that has, firings good news.
to give, to bring good news, to announce.
cf. Աւետաւորեմ.
good news, notification of good news;
երկիր աւետեաց, land of promise;
աւետիս տալ, cf. Աւետեմ;
տօն աւետեաց, Lady-day.
present given to one who brings good news.
ruined, destroyed, desolated;
ruin, destruction;
demolition, dismantling overthrow;
waste, damage;
havock, devastation, desolation;
յ— դառնալ՝ լինել՝ մատնիլ, to be ruined, to decay, to be desolate;
յ— դարձուցանել, յ— անմարդի դնել, to ruin, to destroy, to ravage, to desolate, to harass, to infest.
• (սեռ. ի) «քանդուած, աւերուած» ՍԳր. «աւերում, քանդում» Ղուկ. իա. 20. Եւս. քր. Ոսկ. ես. «աւերակ տեղ» Բուզ. դ. 58. ո-րից աւերած ՍԳր. Ագաթ. Ոսկ. ես. Բուղ. ա-ւերել «քանդել» ՍԳր. Բուզ. «ապականել, փճացնել» Սղ. ծթ. 2. Ագաթ. աւերակ ՍԳր. Ոսկ. ես. աւերուած Ոսկ. ես. անաւեր Կլի-մաք. քաղաքաւեր Եղիշ. խչ. Ճառընտ. վա-ղաւեր Ագաթ. երագաւեր Ագաթ. տնաւեր Լաստ.։
• = Պհլ. *avēr «աւերակ», որից յգ. avēran (հմմտ. պրս. [arabic word] abād «շէն» բառից յոգ-նաձև [arabic word] ābādan «շէն»), պազենդ. awi-rán «աւերեալ», պրս. [arabic word] vērān «աւեր, ա-ւերեալ» (Horn § 1087)։ Պարսկերէնից փո-խառեալ են քրդ. vīr. vīrane և թրք. vīran, verane «աւերեալ, աւեր. 2. աւերուած տեղ»։ -Հիւբշ. 112, 511։
• Ուռեր մեննես նախ ԳԴ՝ համեմատե-լով պրս. vīran «աւերակ» և [arabic word] āvār «փճացած, աւերակ» բառերի հետ։ Bros-set, JAs. Paris 1834, էջ 383 վրաց. იავარი իավարի «աւար» և պրս. [arabic word] yava, [arabic word] yava «կորուսեալ» բառերի հետ։ Spicgel, Huzw. Gram. 190. 191 ևն, Müller SWAW 38, 587, Սէր՝ ու-ռումն հնգետասանօրեայ Ա. 1861, թիւ 16, էջ 158 պրս. vēran «աւերաև»։ Bugge IF 1, 454 *աներ նախաձևից դնելով՝ իբր բնիկ հայ համեմատում է յն. έναίρω «սպանել, խողխողել, մի քա-ղաք աւերել»։ Հիւնք. պրս. avār «ա-ւեր»։ Karst, Յուշարձան 400 ասուր-arbútu «աւերել», irbu, urbatu «աւե-րում», էջ 402 սումեր. ari, arri «աւե-րակներ»։
• ԳՒՌ.-Ալշ. ավեր, Սլմ. ավերակ, Ախց. ա-վէրակ, Մշ. ավէրագ, Մկ. mվէրակ, Հր. լէ-վէր «աւեր, աւերուած», Ոզմ. Սլմ. Տփ. ա-վիր «աւերուած».-բայական ձևով՝ Երև. ա-վէ՛րէլ, Մշ. Սլմ. ավրել, Ալշ. Վն. ավիրել, Ջղ. յավիրել, Երև. ավի՛րէլ, Ռ. ավըրէլ, Մրղ. ավըերէլ, Ախց. Կր. Ննխ. Պլ. ավրէլ, Ասլ. ավրէ՝լ, Ակն. ավըրիլ, Հմշ. ավիրուշ, Մկ. Տիգ. mվրիլ, Ննխ. Սեբ. արվէլ, Խրբ. արվիլ, Զթ. ավյիլ, ավրիլ, Հճ. այվել (գործ են ած-ւում «եղծանել, փճացնել, գրածը կամ գծա-ծը ջնջել, դրամ մանրել, պասր լուծել, ապա-կանել զկոյս» նշանակութիւններով).-Շտ-ավեր «յոռի, գէշ, վատ»։-Նոր բառեր են ա-ւերակուիլ, աւերհոգ, աւերութիւն, աւերուկ, աւրշտկել, աւրուիլ, աւրուկ ևն։-Մրշ. ևս աւեր բառը նշանակում է «գէշ, վատ, լոռի»։
• ՓՈԽ-Buəge IF 5, 168-180, թրգմ. ՀԱ 1895, էջ 260 «չեմ համարձակիր, ասում է, հայերէնէ փոխառեալ դնել գոթ. aurahi «գե-րեզման» բառը»։
ruin, demolition, destruction, desolation.
ruined, desolated;
ruin, rubbish.
to ruin, to destroy, to demolish, to undo, to overthrow;
to ravage, to desolate, to break, to spoil.
cf. Աւերած.
cf. Աւերած.
lymph, humour, fluid substance, serosity, liquid.
• «մի բանից վազած հիւթը (ինչաես ծառի խէժ, տունկի հոյզ, մեռելի շարաւ, թա-րախ ևն)» Եւս. պտմ. 160. յետնաբար նաև Յհ. կթ. 301. Կանոն. Օրբ. Տօնակ. գրուած նաև աւիշկ Ոսկ. ա. տիմ. 112. աւիշտ Մամ. բըր. բ. տպ. էջ 54 աւիշք և աւիժք. նոր բառ է աւշային (օր. աւշային կազմութիւն)։
• ՆՀԲ թուի հանել վիժել բայից։-Հիւնք. օշարակ բառի հետ՝ պրս. էֆշիւրէ, էֆ-շար։ Թիրեաքեան, Արիահայ բռ. 92 պրս. [arabic word] afšak «ցօղ գիշերոյ»։
cf. Աւիշ.
cf. Աւիշ.
fury, transport, enthusiasm.
cf. Օշակ.
cf. Օշինդր.
to run away, to vanish, to drop off.
cf. Տրմուղ.
old woman.
cf. Օր;
bile;
dysentery.
• «սիւք, հեզաշունչ քամի». ունին ՆՀԲ, ՋԲ և ԱԲ՝ առանց վկայութեան։
• = Յն.αύρα «սիւք, բարակ քամի», άω «փչել» բայից։
• Ուղիղ մեկնեց ՆՀԲ։
cf. Ապշութիւն.
pulsation, palpitation, irregular beating of the heart.
cf. Բաբախիւն.
collection.
in the shape of idolatrous temples.
falconry.
wrestling.
that puts forth branches, ramous (tree), branchy.
stretching of the arms.
cf. Բազպան.
redundancy of words, verbosity, polylogy.
abundance of words.
cf. Բազմաբեղ.
much fertility.
very numerous;
that has many forces.
cf. Բազմաբիւր.
that flows abundantly.
eminence, height, pre-eminence, superiority.
increase, advantage.
very clean, very pure, spotless;
very holy.
in the shape of a beam.
to navigate with the waves.
very honourable, most reverend.
reverence.
that is consumed in the grave.
cf. Գերեզմանատեղի.
cf. Գերծանեմ.
to weep, to shed tears, to cry;
— դառնապէս, to weep bitterly, to shed bitter tears;
— վայրապար, զ— կեղծաւորիլ, to have tears at command;
— ի ծաղուէ, to cry with laughing;
— զմեղս իւր, to mourn for, or bewail one's sins;
— զոք or ի վերայ ուրուք, to weep, to bewail, to deplore some one;
cf. Լալիւն.
cf. Լամբիւրինթոս.
large, broad, ample, vast, spacious, extensive;
գետ ի — ծաւալեալ, a mighty mass of flowing water, an immense, or over flowing river;
բարձր եւ — հասակաւ, a tall and stout man, fleshy, corpulent.
cf. Լայնասփիւռ.
cf. Լայնասփիւռ.
cf. Լայնացուցանեմ.
to be widened, enlarged, extended;
— շրթամբք, to prate, to chatter, to blab, to croak;
— ամենայն անցաւորաց ճանապարհի, to abbandon, or prostitute one's elf to every passer by.
cf. Լարախաղացութիւն.
tears, weeping;
cf. Լալիւն.
liver;
— որթու, calf's -;
ցաւ լերդի, — complaint;
տապ, բորբոքումն լերդի, hepatite, inflammation of the liver.
legion;
— պատուոյ, legion of honour.
indigo;
գործատուն լեղաի, indigo manufactory.
cf. Լեռնաձեւ.
աղջիկ —, mountain-lass, mountain-maid;
— մանուկ, mountain-lad.
akin, related, consanguinous;
— արիւն, relationship, consanguinity, ties of blood.
cf. Խրոխտումն.
cf. Խնում.
cf. Խնում.
cf. Խօլ;
— ախտ, extravagant desire or inclination;
— երկիւղ, a panic;
— խնդութիւն, extravagant joy, sportiveness, wantonness;
— ցնորք, nocturnal phantoms or spectres.
eloquent;
cf. Խօսուն.
to speak, to talk, to discourse, to converse;
to confer, to treat, to negotiate;
to betroth, to affiance;
— լեզուս, or ի լեզուս, to speak many languages;
— — եզակի, to thee-thou;
— ուղիղ, to speak out, distinctly — ի սրտի, to think, to meditate, to ruminate;
— սպառնալեօք, to speak threateningly or sharply;
— զքաղաքականութենէ, to talk politics;
տալ — զանձնէ, to be talked of;
to get a bad name;
— զումեքէ ի մահ, to compass a person's death;
— չարութիւն, to speak ill of, to slander;
— հաւու, to crow;
նա խօսեսցի առ ի քէն, he shall be thy spokesman;
— ումեք զկին, to betroth, to promise or to give in marriage;
— իւր զկին, to espouse, to marry;
կոյս խօսեցեալ առն, a vergin espoused to a man;
խօսեցայց ինձ զքեզ, I will marry you;
cf. Ընդ վայր.
word;
speech, language, tongue;
discourse, sermon;
saying;
diction;
talk, conversation, chat;
word, promise;
report, news;
— ընդ Աստուծոյ, prayer;
— հաւու, cock-crowing;
խօսս արկանել՝ առնել, to speak, to talk;
խօսս առնել՝ դնել, to compose, to write;
ի խօսս գալ՝ մատչել, to begin to speak in one's turn;
to converse, to talk;
ի խօսս առնել, to cause to speak;
ի խօսս լինել՝ — կանաց or լեզուաց լինել, to be the public scorn, to become a bye-word;
կարճել զխօսս ուրուք, to interrupt a person, to break in upon;
—քո յայտ առնեն զգեզ, thy speech bewrayeth thee;
cf. Բան.
apex, head, top, summit, ridge, end, tip, point, extremity;
end, conclusion, heaping, over-measure;
—ք աշխարհի, the entire globe, the universe;
— լերանց, the top or summit of mountains;
— մատին, the tip of a finger;
— մեծութեան, the topmost height or pinnacle of greatness;
—է ի —, —աց ի —ս, right through, from one extremity to the other, from beginning to end;
from top to bottom, entirely;
ի —աց երկրի մինչեւ ի —ս երկնից, from the uttermost part of the earth to the uttermost part of heaven;
մինչեւ ի —ս երկրի, to the ends of the earth;
լինել ի —ս փառաց, to be at the highest pitch of glory;
ածել ի — կատարման, to bring to the acme of perfection.
to irradiate, to cause to shine;
to cause to germinate, or to sproutforth;
ծագեցից Դաւթի ծագումն արդարութեան, I will cause the Branch of righteousness to grow up unto David;
առաւօտն ծագեաց զլոյս իւր, the sun shone forth, day broke.
to dawn, to shine, to begin to appear, to rise;
to be born;
to take rise;
to emanate, to proceed from;
to sprout, to germinate, to pullulate;
to blossom;
to ensue, to result, to derive;
ի— առաւօտուն, at the peep or break of day, at daybreak;
ի— արեգական, at sunrise;
ծագեցաւ արեգակն, the sun appeared;
արդարքն ծագեսցեն իբրեւ զարեգակն, the righteous shall shine forth as the sun.
fold, plait;
wrinkle;
in folds, in plaits;
— առնուլ, to flow gently, to ripple, to undulate;
— ի — առնուլ, to flow loosely, to curl, to float, to wave.
to spend, to expend;
to eat, to use, to consume, to waste, to reduce to nothing, to exhaust;
to absorb;
to devour;
to corrode;
*to sell;
— զժամանակն, to waste, to throw away one's time;
— զինչս, to dissipate one's fortune;
զվաստակս —, to lose one's labor, to have one's labor for one's pains;
ի զուր զբանսն —, to speak to no purpose, to talk to the winds;
հրոյ —, ի հուր —, to consume by fire;
— առաւել քան զսովորականն, to exceed the ordinary expenditure.
to be covered, hidden, concealed;
to remain unknown;
— զմեղս ուրուք, to hide, to overlook or pardon anothers faults;
— զոք իւիք, to surpass, to excel.
hiding, concealment, secret;
cover, covering;
dress;
եր զխաւար ի —իւր, he made darkness his secret place;
— թաղման, shroud;
— անկողմոյ, counterpane;
— կահուց, cover;
— կառաց, hammer-cloth;
— ձիոց, horse-cloth;
housing;
— նաւուց, awning.
hole;
opening, aperture;
bored;
perforated;
— բանալ, to make or bore a hole;
խնուլ զ—, to stop up a gap;
ի — կարաս կրել ինչ, to draw water with bottomless buckets, to labour in vain.
to be bored or pierced;
ծակեցաւ պալարն, the abscess has broken.
flower;
small-pox;
beauty, youth, bloom;
flower, choice, best;
— գինւոյ, mother or floating lees of wine;
— պղնձոյ, verdigris;
արանց —, cf. Լօշ;
— գունոց, splendour, vivacity of colour;
ցոյցք ծաղկանց, — show;
նկարիչ ծաղկանց, — painter;
աման ծաղկի, — pot;
— մանր, floweret;
գեղեցիկ՝ հոտաւէտ՝ քաղցրահոտ՝ անհոտ՝ դեռափթիթ՝ գեղափթիթ՝ գեղափայլ՝ թարշամ՝ սիրուն՝ երփներանգ՝ կարմրագեղ՝ —, beautiful, sweet, fragrant, inodorous, fresh-blown, splendid, faded or withered, lovely, variegated, scarlet -;
ծաղկէ ի —, from — to -;
քաղցրաբոյր հոտ ծաղկանց, the sweet perfume of flowers;
ծածկել զերկիր ծաղկօք, to cover the earth with flowers;
ծաղկունս ոփռել, to strew with flowers;
փթթին, թարշամին ծաղկունք, the flowers are blooming;
— fading;
ի — մանկութեանն, in his earliest years;
ի ծաղկի լինել, to be about to blossom;
to be in the bloom of youth;
ի ծաղկի or ի — հասակին, in the prime of life;
in the — of manhood;
cf. Թօթափեմ.
culling or gathering flowers;
compiling;
extract;
abstract;
summary, anthology;
— առնել, to gather flowers, to cull;
to extract, to collect, to compile;
— երթալ մեղուաց, to rifle the flowers, to gather honey.
to blossom, to bloom, to flower, to put forth flowers, to be in flower;
to flourish, to prospere, to thrive;
to be pitted with small-pox;
— ալեաց, to become grizzled, to grow grey;
ծաղկեն տակաւ հերք նորա, my hair begins to grow grey.
cf. Ծաղկեմ;
սրտի բերկրեցելոյ երեսք ծաղկին, a merry heart makes a cheerful countenance;
ծաղկին ամենայն ազգք արուեստից, all the arts flourish.
extreme, utmost, in the highest degree;
— խոտորմունք, extremes, excess;
— իշխանութիւն, abuse of authority;
— զառածանել իւիք, to carry to excess, to abuse;
ի— խոտորմունս զառածանել, to proceed to extremities, to commit excesses;
— լինել ի սէր՝ յատելութիւն, to love, to hate to excess.
cf. Ծայրակտուր առնեմ.
shameful, contemptible, ridiculous, ignominious, infamous;
— or ծաղր եւ — առնել, to cover or load with ridicule, to subjct to contemptuous merriment;
— or ծաղր եւ — կալ, to be lost to all sense of shame.
heavy, weighty;
massive, voluminous, great;
difficult, bard, onerous, laborious;
disagreeable, troublesome, importunate;
grievous, serious, preponderating;
sluggish, tardy, dull;
hard (of hearing);
strong, rank;
grave;
— քուն, deep sleep;
— կերակուր, indigestible food;
— շունչ, bad breath;
— հարուած, violent blow;
— կին, woman with child;
ծանունս սխալել, to be greatly mistaken;
ծանունս լսել, to give no ear, to pretend not to hear;
— թուիլ, to take ill, to be displeased, angry, enraged;
մի ինչ — թուեսցի քեզ, do not take it ill, do not be displeased;
— է քեզ բանգ այդ, the thing is above your ability;
— է ինձ, that is a heavy sacrifice for me;
թողէք զ— օրինացն, yon have omitted the weightier matters of the law;
heavily;
grievously;
deeply;
vigorously;
seriously;
painfully.
morose, melancholy, sombre;
— տրտմութիւն, deep grief or sadness.
cf. Ծանրալեզու.
to weigh, to be heavy, to grow dull;
to increase, to grow heavier;
to grow worse, to become more grievous;
to be angry, enraged;
— աչաց, to be oppressed by sleep;
to become purblind, to lose one's sight;
— ականջաց, to become hard of hearing;
— կնոջ, to be with child;
— ումեք, to be a burden or a charge to, to molest;
ծանրացեալ ի հոգոց, loaded with anxieties;
careworn;
ծանրացեալ ալեօք, bowed down by the weight of years;
ծանրացեալ էր հասավաւ, he was very old;
ծանրասցի գործ նոցա, let more work be laid on them;
ծանրացաւ պատերազմն ի վերայ նորա, the battle went sore against him.
man-servant, domestic, waiter, boy, valet, footman;
slave;
vassal, dependent, subject;
ազնիւ, հաւատարիմ —, good, faithful servant;
վարձ —ի, wages, hire;
գրատ or նշամազգեստ —ի, livery;
— առնուլ, to hire or engage a servant;
արձակել զ—, to discharge or dismiss a servant;
ի բաց արձակել զամենայն զ—ս, to clear the house;
նորոգել զամենայն զ—ս, to engage new servants.
cf. Ծառայազուն.
servile, slavish;
զգենուլ զկերպ —, ի — խոնարհիլ պատկեր, to become man, to take the human form.
approving vociferously;
— դրուատիք՝ գովութիւնք, cheers, applause.
to strike, to beat;
to crush, to grind, to pound;
— զկուրծս, to beat the breast.
old, aged, stricken or advanced in years;
old man, elder;
—ք ժողովրդեան, քաղաքին, the senate, seniors, elders;
the ancients;
եթէ —ն էր ուժեղ, կամ մանուկն էր ուշեղ, if young folks had experience, and old ones strength;
if youth knew & old age could.