարիկ լինիցի։ Նոյնք ի յօդս օդապարիկք։ Թեւքն զմարմին թռչնոյ օդապարիկ առնէ։ Թռչունն կերակրոյն ցան կութեամբ ի վարմն յօդապարիկ լինելոյն ըմբռնի։ Բոյն է օդապարիկ մտաց մեր յերկային յարկին. (Խոսր.։ Շ. միշտ էիդ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)

Իբր օդապարիկ իմն երիվար։ Երիվարս օդապարիկս. (Յհ. կթ.։)

Սուրբ կիրակոս մաքուր տատրակ, օդապարիկ բարձրադիտակ. (Գանձ.։)


Օդապարիկ

See full entry →

s.

cf. Օդապար;
balloon, air-balloon or aerostatic-balloon.

NBHL (5)

ՕԴԱՊԱՐ ՕԴԱՊԱՐԻԿ. Որ պարէ ընդ օդս՝ իրօք կամ նմանութեամբ. օդախաղաց. օդագնաց. սրաթռիչ. թռչու՛ն.

Առ մետասան երամս օդապարից։ Ընդ աղաւնեաց օդապարից։ Իսկաճեմ աղաւնի օդահար. (Պիտ.։ Շար.։ Տաղ.։)

Ընդ արծուոյ եւ ընդ բազէի օդապարիկ լինիցի։ Նոյնք ի յօդս օդապարիկք։ Թեւքն զմարմին թռչնոյ օդապարիկ առնէ։ Թռչունն կերակրոյն ցան կութեամբ ի վարմն յօդապարիկ լինելոյն ըմբռնի։ Բոյն է օդապարիկ մտաց մեր յերկային յարկին. (Խոսր.։ Շ. միշտ էիդ.։ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)

Իբր օդապարիկ իմն երիվար։ Երիվարս օդապարիկս. (Յհ. կթ.։)

Սուրբ կիրակոս մաքուր տատրակ, օդապարիկ բարձրադիտակ. (Գանձ.։)


Օդապարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

aerostation.


Քաղաքապահ, աց

See full entry →

s.

policeman.

NBHL (2)

Որ պահէ զքաղաք. պահպան քաղաքի.

Առ ոչինչ համարելով զքաղաքապահսն՝ պարսից գումարտակսն. (Կաղանկտ.։)


Քաղաքապետ, աց

See full entry →

s.

governor or a town;
chief magistrate or mayor of a town.

NBHL (5)

πολιτάρχης princeps civitatis, gubernator. Պետ՝ իշխան՝ վերակացու քաղաքի. շահապ.

Քարշէնա առ քաղաքապետսն։ Խռովեցուցին զժողովսն եւ զքաղաքապետսն։ Տո՛ւք ցամոն քաղաքապետ. (Գծ. ՟Ժ՟Է. 6. 8։ ՟Գ. Թագ. ՟Ի՟Բ. 26։)

Լուաւ քաղաքապետն։ Փայլեցոյց յաչս քաղաքապետին վոնիփատոսի։ Զքաղաքապետս բոլոր հայաստանեայցս. (ՃՃ.։ Լմբ. պտրգ.։ Արծր. ՟Գ. 2։)

Իսկ (Ոսկ. ապաշխ. ՟Բ.)

Պօղոս քաղաքապետն երկնից, գրելի՛ է՝ քաղաքակիցն. յն. երկնաքաղաքացի։


Քաղաքապետարան, ի

See full entry →

s.

town-hall.


Քաղաքապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

mayoralty.


Քաղցրապատիր

See full entry →

adj.

flattering, deceiving.

NBHL (2)

Որ քաղցրութեամբ պարտէ.

Մեղր զքաղցրապատիր բանսն ասէ. (Լմբ. առակ.։)


Քաղցրապարզ աչք

See full entry →

sn.

soft eyes, gentle glance.

NBHL (2)

Քաղցր եւ պարզ. քաղցրահայեաց, կամ անոյշ եւ յստակ (աչք). որ եւ (ակն) առատ.

Զակն չար կուրացուցանէ տէր. իսկ որ քաղցրապարզն է, փրկեսցէ զնա ի խաւարէ. (Եւագր. ՟Ժ՟Գ։)


Քաղցրապէս

See full entry →

adv.

sweetly, gently, softly.

NBHL (1)

Իսկ բարեարար միածին որդիդ բարբառեալ քաղցրապէս՝ ասելով, եթէ եկա՛յք առ իս։ Եւ մեք քաղցրապէս ընկալցուք (զհիւրս). (Ճշ.։ Եւագր.։)


Քաղցրապտուղ

See full entry →

adj.

bearing or producing pleasant fruits.

NBHL (2)

Որ երել զպտուղ քաղցր. որոյ բերքն է քաղցր.

Ծառք քաղցրապտուղք եւ ախորժելիք։ Ի յեսսեան բուսոյ քաղցրապտուղ ծաղիկ. (Նար. առաք. եւ Նար. կուս.։)


Քանիպատի՞կ

See full entry →

adv.

how many more?.


Քապրցախ

See full entry →

cf. Կապպար.

NBHL (2)

ՔԱՊՐՑԱԽ որ եւ ԿԱՊՐՑԱԽ. cf. ԿԱՊԱՐ. որպէս Կապպար.

Յաղագս քապրցախի, եւ թրմզի։ Քապրցաքն հակառակ է սորա, զի ինքն ընդ ինքն բուսնի. (Վստկ. ՟Ի՟Զ։)


Քաջադիպութիւն, ութեան

See full entry →

s.

opportunity;
քաջադիպութեամբ, opportunely, at the proper time.

NBHL (2)

Թերեւս արդեօք եւ զգեստուս իմոյ զխոշորութիւն սագասանես, եւ զերեսացս գրութիւն, որ ոչ քաջադիպութեամբ է։ Պէտք՝ են բացայիշատակք համառօտ՝ քաջադիպութեամբ ի դէմս ինչ վերաբերեալ. (Առ որս. ՟Ը։ Պիտ.։)

εὑτυχία prosperitas. եւ մ. εὑτυχῶς feliciter, apte. Քաջ դիպողութիւն-Բարեյարմարութեան. վայելուչթիւն.


Փութապէս

See full entry →

adv.

in haste, hastily, diligently, promptly, rapidly, quickly, soon.

NBHL (5)

Գնաց ի լեռնակողմն փութապէս։ Փութապէս տարաւ զդանիէլ առաջի թագաւորին։ Ելեալ փութապէս յերուսաղէմ։ Յայնժամ փութապէս յոտս հասանէին ոնեայ։ փութապէս յղեցի զնա։ Ամք նոցա փութապէս անցին.եւ այլն։

Գտեալ զըղյալին՝ բերզէ զստոյգն փութապէս. (Խոր. ՟Ա. 8։)

Ոչ առ յապայ կատարելոց, այլ փութապէս վճարելոց. (Շ. եդես.։)

Վաղվաղակի փութապէս տագնապաւ հանէ զնա առ ի ծառոյն օրհնելոյ. (Եփր. ծն.։)

Որ զմարմինն փութապէս ստեղծնու (այսինքն ստածէ). (Պղատ. տիմ.։)


Փուշտիպան, աց

See full entry →

s.

body-guard, satellite, life-guard;
— զօրք, guard-house.

Etymologies (3)

, ի-ա հլ. «թիկնապահ, անձ-նապահ զինւոր» Բուզ. դ. 53, ե. 7. Փարպ, Օրբել. որ և փշտիպան Եղիշ. գ. էջ 49, է. էջ 104, Ղևոնդ ժա. էջ 38, Ասող, տե՛ս և յա-ջորդը։

-Պհլ. *pustipān ձևից. հմմտ. պհլ. puš-bkpān-sālar «անձնապահապետ», puštik-pānakīh «պաշտպանութիւն», պրս. [arabic word] puštibān «թիկնապահ, նպաստաւոր, օգ-նական» (որ և ❇ pustban), [arabic word] pustvān կամ [arabic word] pustivan «փայտեայ պահանգ, նիգ, սողնակ», քրդ. pištuvan «պաշտպան». սրանք կազմուած են պհլ. [arabic word] l︎ pušt=պրս. [arabic word] pušt=սանս. [other alphabet] pršta «կռնակ, թիկն» + pān «պա-հապան» բառերից. ըստ այսմ հյ. թրգմ. թիկնապահ։ Նոյն բառի հին արշակունեան ձևից է հյ. պաշտպան։-Հիւբշ. 255։

Պրս. բառի հետ համեմատեց նախ ԳԴ. նոյնը նաև ՆՀԲ, Lag. Beitr, bktr. Lex. 57։

NBHL (7)

ՓՈՒՇՏԻՊԱՆ կամ ՓՇՏԻՊԱՆ. պ. փիւշդիպան, փիւչդիվան. (իբր Կշտապան, թիկնատու) Թիկնապահ. անձնապահապետ. մարմնապահ. նեցուկ. օդնական. նիզակակից. զօրական ի զօրավիգն պատերազմի.

Պահէին զնոսա արձակ ի մէջ ազատագունդ փուշտիպան զօրացն։ Ետ նմա փուշտիպան մի հաւատարիմ. (Բուզ. ՟Դ. 53։ ՟Ե։)

Սահակ ասպետ յարձակեալ նիզակաւ ի վերայ փուշտիպանաց ստղարի. (Փարպ.։)

Փուշտիպանս եւ քուրմս առաքեալ. (Ուռպ.։)

Յանդգնեցան եւ կանայք փշտիպանացն. (Եղիշ. ՟Գ։)

Կոչէր առ ինքն զամենայն փշտիպանս համահարզս իւր. (Ղեւոնդ.։)

Հրամայեաց փշտիպանացն։ Սպանին զփշտիպանսն։ Համահարզացն եւ փշտիպանացն. (Ասող. ՟Բ. 3։)


Փոքրկապէս

See full entry →

adv.

little by little, by degrees.

NBHL (1)

Փոքրկապէս զարթոյց զգործ իւր, եւ սկսան հալածանքն. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 2։)


Փռնապան, աց

See full entry →

s.

baker, oven-keeper.

NBHL (2)

պահապան կամ վերակացու փռան. հացագործ.

Հրամայեաց լինել փռնապան, զի արասցէ հաց. (Ճ. ՟Ա.։)


Քահանայապետ, աց

See full entry →

s.

priest, chief priest;
pontiff;
hierarchy;
—ն, հռովմայ, sovereign pontiff.

NBHL (9)

Քահանայապետն օծեալ։ Կարդեցան քահանայապետն օծեալ։ Կարդեցան քահանայապետքն զգեցեալ զպճղնաւորն։ Ծերոցն հրէից, եւ քահանայապետից։ Պահապանաց տաճարին, եւ քահանայապետից։ Թագաւորօքն մերովք, եւ քահանայապետօք մերովք։ Զօրանային բարբառք նոցա, եւ քահանայապետիցն.եւ այլն։

Այսպիսի եւ վայել էր մեզ քահանայապետ՝ սուրբ , անմեղ, անարատ։ Նայեցարո՛ւք ընդ առաքեալն եւ ընդ քահանայապետ խոստովանութեան մերոյ ընդ Յիսուս Քրիստոս։ Ունիմք այսուհետեւ քահանայապետ մեծ՝ անցեալ ընդ երկինս՝ զՅիսուս որդի Աստուծոյ.եւ այլն։

Ինքն քահանայապետ, եւ ինքն պատարագ. (Խոսր.։)

Քահանայապետ Աստուծոյ, եւ պատմօղ աստուածային օրինաց՝ տէր սուրբ գրիգոր։ Ի յիշատակի քահանայապետացս աստուածայնոյ։ Ընդ քահանայապետս աստուածային օրինօք պատուեալս. (Շար.։)

ἁρχιερεύς summus sacerdos, pontifex. Պետ եւ գլուխ քահանայից կամ յաջորդք նորա՝ գլխաւոր գործակցօք. ի նորումս ճշմտրիտ քահանայապետ յաւիտենից Քրիստոս, եւ փոխանորդք նորա՝ եւ յաջորդք առաքելոց եւ օրինաւոր առաջնորդք եկեղեցւոյ. որ եւ ՀԱՅՐԱՊԵՏՔ ասին. որպէս եպիսկոպոս, արքեպիսկոպոս, պատրիարգ, կաթողիկոս, պապ.

ՔԱՀԱՆԱՅԱՊԵՏ. ἰεράρχης hierarcha. դասապետ հրեշտակաց կամ սրբազան պաշտօնէից յերկինս. (ըստ յն. սրբազնապետ)

Քահանայապետք առաջին։ Քահանայապետք երկրորդ։ Առաջին յերկինս քահանայապետք։ Երկրորդին դասու քահանայապետք։ Երրորդ ի յերկինս քահայապետք։ Ի գերիմտցական քահանայապետութենէն քահանայապետք. (Շար.։ Շ. հրեշտ.։)

Իբր Քրմապետ.

Քահանայապետն կռոց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Քահանայապետաբար

See full entry →

adv.

pontifically.

NBHL (2)

ἰεραρχικῶς hierarchice. Իբրու քահանայապետ կամ սրբազանապետ. քահանայապետապէս

Առ հասանելի նմանութիւն աստուածասիրաց իմացութեանց քահանայապետաբար երեւեալք։ Ո՛րք են (ի հրեշտակս), որք մեզ քահանայապետաբար վերակացուք եղեն. (Դիոն. երկն.։ Մաքս. ի դիոն.։)


Քահանայապետական, ի, աց

See full entry →

adj.

pontifical.

NBHL (3)

Եւ զայս յուշ առնեմ քում քահանայապետականիդ հանճարոյ։ Եղելոյ ի կարգի քահանայապետականի։ քահանայապետական իշխանութիւն, կամ սուրբ ժողով, աթոռ, օրհնութիւն, հայցուածք. (Դիոն. երկն.։ Պրպմ. ՟Լ՟Բ։ Մագ. ՟Ա.։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Ո՛վ գրիգորիոս քահանայապետական գլուխ. (Իգն. յռջբ։)

ἰεραρχικός, ἁρχιερατικός pontificius, pontificalis ἰερότατος sacrosanctus, sanctissimus. Սեպհական քահանայապետի եւ քահանայապետութեան. սուրբ. սրբազան.


Քահանայապետեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be or become high priest or pontiff;
to perform the duties of pontiff.

NBHL (5)

Յանդիման երեսաց հօրդ քահանայապետեա՛ մեզ։ Եզեալ յերկինս երկնից՝ զամենեսեան զմեզ Ելեալ յերկինս երկնից՝ զամենեսեան զմեզ քահանայապետելով իւր սրբէ, Լմբ. (պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)

Նախ երբայեցւոց քահանայապետեաց ահարոն. (Եւս. քր. ՟Բ։)

Իբրու ի նոյն իսկ յաստուածութենէ քահանայապետիլ նոցունց։ Երիցագոյնն եւ մերձ առ Աստուած իմացութեանց բարեզարդութիւն ի կատարողապետականէն լուսափայլութենէ քահանայապետեալ. (Շ. հրեշտ.։ Դիոն. երկն.։)

Նուաստագունիցն կարգաց իւրաքանչիւր ոք առաջինն քահանայապետէ. իսկ վերնագունիցս այսոցիկ զարդու քահանայապետութեանս՝ աստուած քահանայապետէ. (Մաքս. ի դիոն.) (այսինքն որպէս սրբազան պետ լուսատու լինի, առաջնորդէ)։

չ. ἁρχιερατεύων pontifex constituor, summo sacerdotio fungor. Քահանայապետութիւն առնել, եւ քահանայապետ լինել, կարգիլ. առաջնորդել ի սրբազան կարգի.


Քահանայապետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dignity of a high priest, pontificate;
hierarchy.

NBHL (7)

Ջանայր յակիմոս վասն քահանայապետութեան։ Գլուխ քահանայապետութեան։ Ի քահանայապետութեան աննայի եւ կայիափայ.եւ այլն։

Յափշտակել կամեցան զքահանայապետութին յահարոնէ. (Սարգ. յուդ. ՟Բ։)

Դադարեաց յազգէ նորա քահանայապետութիւն։ Բարձցի քահանայապետութիւն յազգէս (այսինքն ի ցեղէ իմմէ)։ Ով ոք նստցի յաթոռ նորա յաջորդելով զաստիճան քահանայապետութեանն. (Խոր. ՟Գ. 66։ Ճ. ՟Բ.։ Վրք. ոսկ.։)

Քահանայապետուեւիւն է՝ ըստ իս, կարգ սրբազան, եւ հանճար եւ ներգործութիւն առ աստուածատեսակ նմանութիւն, մինչ ոք քահանայապետութիւն ասիցէ, զամենեցուն միահամուռ սրբազանիցն ասէ զարգ. (Դիոն. երկն. եւ Դիոն. եկեղ.։)

Մեծն դիոնեսիոս յերիս կարգս բաժանէ զինն դասուց երկնաւորաց քահանայապետութիւնս։ Պետութիւնք բարձրացեալք ի քահանայապետութիւն երրորդ։ Զերկնաւոր քահանայապետութեանցն կատարելով զտօնախմբութեան տօնս (Շ. հրեշտ.։ Շար.։ Ժմ.։)

ՔԱՀԱՆԱՅԱՊԵՏՈՒԹԻՒՆ. ἰεραρχία hierarchia, sacer ordo. Սրբազնապետութիւն կամ դասապետութիւն հրեշտակաց։

ἁρχιεροσύνη summum sacerdotium, pontificatus. Քահանայապետն գոլ. եւ Իշխանութիւն՝ պաշտօն եւ գործ քահանայապետի ի հին կամ ի նոր օրէնս.


Քահանայապէս

See full entry →

adv.

like a priest, sacerdotally.

NBHL (3)

Ո՛չ քահանայապէս հին կամ նոր օրինի.

Որպէս քահանայ՝ ըստ հին կամ նոր օրինի.

Ո՛չ քահանայապէս ըստ ահարոնեան տկար օրինին մատետր։ Զուարթնոցն բան իմն ընծայեցեր մարդկօրէն փրկական քահանայապէս եւ քաւչապետաբար մաղթել. (Նար. ՟Ժ՟Դ. ՟Լ՟Դ։)


Գազանապէս

See full entry →
NBHL (2)

Գազանապէս վարիլ, մռնչել, ուտել. (՟Բ. Մակ. ՟Դ. 25։ Ճ. ՟Դ.։ Նոննոս.։)

Գազանապէս խորհէր, եւ ոչ մարդկապէս. (Իսիւք.։)


Դէպուդէպ

See full entry →
NBHL (2)

Դէպուդէպ նկատեալ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 24։)

ἁτένες intente, fixis oculis Անվրէպ. անթարթափ աչօք. ուշի ուշով.


Definitions containing the research պ : 10000 Results

Խոստովանիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to own to, to acknowledge, to confess;
to protest;
to profess;
to confess, to make confession;
պարտ է —, it must be acknowledged;
— զմեղս, to confess one's sins;
— զյանցանս, to acknowledge one's faults;
զպարտութիւն —, to acknowledge oneself overcome.


Խոստովանող, աց

See full entry →

s.

confessor to the faith.

NBHL (3)

Ի տիրապէս աստուած խոստովանողացն զնա. (Շ. թղթ.։)

Զայնպիսի ոչ խոստովանողսն մերժէ յերեսաց իւրոց. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Անարատ պահեցեր զխոստովանօղ վկայս քո. (Ժմ.։ որպէս եւ ՃՃ.։ Յայսմաւ. ստէպ։)


Խոստովանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.

NBHL (9)

Սակս ուղիղ հաւատոյ խոստովանութեան. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Յայտնութիւն մեղաց անձին, կամ ամբաստանութիւն զանձանէ կամաւոր զղջմամբ. որ եւ խորհուրդ ապաշխարութեան.

Դարձելոց յապաշխարութիւն խոստովանութեամբ. (Յճխ. ՟Բ։)

Ի ձայն օրհնութեան եւ խոստովանութեան մատուցից քեզ պատարագ. (Յովն. ՟Բ. 10։)

Աստուած իմանալի գոլով եւ պարզ ոչ է կարօտ զգալի զգեստուց, այլ զգենու նա խոստովանութիւն գոհութեան։ Սուրբ տեղի խոստովանութեան կոչէ, այսինքն գոհութեան. ասէ՝ թէ վասն զքէն գոհանալոյ սա շինեալ է. (Ի գիրս խոսր.։)

ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՒԹԻՒՆ. Խոստումն առ աստուած. ուխտ. պատարագ գոհութեան.

Մատուցանէ զպատարագս իւր ըստ ամենայն խոստովանութեան. (Ղեւտ. ՟Ի՟Բ. 18։)

այն՝ որ փառաւորեցաւ խոստովանութեամբ հա՝ածանաց. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 12։)

ὀμολογία, ἑξομολόγησις confessio. Խոստովան լինելն. որպէս Դաւանութիւն հաւատոյ եւ ճշմարտութեան.


Խոստուկ

See full entry →

s.

colic, gripes, stomachache, pain in the bowels;
— ունել, to have the gripes;
— լինել, to confess, to own.

NBHL (1)

ԽՈՍՏՈՒԿ ԼԻՆԵԼ. Որպէս Խոստովան լինել.


Խոտաբեր

See full entry →

adj.

bearing or producing grass, grassy, herbaceous.

NBHL (1)

որ բերէ կամ բուսացանէ զխոտ պարարտ. Երկիրս խոտաբեր եւ մեղրաբուխ. (Զենոբ.։)


Խոտակեր, աց

See full entry →

adj.

eating vegetables, vegetarian.

NBHL (1)

Ո՞ եհան զայնպիսի երկրաւոր անուանս զգիշակեր եւ խոտակերս յերկինս. (Եզնիկ.։)


Խոտահամբար, ոյ

See full entry →

s.

hay-cock;
haystack.

NBHL (1)

Համբար խոտոյ. խոտ դիզեալ ՛ն պէտս անասնոց.


Խոտաճարակ, աց

See full entry →

adj.

herbivorous, pasturing on herbs;
— լինել՝ շրջել, to pasture, to feed.

NBHL (2)

Որ զխոտ ճարակի կամ արածի. եւ Որ բանջարով եւեթ վայրի շատանայ. (որպէս անասուն ի բնէ, կամ նմանեալն անասնոյ, եւ կամաւ ճգնօղն)

Նման ենանզգայիցն անմտաց խոտաճարակացն։ ոչ պաճարք խոտաճարակք. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Նար. առաք.։)


Խոտան, աց

See full entry →

adj. adv.

abject, vile, base, mean, worthless, despicable;
—աւ, meanly, basely, shamefully;
in excess;
— առնել, cf. Խոտեմ.

NBHL (5)

Արծաթ խոտան կոչեցէ՛ք զնոսա, զի խոտեաց զնոսա տէր։ Որ ինչ ի նոցանէ անպիտան եւ խոտան էր։ Այլ ուրեմն խոտան են բարք ճշմարտ։ Ժողովեցին զբարի բարին յամանս, եւ զխոտանն ի բաց ընկեցին։ Ամենայն արարածք աստուծոյ բարի են, եւ չիք ինչ ի նոսա խոտան.եւ այլն։

Իբր ոչ եթէ որպէս խոտան եւ ի բաց ընկենլի (յն. մի բառ՝) ի վերջէ թողաւ. (Նիւս. կազմ.։)

Ի մսոյ հրաժարեցոյց իբրեւ ի պղծոյ եւ խոտանէ իմեքէ. (Եզնիկ.։)

ԽՈՏԱՆ ԱՌՆԵԼ. ἁποδοκιμάζω reprobo. Խոտել իբր անպիտան. մերժել.

(որպէս թէ իբրու խոտ անպիտան համարելի) ἁπόβλητος rejectaneus ἁπόβλημα reliquum ἁποδεδοκιμασμένος reprobus φαῦλος pravus σαπρός malus. Խոտելի. Ընկեցիկ. անարգ. յոռի. անպիտան. բանի չեկօղ, գեշ.


Խոտեղէն, ղինի, նաց

See full entry →

adj. s.

grassy;
made of grass;
herbage, vegetables.

NBHL (2)

Կամ Հիւսեալն ի խոտոյ եւ ի պրտուոյ. փսիաթ. պարիխ. խշտիք ի խոտոյ. խոտէ անկողին, խըսիր. հասըր.

Յատակք անպաճոյճ, շատացեալ խոտեղէն անկողնօք. (Եղիշ. Ը. եւ միանձ։)


Խոտեմ, եցի

See full entry →

va.

to despise, to contemn, to scorn, to slight, to disdain;
to undervalue, to depreciate.

NBHL (3)

Լքին խոտեցին մերժեցին զտէրութիւնն պարթեւաց. (Ագաթ.։)

Մի՛ նչ զիրսն խոտիցեմք, այլ զմիտսն ապականեալս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 19։)

ἁποδοκιμάζω, ἁποβάλλω reprobo, abjicio φαυλίζω contemno, vilipendo ἁκυρόω irritum facio եւ այլն. որ եւ խոտանել. ԽՔոտան առնել. մերժել. ընկենուլերեսաց. անարգել. արհամարհել. ի դերեւ հանել իբր անպիտան ինչ. ընդ վայր հարկանել. (լծորդ երեւի եւ յն. օթէ՛օ, որ եւ թ. եօթէ էթմէք ). մեկդի ընել, երեսէ ձգել, վայր ձգել, քամահրե, վար զարնել.


Խոտորեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to turn aside, to mislead, to lead astray;
to divert, to distract;
to twist, to contort, to bend, to make awry;
to lead astray, to cause to err, to delude, to unsettle.

NBHL (4)

Խոտորացոյց զնա յովաբ ի կողմանց դրանն խօսել ընդ նմա։ Խոտորեցոյցզտապանակն ի տունաբեդդարայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 18. ՟Զ. 14։)

Խոտորեցուցանել զոտն ի ար ճանապարհացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

Խոտորեցուցին զտկարս ի ճանապարհէ արդարութեան. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 4։)

Խոտորեցուցին կանայքնորա զսիրտ նորա։ Զայսպիսի զիմաստուն եւ զմեծ թագաւոր խոտորեցուցին եւյանցուցին. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 3։ Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 26։)


Խոտորեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Խոտորեմ.

NBHL (4)

Խոտորացոյց զնա յովաբ ի կողմանց դրանն խօսել ընդ նմա։ Խոտորեցոյցզտապանակն ի տունաբեդդարայ. (՟Բ. Թագ. ՟Գ. 18. ՟Զ. 14։)

Խոտորեցուցանել զոտն ի ար ճանապարհացն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)

Խոտորեցուցին զտկարս ի ճանապարհէ արդարութեան. (Յոբ. ՟Ի՟Դ. 4։)

Խոտորեցուցին կանայքնորա զսիրտ նորա։ Զայսպիսի զիմաստուն եւ զմեծ թագաւոր խոտորեցուցին եւյանցուցին. (՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 3։ Նեեմ. ՟Ժ՟Գ. 26։)


Խոտորիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to turn aside, to deviate, to swerve;
to go astray, to lose the way;
to decline, to shrink from;
to slope, to slant;
to go astray, to err, to be perverted, to abandon oneself to;
to avoid, to shun.

NBHL (3)

Խոտորել յաջ կամ յահեակ։ Խոտորեսց յաջակողմն իւր։ Զճանապարհայն գնասցուք, ո խոտորեսցուք յանդս, եւ ոչ յայգիս։ Ոչ խոտորեսցուք այր իւրաքանչիւր ի տուն իւր։ Ոչ կամեցաւ սամփսոն յայգեստանն։ Խոտորեա՛ց առ իս տէր իմ, խոտորեա՛ց. եւ խոտորեցաւ առ նմա ի խորանն։ Խոտորեցաւ առ նա (յուդա). եւ այլն։

Պատանին ի բանս թագաւորին ոչ խոտորեցաւ։ Ոչ խոտորիցիք զկնի մտաց եւ աչաց ձերոց։ Ազգ թիւր եւ խոտորեալ։ Սիրտ խոտորեալ նիւթէ զչարիս։ Շաւիղք նոցա ընդ որ գնան, խոտորեալք են։ Դարձուսցէ զմեզ առ ի չխոտորելոյ սրտից մերոց ի նմանէ։ Ամենեքին խոտորեցան ի միասին։ Խոտորեցան ի պատուիրանաց քոց.եւ այլն։

Խոտորեցան զկնի սատանայի. (Փարպ.։)


Խոտորնակ, աց

See full entry →

adj. s. adv.

oblique, crooked, aslant, aslope, athwart, across, transverse;
out of the way, indirect;
ill-turned, ill-made;
bad, perverse, wicked, froward;
cross beam, traverse;
—, —ս, obliquely, crossly, transversely.

NBHL (7)

Ուղիղ փայտ. (Անան. ի պետր.։)

Հետք խոտորնակ։ Խոտորնակ ճանապարհ եւ մոլար։ Ընդ խոտորնակն որպէս ընդ ուղիղ ընթանայ. (Նար. ՟Ժ՟Զ։ Լմբ. ատ. եւ Լմբ. սղ.։)

Խոտորնակ դժպհութեանդ քում տաց քեզ եւ զայդ. (Մծբ. ՟Ժ՟Զ։)

Հպատակութեամբ խաչիս խորհրդոյ. առ որ եւ հայի խոտորնակին ձեւոյ յայտանկար տեսարան. (Նար. խչ.։)

Խոտորնակ եւ զարտուղի գնամք ի պատուիրանաց նորա. (Ի գիրս խոսր.։)

Խոտորնակս պատմեն. (Աթ.։)

σκολιός perversus πλάγιος obliquus, transversus. Խոտորեալ կամ շեղեալ յուղղութենէ. թիւր. եւ Խեղաթիւր. նիւթապէս, կամ բարոյապէս ծուռ.


Խոտորութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

obliquity, crookedness, deviation, declination, winding, sinuosity;
turning aside, going astray;
perversity, error, depravity.

NBHL (1)

Ասել զպէսպէս ոմանց խոտորութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)


Խոտորումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խոտորութիւն.

NBHL (5)

Խոստումն ի ճշմարիտ ճանապարհէ. (Պիտ.։)

Խոտորեցաւ ժողովուրդդ այդ խոտորումն ժպիրհ։ Խոտորումն խօսեցաւ ի տեառնէ. (Երեմ. ՟Ը. 5։ ՟Ի՟Թ. 32։)

Այլ եւ բազմապատիկ եւս բանիւք խոտորումն, զոր ընդ աշխարհս սերմանեցին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Վասն խոտորմանն բերեղեղոսեայ. (Եւս. պտմ. ՟Զ. 33։)

διαστροφή perversio ἁποστροφή, ἁποστασία defectio. Խոտորիլն մոլորիլն, դարձ յուղզութենէ ի թիւրութիւն. հեստութիւն. ապստամբութիւն յաստուծոյ. մեղք. մոլորութիւն.


Խորաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

enigma;
dark saying, profound import, hidden meaning.

NBHL (2)

Ոչ եթէ բանգիտութեան (կամ բանգիտութիւն) ինչ էր, եւ խորաբանութիւն ճարտարապետութեան. (Կոչ. ՟Դ։)

κατασκευή artificium. Բան խոր կամ խորին. եւ Հնարիմացութիւն. խորամանկութիւն. խորունկ բան, վարպետութիւն.


Խորագէտ

See full entry →

adj.

sagacious, shrewd, judicious;
sensible, prudent, cautious;
wary, subtil, sly, crafty;
ingenious, skilful;
— քաղաքավարութիւն, sagacious policy;
sly conduct.

NBHL (3)

Ամենայն խորագէտ գործէ իմաստութեամբ։ Իմաստութիւն խորագիտաց ծանիցէ զճանապարհս նոցա։ Որ պահէ զյանդիմանութիւն, խորագէտ է։ Խորագետին տեսեալ զչարագործն պատժեալ, եւ այլն։ Քանզի խորագէտ էի, խելօք կալայ զձեզ։ Եղերուք խորագետք իբրեւ օձս. (եւայն։)

Իմցեալ խորագիտոյ գեղեցկին (տիգրանուհայ) զայսպիսի դաւաճանութիւն. (Խոր. ՟Ա. 15։)

πανούργος, φρόνιμος callidus, vafer, sollers, astutus, prudens. Ոյր խոր է գիտութիւն մտաց. ճարտարամիտ. խոհական. իմաստուն. հանճարեղ. հնարիմաց. կանխապէս. եւ Խորամանկ. խելացի, վարպետորդի.


Խորագիտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prudence, shrewdness, sagacity;
craft, cunning.

NBHL (1)

Ստութեան կարծիս ոչ ոքունէր վասն խորագիտութեան, որպէս եւ այժմ իսկ. (Պղատ. օրին. ՟Գ։)


Խորաձոր, ոց

See full entry →

s. adj.

deep valley;
profound, difficult, rugged, scabrous.

NBHL (3)

Ոչ խորաձորք ինչ պատահիցեն։ Քարուտ եւ խորձոր իմն է ճանապարհն առաքինութեանց. (Ոսկ. ես.։)

Ընդ այնպիսի խորաձորս արկանիցես զմիտս։ Ընդ նեղ եւ ընդ խորաձորս երթալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 10. եւ Ոսկ. ՟ա. թես. ՟Թ։)

Զխորաձորս մաքսաւորութեամբառլցեալս, եւ զգիճութեամբ հեղեղեալս վերաբերէր ի զգաստութիւն պարզութեան. Զի դիւրագնաց շինի (կամ լինի) ճանապարհ թագաւորին քրիստոսի. (Անան. ի յհ. մկ.։)


Խորամանկ, աց

See full entry →

adj.

cunning, sly, crafty, knavish, wily, roguish, artful;
fraudulent, deceitful, rascally, villanous;
malicious;
— կեղծաւորութիւն, profound hypocrisy.

NBHL (1)

Եւ իբր Խորամանկական. պատիր.


Խորամանկեմ, եցի

See full entry →

vn.

to chicane, to quirk, to quibble, to use stratagem and artifice, to deceive, to cheat;
to be cunning, artful, fraudulent, knavish.

NBHL (3)

Զի մի՛ ճշմարտութիւնն կերպարանօք խորամանկեսցի. (Նար. ՟Հ՟Ե։)

Չարեօքն՝ որ ի վերայ մեր խորամանկէին. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 17։)

πανουργέω callide ago. Խորամանկութեամբ վնասել. թակարդել. նենգել. պատրել. դաւաճանել.


Խորամանկիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Խորամանկեմ.

NBHL (2)

Գաբաւոնացիք խորամանկեցան պաշարաւն եւ խաբեպատիր զգեստիւք։ Այն որ զգուշութեամբ սրբութեամբ տարածանել ընդ աշխարհս ամենայն հանդերձեալ էր, որդին դաւթի (սողոմոն) սիրովն բազում կանանց խորամանկեցաւ առնել զնա. (Եփր. յես. եւ Եփր. թագ.։)

Այսպէս խորամանկի նա, եւ կեղծաւորի. (Եփր. ՟բ. թես.։)


Խորամանկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cunning, artifice, craft, chicane, quibble;
cheat, deceit, fraud, base stratagem;
knavery, roguery;
malice.

NBHL (5)

Արարին նոքա խորամանկութեամբ։ Ի խորամանգութենէ չարեաց իւրեանց։ Ի բա՛ց արա զանձն իմ ի խորամանկութենէ նոցա։ Գիտաց յիսուս զխորամանգութիւնն նոցա։ Նայեցեալ ընդ խորամանկութիւն նոցաասէ։ Լի ամենայն նենգութեամբ եւ խորամանգութեամբ։ Զի մի՛ նենգեսցուք զբանն աստուծոյ։ Որպէս օձն խաբեաց զեւայ խորամանգութեամբ իւրով.եւ այլն։

Խորամանկութեամբ պատուէր զնոսա. (Խոր. ՟Բ. 18։)

Զխորամանկութեանն զմտածութիւն անակայ. (Փարպ.։)

Այպն առնելով երկիր պագանէին նմա, եւ բազում խորամանկութիւնս ցուցանէին։ Ի միտս եւ ի խորհուրդս մեր բերցուք զպսակն փշեղէն, զթուքն, եւ զխորամանկութիւնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 38։)

ԽՈՐԱՄԱՆԿՈՒԹԻՒՆ. εἱρωνεία ironia, irrisio. Հեգնութիւն. այպանք.


Խորամէջ

See full entry →

adj.

deep & spacious in the center;
concave.

NBHL (1)

Արձակահիմն, խորամէջ, լայնափողոց. (Վրդն. պտմ.։)


Խորամիջոց

See full entry →

cf. Խորամէջ.

NBHL (1)

Կէսքն նքուրի կերպարանաց նմանեցուցին (զերկիր), եւ ոմանք խորամիջոց անուանեցին. (Վեցօր. ՟Թ։)


Խորամուտ

See full entry →

cf. Խորամուխ.


Խորանաբնակ

See full entry →

adj.

nomad, wandering.

NBHL (1)

Խորանաբնակք. որպէս սովոր են կալ արապիկդ ի բացի. (Գէ. ես.։)


Խորանակից

See full entry →

adj.

dwelling in the same paviliou or tent.

NBHL (2)

Առաքելոցն խորանակից լինել պսակակից. (Սարգ. ՟բ. յհ. ՟Բ։)

Ո՛վ ապաշխարութիւն՝ դաշին խաղաղութեան եւ բարեկարգութեան խորանակից. (Բրս. ապաշխ.։)


Խորանաձեւ

See full entry →

adj.

tent-shaped or bell-shaped.

NBHL (3)

Ի վերայ խորանաձեւ ծածկութեանն նշան տէրունական խաչին. (Փարպ.։)

Լուսաւոր խորանաձեւ ամպովն. (Տօնակ.։)

Եւ բոցն խորանաձեւ ցոլանայր շուրջ զնոքօք։ Հուր հնոցին խորանաձեւ կամարանման պատեալ. (Հարցնափառ.։)


Խորանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to become hollow or deep;
to dive into, to go to the bottom of.

NBHL (5)

Որպէս ճանապարհ հատանի, եւ խորանայ ի կողմանէ ոտից. (Երզն. քեր.։)

Զհոսանս, յորոց զմին ծոցն մեծ կոչեն, եւ զմիւսն՝ փոքր. Վասն զի երկաքանչիւրկողմանխն ոչ նմանապէս խորանան. (Արիստ. աշխ.։)

Խորանալն արմատոյն իջուրս։ Ամենայն սերմանց պարտ էնախ խորանալ, եւ ծածկիլ. (Նչ. եզեկ.։ Երզն. քեր.։)

Խորացեալ ի հողեղէն պատկերին. (Գանձ.։)

Զանպատրաստ խորացեալ խաւարին հալածեալ նսեմութիւն։ Աներեւոյթ խորացելոյ բանտին (դժոխոց)։ Բորբոքեալ ծովուն խորացելոյ. (Բենիկ.։)


Խորանայար

See full entry →

adj.

pitching a tent.

NBHL (1)

Որ յարէ յարմարէ կամ յարուցանէ կառուցանէ զխորան. մրպէս շինօղ տաճարի.


Խորանայարդար

See full entry →

s.

architect of the Tabernacle.

NBHL (1)

Յարդարիչ եւ ճարտարապետ խորանին վկայութեան.


Խորանայարկ

See full entry →

adj.

vaulted, cupolatent or bell-shaped.

NBHL (1)

Նմանեալ խորանաձեւ յարկի. կամարակապ. եւ Երկնանման.


Խորանարդ, աց

See full entry →

adj. s.

vaulted;
cubical, cubic, hexahedral;
cube;
— երկնից, vault of heaven.

NBHL (2)

Երեւէր տետրասկեղ յոսկւոյ սրբոյ խորանարդ. (Փարպ.։)

Պրկեաց զերկինս իբրեւ զխորանարդ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. ՟Բ։)


Խորանափեղկ, ից

See full entry →

s.

tent-Curtain.

NBHL (1)

Զի ոչ այնքան մնաց տեղի շէն զի խորանն իմ դնիցեմ, եւ զխորանափեղկսն պարզիցեմ. (Մխ. երեմ.։)


Խորանեմ, եցի

See full entry →

va.

to pitch a tent.

NBHL (1)

Սիւն ամպեղէն եւ հրեղէն ի վայր իջանել՝ արկանէր խորանէր խորան լուսեղէն. (Վրդն. լս.) (ուր վրիպակաւ գրչի կրկնեալ երեւի ձայնս խորան։)


Խորասոյզ, սուզի

See full entry →

adj. s. mar.

sunk deeply, deep;
abyss, gulf, pit;
— աչք, sunken eyes;
— առնել, to submerge, to sink to the bottom, to plunge into, to immerse;
— լինել, to dive to the bottom, to sink;
— ի ցաւս, sunk in grief;
— ի թախիծս մտաց, plunged in remorse;
to founder.

NBHL (3)

Ազատեաց ի խորասոյզ մրրկեալ դառնութենէ պատրողին. (Շ. բարձր.։)

Զխորասոյզ ասեմ զկեանս զայսոսիկ. (որպէս Նիւս. կուս.։)

Գաւազանն մովսիսի էր (օրինակ խաչի). որով դարձաւջուրն ի վերայ եգիպտական զօրուն, եւ խորասոյզ կորստեամբ դատեցաւ. (Ղեւոնդ.։)


Խորափիտ

See full entry →

s.

cavity, hollow, cave, cavern, excavation;
—ս հատանել, to excavate, to hollow.

NBHL (2)

τάφρος, ταφρεία fossa βόθυνος fovea, scrobs. Խորքերկրի. փոս բացեալ. խորխորատ. վիհ. վիրապ. անդունդք. խոռոչ.

ԽՈՐԱՓԻՏՍ ՀԱՏԱՆԵԼ. ἁποσκάπτω defodio. Խոր փոսս հատանել բրելով եկ պեղելով.


Խորափոր

See full entry →

adj.

deeply excavated, very profound.

NBHL (1)

Ի խորփորեալ. խորին որպէս զխորափիտ.


Խորաքնին

See full entry →

adj.

scrutinizing, investigating;
profound, sublime, past finding out.

NBHL (2)

Եւ ոչ փորձ իմաստնոց խորաքնին, թէ եղեն երբէք վարդապետք անասնոց. (Վեցօր. ՟Թ։)

ծածկեցաւ ի մէնջ խորաքննին մեկնութիւն մտաց պատգամացն. (Վեցօր. ՟Բ։)


Խորգահանդերձ

See full entry →

adj.

clad in sack-cloth.

NBHL (1)

Երեւեցուցանէր զանձն իւր մարդկան պահօղ եւ խորգահանդերձ. (Բուզ. ՟Զ. 8։)


Խորդամ, ացի

See full entry →

vn.

to snore;
to snort, to rattle in the throat;
to roar, to bluster (sea).

NBHL (2)

Եւ դու պահապանդ ննջես եւ խորդաս. (Մանդ. ՟Գ։)

Քնով դանդաչեալ խորդամք առօրհնութիւնն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Թ։ որ եւ է նշանակ յետինծուլութեան։)


Խորեմ, եցի

See full entry →

va.

to hollow, to excavate;
to fathom;
to withhold, to retain;
to purloin, to steal, to rob, to embezzle;
to peculate.

NBHL (7)

Որ շինէ զշինուած իւր ի վերայ ապառաժ վիմի, խորիցէ եւ դիցէ զհիմն նորա. (Մծբ.։)

Եւ ի խորս թաքուցանել, թաղել, պահել ի ծածուկ.

Իբրու ոչ եւս խորել եւ թաքուցանել, այլ յայտնի պատմութեամբ եւ ձեզ վերագրեցի. (Պիտ.։)

Այս է մտերիմ ծառայիցն աստուծոյ գործ. ոչինչ խորել զաստուածայնոց, այլ՝ աստուծոյ ստորագեալ զամենայն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Զ։)

Որպէս թէ զփառս հօր՝ որ ոչինչ էր (ասեն) նմա անկ, յանձն խորիցէ։ Ո՛չ փառս ինչ՝ որ չիցէ նմա անկ, խորելոյ. (Ոսկ. մտթ. ՟Գ. 3. յորմէ եւ Երզն. մտթ.։)

Եւ λυμαίνω violo, devasto. Խանգարել. եղծանել. անպիտան կացուցանել.

Կամ σφετερίζω sibi vindicare, attribuere. Սեպհականել անձին զոչ իւրն.


Խորթ, ոց

See full entry →

adj. zool.

step-son, step-daughter;
bastard, natural, illegitimate;
degenerate, spurious, false;
alien, foreign;
crane.

NBHL (9)

Եթէ առանց խրատու լինիցիք, ապա խորթք իցէք, եւ ոչ որդիք. (Եփր. ՟Ժ՟Բ. 8։ Բաժանէզխորթսն եւ զսերտ որդիսն. Ոսկ. եբր.։)

Որպէս յոռեգոյնք կանանցն, որք զխորթսնառաջի արկանեն։ Դիմեցին այժմ հարազատաբար խորթք շուրջ զմեօք. (Բրս. թղթ.։)

Խորթ շարագրածութիւնք (որ չեն նորա զոյրանունն կրեն). (Անյաղթ պորփ.։)

Յիշեցուցանէ զնոցա գործս խորթ իմաստութեանն։ Խորթ է աստուածային եւ երկնաւոր վարդապետութեան. (Սարգ. յկ. ՟Թ. եւ ՟Ա. 7. ՟Ը։)

πρόγονος, προγόνη privignus, -na. Որ չէ բուն եւ հարազատ որդի. զաւակ օտարի՝ ոդիացեալ ումեք ի պատճառս ծնողին իւրոյ ամուսնանալոյ ընդ նմա. որ եւ լինի խորթ զաւակին հօրու կամ սօրու.

ԽՈՐԹ. νόθος nothus, adulterinus, spurius. Աղջկորդի. հարճորդի. պոռնկորդի. փիճ.

ԽՈՐԹ. νόθος adulteratus, alienus. Անհարազատ ինչ. խարդախեալ. Օտար կամ սուտ. գալպ.

Զիա՞րդ խորթք կան իբրեւ զպահապանս ի պահու. (Վեցօր. ՟ը։)

Խորթք ի թռչելն ձեւացուցանեն կերպարանս գրոյ. (Եւագր. ՟Լ՟Գ։)


Խորթացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to change the nature of, to adulterate, to corrupt, to debase, to spoil, to impair.

NBHL (1)

Այս է փարթամին, ոչ այլ ումեք պէտս ունել. թէպէտեւ առաջիկայ ժամանակս զայսոսիկ խորթացոյց. (Անյաղթ պորփ.։)


Խորթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

bastardy, adulteration;
degeneracy, corruption;
decay.


Խորիմաց

See full entry →

adj.

profouud, impenetrable, inscrutable;
penetrating, profound.

NBHL (1)

Որպէս եւ ի (Հին բռ.) գրի,


Խորին

See full entry →

adj.

deep, high;
impenetrable, ahstruse, obscure, hidden, difficult to understand;
— ականողիք, sunken eyes.

NBHL (2)

Խորին փիլիսոփայ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա. եւ ՟Ժ՟Բ։)

Խորին խաղաղութիւն, կամ ծերութիւն, խաւար, առաւօտ, անապատ, չարութիւն, կռապաշտութիւն. (Արծր.։ Նար.։ Մագ. Շ. մտթ.։ Խոր.։ Յհ. կթ.։ Յարեաւ ի խորին ժամ առաւօտին՝ ի մէջ գիշերին. Գանձ.։)