Definitions containing the research սուր : 2496 Results

Ողորմաբար

See full entry →

cf. Ողորմ.

NBHL (1)

Մատնեցին ի գերութիւն եւ ի սուր ողորմաբար. (Կիր. պտմ.։)


Շնչական, ի, աց

See full entry →

adj.

respiratory;
cf. Շնչաւոր.

NBHL (1)

Քրիստոսլ եգիտ սուրբ մարմնով եւ հոգւով զկոյսն, եւ ա՛ռ ի նմանէն զշնչական մարմինն ըստ պատշաճի կամաց իւրոց. յանապական արգանդէ ստեղծ ինքն իւր մարմին շնչական. (Ճ. ՟Գ.։)


Շնչանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to be animated, to live, to breathe, to respire.

NBHL (1)

Յորում է շունչ կենդանի. որք կտրեն շնչանալ։ Ի վատթարին կեայ մարդն ցանկութեամբք եւ հեշտութեամբք, եւ ամենեքումբք՝ որովք խնդայր շնչացեալ. իսկ յառաքինւոջն մեռան։ Մանկանցն ծնունդ՝ ի սուրբ աջոյդ քումմէ ի ներքս ի միասին հաստատեալ շնչանայ. (Փիլ.։)


Շնչաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

act of breathing, respiration, animation, vitality;
sensuality.

NBHL (1)

Անօրինացն չիք յիշեցուցիչ առաջի տեառն. զի հեռի է ի նոցանէն հոգին սուրբ, զի շնչաւորութեամբ թաղին. (Մծբ. ՟Զ։)


Շողամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to shoot or throw out rays, to beam, to glitter, to shine, to twinkle, to scintillate, to blaze, to flame, to flash, to glitter, to gleam, to sparkle.

NBHL (1)

Ի բազում շողալ սուսերացն։ Շողայր սուրն ի վերայ պարանոցի երանելեացն. (Եղիշ. ՟Զ. ՟Ը։)


Շողշողիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Շողամ.


Շուշանափայլ

See full entry →

adj.

bright, fair or candid as a lily;
adorned with lilies.

NBHL (1)

Շուշանափայլ զարդարեցաւ երանելին սուրբ սուքիաս. (Տաղ.։)


Շուրջ

See full entry →

prep. s.

about, round, around, all round;
roundabout, in the neighbourhood;
from all sides, on every side;
turn, round;
ի —ն, around;
— տեսանելիք, amphitheater, — boxes;
— զեկեղեցեաւ, round the church;
—, ի — ածել, to lead to, to conduct around, to walk, cf. Շրջեցուցանեմ;
—, ի — գալ, — անցանել, to take a walk, to make a tour, to walk, to promenade, cf. Շրջագայիմ;
— հայել, to look around;
— առնուլ, to turn;
— արկանել, պատել, պաշարել, to surround, to encompass, to encircle, to invest, to hem in, to beset;
— բնակել, to dwell near, to be neighbouring;
— տալ, to overturn, to upset, to overthrow;
— տալ անձինն, to turn from side to side.


Շուրջանակաւ

See full entry →

adj. adv.

round, circular;
in a circle, circularly, round about;
ելանելի —, winding-stairs, spiral-staircase.

NBHL (1)

Եւ երկուս օղս ոսկիս սուրբս արասցես ընդ շուրջանակաւ պսակի նորա յերկոցունց կողմանց. (Ել. ՟Լ. 4։)


Շուրջառ, աց

See full entry →

s.

chasuble.

NBHL (1)

Ասի շեշտ՝ սուր, բութ՝ ծանր, պարոյկ՝ շուրջառ. (Երզն. քեր. որպէս լտ.)


Պապանձեմ, եցի

See full entry →

va.

to dumbfound, to put to silence, to non-plus, to run down, to confound, to refute, to overcome.

NBHL (1)

Ընդդէմ դնել նոցա զսուրբ հարցն վարդապետութիւնս, որ եւ զԵւտիքէս պապանձեցին. (Սիւն. առ գերմ.։)


Պաստառակալ, աց

See full entry →

s.

fine linen-cover, bed-sheet, drapery, tapestry;
— անկողինք, beds furnished with fine coverlets.

NBHL (1)

Զարդարեաց անկողնօք, եւ սուրբ պաստառակալօք. (Ճ. ՟Բ.։)


Պասքա, այի

See full entry →

s.

Passover;
Easter;
the paschal lamb.

NBHL (1)

Այսօր զպասեք չարչարանաց ելից Իսրայէլի փոխեցեր ի փրկութիւն հոգւոց զատիկ՝ սուրբ յարութեամբ քո Քրիստոս. (Շար.։)


Պատառեմ, եցի

See full entry →

va.

to tear, to tear to bits or pieces, to lacerate, to rend;
to cleave, to cut, to divide, to slash;
to break, to crack, to split, to burst;
յօշ յօշ —, to cut to pieces, to dilaniate, to rend;
զմիմեանս —, to tear each other;
— զթագաւորութիւնն, to break up the kingdom;
— զեզինս, to slaughter oxen;
— զոք, to kill;
ակօս —, to furrow, to plough;
— զբանտն, to break out of prison;
— զօրէնս, to transgress, to violate.

NBHL (1)

Պատառել զօրէնս Աստուծոյ։ Պատառել զբանս (սուրբ) գրոց ի միմեանց. (Ճ. ՟Ա.։ Ժող. շիրակ.։)


Պատարագակից

See full entry →

adj.

celebrating the mass together.

NBHL (2)

Պաշտօնակից մատուցման սուրբ պատարագի.

Զքոյդ ձեռն կարող եւ հզօր գի՜ր ի սուրբ յաւետարանիս յայսմիկ, յորում պատարագակիցք իմ ունիցին ի վերայ սորին գլխոյ. (Մաշտ.։)


Պատարագամատոյց, տուցի

See full entry →

adj. s.

offering, making a present;
sacrificer;
officiating priest;
missal, massbook;
liturgy.

NBHL (3)

Յամենայն պատարագամատուցի սուրբ խորհրդեանն տեսանէր զզօրութիւնն Աստուծոյ. (Ճ. ՟Բ.։)

Ոչ ունել քահանայից՝ յԱստուծոյ եւ ի մէնջ հրաման, առանց սուրբ ծածկութի պատարագամատուցին զգենլոյ՝ մատուցանել զսուրբ պատարագն։ Զամենայն սրբոց պատկերս՝ յեկեղեցիս մեր նկարեմք, եւ ի պատարագամատուցի հանդերձս. (Շ. ընդհ. եւ Շ. թղթ.։)

Ի սուրբ մակաբայեցիսն էի ընդ Ատտիկոսի պատրիարգին ի պատարագամատուցի։ Յորժամ սարկաւագն զանուն միոյ ի նոցանէ քարոզէ ի պատարագամատուցին. (Հ=Յ. օգոստ. ՟Գ.։ Ոսկիփոր.։)


Պատարագիք, գեաց

See full entry →

s.

things destined to be sacrificed;
mass-dues, alms.

NBHL (1)

որ եւ ՊԱՏԱՐԱԳ ասի. προσφορά, -ρά oblatio, -ones. Նիւթ պատարագի. ընծայ կամ նուէր ի պէտս զոհի կամ սուրբ պատարագի.


Պատգամաբեր, աց

See full entry →

s.

messenger, news-bearer.

NBHL (1)

Այսօր Գաբրիէլ ... գայ պատգամաբեր առ Մարիամն սուրբ կոյսն. (Շ. տաղ.։)


Պատժապարտ, ից, աց

See full entry →

adj.

deserving punishment, found guilty, punishable, culpable, criminal.

NBHL (1)

Պատժապարտմեծաց տանջանաց առնէ, յորժամ անձին ոք սուրբ անուն յորջորջէ. (Սեբեր. ՟Ե։)


Պատիր

See full entry →

adj. s.

deceiving, captious, false, deceitful, fallacious, delusive, sophistical, feigned, dissembled, concealed, artificial, illusory, vain;
seducing, untrue, lying;
—ք, deception, deceit, fraud, cheat, illusion, delusion, vanity, sophistry, feint, error, falsehood, lie;
cunning, craft, wile;
ի —ս արկանել, to deceive, to gull, to dupe, to lead into error.

NBHL (1)

Մեղր ոչ հրամայէ ընդունել ի տաճարին. եւ պատիրք աշխարհիս չէ ընդունելի ի սուրբս. (Համամ առակ.։ 13)


Պատիւ, տուոյ, տուի, տուոց

See full entry →

s. adv. gr.

honour, token of esteem, homage, glory;
respect, veneration, reverence, regard, consideration;
honours, preferments, dignities, degrees, offices, titles;
testimonial, prize, gift, presentation;
խոստումն պատուոյ, word of honour;
լեգէոն պատուոյ, Legion of honour;
— արքունի, diploma of merit;
ի —, in honour of;
պատուով, honourably;
լի պատուով, loaded with honours;
ի — հասանել, to rise to dignities;
ի պատուի լինել, to be in honour, in consideration;
ի — առնուլ, բազում պատուովք պատուել, to load with honours, to pay great honours to, to raise to the highest honours;
to set one up upon the pinnacle of glory, to raise one up to the skies;
ի մեծի պատուի լինել, to be raised to the highest pitch of fortune;
— անձին համարել, to take to oneself the credit of, to deem it an honour;
— ընծայել, to pay honour;
առնել, դնել, to do honour to, to be an honour or a credit to;
— առնել սեղանոյ, to do honour to a meal;
պատուով պատուէք զիս, you do me a great deal of honour, too much honour;
—ս արժանաւորաց, honour to whom honour is due;
cf. Թեկն;
cf. Հասանեմ;
cf. Միմեանց;
sign of abbreviation.

NBHL (3)

Այն եղիցի ի պատիւ երեսաց քոց։ Արասցես պատմուճան սուրբ՝ Ահարոնի եղբօր քում՝ ի պատիւ եւ ի փառս։ Փառօք եւ պատուով պսակեցեր զնա։ Մարդ ի պատուի էր, եւ ոչ իմացաւ։ Թող ի տեղւոջ իւրում փոխանակ իւր զԱնդրոնիկոս ի նմին պատուի.եւ այլն։

Մեծաւ զգուշութեամբ պատիւ արարեալ սուրբ խաչին. (Ճ. ՟Ա.։)

Զհոգին ասէ պատուով գրեալ՝ որպէս զԱստուածն եւ զՏէրն եւ զՏեառնն պատուով գրեմք. զի պատիւն՝ որ է քաշն, որ ի վերայ երկու գրոյն դնեմք, որոշէ զանունն Աստուծոյ ի պիտակ անուանց աստուածոցն։ Սովոր են յոյնք եւ զհոգին սուրբ պատուով գրել, զի պատիւն զատուսցէ զանուն սուրբ հոգւոյն ի հոմանուն հոգւոց. (Գէ. ես.։)


Պատկառ

See full entry →

adj. s.

respectful, modest, bashful;
cf. Պատկառանք;
— կալ, լինել, to pay attention, to attend to, to watch, to give oneself up to, to apply oneself or one's thoughts or mind to, to tend to, to subject oneself to;
— կալ օրինաց, to observe the law;
— կալ արդարութեան, to be just, right, upright;
— կալ յիրաց ինչ, to avoid, to shun.


Պատկառոտ, աց

See full entry →

adj.

bashful, coy, ashamed, sheepish, timid, shy.

NBHL (1)

Իսկ զմամինն պատեաց պատկառոտն ի մանկունս եւ սուրբ կուսանն Յովհաննէս։ Պատկառոտն Մարիամ ոչ համարձակէր զաւետիսն ասել Յովսէփայ. (Տօնակ.։)


Պատկեր, աց

See full entry →

s.

icon, image, effigy;
painting, picture, representation;
likeness, figure, portrait;
statue, idol;
sight, visage, face;
design, project, plan;
type, symbol;
doll;
—ք, the Divine Person;
— աւուրն, the day of the week or month;
hymn for the day;
գեղեցիկ —աւ, of fine presence, of noble aspect;
— ըստ —ի, in the image of, in the likeness of;
ի սոյն —, in this way or manner;
cf. Համառօտագիծ.

NBHL (3)

Այս է պատկերի բնութիւնն, նմանութիւնն լինել սկզբնատիպին. (Առ որս. ՟Ե։ սուրէթ, թասվիր, թէմսալ, շէքլ.)

Պատկեր որդւոյ ասի եւ է Հոգին Սուրբ. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)

Գրեալ է եւ սուրբն Բասիլիոս, եթէ պատիւ պատկերին նորա է, յորոյ անուն տպաւորեալ է. (Հ=Յ. նոյ. ՟Ի՟Թ.։)


Պատկերամարտ, ից

See full entry →

s.

iconomachus.

NBHL (1)

εἱκονομάχος qui imagines oppugnat, iconoclastes. Մարտնչօղ եւ հալածիչ սուրբ պատկերաց, եւս եւ խաչի, եւ նշխարաց սրբոց.


Պատկերանամ, ացայ

See full entry →

vn. fig.

to be reflected in, to be the picture of, to take the form, to be formed, printed, impressed, represented;
to make oneself conformable, like.

NBHL (1)

Ի սուրբ յարութենէն (քրիստոսի) մինչեւ ցմեծագոյն փողոյն հնչումն, յեօթներեակ դար շաբաթուն պատկերանայ. (Տօնակ. այսինքն օրինակ լինի նմանութեամբ։)


Պատկերապաշտ, ից

See full entry →

s.

iconolater;
idolater.

NBHL (1)

Եւ եւս՝ Այն որ նիւթապէս բերի ի պաշտել զսուրբ պատկերս՝ առանց յարգելոյ զբուն սուրբսն.


Պատկերումն, ման

See full entry →

s.

striking resemblance;
fancy, imagination.

NBHL (1)

Զսուրբ եկեղեցի զպատկերումն եւ զտպաւորութիւն Աստուծոյ բերել ասէր երանելի ծերն։ Մոռացմամբ աներեւութացուցանել զտպաւորութիւնսն եւ զպատկերմունս։ Որով ամենայն հիւթականն պատկերմունք առ ի յանձնէն արտահալածին. (Մաքս. եկեղ.։)


Պատմագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

historiography, history.

NBHL (1)

Հի՞մ եւ զգործեցեալսն ի Քրիստոսէ պատմագրութեամբ մեզ ետուն աւետարանագիր սուրբ հարքն. (Յհ. իմ. ատ.։)


Պատմութիւն, ութեան

See full entry →

s.

history;
narration, recital, account;
tale;
explanation, exposition;
— վարուց, biography;
cf. Կենսագրութիւն;
— արտաքնոց, profane history;
— սուրբ գրոց, Sacred History;
գիրք or յիշատակք պատմութեանց, Stromatum;
կարգել զ—, cf. Պատմագրեմ;
ի — արկանել, cf. Պատմեմ.


Պատշաճեմ, եցի

See full entry →

va.

to render convenient, to make fit, to adapt, to adjust, to suit, to apply;
to proportion;
to appropriate.

NBHL (1)

Ի սուրբ կոյսն մարիամ գոլով (այսինքն գալով) բանին՝ ընդ նմին ի ներքս եկն եւ հոգին, եւ բանն հոգւովն ստեղծ եւ պատշաճեցոյց ինքեան մարմին. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)


Պատշաճեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Պատշաճեմ.

NBHL (1)

Ի սուրբ կոյսն մարիամ գոլով (այսինքն գալով) բանին՝ ընդ նմին ի ներքս եկն եւ հոգին, եւ բանն հոգւովն ստեղծ եւ պատշաճեցոյց ինքեան մարմին. (Աթ. ի հոգին սուրբ.։)


Պատուադիր, դրաց

See full entry →

adj.

honouring, bearing respect;
honorary.

NBHL (1)

Շինօղ սուրբ եկեղեցեաց, եւ պատուադիր քահանայական դասուց. (Ճ. ՟Ժ.։)


Պատուակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

equal in honour or rank.

NBHL (1)

Թողում զքրիստոս ասել. առ որ մերձ էր (հոգին սուրբ), ոչ իբրեւ զօրացուցանելով, այլ իբրեւ առ պատուակից. (Ածաբ. պենտեկ.։)


Պատուար, աց

See full entry →

s.

bulwark, rampart, bastion, barrier, epaulment, beam, rafter;
ceiling;
— լինել հայրենեաց, to be a bulwark of one's country.

NBHL (1)

Խնամեալք եւ հանգուցեալք ընդ հովանեաւ պաշտպանութեան ամուր պատուարի սուրբ աստուածածնիգ։ Պատուար պճնայօրէն ... պատուար հրապարփակ, եւ այլն. (Նար. կուս.։)


Պատուիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

honouring.

NBHL (1)

(Միաշաբաթն) օր սուրբ եւ փառաւոր՝ պատուիչ յարութեան քրիստոսի. (Վրդն. ծն.։)


Պատուիրանապահ, աց

See full entry →

s. adj.

observer of precepts;
fulfilling what is prescribed.

NBHL (1)

Պատուիրանապահք էին սուրբ կտակարանացն։ Պատրաստել կայ պատուիրանապահ (մի ձ. պատուիրապան) համբերողացն. (Եղիշ. ՟Ա ՟Բ։)


Պատուհան, ից

See full entry →

s. fig.

window, casement;
dormer-window;
sky-light;
niche, wall-press;
sluice, flood-gate;
chimney;
senses;
վանդակ —ի, blinds, Venetian blinds;
—ք բացան երկնից, it rains pailfuls;
cf. Կարկառիմ;
cf. Հայիմ.

NBHL (2)

Ոմանք յորմ եկեղեցւոյն պատուհանս գործեալ՝ դնէին զիւրաքանչիւր սուրբս ի ներքս յորմս եկեղեցւոյն. (Ուռպ.։)

զսուրբ գլուխն եդին ի պահուհանի միում. (Հ. օգոստ. ՟Ժ՟Ա.։ 5)


Պատրաստական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Պատրաստ.

NBHL (1)

սուրբն ղեւոնդ ի տեղւոջն անդր պատրաստական դիպեցաւ. (Եղիշ. ՟Գ։)


Պատրիարգ

See full entry →

cf. Պատրիարք.

NBHL (2)

Արգք, կամ արգունք, գաց. s. ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս. πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.

Զայսու ժամանակաւ մեծ պատրիարգն մեր կոմիտաս զվկայարան սուրբ հռիփսիմեանցն յարդարէր. (Յհ. կթ.։)


Պատրիարք, աց

See full entry →

s.

patriarch;
— հայոց, patriarch of the Armenians, Catholicos.

NBHL (2)

ՊԱՏՐԻԱՐԳ գրի երբեմն եւ ՊԱՏՐԻԱՐՔ, որ ուղղագոյն է. Բառ յն. բադրիարխիս . πατριάρχης patriarcha. որ ի սուրբ գիրս թարգմանի Հայրապետ, եւ Նահապետ։ Եկեղեցական գիրս վարի որպէս Եպիսկոսապետ երեւելի նահանգի, եւ կաթողիկոս ազգի. մանաւանդ իբրեւ նախագահ միոյ ի չորից աթոռոց յանուն չորից աւետարանչաց, որպէս հռովմայն, աղեքսանդրիոյ, անտիոքայ եւ ՟Եէմի. յորս յաւելաւ յետոյ կոստանդինուպօլսին. փաթրիք.

Զայսու ժամանակաւ մեծ պատրիարգն մեր կոմիտաս զվկայարան սուրբ հռիփսիմեանցն յարդարէր. (Յհ. կթ.։)


Պատրիարգանոց

See full entry →

cf. Պատրիարգարան.

NBHL (1)

յաւուրս սորա պայծառանայ սուրբ պատրիարգարանն Ասող. (՟Բ. 6։)


Պատրիարգարան

See full entry →

s.

patriarchate, patriarch's residence or see.

NBHL (1)

յաւուրս սորա պայծառանայ սուրբ պատրիարգարանն (Ասող. ՟Բ. 6։)


Պատրուճակ, աց

See full entry →

s.

beast for sacrifice or food;
appanage, pension.

NBHL (1)

ի սուրբ գիրս ըստ յն. դնի πρόβατον ovis. ոչխար. որպէս եւ վր. րշխվարի, որ է նոյն. եբր. ծօն. որ է լծ. ըստ հյ. ձօն, եւ ղէն.


Պարաբառնամ, բարձի

See full entry →

vn.

to raise around;
to sustain, to support, to take away, to suppress.

NBHL (1)

Խաւարն առաջին բարաբարձեալ եղեւ։ Աւդոստոս սպանանէ զկղէոպատրա, եւ պարաբարձեալ յինքն նուաճէ զեգիպտացւոց իշխանութիւնն։ Հրեղեն սուրն սերովբէին պարաբարձաւ ի ծառոյն կենաց։ Ոչ պարաբառնի եւ անջատի ի քէն։ Ամենայն աղմուկ եւ հակառակամարտութիւն պարաբառնայ (այսինքն պարաբառնի) ի միջոյ. (Զքր. կթ.։)


Պարակից, կցի, կցաց

See full entry →

s. adj.

partner, fellow-dancer;
of the same company.


Պարառաջ

See full entry →

cf. Պարագլուխ.

NBHL (1)

Ի բոլորն պարառաջ ճանաչիւր (աբրահամ որպէս քաղդեասցի աստեղագետ)։ Զմի ի նոցանէ կացուցանեն պետական եւ պարառաջ պայազանց։ Պարառաջ էր պարածանաց քում տողանի տէրութեան։ Պարառաջ բոլոր կրոնից անձնացելոց (սուրբ հայրն անտոն). (Մագ. ՟Է. ՟Ի՟Ը. ՟Ի՟Թ. ձ։)


Պարարտանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to fatten, to grow fat, to become fat and plump.

NBHL (1)

Ծորմամբ հոգւոյդ՝ նախնին սոցա ծերն (սուրբ տարագոս) իբր ի ձէթ պարարտանայ. (Տաղ.։)


Տոմար, աց

See full entry →

s.

tome, volume;
book;
calendar, almanac;
նորոգութիւն —ի, Reform of the Calendar;
— լեւոնի, Dogmatical Letter of Pope Leo I to the Patriarch Flavian.

NBHL (1)

Զտումար սուրբ ժողովոյն։ Ըստ օրինի տումարին լեւոնի. (Ճ. ՟Բ.։ Յհ. կթ.։)


Տուումն, ման

See full entry →

s. chem.

gift, donation;
manipulation.