Definitions containing the research սուր : 2496 Results

Բազմազօր

See full entry →

adj. s.

very strong, very powerful;
numerous army.

NBHL (1)

Մի է հոգին սուրբ, առանց բաժանման է, եւ բազմազօր. (Կոչ. ՟Դ։)


Բազմալեզու

See full entry →

adj.

polyglot.

NBHL (1)

Հոգին սուրբ հնչեաց բազմալեզու ազգաց ւազանց մի ձայն. (Գանձ.։)


Խոշոր, ից

See full entry →

adj.

stout;
great;
thick;
rough, rude, rustic, unpolished;
awkward, ill-shaped, ill-made;
rugged, toilsome, difficult;
— զգեստ, coarse cloth;
— ձայն, rough voice;
harsh sound;
— գոյնք, stiff or unconnected colouring.

NBHL (1)

Խոշորն եւ ողորկն, եւ սուրն եւ բութ՝ հասարակաց է շօշափելեաց եւ տեսանելեաց։ Սեռ է ողորկին եւ խոշորին. (Նիւս. բն.։)


Խոչ, ից

See full entry →

s.

obstacle, opposition;
embarrassment, inconvenience, difficulty, hitch, hinderance, clog;
the spines of the hedgehog;
— խափանարար, great obstacle, impossibility;
ահա — անկոխելի, there is an insurmountable difficulty;
— եւ խութ լինել, to hinder, to clog, to embarrass, to prevent, to be a bar to;
տապալել զամենայն զխոչ եւ զխութ, to surmount the greatest obstacles;
cf. Խութ.

NBHL (1)

ԽՈՉ σκῶλον offendiculum, impedimentum in via occurrens, lignum praeacutum σκόλοψ, σκόλωψ palus aculeatus, sudes. որ եւ ԽՈՒԹ. ԽԱՅԹ՝ խոցոտիչ. Քար կամ փայտ սրածայր՝ արգել եւ վնասիչ ոտից, որպէս եւ խթիչ աչաց. քար գայթագղութեան. ցից. խափան. որագայթ. կոճ. փայտ կամ քար սուր. Արգելք. փուչ.


Խոստանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to promise, to engage, to pledge ones word;
to vow;
to protest;
to offer, to proffer;
to propose.

NBHL (1)

կուսանքսուրբք, որք խոստանան զանձինս իւեանց քրիստոսի։ Ո՛վ կուսանք, որ խոստանայք զանձինս ձեր քրիստոսի. (Մծբ. ՟Զ.) (տպ. խօսեցան, խօսեցայք։)


Խոստովանեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խոստովանիմ.

NBHL (1)

Որ խոստովանի ի հայր, խոստովանի եւ յորդի։ Խոստովանէին ի սուրբ աւետարանն. (Կոչ. ՟Է։ Եղիշ. ՟Գ։)


Խոստովանող, աց

See full entry →

s.

confessor to the faith.

NBHL (1)

ԽՈՍՏՈՎԱՆՈՂ. Դատելով զսուրբհաւատս չարչարեալ վասն քրիստոսի.


Խոստովանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

confession, avowal, acknowledgment, declaration;
երթալ ի —, to go to confession.

NBHL (1)

Առաջին դաւանութեան հաւատն, որ է խոստովանութիւն ի սուրբ երորդութիւնն. (Շ. ընդհանր.։)


Խոստումն, ման

See full entry →

s.

promise, engagement, obligation;
word, word of honour, good faith;
offer, tender;
protestation, declaration;
profession;
— տալ, to give one's word, to promise;
պահել զ—, կալ ի խոստման, to keep one's word or promise;
չպատել զ—, չկալ ի խոստմանն, to break one's promise, to fail to keep one's word;
մեծամեծ խոստմունս առնել, to promise mountains of gold, wonders;
սնոտի խոստմունք, vain or empty promises, fair words only;
սնոտի խոստմամբք պարարել, to nourish with vain promises

NBHL (1)

Խոստացումն խոստաբանութիւն. խոստանալն. եւ Իրն խոստացեալ. որ ի սուրբ գիրս ստէպ թարգմանի եւ Աւետիք, որպէսխոտումն աստուծոյ առ մեզ.


Խորան, աց

See full entry →

s. arith.

pavilion, tent;
vault of heaven;
altar;
residence, habitation, dwelling;
chessboard, back-gammon board;
— վկայութեան, the Tabernacle;
— արքունի, royal palace, court;
աւագ —, high altar;
*գոգնոց —ի, frontal;
table.

NBHL (1)

ԽՈՐԱՆ. Սեղանն կամ բեմն ի մէջտաճարի, ուր մատչի սուրբ պատարագն. (Նար. ՟լա. եւ երգ։ Լմբ. պտրգ. ստէպ։)


Խորանայարկ

See full entry →

adj.

vaulted, cupolatent or bell-shaped.

NBHL (1)

Խորանայարկ կամարանման յօրինեցար սուրբ կոյս աստուածածին. (Շար.։)


Խորաքնին

See full entry →

adj.

scrutinizing, investigating;
profound, sublime, past finding out.

NBHL (1)

Զայս խորաքննին խորհուրդս սուրբեկեղեցւոյ. (Անան. եկեղ։)


Խորհրդաբար

See full entry →

adv.

figuratively;
sacramentally;
mysteriously;
confidently.

NBHL (1)

Խորամանկ ոստիկանն խորհրդաբար ի մտի եդեալ՝ սուր հակառակութեան ի մէջ նոցա արկանել. (Յհ. կթ.։)


Խորհրդածեմ, եցի

See full entry →

vn.

to reflect, to ponder, to think, to revolve, to meditate, to consider;
to imagine, to form an idea of, to suppose;
to consult, to deliberate;
to explain, to expound, to comment upon;
to administer the sacraments;
to celebrate mass.

NBHL (2)

Սեղանն սրբութեան զմիասնականութիւն սուրբ երրորդութեանն խորհրդածէ։ Խորհրդածի եկեղեցի եւ նոյան տապանին։ Այսոցիկ բիւրապատիկ բարեաց աղբի՛ւր խորհրդածի սուրբ եկեղեցի. (Յհ. իմ. եկեղ.։)

Խորհուրդ անճառելի աստուածային իմաստիցս այսց եւ առսուրբս այս խորհրդածի խորան. (Անան. եկեղ։)


Խորհրդածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

thought, reflection;
deliberation;
secret;
mystery;
administration of the sacraments;
celebration of mass.

NBHL (1)

ԽՈՐՀՐԴԱԾՈՒԹԻՒՆ. μυσταγωγία mystica actio, sacra, mysterium, arcanum. Սրբազան եւ աստուածային խորհուրդ, բան գաղտնեաց հաւատոյ. եւ Կատարումն ամենայնսուրբ խորհրդոց. պատարագ. պաշտօն. նուէր. եւ Արարողութիւն.


Խորհրդական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

mystical;
mysterious;
sacramental;
emblematical, symbolical;
rational, thinking, prudent;
adviser, counsellor;
— իմաստ, rhapsody, religious rapture.

NBHL (2)

ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστικός, ἰερός mysticus, sacer. աստուածային. նուիրական. սուրբ. սրբազան. եւ սեպհական խորհրդոց եկեղեցւոյ.

ԽՈՐՀՐԴԱԿԱՆ. μυστής, συμμύστης mysta, mysteriorum consors. Խորհրդածու կամ կատարիչ եկ հողորդ սուրբ խորհրդոց, նուիրական անձն.


Խորհրդականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

deliberation, council, consultation;
mystery, sacrament;
mysticalness, mysteriousness;
wisdom, prudence, wariness, cautiousness.

NBHL (1)

Որպէս Գաղտնի խորհուրդ սուրբ հաղորդութեան. կատարումն սուրբ խորհրդոյ պատարագի.


Խորհրդակատար, աց

See full entry →

adj.

accomplishing, performing.

NBHL (1)

Եւ Ուր կատարի խորհուրդ սուրբ.


Խորհրդակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

council, consultation;
conference, parley;
confidennce.

NBHL (2)

Զհեգն իմ մանուկ, եւ թագաւոր, զխորհրդակցութեամբ վատթար։ Մտօք ծննդական, խորհրդակցութեամբ մեծ (սուրբն մեսրոպ). (Խոր. ՟Գ. 68. եւ 67։)

Եւ Մասնակցութիւն գաղտնեաց, կամ սուրբ խորհրդոյ պատարագի.


Խորհրդարան, աց

See full entry →

s. fig.

house of Parliament, hall of Assembly, chamber of deputies;
place of administration of the sacramants;
offering-place;
mind, intellect.

NBHL (2)

Եւ Տեղի կատարման սուրբ խորհրդոց եկեղեցւոյ. տաճար, մկրտարան, եւ այլն.

Խորհրդարան մեծութեան էին (սուրբ խաչ)։ Խորհրդարանդ համարձակութեան. (Նար. խչ. եւ ՟Կ՟Ե։)


Խոցեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to wound, to pierce, to stab;
to prick, to smite;
to pierce or cut to the heart.

NBHL (1)

Եթէ էր սուր, խոցեալ էր իմ զքեզ։ Առեալ գեղարդն խոցեաց զերկոսին։ Տիգաւ խոցեաց զկողս նորա։ Խոցեաց զնա պատանին իւր (սրով)։ Խոցեա՛ զիս դովաւ։ Հայցեցին ի նա՝ յոր խոցեցինն։ Զոր խոցեցին։ Ցուպն եղեգնայ ջախջախեալ խոցիցէ զնա. (եւայն։)


Խոցոտումն, ման

See full entry →

s.

act of wounding severely.

NBHL (1)

սուր իւր սրեալ է քեզ ի խոցոտումն. (Լմբ. սղ.։)


Խուղ, խղից

See full entry →

s.

cot, but;
cell, small room;
— պահնակաց, sentry-box.

NBHL (1)

Խուղ, եւ մսուր, եւ մանուկ ի խանձարուրս։ Գիտէք իսկ զտեղին. փոքր ինչ է, եւ այնչափ որչափ զխղի միոջ զտեղի ունել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)


Խստաձայն

See full entry →

adj.

having a harsh, rough, disagreeable voice.

NBHL (1)

Որոյ ձայնն է խիստ, սուր, սաստիկ, անախորժ, խռպոտ.


Խստասիրտ

See full entry →

adj. fig.

hard-hearted, merciless, inflexible, obdurate, insensible, relentless;
hardened, impenitent.

NBHL (1)

Էր սուրբն պետրոս խստասիրտ, եւ արագահաշտ. (Հ=Յ. յունիս. ՟Ի՟Թ.։)


Խստասրտութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

hardness of heart, obduracy;
pertinacity, obstinacy;
impenitency.

NBHL (1)

Խստասրտութեամբ ասէ սուրբն ցբագինն. (Հ=Յ. մարտ. ՟Ե.։)


Խրախարար, աց

See full entry →

adj.

feasting, entertaining.

NBHL (1)

Գունակ խրախարար եւ բազմահաւաք խորին խնճոյից սուրբ հարսնարանին. (Նար. խչ.։)


Խրախուսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to encourage or excite by mutual shouting, to call loudly, to address with a loud voice;
to encourage, to give courage to, to raise the spirits of, to reanimate, to excite, to incite, to embolden.

NBHL (1)

Քրիստոսի սուրբ սիրովն խրախուսեալք սրբոցն. (Յճխ. ՟Ժ՟Գ։)


Խրթին

See full entry →

adj. fig.

obscure, dark;
hidden, enigmatical.

NBHL (1)

Զվկայարանն սուրբ հռիփսիմեանցն, որ նախ շխրթին եւ փոքրատեսակ իմն էր շինեալ. (Յհ. կթ.։)


Խեթամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to regard with a rancorous or malevolent eye, to detest, to hate, to envy.

NBHL (1)

Սատանայ խենթացեալ ընդ սուրբ վարս նորա։ Հաշտեցաք ընդ խեթացօղ ազգն հրէից. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։ Երզն. մտթ.։)


Խեղ, աց

See full entry →

adj.

crippled, maimed;
infirm, helpless;
bad, wicked;
ugly;
filthy;
— ձեռօք, crippled in the arm;
— ստիւք, lame, crippled in the feet;
handy-legged.

NBHL (1)

ԽԵՂ. βέβηλος profanus, impurus αἱσχρός turpis. Յոռի. տգեղ. անսուրբ. պիղծ. գարշ. որ եւ ասի ԽԻՂ.


Խեղդելիք

See full entry →

cf. Խեղդան.

NBHL (1)

Յայնմ ժամանակի դատաւորք ո՛չհուր ունէին, եւ ոչ սուր, ո՛չ վիրապ, եւ ոչ խեղդելիս, եւ ոչ կապանս. (ՃՃ.։)


Խեղկատակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

buffoneryy, scurrility, lampoon, bantering, jeering, mockery, raillery, jocularity, waggery.

NBHL (1)

Խեղկատակութեամբն զհոգին սուրբ տրտմեցուցանել. (Լմբ. պտրգ.։)


Խենէշ, ից, աց

See full entry →

adj.

effeminate, luxurious;
lascivious, debauched, wanton, dissolute.

NBHL (1)

Լինիմք անբանք, խենէշք, անսուրբք։ Խորհուրդս գարշելիսեւ խենէշս։ Տրտնջեն յուտելն, եւ ասեն. այս ինչ խենէշ է, աւ ոչ է կերակուր մարդոյ. (Վրք. հց. եւ ՟Զ. եւ ՟Ժ՟Թ։)


Խեցի, եցւոյ, եցեաց

See full entry →

s. adj.

brick, tile;
pottery, earthen-ware, crockery;
porcelain, China-ware, Wedgewood-ware;
potsherd, fragment of earthen-ware;
fish-shell;
shell, conch;
—ք, pottery;
Wedgewood-ware, Wedgewood-manufactory;
earthen, delft;
զ— կարկատել, to beat the air, to pound the water.


Խզումն, ման

See full entry →

s.

breaking, rupture, bursting, tearing.

NBHL (1)

Ձգել զահագին սուրդ ի խզումն ապականիչվերադիս։ Չարաչար խզմամբ սրոյ ի կենցաղոյս քերքի. (Պիտ.։)


Խիղ

See full entry →

adj.

unclean;
profane.

NBHL (1)

Ցանկութիւն, որ է խիղ եւ պիղծ եւ անմաքուր։ Խիղքն եւ պիղծքն ի՛ սուրբ նուիրելոյն. (Փիլ. քհ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 76։)


Խլրտումն, ման

See full entry →

s.

movement, impulse, agitation.


Խղատեղի, ղւոյ

See full entry →

s.

the manger at Bethlehem.

NBHL (1)

Յամենայն ծագաց երկրի գան տեսանել զմսուրն եւ զխղատեղին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)


Խղճմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Խիղճ.

NBHL (1)

Սա զընթրիսս ելից պղծութեամբ, եւ զսեղանս անսուրբ խղճմտութեամբ. յն. անորբութեամբ տրտմի։ Խղճմտութիւն եւ զղջումն յատ յանցանաց։ Խղճմտութեամբ յանցաւորին ճանապարհն ոչ է թիւր, այլ ինքն թիւրի յուղիղ ճանապարհէ։ Միտք որ օրինօք եւ խրատու դաստիարակեալ է, ի մեղանչելն՝ խղճմտութեամբ ստգտանի. (Լմբ. էր ընդ եղբ.։ Լմբ. սղ.։ Լմբ. առակ.։)


Խմբաւոր

See full entry →

adj.

assembled, gathered together.


Խնդումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խնդութիւն.


Խնկաբեր, աց

See full entry →

adj.

that bears or produces aromatic or odoriferous gums.

NBHL (1)

ընդ խնկաբեր սուրբ կանանց։ Երեւեցար խնկաբերից. (Շար.։ եւ Գանձ.։)


Խնկանոց, աց

See full entry →

cf. Խնկաման.

NBHL (2)

Առեալ զեղջիւրն օծութեան, եւ զխնկանոց խնկոյն. Խնկանոցն զօրինակ սուրբ կուսին մարիամու ունէր. (Ագաթ.։)

Խնգանոցն զաստուածածնին բերէ խորհուրդ. իսկ բուրուառն զհրեշտակապետին ցուցանէ աւետարանութիւն առ կոյսն սուրբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)


Խնկաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

censing;
praise, respect, adoration.

NBHL (1)

ԽՆԿԱՒՈՐ ա. ԽՆԿԱՒՈՐԵԱԼ. որ եւ ԽՆԿԱԼԻ. եւ ԽՆԿԵԱԼ. Արժանի խնկելոյ. խնկօք պատուելի կամ պատուեալ. սուրբ.


Խշտեակ, եկաց

See full entry →

s.

bedstead, pallet, truckle-bed;
halting-place;
den, haunt, lair, cave of wild beasts.


Խոհակերապետ

See full entry →

s.

chief-cook;
chief executioner.

NBHL (1)

ἁρχιμάγειρος princeps coquorum. Գլուխ խոհակերաց. ... այլ ըստ մեզ ի սուրբ գիրս թարգմանի Դահճապետ.


Խոհակերեմ, եցի

See full entry →

va.

to cook.

NBHL (2)

Ի սուր արկանել ... զեներ խոհակերեցեր. (Ողբ. ՟Բ. 25։)

Զսուրբ առաքեալսն ասեմ նախադիր՝ միապէս խոհակերեալ. (Ճ. ՟Ա.։)


Խողխողեմ, եցի

See full entry →

va.

to butcher, to slaughter, to kill, to massacre.

NBHL (1)

Յիշեն զսուրբ քահանայսն, որք խողխողեցան յօտարութիւնս. (Եղիշ. ՟Ը։)


Ժ (jé)

See full entry →

s.

the tenth letter of the alphabet, and the sixth of the consonants;
ten, tenth.

NBHL (1)

Ո աժիոս ապոստոլոս. ի աժիա թէոդոքոս. իբրու օ այիօս աբօսդօլօս. ի այիա թէոդոգոս. այսինքն սուրբ առաքեալն, սուրբ աստուածածինն։