why ?
ԶՄԷ՞. ἴνα τί;
quare? τίνος ἔνεκεν αἱτίας;
quam ob causam? Առ ի մէ՞ (իբր յորմէ՞ իմեմնէ շարժեալ). առ ի՞նչ. ընդէ՞ր. վասն է՞ր. զի՞ է զի. ինչէ՞ն, ինչո՞ւ.
cf. Զմռսեմ.
full of myrrh.
ԶՄՌՍԱԼԻՐ ԶՄՌՍԱԼԻՑ. Լցեալ կամ լի զմռսով.
Իբրեւ արմաւ ոսկեղէն զըմռսալից լցցին տաշտք մեր. (Երգ. ՟Ը. ի վերջն. կամ ըստ Նար. ի սկիզբն։)
cf. Զմռսալիր.
ԶՄՌՍԱԼԻՐ ԶՄՌՍԱԼԻՑ. Լցեալ կամ լի զմռսով.
Իբրեւ արմաւ ոսկեղէն զըմռսալից լցցին տաշտք մեր. (Երգ. ՟Ը. ի վերջն. կամ ըստ Նար. ի սկիզբն։)
to mix or fill with myrrh;
to embalm.
Ի ժամանակի վկայութեանն ի բարեպաշտութեանն հանդէսն զմըռսեցան. (Նիւս. երգ.։)
thought, consideration, reflection, meditation.
Սա խաւար եղեւ եւ կոչեցաւ՝ մերկացեալ ի փառացն՝ վասն ամբառնալոյ յանհպելի տեսութիւնն զմտաւածութիւնսն. (Լծ. ածաբ.։)
emerald, made of emerald.
Պսակս ծակ զմրխտեայ եւ մարգարտով կազմեալ. (Պտմ. աղեքս.։)
Զորոց զգիրն եդաք ընդ երկուց թագացն զմրխտեաց. (Պտմ. վր. (գրեալ էր զմրտեաց)։)
to spare, to save, to be careful;
to tremble, to shiver;
to throb, to palpitate.
ԶՆԴԱՄ կամ ԶԸՆԴԱՄ. φείδομαι parco Խնայել՝ իբր թնդալով աղեաց գթոյն. անխայել խանդաղելով՝ ահիւ եւ զգուշութեամբ. գթասիրել. արգահատել. բանի մը կամ մեկի մը վրայ դողդղալ.
Խոյն փոխանակ տուեալ բանականին զենման, զնդալով յԻսահակ. (Լծ. ածաբ.։)
Մերթ Թնդալ սրտի ի վերահաս չարեաց.
Զընդամ զընդանաւ վհիս տղմասիգ գբոյս յերկաթս մեղաց. (Նար. ՟Ժ՟Զ։)
low, lower.
(յորմէ Զնստագոյն) Կարի նստեալ, այսինքն ի վայր իջեալ, ցածագոյն.
Ողորկն՝ վասն դէպուղիղ մասնկացն կալ. եւ խոշոր՝ վասն ումեմն գերազանց լինելոյն, եւ ումեմն որ պակաս եւ զնիստն լինել. (Արիստ. որակ. ՟Ը։)
cf. Զննելի;
observing, examiner.
Ոչ վաղվաղակի զերեւելի եւ զննական (բնութիւնս) հաստատեաց. (Սեբեր. ՟Ա։)
judgment hall;
court of justice, tribunal.
Զի՞նչ է դատաստան. որ է դատարան, եւ զննարան. զի որոնելով լինի իրք դատաստանի ի դատաւորէ քննաւորէ. (Մխ. դտ.։)
lower or very low, sunk
ταπεινός, κοῖλος, κοιλότερος humilis, cavus եւ այլն. Առաւել զնիստ, ի վայր նստեալ. զիջագոյն. խոնարհագոյն. ցածագոյն. խորագոյն. փոսորակեալ. խորոփաւոր. ցած.
Կայ ի բարձրաւանդակի վերայ յոյժ զնստագունի։ Հնգետասան կանգուն. այլ քան զնստագոյնսն աւելի եւս։ Ճառդ երեւեցուցանէ զնստագունաց եւ զնուաստից դաշտի ապականութիւն. (Փիլ.։)
Զյօնս եւ զաչս նկարել, եւ ըստ խառնուածոյն զնստագոյն (տեղիս) ձեւոյն ստուերացուցանելով. (Նիւս. կազմ. ՟Զ։)
to settle, to grow calm, to relent.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զնստանի յամբարտաւանութենէն։ Զնստանին ի վերայ իւրաքանչիւր ստադիոնին. (Լմբ. ժղ.։)
Զիջանէր ջուրն՝ այս յիսուն եւ հարիւր աւուրս զնստելոյ։ Զնստել եւ պատկառել ի վեհ եւ ի լաւ բնութենէն։ Պա՛րտ է ամենայն իրօք նմա զնստել. (Փիլ.։)
cf. Զնստանիմ.
ԶՆՍՏԱՆԻՄ եւ ԶՆՍՏԻՄ. Ի վայր նստիլ, իբր զիջանել. ցածանալ. ցածնուլ. խոնարհիլ. հանդարտիլ. զետեղիլ. վար իջնալ.
Զնստանի յամբարտաւանութենէն։ Զնստանին ի վերայ իւրաքանչիւր ստադիոնին. (Լմբ. ժղ.։)
Զիջանէր ջուրն՝ այս յիսուն եւ հարիւր աւուրս զնստելոյ։ Զնստել եւ պատկառել ի վեհ եւ ի լաւ բնութենէն։ Պա՛րտ է ամենայն իրօք նմա զնստել. (Փիլ.։)
cf. Զոհեմ.
Իբրու միով բարուք եւ միով ոգւովք հանդերձեալք զոհագործել. (Փիլ. ել.։)
cf. Նուիրական.
altar of sacrifice;
vase of immolation.
Որո՞վք պատճառանօք բնակէիք ի զոհարանս յայսոսիկ. (Ճ. ՟Բ.։)
Ոսկւովք պսակօք, եւ արծաթի զոհարանօք, յանօթս ցանկալիս. (Ագաթ.։)
to immolate, to sacrifice.
Աւասիկ մեզ իսկ ո՛չ է օրէն զմարդիկ զոհել, այլ ամենեւին անսուրբ. բայց կարքեդոնացիք զոհեն իբրու սուրբ իւրեանց եւ օրինաւոր. (Պղատ. մինովս.։)
draw-bridge.
Անցին ընդ զոմն Եփրատայ. եւ մատուցեալ որդւոյն Թէոդորոսի առ զօրավարն խնդրէր զինքն պահապան նաւակարմնջացն, եւ նորա հրամայեալ պահել զոմոյն. (Ղեւոնդ. ՟Գ։)
aid-de-camp.
Մերոյն Արտաշէսի հրամայեաց երթալ ի Պարսս հանդերձ իւրովք զոյգոստատօք. (Խոր. ՟Բ. 87։) (Ըստ յն. ζευγίτης այսինքն լծուոր, ամոլք, առ աթենացիս էր կարգ դասու զօրականաց զկնի ասպետաց)։
cf. Զօշ.
Յորժամ ոք զայսմանէ բուռն հարկանէ զոշ խորհրդով, կտրէ խորհել, թէ յաճախեսցուք ի մեղս, զի շնորհքն բազմասցին։ Կա՛մ, իմա՛ Կոյր որպէս զխլուրդ,
cf. Ցլագլուխ.
ԶՈՒԱՐԱԿԱԳԼՈՒԽ. βουκέφαλος bucephalus, taurino captie praeditus որ եւ ՑԼԱԳԼՈՒԽ ասի. Մակադրական մեծի երիվարին Աղեքսանդրի, զի գլուխն ասի լինել մեծ՝ նման գլխոյ զուարակի կամ ցլու, արջառոյ, եզին. կամ ըստ այլոց՝ ի սրունս երիվարին գոյր նիշ նման գլխոյ զուարակի.
Հեծեալ յերիվարն զուարակագլուխ։ Անկաւ յերկիր եւ Աղեքսանդրի զուարակագլուխն երիվար. (Պտմ. աղեքս.։)
cf. Զուարթ;
joyfully, gaily;
— են աչք նորա ի գինւոյ, his eyes are merry with wine.
Զուարթագին իրօք ի վերայ ելանել ողբալեացն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Զուարթագին գոհանալով՝ սակաւիկ մի հանգչէին. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Զուարթերես.
Դառնալով դարձցի զուարթադէմ՝ հնձեալ պտուղս քաղցրահամս, եւ որայս ամենալիս. (Սկեւռ. լմբ.։)
smiling, florid, young, graceful;
— հասակ, sprightly youth, youthfulness;
— մանկութիւն, infancy, childhood, the prime of life, best time of life;
— ալիք, gray-beard.
Զուարթութեամբ ծաղկեալ. վարդափայլ. առոյգ. ժիր. կայտառ. ուռճացեալ.
Ըստ զուարթածաղիկ ալեացն զուարճացելոց. յն. վերաստացեալ եւ երեւելի ալեացն. (՟Բ. Մակ. ՟Զ. 23։)
sweet or good tempered, gay, sprightly;
joyful, merry.
Զուարթ մտօք, սրտիւ, ոգւով. լուրջ. եւ Քաղցր. յն. ἁγαθός որ է բարի, եւ բարերար. աղէկ. շէն.
Զի էր այր զուարթամիտ, եւ լի հոգւով սրբով եւ հաւատովք. (Գծ. ՟Ժ՟Ա. 24։)
to be joyful, to rejoice, to be diverted;
to rouse one's self, to give one's self up to gaiety;
to shine, to enlighten, to cheer up, to be kindled;
to be vigilant, sober, to watch;
— ի գինւոյ, to be seasoned with wine;
զուարթացեալ ի գինւոյ, tipsy, cf. Գինի;
զուարթացաւ սիրտ նորա, his heart was merry, expanded, dilated;
զուարթացան երեսք նորա, countenance brightened up;
— հրոյ, to relight, to rekindle.
Տիմոթէոս՝ որ յառաջն ի պարտութիւն մատնեցաւ ... դարձեալ զուարթանայր, դարձեալ զօրաժողով լինէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 24։)
Որով պնդեալ զմէջս մտաց ձերոց, զուարթացեալք բովանդակ սպասեցէ՛ք հասելոց ձեզ շնորհացն. (՟Ա. Պետ. ՟Ա. 13։)
generous, liberal;
— տուրք, liberality.
Եկա՛յք առէ՛ք ի ձեզ զփոխարէնս սիրոյն, զոր նիւթեցէ՛ք զուարթառատ սիրով. (Ոսկ. ի նեռն.։)
Զի զզուարթառատացն ի ժամանակս օտարասիրութեանն պտղով գործոցն ընտրեսցէ. (Ոսկ. հերոդ.։)
of fine aspect, pretty, beautiful, handsome;
— դէմք երեսք, cheerful countenance, serene aspect.
ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԱԿ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԻԼ. Զուարթ տեսանելով. զուարթադէմ, կայտառ. եւ Ուռճացեալ.
ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԱԿ ԶՈՒԱՐԹԱՏԵՍԻԼ. Զուարթ տեսանելով. զուարթադէմ, կայտառ. եւ Ուռճացեալ.
to divert, to exhilarate;
to drive away melancholy, to enliven, to animate, to revive;
— զմիտս, to cheer, to soothe the spirit;
— զլսելիս, to delight the ears, to please, to solace.
Իբրեւ զայն խօսէր, զուարթացուցանէր մխիթարէր զամենայն միտս ժողովրդեանն. (՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Գ. 7։)
Զհրաշունչ բարկութիւնն իւրեանց շիջուցեալ՝ ցնծութեամբ զուրախութիւն զուարթացուցանէին. իմա՛ իբր ուռճացուցանէին, վառէին, եւ այլն. (յն. այլազգ)։
gaiety, joy, good humour;
activity, vigilance.
Գնացին ... խնդութեամբ, եւ սրտիւ զուարթութեամբ ի վերայ ամենայն բարեացն, զոր արար Տէր. (՟Գ. Թագ. ՟Ը. 66։)
Զուարթութիւն նորա (թագաւորի) իբր զցօղ ի վերայ դալարոյ. (Առակ. ՟Ժ՟Թ. 1. 2։)
Ցօղով շնորհի քոյ՝ զուարթութիւն։ Զուարթութիւն երեսաց։ Ի խնդութիւն զուարթութեան։ Զուարթութիւն գեղոյն տգեղեալ. (Նար.։)
Տեսանելով ագապեայ զջան եւ զզուարթութիւն նորա՝ զարմանայր առաջի եղբարցն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ի զուարթութեան գովեցին ... քնովն դսրովէին. (Եփր. համաբ.։)
sprightly, lively, vigilant;
angel.
Այն՝ որ կամեցաւ զմիտսն զուարթնոցն (մոգուց) գողանալ, գողացեալ եղեւ ինքն (Հերովդէս) ի նենգեցելոց անտի. (Եփր. համաբ.։)
Ո՞չ ապաքէն զուարթուն եւ իմաստուն իշխան ի վերայ արբեցելոց կացուցանել պարտ է։ Զուարթունքն եւ անխռովքն (յօրէնս՝ լինիցին) զօրավար այնոցիկ՝ որ ոչ են արթուն. (Պղատ. օրին. ՟Ա. ՟Բ։)
Զուարթունք (ասին), միշտ զուարթացեալք գոլով հոգեւորականաւ եւ իմանալեաւ խնդութեամբ յԱստուածայինսն։ Ունի դարձեալ եւ զուարթութեանն անուն զաննիրհ արթնութիւնն, եւ զանխոնջական փառաբանութիւն. (Շ. հրեշտ.։)
Հրեշտակք ի նա ցնծան հանապազորդ. վասն որոյ եւ զուարթունք կոչեցան. (Լմբ. առակ.։)
cf. Զուարթ;
—, —աբար, joyously, merrily
Զուարճացեալ այնուհետեւ միտք, որպէս ի զուարճ կատարման եղեալ վասն փրկութեան ապրելոցն. (Մաքս. ի դիոն.։)
cf. Զուարճալի.
Զուարճալից առնել զմանկունս նոր Սիովնի. (Ճ. ՟Բ.։)
cf. Զուարճալի.
Յընդունելութենէ զուարճականացն ի բաց կացին. (Փիլ. յովն.։)
cf. Զուարթակից.
Աչք մերձենալով առ սիրելին՝ յառաջագոյն աւետիս տայ զմտերմութեանն զախտ՝ զուարճակից եւ խաղաղուտ հայեցուածօք. (Փիլ. իմաստն.։)
to enjoy, to rejoice, to delight in any thing, to be delighted, to amuse one's self, to be diverted, to play;
to laugh, to jest, to divert one's self;
to flourish;
— սրտի, to rejoice one's heart, to solace;
— ընդ գեզ, to be delighted with beauty;
— իբրեւ զգալարի, to flourish like an herb;
զուարճացեալ ալիք, grey, hairs, hoariness.
τέρπομαι, κατατέρπομαι delector, oblctor Վայելել ախորժանօք յախորժելիս. զբօսնուլ ի հեշտալիս. հրճուիլ. խրախանալ. խայտալ. ախորժելով սիրտը բացուիլ.
Ընդ երեկոյս զուարճասցին։ Զուարճասցին յուրախութենէ իւրեանց։ Ի ճանապարհս վկայութեանց քոց զուարճացայ որպէս յամենայն ի մեծութեան. (Սղ.։)
Իւղով եւ խնկով եւ գինւով զուարճանայ սիրտ. (Առակ. ՟Ի՟Է. 9։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. Ըստ ամենայն առման՝ ասի ի գիրս մեր պէսպէս խնդրով.
Զուարճանալ յուսով, կամ աւետեօք, տօնիւ, ի տօնախմբել, եւ այլն. (Շար.։)
Զուարճացաւ Խոսրով ընդ լուր գալստեանն ազգականացն. (Խոր. ՟Բ. 70։)
Ի վերայ այսոցիկ զհոգեւոր ուրախութիւնն զուարճանալ. (Լմբ. ժող.։)
ԶՈՒԱՐՃԱՆԱԼ. τρυφάω delicate vivo, deliciis indulgeo Զուարճալի կեանս վարել. փափկանալ.
to rejoice, to recreate, to delight, to divert, to drive away melancholy, to amuse, to give pleasure.
Ի գովեստ փառաց շնորհաց իւրոց, որով (այսինքն յորում) զուարճացոյց զմեզ սիրելեաւն (որդւով). (Եփես. ՟Ա. 6։)
Որ երեւելի լուսով քո զուարճացուցեր զամենայն արարածս քո. (Ժմ.։)
joy, enjoyment, rejoicing, pleasure, deliciousness, delight, diversion, cheerfulness;
contentment, complaisance, pleasure, pleasantry;
amusement, recreation, pastime;
gaiety, frolicsomeness;
— տեղւոյ, amenity.
τέρψις delectatio, deliciae, laetitia, exultatio Վայելք ուրախալի. ուրախութիւն սրտի ի վայելից. ախորժ. ցնծութիւն. հրճուանք. խրախութիւն. զուարթութիւն. սիրտը բացուիլը, սրտին եղ կապելը.
Ո՞վ զհայրականն բարբառեսցի զուարճութիւն՝ մասամբ ինչ յաղթահարեալ յորդւոյս. (Խոր. ՟Գ. 68։)
unanimous, with ono opinion or voice.
to agree, to be of one mind.
Եւ զայս Յովհաննէս յայտնապէս զտեղին եւ զժամանակն համաձայն զուգաբանիւր քարողաց. էր երեկոյ ասէ միաշաբաթոջ աւուրն. (Սկեւռ. յար.։)
cf. Զուգաձայն.
Զուգաբար զերկուս ասացեալ մասունսն գումարեալս ի մի վայր իմասցի. (Փիլ. լին.։)
Նուագօք զուգահնչմամբք եւ զուգաբարբառովք, առ ծանր հնչիւն արանցն՝ կանանցն սուրն խառնեալ. (Փիլ. տեսական.։)
that lives or dwells together, neighbouring, adjacent.
Յաղթելով մի ի բազմացն՝ յաղթողին նման լինիցի, նորին զուգաբնակ մնալով. (Պղատ. տիմ.։)
Զամենայն հնար գտանել, որով այսպիսի ամենայն զուգաբնակութիւնս միշտ բարբառիցի. (Պղատ. օրին. ՟Բ. (գրեալ էր, զուգաբանութիւնս)։)
that works or labours together, that does the same thing.
Նոյնպէս գործող. յար եւ նման գործով.
to range together, to put in the same class.
Ի սոսա զուգադասին Ովր եւ Ահարոն. (Նչ. եզեկ.։)
even;
equal, alike;
of the same number;
consubstantial.
Փորոտիք եօթն, եւ անդամք մարմնոյն նմանապէս զուգաթիւ (կամ զուգաթիւք)։ Զուգաթիւ ժամանակ աւուրց յառ տարիս (այսինքն աւուրս ՟Խ) ի վեր անդ կայ մնայ աղօթիւք եւ բարխօսութեամբ վասն ազգին. (Փիլ. այլաբ. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 49։)
Գումարին ի տասն, որ է առաջին կատարեալ թիւ ... զուգաթիւ ի ձեռն Մովսեսի տէրունեան աւանդեալ օրինացն. (Յհ. իմ. ատ.։)
Հինգ զգայարանօք ... եւ զուգաթիւ մատենիւս (Մովսիսի). (Վրդն. օրին.։)
Մարիամ Աստուածամայր ... զուգաթիւ աւուրց դարուցս անցաւորաց (վեցից՝ ցգալուստն Քրիստոսի, կամ անցաւոր աշխարհիս). (Շար.։)
ἱσάριθμος par numero, totidem Հաւասարաթիւ. նոյնչափ թուով. նոյն համրանքով.
to relate, to join together.
Զուգաթուեսցէ ընդ բազմականացն նահապետին Աբրահամու։ Ընդ հրեշտակս զուգաթուեցայց։ Եզն եւ էշ զուգաթուելով. (Զքր. կթ.։)
Ինձ ոչ անիրաւ դատել թուի, որ զուգաթուեաց զսոսա, որպէս ծնօղ անհաւատութեան ասելով (զտգիտութիւն). (Յիշատ. ներբ. լմբ.։)
combination, mixture, medley, miscellany;
cf. Զուգախառնումն.
Ոչ այնպէս վաղվաղակի ժանտախտ յարի ի մեզ ... որպէս չար արանց զուգախառնութիւն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 10։)
competitor.
Բանախնդիր ընդ այլում. վիճաբան. խուզարկու.
Զմտերմագոյնն տեսանելով սարաս վարդապետութեան, եւ զուգախնդի՛ր՝ զպատուոյն հայցեալ վարկ. (Պիտ.։)
clothed with the same purple, that has the same dignity.