Definitions containing the research սուր : 2496 Results

Կաթողիկոս, աց

See full entry →

s.

an oriental ecclesiastical dignity, patriarch of a people;
— Հայոց, Catholicos, Patriarch of the Armenian Church.


Կաթողիկոսարան, ի

See full entry →

s.

patriarchal seat or residence.

NBHL (2)

Մերձ ի սուրբ եկեղեցին կաթողիկոսարանի. (Յհ. կթ.։)

Զօր հինգշաբաթուն մեծացուցանել ի սուրբն սիոն ի կաթողիկոսարանն (վրաց). (Պտմ. վր.։)


Կաթողիկոսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

patriarchal dignity, patriarchate.

NBHL (1)

Որոց խոստացեալ էր զկաթողիկոսութիւնն սուրմակայ, նստուցին զնա յաթոռ կաթողիկոսութեան հայոց։ Ընկեցին զնա յիշխանութենէ կաթողիկոսութեան. (Փարպ.։)


Կականեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Կական բառնամ.

NBHL (1)

Մեծ վստահութեամբ առ սուրբ մայրդ կականիմք. (Տաղ.։)


Կակժիրակ, ի

See full entry →

s. med.

cassia;
conserve of cassia;
cassia-tree.


Կահ, ի, ուց, ից

See full entry →

s.

furniture, moveables;
baggage, luggage;
equipage;
apparel;
utensils;
implements, instruments;
— առնել զոք, to employ, to give occupation to.

NBHL (1)

Յամեաց եւ յապաղեցաւ, զի կահ կալաւ զնա հոդին սուրբ ի բազում իրս. (Ոսկ. ՟բ. կոր.։)


Կրկնակի

See full entry →

adj. adv.

double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.

NBHL (1)

Ըստ կրկնակի ծննդեան յարգանդի մարց, եւ ի ջուրս հոգեւոր սուրբ աւազանին. (Խոսր.։)


Կրկնեմ, եցի

See full entry →

va.

to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.

NBHL (1)

Կրկնել զփեղկն, կամ զսուր, կամ զձայն. (Ել. ՟Ի՟Զ. 9։ Եզեկ. ՟Ի՟Ա. 14։ ՟Խ՟Գ. 2։)


Կրճատ

See full entry →

adj.

docked, cropped, short-tailed;
mutilated;
circumcised.

NBHL (1)

Մերկացաւ սուր զկրճատին. (Գր. տղ. յերուսաղէմ.։)


Կրօնաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

monastic life;
religion, piety;
թողուլ զ—, to throw off the cowl.

NBHL (1)

Այնպիսւոյն վայրապար է կրօնաւորութիւն։ Կրօնաւորութիւն սուրբ եւ անարատ. (Յկ. ՟Ա. 26. 27։ Տե՛ս եւ Սարգ. անդ։)


Կցորդ, աց

See full entry →

adj. s.

participating, partaking, having part or share in;
party, companion, associate;
partaker, partner, consort;
cf. Կցուրդ;
կենաց —, living together;
consort, husband, wife;
կարեաց —, compassionate;
assisting, helping, relieving;
արեան —, consanguineous, related;
— չարեաց, accomplice, accessory;
— առնել, to impart, to acquaint with, to inform, to oommunicate;
— լինել, cf. Կցորդիմ.

NBHL (2)

Հոգին սուրբ ընդ հօր, փառացն հաղորդ, եւ տէրութեան կցորդ. (Խոսր.։)

Ի ձեռն մարմնաւոր պիտոյիցն կցորդ լինել սուրբ կապելոցն. (Եղիշ. ՟Ը։)


Կցորդակից

See full entry →

cf. Կցորդ.

NBHL (1)

Կցորդակից լինել փառաբանութեան։ Հրեշտականք եւ սուրբք կցորդակից լինին մերոց պաշտամանց. (Խոսր.։)


Կցորդիմ, եցայ

See full entry →

vn. mus.

to partake, to participate, to share in, to have a share or hand in;
to join in, to associate, to be connected with, in communication or connexion with;
to have an understanding together, to agree, to be agreed;
կցորդէին միմեանց ի վտանգ եւ ի փառս, they shared the perils the glory;
to accompany

NBHL (1)

Որ չարչարանացն կցորդին տեառն։ Կցորդին ընդ մեզ սուրբքն ի գոհութիւն. (Խոսր.։)


Կցուրդ, ցրդաց

See full entry →

s.

anthem.

NBHL (1)

μέλος membrum եւ carmen ἁντίφωνον antiphona, responsio եւ այլն. կցուած երգոց կամ ռազմոսաց. տուն մի սաղմոսի կցեալ ի խորհուրդ աւուրն. որում կցի եւ սկիզբն նորին զկնի, եւ Յաւելուած երգոց. երգաբանութիւն. զի եւ Կցել՝ է նաեւ երգել. Կցուրդ ասելով. Ձայն տեառն ի վերայ ջուրց։ Կցուրդս գեղեցկանուագս։ Սաղմոսելն կցուրդիւ, Զգործս ձեռաց մերոց։ Սկսանիլ եպիսկոպոսին զսաղմոսն կցրդիւն, Տէր սիրեցի զվայելչութիւն։ Դարձեալ կրկնել կցրդիւ, Բա՛ց մեզ տէր բա՛ց, հառաչանք է սրտառուչ մարգարէիցն։ Զսուրբ աստուածն՝ հանդերձ սրբոյ աստուածածնին կցրդիւն. (Յհ. իմ. ատ. եւ եկեղ։)


Հազիւ, հազիւ թէ, — իմն, հազիւ հազ, — ուրեմն, — ուրեք

See full entry →

adv.

hardly, scarcely, barely.

NBHL (1)

Հազիւ իմն զսուրբն գերեզմանի տուեալ. (Յհ. կթ.։)


Հալոց, աց

See full entry →

s.

furnace;
foundry;
crucible, coppel;
— պառակաւոր, muffle-furnace or furnace-mill.

NBHL (1)

Իբրեւ զոսկի սուրբ ելեալ ի հալոցաց. (Եզնիկ.։)


Ղամբարափայլ

See full entry →

cf. Ղամբարանշոյլ.

NBHL (1)

Ձայնիւ սուրբ փեսային գալոյ սպասողք՝ ղամպարափայլ լապտերօք հաւատոյ. (Տաղ.։)


Ճախրեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Ճախրիմ.

NBHL (1)

Նոքա ճախրին ընդ սուրբսն. է անստոյգ յաւելուած գրչի։


Ճակաճան, աց

See full entry →

adj.

lecherous, libidinous, lascivious, wanton, lewd.

NBHL (1)

Անարգելն եւ ճակաճանն, անմաքուր եւ անսուրբ. (Փիլ. լին.։)


Ճակատ, ուց

See full entry →

s.

forehead;
— շինուածոց, face, front, frontispiece, elevation;
— գրոց, frontispiece, title-page;
եռանկիւնի —, fronton, pediment;
— զօրու, բանակի, army drawn up in order of battle, troops in battle-array;
rank, file, order;
— առ —, face to face, vis-à-vis, front to front;
— լայն ցցուեալ, ճաղատ, խորշոմեալ, սպառնալից, large, protruding, bold, wrinkled, threatening -;
զ— հարկանել, to strike oneʼs -;
յորինել, յարդարել կազմել, վառել զ—ն, to draw up in line of battle, to put in battle array, to offer battle, to face;
— տալ, ի — մը տանել, —ս դնել, to attack the enemy in front, to fight, to combat;
ելանել ի —, to engage in conflict, to attack, to assault;
անկանել ի —ու, to be left dead on the spot;
ի — եհան ընդդէմ նոցա, he opposed them with;
յառաջնում անդ —ու, in the first action or combat;
— նորա նսեմանայ, his countenance becomes gloomy.

NBHL (1)

Յահեղ ձայնէն սուրբ զինուորքըն զօրացան, ճակատ առին, եւ ախոյեան չարին յարեան. (Լմբ. տաղ.։)


Ճահեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to make convenient, to adapt, to fit, to suit, to accommodate.

NBHL (1)

Փոխանակ տերեւաբեր աղաւնոյն հոգին սուրբ զզարմանալի եւ զաստուածածագ լոյս ճահեցուցանելով. (Անան. եկեղ։)


Ճայ, ից

See full entry →

s.

jay.

NBHL (1)

Ազգ ազգ հաւուց թռչնոց կարկաչողաց ճա՛, ճա՛կ։ Նախ ի սուրբ գիրս որպէս ռմկ. չայլագ. λάρος larus, gavia (լծ. ընդ ճայ). Ուրուր կամ որոր, ցին. (եբր. զաֆախ ).


Հաւասարեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

cf. Հաւասարեցուցանեմ;
cf. Հաւասարիմ.

NBHL (2)

Անսրբոցն ընդ սուրբս հաւասարել. (Յճխ. ՟Դ։)

Լոկ աղօթիցն հաւասարեն։ Հաւասարեսցի օրինացն. այսինքն սուրբ հաղորդութեան։ Չէ արժան ի տօնս հեթանոսաց հաւասարել. (Կանոն.։)


Հաւասարութիւն, ութեան

See full entry →

s.

equality, parity;
uniformity, conformity;
comparison, likening;
equalization;
participation, sharing;
union, concord, agreement;
գալ ի — ընդ, to equal;
cf. Հաւասարումն.

NBHL (1)

Խառնեսցին ի հաւասարութիւն օրինաց (սուրբ հաղորդութեան). (Կանոն.։)


Հեզաբարոյ

See full entry →

adj.

mild-tempered, affable, tractable, easy.

NBHL (1)

Արար ի սուրբ եկեղեցւոջ միաբանութիւն գազանամիտ եւ հեզաբարու արանց. (Վրդն. ծն.։)


Հեզիկ

See full entry →

adv. adj.

gently, softly, quietly, mildly;
cf. Հեզ.

NBHL (1)

Արձակեցին ինձ մի, եւ նորա երթեալ հեզիկ ի սուրբն. (Ճ. ՟Ա.։)


Կոհակ, աց

See full entry →

s. fig.

billow, wave, swell, surge, breaker;
mountain, hill, height, eminence, rising ground;
փրփրադէզ —, foaming billows.

NBHL (1)

Կոհանք լերանց։ Ի սուրբ կոհակին գողգոթայ, կամ ձիթաստանեաց։ Ի սուրբ կոհակ ձիթենեաց. (Զքր. կթ. ստէպ։)


Կող, ից

See full entry →

s. fig. adv.

side, rib, flank;
part;
woman;
wife;
ընդ կողաց, aside, awry, sidelong;
առ ի —, cf. Զառ՞՞՞ի՞՞՞կող;
անդէն ի —ի, directly, at once, forthwith;
ի — լինել, to stretch or lay oneself down, to lie down, to go to bed;
—ք գրեանց, cover or binding of a book.

NBHL (1)

Մի ի կողից նորա։ Զկողն՝ զոր առ յադամայ։ Նետք ի կողս ձեր։ Սուր ի կողս ընկերի իւրոյ։ Անցցէ սուր զօրաց իմոց ընդ կողս քո։ Առնուցուն զանկողինս քո՝ որ ըստ կողիւք քովք կայցեն։ Տիգաւ խոցեաց զկողս նորա։ Մխեա՛ ի կողս իմ։ Ճշմարտութեամբ պատեալ զկողս իւր։ Խթեաց զկողսն պետրոսի.եւ այլն։


Կողածին, ծնի

See full entry →

adj.

produced from a rib (Eve).

NBHL (1)

Աղբիւր բղխեաց ի սուրբ կողին, վասն վիրացըն կողածնին։ Յիսուս որդի.։


Կողահոս

See full entry →

adj.

flowing or issuing from one side.

NBHL (1)

Բե՛ց ըզբերան իմ վըտակին՝ քո սուրբ արեան կողահոսին. (Յիսուս որդի.։)


Կողմն, մանց

See full entry →

s.

flank, side;
side, part, party;
climate;
confine, quarter, canton;
country, soil, region, land;
հակառակ —, the wrong side;
the opposite party;
տկար —, weak side;
ի մի —, aside, apart;
առ ի —, slantingly, awry, sideways, laterally;
ի մի — թողուլ, to set apart, to lay aside;
ի — լինել, անկանիլ, to lean on one's side, to lay oneself down, to repose;
ի — առնել ի վերայ մահճաց, to place in bed, to put to bed;
— տալ, to recede, to retreat, to draw back;
ի — ելանել, to retire from, to withdraw oneself, to stand aside;
ունել զ— ուրուք, to take up the cudgels for, to take one's part, to range oneself on the side of, to side with one;
երկոցուն իսկ կողմանց հաճոյ լինել, to run with the hare hold with the hounds, to contrive, to stand well with opposite parties;
ոչ միում յերկոցունց կողմանցն լինել ձեռնտու, to preserve neutrality, to remain neutral;
նստաւ ի կողմանէ նորա, he sate near him;
յայսմ կողմանէ, on this side;
ի միւս կողմանէ, on the other side;
յերկոցունց կողմանց, on both sides;
ի կողմանց կողմանց, from different parts;
ի միոյ կողմանէ զմիւսն, from one side to the other;
through through, right through;
յամենայն կողմանց, on all sides or hands;
from all quarters, everywhere;
յինէն կաղմանէ, on my side;
on my part, as for me;
ի ձէնջ կողմանէ, from you;
in your name.

NBHL (1)

Կողմանք ասորւոց. (՟Ա. Եզր. ՟Բ. ՟Դ. ՟Զ.) յն. Κοιλή Συρία, Κοιλοσύρια . նոյն է՝ որ այլուր Ստորին ասորիք դնի, կամ Կլեսուր։


Մերձաւոր, աց

See full entry →

adj. s.

near, nigh, next;
neighbouring, bordering on, adjacent, contiguous;
approximate;
akin, consanguineous;
neighbour, friend, acquaintance;
relation;
— ազգական, near relation.

NBHL (1)

Կերա՛յք մերձաւորք իմ։ Այն է եղբօրորդին իմ, եւ ա՛յն է մերձաւոր իմ։ Մի՛ լինիցի կին մեռելոյն արտաքոյ առն ումեք, որ մերձաւոր չիցէ նորա. Բարեկամք իմ, եւ մերձաւորք իմ։ Մերձաւոր արեան. եւ այլն. ստէպ ի սուրբ գիրս։


Մերձիմ

See full entry →

vn.

cf. Մերձենամ.

NBHL (1)

Զպոռնիկն մերձիլ յամենասուրբ ոտս իւր արժանացոյց. (Խոսր.։)


Մերօրէն

See full entry →

adv.

like us, after our manner.

NBHL (1)

Ծնար զէմմանուէլն, մերօրէն զետեղեալ ի սուրբ արգանդիդ. (Ճ. ՟Գ.։)


Մեք, մեր, մեզ

See full entry →

pron.

we;
us;
— ինքնին, — մեզէն, ourselves;
զի՛նչ — ողորմելիքս, what poor creatures we are!.

NBHL (1)

Եւ կամ զորս ի մէնջից աստի հոգին սուրբ զարթոյց, զերկոսին զնոսա ասեմ սուրբս՝ զսահակ եւ զմաշդոց. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Մեօքակերպ

See full entry →

adv.

cf. Մերօրէն.

NBHL (1)

Անկէզ պահեցար շնորհօք սուրբ հոգւոյն ի մեօքակերպ սաղմնանկար ի զուգամասնութենէ. (Թէոդոր. կուս.։)


Մզեմ, եցի

See full entry →

va.

to press, to extract by pressing or squeezing, to squeeze out, to express;
to filter, to distil.

NBHL (1)

Սէր սուրբ՝ ձիթենի պտղալից, մզելով զձէթ ի լուսաւորութիւն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)


Մզկիթ, կթաց

See full entry →

s.

mosque.

NBHL (2)

Զմեծ եկեղեցին անւոյ՝ զսուրբ կաթուղիկէն, զոր մսքիթ էին արարեալ, օրհնեաց. (Ուռհ.։)

Զզարդ եւ զըսպասք սուրբ տաճարաց՝ անդ մըսգըթացըն ձօնէին. (Ներս. մոկ.։)


Միաբանեմ, եցի

See full entry →

va. vn.

to agree, to cause to agree, to conciliate, to reconcile, to reunite, to match;
to compose, to unite, to join;
ի մի —, to reunite;
cf. Միաբանիմ.

NBHL (3)

Միաբանեցէ՛ք զձեզ նախ ընդ տեառնն, եւ ապա ընդ սուրբս նորա. (Աթ. անտ.)

Այսօր զբաժանեալ լեզուս ազգաց միաբանեաց դարձեալ ի սուրբ վերնատունն. (Շար.։)

Յանուն աստուծոյ միաբանեցայ վանիցս, եւ ետու զծովատեղաց հողերն։ Միաբանեցաք սուրբ նշանիս, եւ շինեցաք զզանգակատունն։ Միաբանեցայ յուսովս սուրբ աստուածածնիս, եւ ետու արծաթի խաչ. (Յիշատ.։)


Միաբնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consubstantiality.

NBHL (1)

Որ է միաբնութիւն եւ միակամութիւն երկրպագելի սուրբ երրորդութեանն. (Քեր. քերթ.։)


Միագոյ

See full entry →

adj.

having but one substance;
unique of its kind.

NBHL (1)

Հոգին սուրփ մի է, միագոյ, առանց բաժանման, եւ բաժանէ զշնորհս իւրաքանչիւր՝ որպէս եւ կամի։ Ինքն մի է միագոյն, եւ բազում (ըստ զօրութեան). (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։) cf. ՄԻԱԳՈՅՆ։


Միածին, ծնի, ծնաւ

See full entry →

adj.

Only Begotten;
— որդի, only son.

NBHL (1)

Գոյ ի նմա հոգի մտաւոր, սուրբ, միածին, բազմաբաշխ՝ (որպէս աղբիւր բազմավտակ) (Իմ. ՟Է. 22։)


Միակողմանի

See full entry →

adj. adv.

paralytic, palsied, crippled;
one-sided;
from one part only.

NBHL (1)

Զձայնս որ ի սուրբ աւետարանսն, վարեաց միակողմանի, որպէս զեւտիքէսն, կամ որպէս զնեստոր. (Ժող. շիրակ.։)


Միակցորդ

See full entry →

adj.

conjoined, equal, partaking of.

NBHL (1)

Զսուրբ երրորդութիւնն փառաւորելով ի նոյն տէրութին միակցորդ հաւասարութեան։ Ի յոտս տանողական կրողաց երկուց միակցորդ խորհրդականաց. (Նար. ՟Լ՟Դ. ՟Խ՟Զ։)


Միամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

plain-dealing, sincerity, innocence, ingenuousness, artlessness;
fidelity, faithfulness, loyalty;
simple-mindedness, simplicity, silliness, credulity;
միամտութեամբ, cf. Միամտաբար.

NBHL (1)

Առցեն զմիամտութիւնն զանվնաս եւ զսուրբ աղաւնոյն։ Յամենայն զօրութենէ քումմէ ծառայեցեր ինձ միամտութեամբ։ Միամտութեամբ հաւատաց ի նա. (Ագաթ.։)


Միայնակեցական, ի, աց

See full entry →

adj.

monachal monkish, coenobitical.

NBHL (1)

Պայծառանան անապատք, եւ սուրբ ճգնազգեացք միայնակեցականպարուք. (Զքր. կթ.։)


Միայնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Մենանամ.

NBHL (1)

Օրհնեալ ես փայտ սուրբ, միայնացելոց պարիսպ, ճգնաւորաց ժուժկալութիւն. (Անյաղթ բարձր.։)


Միայնանոց

See full entry →

s.

cf. Միայնարան.

NBHL (1)

Գինի եւ կամ այլ ինչ զանազանեալ՝ եւ գտանի ոչ ի սուրբ միայնանոցս նոցա. (Եղիշ. միանձն.։)


Միայնաստան

See full entry →

s.

cf. Միայնարան.

NBHL (1)

Գտին զսուրբն ըռըստակէս բնակեալ յանապատի յիւրում միայնաստանս. (Ագաթ. (մի ձեռ. մենաւորաստան)։)


Միայնարան, աց

See full entry →

s.

solitude, hermitage, monastery.

NBHL (1)

Տարաւ ի պատիւ մայրութեան իւրոյ զսուրբ կոյսն մարիամ՝ լինել նմա սենեակ եւ միայնարան. (Վրդն. երգ.։)