Definitions containing the research վ : 10000 Results

Դիւցընկէց՞՞՞բարձունք

See full entry →

s.

Olympus.

NBHL (1)

Մակդիր լերին, ուր հսկայք դիւցազունք դնելով լերինս ի վերայ լերանց՝ կամէին ընկենուլ յերկնից ի վայր զդիոս, այն է անցք աշտարակաշինութեան. կամ ուր զաւակք դիւցազանց փախստեայ անկան ի կոտորածէ տիտանեանց.


Դիք, դից

See full entry →

s. pl.

divinity, false god;
idol;
կարգել ընդ դիս, to deify, to place in the number of gods;
գաշտային —, the rural gods.

NBHL (3)

Նզովեաց այլազգին զդաւիթ դիօքն իւրովք. այսինքն երդուեալ ի դիս իւր. (՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Է. 43։)

Տաճարս առ վաճառարանն սրբազանել աստուածոցն իսկ, եւ հետեւողացն աստուծոյցն՝ դիցն. (Պղատ. օրին. ՟Ը։)

ԴԻՔ. իբր եզական. Չաստուած ոմն, կամ դեւ. ոգի. θεός, δαίμων տէվ.


Դղորդեմ, եցի

See full entry →

va.

to shake;
to move, to shake off, to agitate;
to raise commotions in a state.

NBHL (4)

ԴՂՈՐԴԵՄ ԴՂՐԴԵՄ. σείω, ἑξίστημι moveo, quatio , ἁνατρέπω demoveo, subverto, stupefacio Դղորդ տալ. դողացուցանել. սարսել. շարժլել. սասանեցուցանել. խախտել. խռովել. պակուցանել. կր. իբր ձ. Սարսիլ. սասանիլ. խռովիլ.

Դղորդէր զլեառն։ Դղորդեաց զերկիր։ Դղորդել երկնի երկնաւորօք։ Մարգարէն դղորդեալ ի դժնդակ խաւարէս. (Նար. յովէդ.։)

Դղորդեաց զոմանս ի զօրաց անտի։ Շարժումն դղորդեալ քաղաքաց։ Բարկութեամբ եւ մոլորութեամբ դղորդեալ ի վերայ սրբոցն. (ՃՃ.։)

Այլ նոքա եւս առաւել բարկութեամբ եւ մոլութեամբ դղորդեալ ի վերայ սրբոյն. (Տօնակ.։)


Դղորդումն, ման

See full entry →

s.

cf. Դղրդիւն.

NBHL (3)

ԴՂՈՐԴՈՒՄՆ ԴՂՐԴԻՒՆ ԴՂՐԴՈՒՄՆ. Դղորդելն. դղրդիլն. դղորդ. շարժլումն. սասանումն. խախտումն. վրդովումն, պակուցումն.

Դղրդումն ծովու. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)

Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելովն. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Դղրդեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Դղորդեմ.

NBHL (1)

Ի շարժմանցն ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման. (Արիստ. աշխ.) այսինքն խախտեն կամ տապալեն միով բախմամբ։


Դղորդեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Դղրդեցուցանեմ.

NBHL (1)

Ի շարժմանցն ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման. (Արիստ. աշխ.) այսինքն խախտեն կամ տապալեն միով բախմամբ։


Դղրդիւն

See full entry →

s.

shock, sion, agitation;
disturbance.

NBHL (3)

ԴՂՈՐԴՈՒՄՆ ԴՂՐԴԻՒՆ ԴՂՐԴՈՒՄՆ. Դղորդելն. դղրդիլն. դղորդ. շարժլումն. սասանումն. խախտումն. վրդովումն, պակուցումն.

Դղրդումն ծովու. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)

Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելովն. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Դղրդումն, ման

See full entry →

s.

cf. Դղրդիւն.

NBHL (3)

ԴՂՈՐԴՈՒՄՆ ԴՂՐԴԻՒՆ ԴՂՐԴՈՒՄՆ. Դղորդելն. դղրդիլն. դղորդ. շարժլումն. սասանումն. խախտումն. վրդովումն, պակուցումն.

Դղրդումն ծովու. (Ոսկ. ապաշխ. ՟Ե։)

Ահագին դղրդիւն ի վերայ երկրի առնէին շահատակելովն. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Դնդչեմ, եցի

See full entry →

vn.

to make a noise;
to murmur, to grumble;
cf. Հնչեմ.

NBHL (2)

Ձորք երկրի առ հասարակ կանաչացեալք դալարով դնդչէին. (Վեցօր. ՟Ի։)

Ընդ աղբերակունս երկնապող դդչացեալ եւ ի վեր գայ. (Վրդն. ծն.։ (այլ ձ. դըդընչէ)։)


Դողամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

to totter, to stagger;
to tremble;
to start;
to shudder;
to quake, to shiver.

NBHL (4)

Դողալ յերեսաց աստուծոյ, կամ առաջի նորա, ի բանից նորա. վասն ցրտութեան ձմերանոյն։ Եկն կամ մատեաւ դողալով. եւ այլն։

Յամօթոյ դողամք։ Առ հասարակ դողաց մարմնով։ Դողաց երկիր. (Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. ննջ. եւ Ոսկ. համբարձ.։)

Խռովեալ դողացին սիրտք մեր. (Եփր. ել.։)

Զոգիդ անտես առնես, եւ վասն օդոց ոտից այդչափ սարսռես եւ դողաս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 24։)


Դողացուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

which fiughtens;
tremendous, frightful, terrible, horrible.


Դողդոջամ

See full entry →

vn.

to vacillate, to totter, to waver;
to shudder.

NBHL (2)

Մարմնով դողդոջէր. (Վրդն. ծն.։)

Ոչ դողդոջէ։ Ոչ դողդոչելով. (Ոսկ. յհ.։)


Ագարակ, աց

See full entry →

s.

farm, land, field;
country, village;
— տեղիք, rural or country places.

NBHL (2)

Որ է ի վիճակի ագարակի իւրոյ։ Հրձիգ արար զամենայն անդս եւ զագարակս նոցա։ Որ գայր յագարակէ (կամ յանդէ)։ Յագարակս եւ ի գիւղս։ Զագարակս նորա եւ զաւանս նորա։ Ի վերայ ագարակացն, եւ այլն. (ստէպ ի սուրբ գիրս։)

Ագարակ մի վատթար յագարակս. (Ոսկ. յհ.։)


Ագարակաբաշխ

See full entry →

s.

farm-guardian, inspector.


Ագետակ

See full entry →

s.

the under part of the tail.

NBHL (1)

Ներքոյք ագւոյ կենդանւոյն. պոչին տակը. գույրուգ աչթը։ Վստկ. ուր ռամկօրէն հոլովի Ագետըկի, տկէն։


Ագեւոր

See full entry →

adj.

tailed;
— աստղ, comet.

NBHL (1)

ԱԳԵՒՈՐ ԱՍՏՂ. Գիսաւոր աստղ. պոչով աստղ. Գույրուգլու էըլտըզ.


Ագոնարար, ի, աց

See full entry →

s.

athlete, wrestler.

NBHL (1)

ἁγονιζόμενος, certans in agone Որ առնէ զագոն, այս ինքն որ հանդիսանայ ի մրցմունս. ախոյեան. նահատակ. փէհլիւվան, կիւրէշճի.


Ագոնիստայք

See full entry →

s. pl.

athletes.

NBHL (1)

ἁγονισταί certatores Մրցողք, դէմընդդէմ ոսոխք ի խաղս ագոնի. փէհլիւվանլար.


Ագուգայք, ից

See full entry →

s.

pipe, tube, conduit, canal, aqueduct.

NBHL (1)

ἁγωγή, ἁγωγός , aquaeductus, ὁχετός, canalis, rivus (Ըստ յն. է ածումն, բերումն։) Խողովակ ի քարէ կամ ի թրծեալ կաւոյ եւ յայլոց իրաց՝ ընդ որ անցանէ ջուր կամ հիւթ ինչ. ագուգայ, փողրակ. արղ, օլուգ, փիւնկ.


Ագուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to clothe, to dress;
to enchase, to set, to fit in;
to harbour, to lodge;
— կօշիկս, to put on the shoes of;
— մատանիս ումեք, to put a ring in a person's finger.

NBHL (1)

Ξενίζω Hospitio accipio. Տալ ագանիլ՝ որպէս իջեւանել. օթեցուցանել. տալ օթեւանս. հիւրընկալել. գօնագ վէրմէք, ալը գօմագ.


Ագռաւ, ու

See full entry →

s.

raven, crow;
cf. Կռնչեմ;
cf. Կռչեմ.

NBHL (1)

Յառասպելս հեթանոսաց՝ երբեմն սիրելի ապողոնի վասն սպիտակն գոլոյ, այլ յետոյ փոխեալ ի սեւութիւն. եւ վասն յամելոյն ի բերել ջուր՝ փոխադրեալ յաստեղս ի ներքոյ աստեղատան Առիւծուն եւ Կուսին՝ դէպ յԸմպանակն, առ տտամբ Վիշապին։ (Շիր.։)


Ադամանդական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Ադամանդեայ.

NBHL (1)

Իբրեւ զքար հատեալ յադամանդական վիմէ. (Տօնակ.։)


Ադամանդեայ, դէի, դեայց

See full entry →

adj.

adamantine;
hard;
magnetic.

NBHL (3)

Ադամանդեայ պարիսպ. (Ամովս. ՟Է. 7։)

Յովբ՝ որ ադամանդեայն էր, եւ քան զվէմ եւս հաստատուն։ Ամուր վառեաց զնոսա, եւ երկաթիս անդամանդեայս գործեաց. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 15։ եւ ՟Բ. 8։)

Արժան էր ստանալ զգօնութիւն, թէեւ ադամանտեայ եւ վիմեղէն ոք ունէր հոգի. (Սարկ. հանգ.։)


Ազազուն

See full entry →

adj.

dry, arid, dead;
lean, slender, wasted away.

NBHL (2)

λεπτός, ξηρός, tenuis, minutus, aridus, siccus Չոր. ցամաք. սին. վտիտ. արուգ. գօս. գուրու, արըգ. կամ Նուազ. դոյզն. ճռզած, ազ, զայիք, ուվագ.

Երկիր ունկն դնէ սերմանեաց, ո՛չ սին եւ ազազուն սնուցանել զնոսա. (Լմբ. ովս.։)


Ազատաբար

See full entry →

adv.

freely;
nobly.

NBHL (3)

ἑλευθέρως, libere, εὑγενῶς, nobiliter Իբրեւ տէր. իշխանաբար. որպէս վայե՛լ է ազատի։

Եւ յօժարաբար, ազատ կամօք. ուզելով, իրատէթ իլէ

Ազատաբար տեսանես զարեգակն. (Բրս. վաշխ.։)


Ազատաբերան

See full entry →

adj. adv.

plain-spoken, free-spoken, tongued, frank, bold. freely, boldly.

NBHL (3)

Որ ինչ ասի ազատ եւ համարձակ բերանով.

Ազատաբերան բարբառով յիւր լեզուն գործեալ. (Ոսկ. յհ.։)

ազատ բերանով. աներկիւղ համարձակութեամբ.


Ազատագունդ, գնդի

See full entry →

s. adj.

the noble corps, corps of nobles. formed, composed of nobles.

NBHL (2)

Ժողովեաց զամենայնազատագունդ մարդկանն մնացելոյն. (Բուզ. ՟Ե. 1։)

Ժողովեալ առ նա միաբան ամենայն ազատագունդք աշխարհիս հայոց. (Փարպ.։)


Ազատախումբ

See full entry →

s. adj.

cf. Ազատագունդ.

NBHL (2)

Ազատաժողով արեաց գնդին. (Ուռպ. ՟Ժ՟Դ։)

Բառնալ զազատախումբ տոհմն յաշխարհէ հայոց հանդերձ նորին հեծելովք. (Ղեւոնդ. ՟Զ. ուր եւ ասի իբր ՟Գ.)


Ազատական, ի, աց

See full entry →

adj.

liberal;
free;
noble.

NBHL (1)

ἑλεύθερος, liber Սեպհական ազատի եւ ազատութեան. եւ անվեհեր. աներկիւղ.


Ազատականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

liberty;
liberality;
generosity;
nobleness.

NBHL (3)

Առատաձեռնութիւն՝ վայելչական ազատաց. ինքնայօժար բերումն ի մեծամեծ եւ յօգտակար ծախս.

Ազատականութիւն է առաքինութիւն անձինն՝ դիւրածախ ի գեղեցկագոյնսն։ Ազատականութեան է յօժարատրականն գոլ յիրս գովելիս. (Արիստ. առաք. յորմէ եւ Լմբ. սղ.։)

Ազատականութեամբ առ նա վարեսցուք. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Հ՟Ե։)


Ազատանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to free or rid oneself, to shake off, to break away;
to be ennobled or exalted.

NBHL (1)

Ի կարգ ազատաց վերագրիլ, եւ ինքնագլուխ կամ արձակ լինել.


Ազատարար, ի, աց

See full entry →

s. adj.

liberator, saver, deliverer.

NBHL (1)

Յայդքան չարեաց ձեզ ազատարար։ Խնկով աղօթիցն անուշահոտից՝ պարտաւորացն ազատարարաւ. (Երզն. լուս.։)


Ազատեմ, եցի

See full entry →

va.

to liberate, to deliver, to save;
to enfranchise, to emancipate;
to free, to exempt, to disentangle, to disengage.

NBHL (1)

Ազատեաց զնոսա իւր ժողովուրդ սեպհական. աւասիկ ուխտ Աստուծոյ ազատեալ է ի հարկաց անտի թագաւորաց. (Մծբ. ՟Ե։)


Ազատեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to free.

NBHL (1)

Ազատութեամբն՝ որով Քրիստոս զմեզ ազատեցոյց. (Գաղ. ՟Դ. 31։)


Ազատորդի, դւոյ

See full entry →

s.

free-born, son of a noble, nobleman.

NBHL (1)

Գունդ կազմէր ի հայոց մեծաց՝ զազատ եւ զազատորդի։ Զազատս եւ զազատորդիս փութով առ մեզ հասուսջի՛ք կապանօք. (Եղիշ. ՟Ա։ Արծր. ՟Գ. 1։)


Ազատորեար, երոյ

See full entry →

s. pl.

the nobility, the peers.


Ազատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.

NBHL (4)

Ի կամս ազատութեան մերոյ գործեցաք զանարժանս։ Ցաւովք՝ որ ոչ ի կամս մերոյ ազատութեան է. (Եղիշ. ՟Ե. ՟Ը։)

Ազատեսցին ի ծառայութենէ մեղացն այնու ազատութեամբն, որ ի վեր է քան զամենայն ազատութիւնս. (Ագաթ.։)

Ազատեսցին ի ծառայութենէ ապականութեան յազատութիւն փառաց Որդւոյն Աստուծոյ։ Ազատութեամբն՝ որով Քրիստոս զմեզ ազատեցոյց։ Նոցա ազատութիւն խոստանան, եւ ինքեանք ապականութեանն ծառայք են. եւ այլն։

Քո վճիռն ազատութիւն է. (Նար. ՟Խ՟Գ։)


Ազատքեղ

See full entry →

s. bot.

parsley;
cf. Քեղակարոս.

NBHL (1)

πέτροσελινον, apium agreste Ուստի ԱԶԱՏՔԵՂՈՅ կամ ԱԶԱՏՔԵՂԻ ՍԵՐՄՆ։ Քեղակարոս. լախուր վայրենի՝ խոշոր յոյժ քան զընտանին. վայրի քէրէվիզ, դաշտի թարա. մաղտանոս։ Գաղիան։


Ազբախումբ

See full entry →

adj.

very close, serried.

NBHL (1)

Կոխել զամենայն անցաւորս, եւ թռչել անցանել ի վերայ ազբախումբ զօրութեանցս, որ աստէն առ մեօք պատաղիչքն. (Բուզ. ՟Դ. 5։)


Ազգաբան, ից

See full entry →

s.

genealogist.

NBHL (1)

Յեսովայ եւ դատաւորացն եւ հռութայ գիրքն, եւ թագաւորութեանցն չորեքին, եւ մնացորդացն ... են անսխալ ազգաբանքն արդարոցն ազգի. (Ղեւոնդ.։)


Ազգաբանեմ, եցի

See full entry →

va.

to draw or write a genealogy, to number ancestors.

NBHL (1)

Զորդի ի հօրէ ծննդաբանելով՝ ազգաբանիցեմք զբովանդակն։ Ազգաբանելով զնա յառաքինութեանց։ Նոյ եւ Յոբ ո՛չ ի հաւուց, այլ յառաքինութեանց ազգաբանեցան. (Խոր. ՟Ա. 1։ Փիլ. իմաստն.։ Երզն. մտթ.։)


Ազգաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

genealogy.

NBHL (1)

Աւետարանչացն ազգաբանութիւնն, կամ առաքելոցն վկայութիւնն։ Զփրկչին մերոյ Յիսուսի Քրիստոսի զըստ մարմնոյ ազգաբանութիւնն գրելով աւետարանիչն. (Աթան. ՟Դ։ Արծր. ՟Ա. 1։)


Ազգի՞՞՞ազգի

See full entry →

adj. adv.

many nations, many people;
various, different, manifold.

NBHL (2)

Ազգի ազգի իւղովք կամ անուշութեամբ. (Բ. Մնաց. ՟Ժ՟Զ. 14։ ՟Գ. Մակ. ՟Է. 11։)

Յազգի ազգի տրտմութեանց։ Յազգի ազգի վնասս. (Խոսր.։)


Ազգական, ի, աց

See full entry →

s. adj.

relation, kinsman or kinswoman;
մերձաւոր —, next of kin;
like, analogous.

NBHL (2)

Իւրաքանչիւր յազգական վաճառին. (Օրին. ՟Ժ՟Ը. 8։)

Ազգական (անուն) է, որ զազգ յայտնէ. ո՛րպէս, վրացի. (Թրակ. քեր.։)


Ազգականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

relationship, consanguinity, kin, cognation;
race, family;
likeness, analogy;
զօդք ազգականութեան, the ties of relationship.

NBHL (1)

Ել չորրորդ վիճակն որդւոցն Իսաքարու ըստ ազգականութեան իւրեանց։ Այս է ժառանգութիւն ցեղի որդւոցն Դանայ ըստ ազգականութեան իւրեանց. (Յես. ՟Ժ՟Բ։)


Ազգակից, կցի, կցաց

See full entry →

s. adj.

parent, compatriot;
national, of the same nation;
allied to, near, like, similar, analogous.

NBHL (4)

Զազգակիցս ինքեան մարդիկ վարէին ի գերութեան։ Առ մարդիկ առ քո բնութեամբ ազգակիցս. (Պիտ.։ Փիլ. բագն.։)

Ազգակից մարմնովն որ ի մէնջ՝ տեսեալ զաստուածութիւնն, յարգեսցուք։ Ազգակցաւ մարմնոյդ առելոյ ի մէնջ. (Ագաթ.։ Նար. ՟Ղ՟Ե։)

Ազգակից բարբառոյն (Յովհաննու) լուիցուք։ Զի ազգակիցք հաւատասցեն նովաւ. (Ոսկ. յհ.։)

Մարմնաւոր տեսլեամբ ի վերայ ազգակցին իւրոյ իջեալ։ Ազգակիցն քո՝ որդին։ Փչմամբ ազգակցին տպաւորեցաւ յառաքեալսն. (Յհ. իմ. պաւլիկ.։ Նար. ՟Լ՟Գ. ՟Լ՟Դ։)


Ազգակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

consanguinity;
affinity, alliance by marriage;
analogy, likeness, resemblance.

NBHL (5)

Քանզի ազգակցութիւնն մի է։ Առ մարմնական ազգակցութիւնս այսպիսի ախտակցութիւնս ունիմք։ Ոչ հեռի ի միմեանց գոլով ժամանակաւ եւ ազգակցութեամբ. (Մխ. դտ.։ Սարգ. յկ. ՟Է։ Ճառընտ.։)

Այն է հարազատ քումդ ազգակցութեան։ Անպարտակիրն ազգակցութեան երկնիչ վերստին. (Նար. ՟Հ՟Դ. եւ Նար. կուս.։)

Որ անկաւն՝ դարձեալ կանգնեցաւ, գալով բանին յազգակցութիւն հողեղինացս. (Համամ առակ.։)

Հասարակ է ի վերայ երկոցունց ազգակցութեանն իրաւունք. (Բրս. թղթ.։)

Ազգակցութիւն մարդկան ընդ վերնոց բնակութեանցն։ Եղբայրասէր կրօնաւոր ազգակցութիւն ունի առ Քրիստոս։ Լուսինն առ մեզ ունի ազգակցութիւն խոնարհութեամբն։ Ազգակցութիւն իմն առ նախկինսն համանգամայնքն ընդունին։ Խեցեաւն սրբէր զամանն խեցեղէն. ազգակցութեամբն զազգակիցն մխիթարէր։ (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նեղոս.։ Շ. բարձր.։ Անյաղթ համանգ.։ Իսիւք.։)


Ազգահամար, աց

See full entry →

s.

census;
enumeration;
— առնել, to make the census of a nation or people.

NBHL (1)

Ընդէ՞ր Յովսէփ մտանէ յազգահամարն ... Քանզի եւ անկաւ իսկ ոչ յազգահամարն կոյսն ... Արամբք գայր յառաջ ազգահամարն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)


Ազգահատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

extinction of a nation, race.


Ազգապետ, աց

See full entry →

s.

chief, governor of a nation or family.

NBHL (1)

Իշխան եւ առաջնորդ ազգի. հրամանատար ժողովրդոց, ցեղապետ, եւ կուսակալ. ազգի գլուխ, կառավար.