cross-headed.
Զխաչագլուխ գաւազանիսն կրել։ կրել մոմեղէնս, եւ զխաչագլուխ վարոցսն. (մաշտ։ Ուռպել.։)
cf. Խաչվառ.
bearing the cross, enduring patiently, patient.
ԽԱՉԱԶԳԵԱՑ որ եւ ԽԱՉԱԶԳԵՍՏ։ Որ զգեցեալ է զիւրեւ, կամ կրէ յանձն իւր զխաչն քրիստոսի. խաչաբարձ. խաչակիր. յանձն առօղ զխաչ եւ զչարչարանս. եւ Որ ինչ հայի առ հետեւօղս քրիստոսի խաչիւ. Օրիորդք խաչազգեացք։ Խաչազգեաց լուսով պսակեալ։ Խաչազգեաց մշտաւառ լուսովն ելին զհետ նորա. (Խոր. հռիփս.։)
Խաչազգեաց ելեալ ընդ առաջ քրիստոսիվերանան. (Սարգ. ՟Ա. ՟Ժ։)
cf. Խաչազգեաց.
Զվերանալնտպաւորէ խաչազգեստիցն ի հանդիպումն տեառն յօդս։ Որով զմանկունս իւր լուսազարդեալ խաչազգեստ՝ յուղարկէ ի վերինն երուսաղէմ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
Եւ խաչակիր (լտ. crucifer ) անուանեալ զօրք, որք կրէին զնշան խաչի ի վերայ զեստուց.
to bless water by immersing a crucifix.
ԽԱՉԱԼՈՒԱՅ ԱՌՆԵԼ. Օրհնել զջուր՝ մխելով յայն զխաչ.
desk or rest for a crucifix.
Բազմոց՝ յորոյ վերայ դնի սւորբ նշան խաչի.
crucial, that appertains to the cross.
Զխաչական վկայն քրիստոսի յիւրաքանչիւր հանգիստս փոխեցին. (Ագաթ.։)
cruciferous;
cruciferous plant;
cross-bearer;
crusader;
—ք, the crusades, the crusaders.
σταροφόρος crucifer. կրօղ կամ բարձօղ խաչի. խաչազգեաց. խաչակրօն. ճգնօղ վասն քրիստոսի.
Խաչակիր հետոցն։ Խաչակիրնժուժկալութեամբ։ Խաչակիր վարուք. (Նար. խչ. եւ Նար. գանձ.։)
companion in crucifixion;
crucified together;
— լինել, cf. Խաչակցիմ.
Որ խաչակից քեզ գոլով։ Զհին մարդն խաչակից քեզ արարեր. եւ այլն. (Շար.։)
to make the sign of the cross, to cross.
Խաչակնքէ ի վերայ հողոյն. (Մաշտ.։)
Սուրբ խաչիւս տեառնագրեսցուք, զարեւմտեան կողմանս օրհնեսցուք. զաւետարանս ի վեր ամբարձցուք, սորին բանիւ խաչակնքեսցուք։ Զհարաւային գաւառս այս օրհնեա՛, քոյին շնորհիւ զսա խաչակնքեա՛։ Զքրիստոս յիշէ, յօգըն կոչէ, զդէմս երեսաց խաչակնքէ. (Գանձ.։)
suffering for Christ's sake, patient, austere;
christian.
Խաչակրօն վկայք, կամ կրօնաւորք, կամ միանձունք, կամառաքինիք. (կորիւն։ Մագ. ՟Ա։ Շ. թղթ.։ Տօնակ.։)
the being crucified with another;
participation in the passion of our Lord.
Այս եւ մահն աշխարհի, սոյն եւ խաակցութիւն քրիստոսի։ Խաչակցութեամբն խափանելվ զմարմին մեղաց. (Լմբ. սղ.։)
crucifer.
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
cf. Խաչահան.
Ահա նոր յուդա, ւ նոր խաչահան։ Բազումյուդայք, եւ յոլով խաչահանունք լինին յեկեղեցի աստուծոյ. (Մարաթ.։)
crucifixion.
Ի վախճան կատարածի աւուրցն խաչահանութեան նորա։ Ոմն զխաչահանութիւն նորա եցոյց ի վերայ նորա. (Եփր. համաբ.։)
dead on the cross, crucified;
— սպանանել, to put to fieath on the cross, to crucify.
Խաչիւ մահացեալ, կամ մահացուցանելով.
cf. Խաչաձեւ;
— փայտ, the cross;
— հատանել, to cross, to place across.
Ունօղ կամ՝ ունելով զնիշ խաչի. խաչանշան, խաչադրոշմ. խաչաձեւ. խաչանման.
Խաչանիշ կնքելով զդէմս։ Խաչանիշ համբարձմամբ ձեռացն մովսէսի։ Հանդերձ գաւազանաւն խաչանիշ դրոշմամբ. (Յհ. իմ. եկեղ.։ Շար.։ Վրդն. ել.։)
cross-like.
Ի նմանութիւն խաչի. խաչի ձեւով.
Կտրեն (զհերսն) խաչանման ի վերայ գլխոյն. (Կանոն.։)
Խաչանման տար ածել զձեռս, կամ դնել ի վերայ կրծիցն. (Վրք. հց. ՟Բ։ Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի.։ Հ. կիլիկ.։)
Խազեն (այսինքն գծեն) ի գագաթն խաչանման սրովն փոքր ինչ. (Մաշտ. ջահկ.։)
cf. Խաչաձեւ;
the sign of the cross;
— առնել, to make -.
Խաչանշան լուսաւոր նշանաւն։ Զխաչանշան խորհուրդն ծաղկազարդեալ գաւազանին։ Խաչանշան լուսով, կամ դրօշիւք. (Կորիւն.։ Անան. եկեղ.։ Արծր. ՟Ա. 15։ ՟Գ. 13։)
Կնքեաց ցնշան դրոշմամբ ի մի հօտ եւ ի մի հովիւ. (Ճշ.։)
Խաչանշան արարեալ՝ ի վերայ զօրունանկանէին յարձակելով. (Եղիշ. ՟Գ։)
crucified, tortured on the cross.
Չարչարեալ խաչիւ կամ վշտօք. խաչակիր. խաչազգեաց. որ ինչ լինի չնրչարանօք խաչի.
worshipper of christ crucified, christian.
in form of a cross, crosswise;
— դնել առ իրեարս զձեռս, to cross the arms.
σταυροειδῶς in crucis formam եւ այլն. Որպէս զխաչ. ի ձեւ խաչի. խաչանման. խաչանիշ. եւ Խաչապէս դնելով առ իրերս զձեռս մեր՝ այնպէս հաղորդիմք. (Դամասկ.։)
Շրջեցաւ ի մէջ մարմնոց (կամ մարմնոյ) խաչապէս, զի ոք լկտութեամբ մի՛ գնասցէ նովաւ. (Եփր. համաբ. յորմէ եւ Տօնակ.։)
wood of the cross, cross;
crucifix;
peony;
anemone.
Զմեր մեղս իւրով մարմնովն վերացոյց ի խաչափայտն. (՟Ա. Պետր. ՟Բ. 24։)
Ադամային մարմնովն ընդ խաչափայտին բեւեռեալ. (Խոսր.։)
Մատուցեալ՝ առ զմի խաչափայտիցն, եւ եդ ի վերայ դստերն մեռելոյ իւրոյ. (ՃՃ.։)
crab, craw-fish.
Ձկանց ծովու, խաչափառի, եւ գորտան. (Ոսկիփոր.։)
discovery of the Holy Cross.
Յափշտակեալ հոգւով յերուսաղէմ՝ չոգաւ ի խաչգիւտն. (Վրք. հց. ձ։)
to crucify, to fix on the cross.
Որ խաչեցողքն էին։ Ընդ խաչեցողսն տանջեսցի։ Հնչելով զխաչեցողսն. (Հց. աթ. կիւրղ.։ ՃՃ.։)
to twist rope.
Տոռունք մեղաց պատեցան զնեւ ... զվիշտսն որ ի մարդկանէ չուանի առեալ զօրինակն. (Վրդն. սղ.։)
rope, cord, string;
iron collar.
Ադոյց խառան ի պարանոց, եւ երկուց հեծելոց հրամայեաց առ միմեանս ձգել, մինչեւ հատաւ գլուխն. (Պտմ. վր.։)
collared, wearing a collar or chain.
Ձգեալ կառանօք, կամ ձգելով տոռամբք.
to chain up;
to tie with ropes.
Քան զշուն մի առ գերեզմանի խառանեալ եւ՛ս (չար) ընչիցն կապանք գրգռիցեն զքեզ հաջել ամենայն մերձաւորաց։ Շուն կատաղի տեսանէ ի վերայ դիմեալ ոգւոցն, եւ անհոգս է. զոր պարտ է խառնել, եւ սովամահ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 26։)
to destroy, to crumble;
to gnaw, to bite.
ԽԱՌԱՏԵԼ. Խառելով հատանել. ոլորելով եւ չարչարելով քանցել. կրծել. ոլորելով քաշկռտելով փրցնել. կամ ծամծմել.
Զերիս աւուրս իբր խառատեալ, եղեւ աստուածախառն մարմինն յորովայն մահուն, եւ ոչինչ կարաց ստնատել նմա. (Տօնակ.։)
to wring the neck, to twist, to wrench, to draw, to pull out.
ἁποκνίζω ungue seco, abscindo, vellico, discerpo. ոլորելով (իբր զկար կամ զխառան՝) ի բաց կորզել. ճեղքելով քշտել, խլել. ոլրելով փըրցընել. .... եբր. եւ յն. եղնգամբք խզել.
hybrid;
— հրէշ;
chimaera.
Որպէս խառնակ գազան, զոր օրինակ է առասպեալ մինոտաւրոսն. որ ի մեզ գրի Մինովայ ցուլ, իբր մինովացուլ.
Որպէս բան ունի զպասիփայէ զմինովայ դուստրն կրետացւոց (արքայի) հարեալ ի զլու ծնանել խառնագազան իմն մինովայ ցուլ. (Փիլ. լիւս.։)
licentious, dissolute, rakish, libertine.
ἁσελγαίνων, λοιμός lasciviens, pestilens. Ոյր խառն են գանցք. խառնակ վարուք. ցոփ. զեղխ. անառակ.
parti-coloured, variegated.
Խառն գունով. խառնակ երանգօք.
wicked, villanous.
Աստուած յանիրաւացն վրէժ խադրէ, եւ ի խառնագործաց. (Լմբ. առակ.։)
cf. Խաժամուժ.
Աբրահան զայր իւրաքանչիւր յանցաւորացն ընդունէր ... եւ մինչդեռ զխառնախուժսն ընդունէր, ի հրաշտակացն չվրիպեցաւ. (Եւագր. ՟Ժ՟Ա։)
that speaks confusedly or impurely, confused;
unchaste, impure.
Խառն խօսօղ այլեւայլ բարբառս. եւ Խնռնախօսական. Զքնղնք՝ ուր բազում լեզուք խառնախօսք խուժադուժք բնակին սովորութեամբ գիրք բաբելոն անուանեն. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Ժ՟Բ։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
Խառնախօսութիւն է՝ ըստ քաղաքականութեան եւ պատրանց յառաջ բերեալ։ Դիոգինեայ խառնախօսութիւն, որով զօտարսն ապշեցուցանէր։ Մի վարկանիմ զխառնախօսութեան, եւ զկարասին պատմութիւն. (Նոննոս.։)
Ի ծաղր եւ ի խառնախօսութիւն դեւք փութացեալք վաղվաղակի հասանեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Է։)
mixed, confused, embroiled, complicated;
impure, obscene;
tie, bond, union;
copulation, pairing;
the rabble, the mob.
Դարձոյցզբնութիւնս ի խառնակ վարուց. (Մխ. երեմ.։)
ԽԱՌՆԱԿ. κοινός communis. Հասարակ եւ Պիղծ համարեալ. Անխտիր. անմաքուր. փիծ. անլուայ. սովորական, պիտակ, եւ այլն.
ԽԱՌՆԱԿ. գ. Խառնուած. զօդումն. շաղկապումն. Կայր նովին պատանաւ՝ ողջ եւ անքակ խառնակ յօդիցն. (Եզնիկ երէց.։)
cf. Միաբանակեաց.
Մեկնեցելոցն (յանապատ) դեւքն մերկս մարտնչին. իսկ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն, զհեղգագոյնս եղբարցն ի վերայ յարուցանեն. (Եւագր. ՟Դ։)
Վայելսհեռացելոցն այս դժուարաւ պատահի։ Ո՛վթէ ո՛րպէս զլռութիւնստացողաց միայնակեցացն պատմէհոգին, եւ ոչ թէ խառնակեցացն եւ ընկերաւորացն. (Լմբ. սղ.։) Այլ է եւ ԽԱՌՆԱԿԵՑԻԿ, զոր տեսցես։
κοινόβιτης coenobita. Փոխանակ թարգմանելոյ Միաբանակեաց. այն որ կեայ ի հասարակաց վանս՝ խառն ընդ բազմութեան եղբարց.
to mix, to blend;
to confuse, to perplex, to embarrass, to confound;
to intrigue;
to disturb, to embroil;
to twist;
to couple or pair.
Եւ խռովել. ամբոխել. վեր ի վայր առնել.
Հերա խառնակեաց, եւ նաւակոծութիւնս արար ի ծովու. (Նոննոս.։)
Խառնակիլընդ հեթանոսս, կամ ընդ ժողովուրդս, կամ ընդ պոռնիկս եւ ընդ մեղաւորս, ընդ անօրինին, ընդ պատրողին. (եւ այլն. Սղ. ՟ճե. 34։ Յես. ՟Ի՟Գ. 12։ Ովս. ՟Է. 8։ ՟Ա. Կոր. ՟Ե. ր. 11։ ՟Բ. Թես. ՟Գ. 14։ Առակ. ՟Ժ՟Դ. 16։ ՟Ի. 1. 19։)
Ժողովեցից ի վերայ քո զամենայն հովանիս քո, ընդ որս դու խառնակէիր. (Եզեկ. ՟Ժ՟Զ. 37։)
Կամ κοιμάομαι, συμμιαίνομαι cubo, commaculor, conspurcor. Բերիլ յանարժան խառնս. պղծիլ մարմնով.
cf. Խառնակեաց.
Որ կեայ հասարակ կեանս ի մէջ մարդկան անընտրողութեամբ. գռեհիկ. մանաւանդ Խառնագնաց. անկարգ ի վարս. անարժան (քաղաքաւարեալն, կամ գործ եւ կեանք, եւ ախտ նորա).
Խառնակեցիկ ցանկութեամբն վարէին ի պէսպէս տեսակս ախտից. (Սարգ. ՟ա. պետր. ՟Գ։)
medley, confusion, disorder, chaos;
disturbance, perturbation, tumult;
profanation;
coition, copulation;
conjunction.
σύγχυσις, ἑπιμιξία, φυρμός, κοινόν confusio, turbatio. Խառնակն գոլ. խառնակիլն. որպէս Շփոթութիւն. խռովութիւն.
Եւ ոչ զմիաւորութիւնն խառնակութիւնգործելով. (Յհ. իմ. երեւ.։)
Զանբաւ խառնակութիւն հոգւոց, եւ զխռովութիւն բնութեան։ Ընդ իշխանսգեղջուկք խռովութիւն եւ խառնակութիւնք եղիցին. (Փիլ. քհ.։)
Կամ եղեւ ստուծոյ չտալ խառնակել յօտար ցեղ ամուսնութեամբ, զի մի՛ վիճակացն խառնակութիւնք լինիցին. (Կիւրղ. թուոց.։)
cf. Խառնակութիւն.
Վավաշոտութեամբ եկին ի խառնակումն. (Լմբ. իմ.։)
incredulous, unbelieving, impious;
vulgar;
cf. Խառնագնաց.
Խառնակեցիկ վարուք. խառնագնաց. անկարգ. անօրէն. հեթանոս. կամ Գռեհիկ. ռամիկ.
the mass, the common herd, the multitude, the rabble, the mob;
low, vulgar, plebeian;
— ամբոխ, the lower classes, the common people, the scum or dregs of the people, the vulgar.
Խառնաղանճն՝ որ էր ի միջի նոցա։ Ի վերայ ամենայն խառնաղանճիցն որ ի մէջ նորա։ Պարսիկք եւ լիգացիք եւ ամենայն խառնաղանճքն. (Թուոց. ՟Ժ՟Ա. 4։ Երեմ. ՟Ծ. 37։ Եզեկ. ՟Լ. 5։)
Զօրութիւնք քո, եւ վարձք քո, եւ խառնակղանջիցն քոց. ըստ եբր. մեկնի, աղխամաղխ վաճառաց, կամ վաճառք։
Խառնաղանջամբոխ, կամ բազմութիւն, ժողովք, քաղաք, գաւառ, կամ զեռունք. (Յհ. կթ.։ Զքր. կթ.։ Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. յհ. եւ ապաշխ։ Կորիւն.։ Վեցօր. ՟Է։)
Մարդս ունելով բնութեամբ ենթակայ զբանականութիւն (կամ զխօսս), սակայն (առանց քերականութեան՝) խառնաղանճ, եւ հոծ, եւ անյարմար. (Մագ. քեր.։)
siftings.
որ ինչ խառն եւ աւելորդ մնայ ի մաղն՝ յետ իջանելոյ մանր մասանց ի վայր.
mixed, confused.
Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)
cf. Խառնամառն.
Կախեալ ինչ մի նման կտաւոյ, եւ այն լի էր ազգի ազգի խառնամառն անասնովք. (Կոչ. ՟Ժ՟Ե։)