to cry, to make a loud noise, to halloo, to shout;
to scold;
to make an exclamation.
Աղաղակեաց ժողովուրդն, եւ հարին քահանայքն զփողսն։ Այլազգիքն աղաղակեցին, եւ ընթացան ընդդէմ նորա։ Աղաղակեցի առ Աստուած բարձրեալ։ Աղաղակեսցուք առ Աստուած փրկիչ մեր։ Սաղմոսիւք աղաղակեսցուք առ նա։ Աղաղակեցէ՛ք առ Տէր ամենայն երկիր։ Առ փայտն աղաղակէ։ Աղաղակեսցեն ի վերայ քո։ Աղաղակեսցէ ամենայն ժողովուրդն, եւ յաղաղակելն նոցա կործանեսցին ինքնին պարիսպք։ Աղաղակեաց ամենայն Իսրայէլ մեծաձայն։ Ի ձայն բարձր աղաղակել։ Աղաղակեաց յականջս իմ մեծաձայն։ Աղաղակեաց Մովսէս առ Տէր։ Աղաղակեցի ի ձայն բարձր։ Մեծաբարբառ աղաղակեցի։ Որ աղաղակեն առ նա ի տուէ եւ ի գիշերի։ Գոչեա՛ եւ աղաղակեա՛։ Ամբոխն աղաղակէր, թէ Աստուծոյ բարբառ է։ Վասն որո՞յ յանցման այնպէս աղաղակէին զնմանէ։ Աղաղակեաց ի ձայն մեծ առ հրեշտակն. եւ այլն։
Աղաղակեցին բերկրալիր բարբառով։ Անձայն աղաղակեն։ Սոյն գիր իմովս ձայնիւ իբրեւ զիս ընդ իմ աղաղակեսցէ. (Նար.։)
հյց. խնդրով.
Որում աղաղակեն ողորմագին ձայնիւ զվերջին գերեզմանական ձայնն. (Արշ.։)
to grind;
to pound, to reduce to powder.
Ա՛ռ դու քեզ խունկս անուշունս, եւ աղայցես ի նմանէ մանր։ Խնկով հանդերձանաց մանր աղացելով. (Ել. ՟Լ. 34. 36։ Ղեւտ. ՟Ժ՟Զ. 12։)
Աղացեալ աղ ցանեցին ի վերայ վիրաւորեալ մարմնոյն. (Հ. կիլիկ.։)
Ուղտն որոճայ զկերակուրն՝ ի վերստին աղալով եւ ծասկելով. (Փիլ. լին.։)
to destroy, to throw down, to overthrow, to ruin.
ԱՂԱՄԱՍՈՒԿ ԱԾԵԼ. Աղամող առնել. այլայլել. խառնակել. շփոթել. յեղաշրջել. տակնուվրայ ընել, խառնափնդորել. գարմագրըշ՝ աշթիւսթ էթմէք.
Ապա եթէ զամօթն ի սկզբանն իբրեւ զգլխադիր գլխոյն մերկանայցէ, զբնաւն եղծանէ, յամենայնի վերայ աղամասուկ ածիցէ. (Ոսկ. եփես. ՟Ի։)
to stray, to dissipate.
Աղամողիս ի բանս քո, եւ յայլմէ առ այլ վազեալ անցանես տարապարտ մտածութիւնս. անխտիր հայի ի կրկին նշանակութիւնս, իբր տատանիլ։ (Յհ. իմ. երեւ.)
inventor of a sect.
Իբրեւ յաղանդագործ եւ ի վնասակար դիւաց փախչիցին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)
chief of a sect, heresiarch.
Զաղանդագլուխն հրով այրեայ. (Ուռհ. ՟Ճ՟Կ՟Ա։)
chief of a sect, heresiarch.
Պետ աղանդոյ. դենպետ. հերեսիովտապետ։ Յորմէ՝
to seduce, to deceive, to lead into error, to teach a false doctrine.
Շրջաբերական թղթովք աղանդէր զտիեզերս. (Կանոն.։)
dessert.
Ազնիւ համադամք յետ սովորական կերակրոց. չէրէզ. նէֆայիս.
Եւ ի ժամ աղանդեր մատուցանելոյ եդին առաջի նորա միրգ, խնձոր եւ վարունգ եւ ամիճ, զի կերիցէ. (Բուզ. ՟Ե. 7։)
formule of a sect;
amulet, phylactery;
heresy.
to brown, to roast, to broil, to toast.
supplication, prayer, orison, entreaty, humble request;
— or նամակ աղաչանաց, petition.
ἁξίωμα preccatio, preces Խնդրուած. աղերս. աղօթք, պաղատանք, մաղթանք. եալվար, տիլէք, նիյազ.
to supplicate, to pray, to conjure.
Արհամարհեցաք, յորժամ աղաչէրն զմեզ։ Աղաչեցի զՏէր Աստուած։ Աղաչեցէ՛ք առ Տէր Աստուած ձեր։ Զերեսս Տեառն չէր աղաչեալ։ Աղաչեա՛ զերեսս Տեառն Աստուծոյ քո։ Աղաչեաց այրն Աստուծոյ առաջի Տեառն։ Ժողովրդովքն հանդերձ աղաչէին զԱստուած։ Աղաչեմ զձեզ՝ յիշել ձեզ զերախտիսն։ Աղաչեսցէ զքեզ եղբայր քո։ Աղաչեաց զերեսս արքային Մովաբայ։ Անկեալ աղաչէիք զկուռսն ձեր։ Աղաչէ, եւ ոչ ամաչէ։ Վասն կենաց զմեռեալն աղաչէ։ Մո՛ւտ, եւ աղաչեա՛ զարքայ։ Մի՛ աղաչեր վասն դոցա։ Աղաչել սկսան նոքա զնա, զի դաշինս արասցէ։ Աղաչէին ձեռն տալ նոցա։ Յաղաչել քում առ նա՝ լուիցէ քեզ։ Յաղաչել իւրում առ Տէր՝ ընդունելի եղիցի նմա։ Աղաչել ի խաղաղութիւն, եւ այլն։
Զհանգուցչին զերեսս աղաչեմ։ Զորոյ զկերպարանս եւ զյիշատակս անուանցն աղաչել՝ Աստուած իսկ վարդապետեաց։ Առ Ահարոն ոչ գոյր աղաչել։ Աղաչեաց Մովսէս առաջի Տեառն Աստուծոյ. (Նար.։)
Սրբովք աղաչեցեալ զԱստուած՝ օգնականութիւն գտանէր. (Եզնիկ.։)
Զսոյն եւ ի Պօղոսէ աղաչիմք՝ գթութեամբն Աստուծոյ պաղատեալ. ոճ է յն. այս ինքն զսոյն աղաչէ մեզ Պօղոս, կամ վասն սորին աղաչէ զմեզ։ (Խոսր.)
Աղերսել. պաղատիլ. մաղթել. աղօթել. աղաչանս մատուցանել. եալվարմագ. նիյազ՝ տուա էթմէք. δέομαι, ἰκετεύω, παρακαλέω, ἁξιόω, εὕχομαι rogo, peto, deprecor, oro
cf. Աղաչանք.
Երկրորդ ձայն զխմբական աղաչողութիւն ունի. երրորդ ձայն զիգական աղաչողութիւնսն. (Մովս. քերթ. եկեղ.։)
brine;
flagitious, wicked.
Դուքսն ասէ, ո՛վ աղաջուր դու։ Ասա՛ ինձ ո՛վ աղաջուր դու։ Չարիմաց հոգւով, եւ աղաջուր բարուք. (ՃՃ.։)
Զի՞նչ խօսիս ո՛վ աղաջուրդ, եւ ամենեւին աղաջուրդ։ Զոր բազում աղաջուրք ի փիլիսոփայիցն ասեն որ ծաղրն եղեն եւ ծանակ կան. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. ես.։)
destruction, devastation, ruin;
disparagement, defamation.
Զքաղաքն կործանեցին, եւ աղարտ վարեցին. (Դատ. ՟Թ. 45։)
Յերեւեալ մեր բարի՝ ի հակառակացն սիրեաց աղարտ վարել ձեռանէ. (Պիտ.։)
որ եւ ԱՂԱՐՏՈՒԹԻՒՆ. Ընդ վայր հարումն (որպէս զանպիտան արտ աղի, կամ որպէս աղաջուր) թշնամանք. նախատինք. անարգանք. եպերանք.
Չարագոյն թուելով առաւել քան թշնամանօք լի, եւ աղարտանս անձինս. (Պիտ.։)
to besprinkle with salt;
to spoil, to desolate;
to cast a stain upon, to wound the reputation of, to slander, to calumniate.
Ո՞վ ոք ոչ զիմս աղարտեսցէ յանդգնութիւն. (Նանայ.։)
Որքան ինչ անտեղի են եւ աղարտեալ։ Նշանակօք աղարտելովք. (Դիոն. երկն.։ Նար. ՟Ե։)
Եւ աղաւաղել. վնասել. անպիտանացուցանել. ի բաց ընկենուլ. եղծանել. խանգարել. նկուն առնել. աւրել, փճացընել, վար ձգել. պօզմագ. Βλάπτω, έϰβάλλω. Officio, deludo, abjicio.
Ընդ վայր հարկանել (որպէս զանպիտան արտ աղի). յոչինչ կամ պիղծ եւ անհարազատ համարել. առ ոտն հարկանել. թշնամանել. բամբասել. անարգել. անգոսնել. ἑξουδενέω, ἑπισκόπτω, διαβάλλω, καταβάλλω, κακίζω, νοθεύω, βδελύσσομαι probro do, nihili facio, contemno, vitupero, objurgo վար զարնել, ոտքի տակ առնել, քամահրել. խօրլամագ.
spoiled, vitiated, corrupted, adulterated, tainted, impaired;
disordered, discomposed.
Աղամող եւ աղարտեալ. այլայլեալ. խանգարեալ. աղկաղկ. տկար. փուտ. խարխուլ. աւրած, անպիտան, փտտած, վատուժ. գուվվեթսիզ. զապուն. σαθρός imbecillus, imbecillis
to spoil, to corrupt, to adulterate, to taint, to impair, to disorder, to discompose, to vitiate.
Ոչ երբէք աղաւաղեալ յանկեալ լինի փութո՛վ եկելոցն բազմութիւն. (Նիւս. թէոդոր.։)
like a dove, in the form of a dove.
Երեւեալ ի կերպարանս աղաւնոյ. աղաւնոյ նման. աղաւնիի նման, աղաւնիի տեսքով.
Աղաւնակերպ իջմամբ կամ երեւմամբ։ Գգուես սիրով աղաւնակերպ. (Շար.։)
Հոգին Սուրբ աղաւնակերպ իջանէ։ Շնորհք Հոգւոյն Սրբոյ աղաւնակերպ ի վերայ գլխոյ նորա հանգուցեալ. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)
to go to stool, to dung;
to dung, to manure.
Աղբ արկանել ի գետին վասն պարարտացուցանելոյ. կիւպրէլէմէք, ֆըշգըլէմէք.
Բազում եւ յոլով անգամ պարտ է աղբել զվատ գետինն, եւ ոչ մէկ հետ. զի թէ հետուհետ չաղբի, նա՛ պա՛ղ լինի. (Վստկ. ՟Լ՟Դ։)
spring of water, source, fountain.
Ո դարձոյց զվէմն ի վտակս ջուրց, եւ զապառաժն յաղբերակունս։ Ընդ աղբերակունս ածցէ զնոսա. (Սղ. ՟Ճ՟Ժ՟Գ. 8։ Ես. ՟Խ՟Թ. 10։)
Զերկիրս գետովք եւ աղբերակամբք վայելչացոյց. (Սարգ.։)
flowing like a fountain, fluent, streaming;
copious, abundant.
Մորենի անկէզ, եւ վէմ աղբիւրահոս. (Շ. գանձ.։)
to flow as a fountain, to stream;
to abound.
Ի կարծր վիմէն աղբերանա՛յր յանապատն կամաւն Աստուծոյ. (Դամասկ.։)
Յորմէ եւ կեանքն աղբերացեալ. (Շ. վիպ.։)
to make to flow as a fountain, to make to flow or gush out;
to pour forth abundantly.
Աղբերացոյց մեզ զանապական եւ զսուրբ վտակս կողից իւրոց։ Զվէմն եհար եւ աղբերացոյց փայտն. (Դամասկ.։)
excrement, dung;
muck, manure;
filth;
place for the reception of all filth.
Նստէր յաղբիւս (կամ յաղբեւս) արտաքոյ քաղաքին. (Յովբ. ՟Բ. 8։)
Յիրաւի նստաւ Յովբ ի վերայ աղբեւացն, զի աղբեւքն վաղվաղակի երթիցեն առ աղբեւսն, զի մարմինն աղբեւք իսկ էին. (Իսիւք.։)
Ստրուկ արդարեւ որովայնի լինելով՝ զաղբիս (կամ զաղբիսս կամ զաղբիւսս) մեծացուցանէր. (Խոր. ՟Բ. 21։)
ԱՂԲԵՒՔ որ եւ ԱՂԲԻՒՍՔ, եւ ԱՂԲԻՍ կամ ԱՂԲԵՒՍ. κοπρία sterquilinium, fimetum, stercus Աղբկուտոց. կոյտ աղբոյ, կամ կուտոց յաւելուածոց տանց. տեղի հաւաքման իրաց՝ որք աւել ածելով ի դուրս ձգին. աղտեղութիւնք. մոխրոց. չէօփլիւք, չիրքէֆ, կիւպրելիք. սիւփրիւնտիլիք. քիւլլիւք.
sweepings, filth;
cf. Աղբեւք.
Իբր զքրթաքաղս յաղբիւսաց։ Ժողովեալ յաղբիւսաց եւ ի փողոցաց զանկեալ հնոտիսն. (Ուռպ. ՟Կ՟Ը։ Վրք. հց. ՟Է։)
cf. Աղբերանամ.
ԱՂԲԻՒՐԱՆԱՄ որ եւ գրի ԱՂԲԻՒՐԱՆԱԼ, ԱՂԲԵՐԱՆԱԼ. Բղխել եւ յորդել իբրեւ զաղբիւր. աղբիւրի պէս առատ վազել. ճարի օլմագ. ճէրեան էթմէք.
Ի միոյ խոցուածէ տիգին՝ ի ներքոյ ջուր աղբիւրանայր, եւ ի վերոյ արիւն. (Ոսկիփոր.։)
Որ յստակ խորհրդով աղբիւրանան ի բարեգործութիւնս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ը։)
Աղբիւրացաւ ի մեզ ի սուրբ մարմնոյն զանազան վտակք Հոգւոյն շնորհաց. (Լմբ. սղ.։)
slovenly, dirty, filthy, nasty.
առաւել ռմկ. Շաղախեալ աղբով կամ աղտեղութեամբ. աղտեղի. փիծ. աղտոտ. քիրլի. փիս.
Թէ աղբոտ է ինչ, վնաս է. (Ոսկիփոր.։)
salted, brackish, pungent, sharp.
Զաղեհամ աղբն մի՛ արկաներ ի գետին, զի չէ՛ բարւոք։ Մեծ կորեկն զաղեհամ վայրքն սիրէ։ Աղեհամ կամ բորբոսահամ գինի. (Վստկ.։)
quiver.
Պատանի մի հեծեալ ի ձի, սուսեր ընդ մէջ, թուր զգօտւոյ, աղեղնակապարճ զմիջովն, վարսակալ եդեալ ի գլուխ իւր, եւ օդիկ արկեալ զուսովք իւր. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
Կապարճ աղեղան, որ լինի եւ անօթ նետից. պատկանդարան ի դնել զաղեղն. գըրպան. նիյմլէկ. թէրքեշ. Բայց թուի նշանակել եւ զզարդ ինչ զինուորական որպէս վառ ծոպաւոր կամ դրօշ կամ դրօշակ կախեալ ի վերնակողմն նիզակի. որպէս յն. φάρος pallium, palla.
archer;
Sagittarius.
τοξότης, τοξεύων, ἑκτείνων sagittarius, jaculator Որ գիտէ վարել եւ լարել զաղեղն. նետաձիգ. նետող. պատերազմական, եւ որսորդ. աղեղ բանեցնօղ, նետ ձգօղ. օգճի, քէմանքէշ. թիրէնտազ. գավվաս.
Աճեաց, եւ եղեւ աղեղնաւոր։ Գտին զնա աղեղնաւորք աղեղամբք։ Յուսացան ի կորովս աղեղնաւորացն եւ պարսաւորացն։ Նետաձիգ եղեն աղեղնաւորքն ի ծառայս քո ի վերուստ ի պարսպէ անտի։ Հարին աղեղնաւորքն զարքայ Յովսիաս։ Նետօղք եւ աղեղնաւորք մտանիցեն անդր։ Պատուէ՛ր տուք ամենայն աղեղնաւորաց. եւ այլն։
Աղեղնաւորք կորովեաց, եւ տիգաւորք նիզակաց։ Սրիկայս պատրաստէր աղեղնաւորս. (Յհ. կթ.։)
Վիրաւորեալ սիրով եմ ես. սէր է Որդի Աստուծոյ, աղեղնաւոր է Հայր, եւ զՄիածին իւր իբրեւ զնետ առաքեաց ի մարդկային բնութիւնս. (Նիւս. երգ.։)
Մին յերկոտասան կենդանակերպից, ընդ որ անցանէ արեգակն ի ՟Ի՟Ա օրէ նոյեմբ. մինչեւ ի ՟Ի՟Ա դեկտ. քըման, պիւրճի գավիս.
Զաղեղնաւորէն ասեն (սուտ գուշակք), թէ որ ի նմա ծնանի՝ կորովի եւ ահարկու մօտաւորաց եւ բացէից լինի. (Շիր.։)
archery.
Հմտութիւն քաջ արհեստի աղեղնաւորութեան. հրահանգք ճարտար նետաձգութեան. քեմանքէշլիք. Յայս անուն կոչեցաւ եւ ողբն Դաւթի ի վերայ Սաւուղայ եւ Յովնաթանու քաջ աղեղնաւորաց.
Զարտեմիս ասեն որսոյ եւ աղեղնաւորութեան վերատեսուչ գոլ. (Նոննոս.։)
Փորձք կորովակի աղեղնաւորութեամբ։ Ունելով զաղեղնաւորութեանցն (այս ինքն զաղեղանց) եւ զնիզակաց եւ զսուսերացն եւ զտիգացն պատրաստութիւն. (Պիտ.։)
Աղեղնաւորութիւնք՝ վատասրտացն եւ անարեաց առանձինն նահատակութիւն է. (Փիլ. լին.։)
cf. Յաղեմ.
Հողմով հիւսիսոյ փչելով ի գէջ ամպ, եւ աղեալ՝ առնէ կարկուտ. ընթերցի՛ր կամ իմա՛, պաղեալ, եւ պնդեալ իբրեւ զաղ։ (Վրդն. սղ. ՟Ճ՟Խ՟Ը.)
cf. Աղէտակոծ.
Աղետաւոր. գորովական.
Աղետական սիրով փութայր ածել զնա ի կամս իւր. (ՃՃ.։)
cf. Աղէտական.
Սկսանի ասել այսպիսի ինչ տաղս գորովալի, եւ երգս աղետակոծս. (Պտմ. աղեքս.։)
Աւա՛ղ անզերծ եւ վտանգալի աղետակոծ տարակուսանացս. (Կեչառ.։)
suppliant;
flattering, adulator.
παράσιτος, κόλαξ parasitus, adulator Քաղցրաբան. մարգելոյզ. շողոմարար մեծատանց առ ի վայելել ի սեղանոյ նոցա. խօշամէտ, միւֆիխօր.
supplication, entreaty, instance.
cf. Աղերսալից.
Պաղատանս աղերսալից անդր առ Աստուած մատուցանէին։ Մեղմով եւ աղերսալից բարբառով ասէր ցյանցուցեալն. (Յհ. կթ.։ Եզնիկ.։)
full of supplication, suppliant.
Պաղատանս աղերսալից անդր առ Աստուած մատուցանէին։ Մեղմով եւ աղերսալից բարբառով ասէր ցյանցուցեալն. (Յհ. կթ.։ Եզնիկ.։)
to supplicate, to implore, to entreat, to petition.
Ընդ նմին վասն նորին աղերսել առ քեզ։ Զատեանն դատաւորին թողեալ՝ խառնակրօնիցն աղերսեմ. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Հ՟Ա։)
Որպէս աղերսաբանել. ջատագովել. ի չքմեղս լինել. ἁπολογούμαι excuso. բւզիւր տիլէմէք.
Աղերս մատուցանել. աղաչել. մաղթել. պաղատիլ. եալվարմագ. րիճա նիյազ էթմէք. ἰκετεύω, δέομαι supplico, rogo
distaff.
ԱՂԷԿԱՏ կամ ԱՂԵԿԱՏ. գրի եւ ԱՂԷԿԱՆԴ. ἅτρακτος, ἡλακάτη fusus, colus որ եւ Մարմնենի. մանելիք, ձողաձեւ գործի կամ մեքենայ մանելոյ՝ հանդերձ գլխով, յոր պատատի վուշն կամ այծեայն մանելի. րոք. եօրէքէ. (տե՛ս եւ ԻԼ, իլոյ. ԻԼԻԿ)
pitiable;
afflicted with grief.
Զի մի՛ աղէկէզ բժշկութեամբս վասն ի խոր հարմանս զդեզ բանիս՝ երեւեցայց թշնամի. (Լմբ. պտրգ.։)
Ոյր աղիք կիզանին ի գթոյ. եորովագութ.
Էր նա եւ ողորմած եւ աղէկէզ ի վերայ քրիստոնէից. (Պտմ. վր.։)
pitiable, that excites compassion.
Որ ինչ լինի կոտորմամբ աղեաց. աղէխարշ. գորովական. աղէխարշեալ. սիրտը կտրտօղ կամ կտրտած.
Առաջի դնելով նմա զեղուկ աւազումն այրութեան իւրոյ՝ յայտ ածէր զաղէկոտոր խնամսն։ Ոչ յիշեցան նոցա աղէկոտոր խնամք ծնողականաց. (Յհ. կթ.։)
fatal, calamitous, bringing evil, disastrous, grievous, mournful;
full of misery, piteous, exciting pity.
Զաղէտաւոր եւ զողորմագին չարեացն չեմ բաւական ընդ գրով արկանել. (Լաստ. ՟Ժ՟Ը։)
prostitute, whore.
Առ որովք ղէէնա աղիճ նոցին բռնադատեալ զիւրոց դաշնաւորացն գուշակել՝ իւրովի զիւր լեզուն կտրեաց. (Եւս. քր.։)
miserable, pitiable, unfortunate, calamitous, grievous.
the employment, the art of making bricks.
cf. Աղիւսագործութիւն.
Ի խիստ ծառայութենէ եգիպտացւոցն, եւ յաղիւսարկ կտտանացն. (Նար. յովէդ.։)
cf. Աղիւսագործութիւն.
Մի՛ եւս յաւելուցուք տալ յարդ ժողովրդեանն յաղիւսարկութիւն. (Ել. ՟Ե. 7։)