Definitions containing the research ք : 10000 Results

Թունեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Թունաւորեմ.

NBHL (1)

Դեղել թունիւք (իրօք կամ նմանութեամբ). ի չարն գրգռել.


Թուպ

See full entry →

adj.

thin, puny, ill-developed, half-grown (fruit).

NBHL (1)

Նախկին ընձիւղեալ պտուղքն սին եւ թուպ լինին. (Վահր. յայտն.։)


Թուր, թրոյ

See full entry →

s. zool. mus.

sabre;
sword;
հարուած թրոյ, sabre-cut, sword-cut;
— ի ձեռին, sword in hand;
յիւր ապարանսն — շողացուցանել, to boast one's prowess hiding at home;
sword-fish;
weaver's shuttle;
an Armenian note.

NBHL (3)

Եւ ինքն ունէր ընդ մէջ իւր թուր. (՟Բ. Թագ. ՟Ի՟Ա. 16։)

Այսու թրով սպանանեմ զքեզ. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Ոստայնանկն փայտեայ թրովն կնքէ զգործն, կամ կցէ ասէ զթելն. (Լծ. նար.։)


Թուրմ

See full entry →

s.

bath;
infusion;
ի — արկանել, դնել, to bathe, to infuse, to steep, to soak.

NBHL (1)

Գողտր եւ թուրմ. կակուղ կամ քաղցր։


Թուրջ

See full entry →

cf. Թուրմ.

NBHL (2)

Արմատ Թրջելոյ, այսինքն թանալոյ, որպէս Թրջումն. թրջոց.

Որպէս զգայռիւ ոք իւղս անոյշս ցանիցէ, եւ զթուրջ աղիւսով զբաղսամովնն ազնուականն. ընթերցի՛ր կամ շուրջ զաղիւսով, կամ զթուրծ աղիւսով. (զի յն. է լոկ, զաղիւսով)։


Թռալիր

See full entry →

adj.

whose cheeks are full, puffy, bloated.

NBHL (1)

Իսկ փողն (ասել՝) միթէ եղջի՞ւր ինչ գոչիցէ փքոցուռոյց լնդօք, թռալիր օդով, փողիցն այտմամբ. (Ագաթ.։)


Թռանիմ

See full entry →

vn.

cf. Թռչիմ.

NBHL (1)

Որպէս թռչունք եւ ճանճք թռանին. (Առակ. ՟Ի՟Զ. 2։)


Թռթռեմ, եցի

See full entry →

vn.

to flutter, to flap, to fly about.

NBHL (2)

Զնորափետուր ձագօքն միշտ թռթռելով. (Լաստ. ՟Ժ։)

Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)


Թռթռամ, ացայ, ացի

See full entry →

vn.

cf. Թռթռեմ.

NBHL (2)

Զնորափետուր ձագօքն միշտ թռթռելով. (Լաստ. ՟Ժ։)

Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)


Թռուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to cause to fly;
to elevate, to raise, to exalt the mind;
— զթեւս, to spread out the wings.

NBHL (4)

ἁναπτερόω pennis seu alis instruo, excito ἑκπετάζω, διαπετάζω distendo, expando Տալ թռչել, իրօք կամ նմանութեամբ. եւ Բանալ զթեւս որպէս թռուցեալ. սաւառնիլ. թռցընել, թեւերը բանալ. կր. թռչիլ.

Եթէ կենդանի իցեմք, եւ եթէ մեռեալք, նովաւ հանդերձ թռուցանէ զմեզ. (Եփր. ՟ա. թես.։)

Եւ էր քերոբէիցն թռուցեալ զթեւս իւրեանց ի վերայ տապանակին. (՟Բ. Մնաց. ՟Ե. 8։ եւ ՟Գ. Թագ. ՟Ը. 7։)

Արագ արագ թռուսջի՛ր. այսինքն թռանիջիր. (Ես. ՟Ժ՟Դ. 3։)


Թռչան

See full entry →

s.

flight;
ի թռչանի, in flight, in flying.

NBHL (2)

Թռչումն. թռիչք. փէրվազ.

Անդէն ի թռչանի անդ անցանեն զմիմեամբք։ Յառաջել քան զընկերն ի թռչանի։ Եւ ի թռչանի կուտ ջամբէ ձագուցն. (Վեցօր. ՟Ը։)


Թռչիմ, եայ

See full entry →

vn.

to fly, to take flight, to soar;
— ի մտաց, to escape one's memory, to go out of one's mind, to be forgotten;
— բանին , to divulge immediately, to make public.

NBHL (4)

πέτομαι, πέταμαι , διαπέτομαι եւ այլն. volo, avolo, evolo, volito. Ասի եւ ԹՌԱՆԻԼ, ԹՌՆՈՒԼ. Թռիչս առնուլ. սլանալ թեւաւորաց. վերաթեւել. թեւապարել. սաւառնիլ. սրանալ. խոյանալ. նմանութեամբ՝ Երագ ընթանալ՝ սահելով յօդս, ի ջուրս, եւ այլն. արաբ. թայլըռ. թ. թէյռան էթմէք. սալմաք.

Ձագք արծուեաց ի բարձունս թռչին. (Յոբ. ՟Ե. 7։)

Ել ի քրովբէս, եւ թռեաւ. (Սղ. ՟Ժ՟Է. 12։)

Թռիցեն նաւք այլազգեաց։ Ո՞վ են սոքա, որ իբրեւ զամպս թռուցեալ են. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 14։ ՟Կ. 8։)


Թռչումն, ման

See full entry →

s.

the flight, the flying.

NBHL (2)

Թէ ոչ թագաւորն նոցա թռչման առաջնորդեսցէ։ Եթէ ի թռչման աղերսանքն կասեսցին, ողորմութեանն զօրութիւն զնա թեթեւացուսցէ. (Բրս. գորդ. եւ Բրս. ողորմ.։)

Վարագոյրն ի թռչմանէն ի մէջ ածեալ է. այսինքն ըստ յն. բէ՛դասմա ծագէ ի բէ՛դամէ, որ է թռչել. (Փիլ. ել. ՟Դ. 96։)


Թրթռեմ, եցի

See full entry →

vn.

to vibrate;
to shudder;
to tremble.

NBHL (2)

Զնորափետուր ձագօքն միշտ թռթռելով. (Լաստ. ՟Ժ։)

Կաքաւն զանձն իւր առաջի դնէ որսորդաց, թրթռէ երթայ, ոչ ունել տայ որսորդացն. (զձագս իւր). (Սեբեր. ՟Ժ։)


Թրթրակ

See full entry →

s.

good speaking, flattering, fawning, deceitful.

NBHL (2)

Որ ստէպ թռթռայ. դիւրադարձ. ճարտար, պատիր. սուտակասպաս. քաղցրաբան.

Ճարտարութեամբ եւ թրթրակ լեզուի խաբէութեամբն գորովեն զմեզ. (Կոչ. ՟Դ.) յն. բարելեզուութեամբ, կամ քաղցրաբանութեամբ εὑγλωττία suaviloquentia, facundia։


Թրծեմ, եցի

See full entry →

va.

to bake or burn (bricks or earthen vessels).

NBHL (1)

Եկա՛յք արկցուք աղիւս, եւ թրծեսցուք զայն հրով. (Ծն. ՟Ժ՟Ա. 3։)


Թրծոց

See full entry →

s.

brick-kiln.

NBHL (1)

Տքնութիւն նորա՝ մաքրել զթըրծոց. (Սիր. ՟Լ՟Ը. 34։)


Թրծումն, ման

See full entry →

s.

burning, baking.

NBHL (1)

Թէ կարծիք բեկման ի թրծմանէ իցէ. (Մխ. դտ.։)


Թրծուն

See full entry →

adj.

burnt, baked.

NBHL (1)

Պարիսպք Բաբեղոնի ի թրծուն աղիւսոյ եւ ի նաւթոյ կազմեցան. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Թրմեմ, եցի

See full entry →

va. chem.

to wet, to soak, to steep;
to knead or mix with water;
to dilute.

NBHL (1)

Եբեր առաջի նորա թրմեալ հաց, եւ մատոյց նմա։ Թրմեաց արմաւենի. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ. եւ ՟Ի՟Զ։)


Թրջած

See full entry →

adj. s.

bathed, wetted, moistened;
cf. Թուրջ.

NBHL (1)

Մանիքեցիքն, որ ի թրջած յարդիցն զտրտմութիւն պահոցն կեղծաւորին. (Կոչ. ՟Զ. յն. յարդիցն ջրովք։)


Թրջեմ, եցի

See full entry →

va.

to bathe, to wet, to moisten;
to drench, to soak;
to macerate.

NBHL (5)

Յամպոցն անձրեւք ի վերայ, եւ կամ առուոցն ի վերայ հոսման թրջիցէ զայն, որ ընդ նովաւն կան. (Նիւս. կազմ.։)

Թրջել զարմաւենին։ Թրջեսցես պաքսիմատս։ Թրջեցից եւ ես ինձ տերեւս հիւսելոյ։ Թրջեսցե՛ս եւ դու. (Վրք. հց. ՟Ե. եւ ՟Ը։)

Թրջել զնա ի վերոյ եւ ի ներքոյ. (Վրդն. օրին.։)

Զանապակն ըմպելով՝ թմբրեալք եւ թրջեալք եւ զըմբրեալք. ( գինովութեան կամ գինիի մէջ թաթղուած) (Փիլ. տեսական.։)

Չամաչե՞ս չթրջի՞ս այնպիսի իրօք հպարտանալ. ամօթով թաթղուիլ կամ քրտնիլ. յն. լոկ, ամաչել. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Է։)


Թօթափումն, ման

See full entry →

s.

quake, shock;
— սրտի, palpitation;
— ական, wink of the eye.

NBHL (1)

Արագ քան զական թօթափումն. (Երզն. մտթ.։)


Թօն, ից

See full entry →

s.

humidity, wet;
rainy weather, rain;
shower.

NBHL (2)

Վասն բազում եւ անչափ թօնից անձրեւաց։ Խորշակաց, կամ թօնից, կամ հիւանդութեանց։ Խորշակս եւ թօնս. (Փիլ. իմաստն.։ եւ Փիլ. քհ. ՟Ե։)

Ծաղիկքն ծառոց ի թօնից եւ ի հողմոց վնասին. (Բրսղ. մրկ.։)


Թօնուտ

See full entry →

adj.

wet, showery, stormy.

NBHL (1)

Անձրեւուտ. խոնաւուտ. խիստ թաց. նէմնաք.


Խաղողենի, նւոյ

See full entry →

s. bot.

vine.

NBHL (1)

Տայ զհովութիւն քափուրի, որ ի հնդիկս ի մէջ խաղողենւոյ հանեն. (Ոսկիփոր.։)


Խաղողեփեաց

See full entry →

s. zool.

staphylinus;
cricket.

NBHL (2)

ԽԱՂՈՂԵՓԵԱՑ κολεόπτερος cujus prunae involucro crustaceo velut vagina quadam includuntur. որ է ՊԱՏԵՆԱԹԵՒ. Մակդիր պատենաւոր ՃՃեաց թռուցելոց, որք կամ յաւուրս եփելոյ խաղողոյն ի վեր երեւն, կամ գունով նման են հասուն խաղողոյ.

Զկէսն հերձաթեւս անուանեցին, այսինքն զարծուիս ... եւ զկէսն պատենաթեւս, այսինքն խաղողեփեացս, եւ բզէզս. եւ որ սոցին նման են. (Վեցօր. ՟Ը։)


Խաղողիկ

See full entry →

s. anat.

currants, small grapes;
gooseberry;
night-shade, bane-wort, morel;
uvula.


Խաղտալեզու

See full entry →

adj.

guttural, rough, harsh, hard, unpleasing, grating to the ear (language).

NBHL (2)

Թանձրաբարբառ՝ որպէս զքաղդեացիս կամ զբարբարոսս.

Զձկնորսն մարդկա առնել որսորդ, եւ զխաղտալեզու քաղդեացին հրեղէն լեզու յարդարել. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)


Խամութիւն, ութեան

See full entry →

s.

ignorance, want of skill, or practice.

NBHL (3)

Գտանէր զխամդ եւ զանտեղեակդ երկրի. ո՞չ ապաքէն ըստ խամութենէն է զարմանալ։ (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ժ։)

Զի մի՛ երբէք ի դրժօղն խամութենէն ի վերայ հասցէ պարտութենէն վտանգ։ Կորուստանեն զբնական ունակութիւնս արագութեան վասն ընտելակաց խամութեանն։ Ամենայն ինչ բնական ստածումն կրթութեամբ աճէ, եւ խամութեամբ խամրանայ. (Պիտ.։)

Մաշել զխամութիւն մտացն, եւ կոչել ի կարգս վարժեցելոցն. (Երզն. քեր.։)


Խամրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to fade, to wither, to dry, to shrink, to waste away, to languish, to grow weak, to be stunted;
to spoil, to tarnish.

NBHL (4)

Առաքինութեան բոյսք խամրացեալ. (Սկեւռ. աղ.։)

Զի՞նչ օգուտ իցէ սերմանց բուսյնբարւոք գոլ, եւ յետոյ խամրանալ. (Երզն. մտթ.։)

Փոքր ինչ ժամանակ առոգացաւ, եւ դարձեալ խամրացեալ մեռանին ամենայն բոյոք։ Խամրացան ծաղիկք առաքինութեան իմոյ. (Անան. զղջ.։)

Աշխարհածուփ հոգօք խամրացելոյ մտաց. (Շ. ամենայն չար.։)


Խամրացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to wither, to cause to shrink, to weaken, to stunt, to kill;
to tarnish, to spoil.

NBHL (1)

Խաւարանհնարին խամրեաց զիմ ստացիկս բարութիւն։ Ո՛վ լիրբ եւ կատաղի գազանք, որ խամրէք չարաշւէր արկածիւք զժեռաբողբոջս զարմ. (Պիտ.։)


Խամրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խամրացուցանեմ.

NBHL (1)

Խաւարանհնարին խամրեաց զիմ ստացիկս բարութիւն։ Ո՛վ լիրբ եւ կատաղի գազանք, որ խամրէք չարաշւէր արկածիւք զժեռաբողբոջս զարմ. (Պիտ.։)


Խամրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Խամրացուցանեմ.

NBHL (1)

Խաւարանհնարին խամրեաց զիմ ստացիկս բարութիւն։ Ո՛վ լիրբ եւ կատաղի գազանք, որ խամրէք չարաշւէր արկածիւք զժեռաբողբոջս զարմ. (Պիտ.։)


Խամրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Խամրանամ.

NBHL (3)

Սակաւիկ ինչ ժամանակ ծաղրեալ, եւ դարձեալ խամրին։ Ձմերանի զուարճացեալքն խամրին. (Նիւս. կուս. եւ Նիւս. երգ.)

Յորժամ հասանեն ի վերայ նոցա փորձանք ինչ, խամրին յերեսաց նորա. (Եփր. համաբ. ըստ Լմբ.։)

Զինչ օգուտ իցէ ի սերմանեացն, որ ի բոյսն բարւոք իցեն, եւ ետոյ խամրին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)


Խայթահարեմ, եցի

See full entry →

va.

to sting, to spur, to goad.

NBHL (1)

Զքանանացիսն տկար պիծակօք կոտորեաց խայթահարեալ. (Եղիշ. դտ.։)


Խայթեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to sting, to prick;
to nettle, to pique;
խիղճն խայթէ զնա, he feels remorse, he scruples at.

NBHL (1)

δάκνω mordeo եւ πλήσσω, -ττω (իբր πλάγω . յորմէ լտ. plaga) percutio, ferio. Խայթիւ կամ խայթոցաւ իւրք խթել հարկանել խոցել. որ եւ ասի ԽԱԾԱՆԵԼ. Խոթիլ, խածնել, կծել, կճել.


Խայթուած, ոց

See full entry →

s.

sting, prick, insect-bite;
bite;
— վիրաբուժական, puncture.

NBHL (1)

Առ մեղս ծածուկ խայթուածովքն սատարութիւնս. (Լմբ. պտրգ.։)


Խայթումն, ման

See full entry →

s.

stinging, tingling, prickling;
quilting, stitching, pinking.

NBHL (1)

Առ մեղս ծածուկ խայթուածովքն սատարութիւնս. (Լմբ. պտրգ.։)


Խայծեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to begin to ripen, to ripen, to grow ripe (grapes).

NBHL (4)

Պտղովք ողկուզաց վկայք խայծեցի. (Հ. կիլիկ.։)

ինքն նախ խայծեաց ի բարունակ խաչին. (ՃՃ.։)

տունն դանիէլի եւ անանիանցն խայծեցին ի նոսա առաքինութեամբ։ Այս պտուղքս ասէ, որք խայծեցին իմէջ ձեր ժողովրդեանդ ողկուզից։ Հայր ետ մեզ զմիածինն զծոցոյն իւրոյ զծաղիկն, եւ ի խայծելն նորա ի խաչին՝ փրկեցաք։ Ամենայն պտուղք առաքինութեան յայն սուրբ մարմինն ծաղկեալ խայծեցան. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)

Եկամուտ ախտք արտաքոյ օրինացն խաձծեցին ի բնութիւնս։ Վարդապետութիւն տեառն էր, որ խայծեալ ծաղկեցաւ յինքենէ ի հայրատունկ որթոյն. (Վահր. հմբ.։)


Խայծիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Խայծեմ.

NBHL (4)

Պտղովք ողկուզաց վկայք խայծեցի. (Հ. կիլիկ.։)

ինքն նախ խայծեաց ի բարունակ խաչին. (ՃՃ.։)

տունն դանիէլի եւ անանիանցն խայծեցին ի նոսա առաքինութեամբ։ Այս պտուղքս ասէ, որք խայծեցին իմէջ ձեր ժողովրդեանդ ողկուզից։ Հայր ետ մեզ զմիածինն զծոցոյն իւրոյ զծաղիկն, եւ ի խայծելն նորա ի խաչին՝ փրկեցաք։ Ամենայն պտուղք առաքինութեան յայն սուրբ մարմինն ծաղկեալ խայծեցան. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. սղ.։)

Եկամուտ ախտք արտաքոյ օրինացն խաձծեցին ի բնութիւնս։ Վարդապետութիւն տեառն էր, որ խայծեալ ծաղկեցաւ յինքենէ ի հայրատունկ որթոյն. (Վահր. հմբ.։)


Խայծեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to ripen, to mature;
to ripen grapes.

NBHL (1)

Աղոխացո՛ ի մեզ զթուութիւն երկիւղին. եւ խայծեցո՛ ի մեզ զքաղցրութիւն սիրոյն, եւ ճաշակեա զնոյն. (Լմբ. սղ.։)


Խայծոտ, ի, աց

See full entry →

adj.

spotted, speckled.

NBHL (1)

Բորոտն ասէ պիղծ է, եւ մեղքն խայծոտք։ Խայծն, եւ մեղօք խայծօտն պիղծ է. (Ոսկ. տիտ.։)


Խայծուած, ոց

See full entry →

s.

colouring, beginning of ripeness in grapes.

NBHL (1)

Աւուրք գարնանոյ էին՝ աւուրքն խայծուածոյ խաղողոյ. (թուոց. ՟Ժ՟Գ. 21.) յն. πρόδρομος , վաղահաս, կամ նախընթաց։ Որպէս եւ Վստկ. ՟Մ՟Ղ՟Զ. Խայծած կամ Խածած ասի՝ խայծեալ։


Խայտաբղէտ

See full entry →

cf. Խայտ.

NBHL (3)

Որպէս յամենայն ախտէ գոլ խայտաբղէտք. (Բրս. արբեց.։)

Տէր, եթէ կամիս, կարօղ ես զմեղօք խայտաբղէտ ոգիս մեր սրբել. (Ոսկ. ղկ.։)

Խայտաբղէտ էին մեղօք (իբրեւ զբորոտ). (Լծ. ածաբ.։)


Խայտալից

See full entry →

adj.

joyful, vivacious, frolicsome.

NBHL (1)

Ցնծալ խայտալից բերկրանօք. (Մաշտ.։)


Խայտախարիւ

See full entry →

adj.

speckled, spotted;
dapple, motley, sorrel, roan, piebald;
կիճ —, serpentine marble.

NBHL (8)

ԽԱՅՏԱԽԱՐԻ ԽԱՅՏԱԽԱՐԻՒ. διάλευκος subalbus (որպէս թէ մթագոյն խայտիւք. Խայտախարոյք) գորշախայտ. մոխրագոյն. խայտապիսակ. սպիտակախառն.

Ծնանէին խաշինքն խայտախարիւս։ Պիսակք եւ խայտախարիւք։ Գորշախայտք եւ խայտախարիւք են. (Ծն. ՟Լ. 32։ ՟Լ՟Ա. 10. 12։)

Ամենայն խայտախարիք. (Շ. բարձր.։)

Խայտախարի գաւազանօք զկծեալ խայտախարիք ծնանէին. (Տօնակ.։)

ԽԱՅՏԱԽԱՐԻ ԽԱՅՏԱԽԱՐԻՒ. διάλευκος subalbus (որպէս թէ մթագոյն խայտիւք. Խայտախարոյք) գորշախայտ. մոխրագոյն. խայտապիսակ. սպիտակախառն.

Ծնանէին խաշինքն խայտախարիւս։ Պիսակք եւ խայտախարիւք։ Գորշախայտք եւ խայտախարիւք են. (Ծն. ՟Լ. 32։ ՟Լ՟Ա. 10. 12։)

Ամենայն խայտախարիք. (Շ. բարձր.։)

Խայտախարի գաւազանօք զկծեալ խայտախարիք ծնանէին. (Տօնակ.։)


Խայտակն

See full entry →

adj.

mild, pleasing, sweet looking.

NBHL (2)

Խայտ կամ խայտալից աչօք. զուարթութագին, քաղցրահայեաց.

Հայկ գեղապատշաճ եւ անձնեայ, քաջագանգուր, խայտակն։ Խոհեմ սակայն քաջագանգուրն եւ խայտակն. (Խոր. ՟Ա. 9. 10։)


Խայտապիսակ

See full entry →

cf. Խայտախարիւ.

NBHL (1)

Զերիս գազանս նկարեալս դնէր զաւազանսն. Համօրէն խայտապիսակ ծնանէին. (Աթ. կամ Զքր. կթ. խչ.։) (ա՛յլ ձ. խայտասպիտակս)։


Խայտառակաբար

See full entry →

adv.

shamefully, ignominiously, disgracefully, infamously.

NBHL (1)

Զմեղս քո մի՛ փութասցիս ծածկել բանիւք, այլ խայտառակաբար յանդիմանութեամբ բժշկել. (Ոսկիփոր.։)