Definitions containing the research ք : 10000 Results

Խառնոց

See full entry →

cf. Խառնելի.

NBHL (2)

Որպէս Խառնարան, կամ խառնելիք.

Առեալ մովսէսի զկէս արեանն, ի մերքս ի խառնոցսն հեզոյր։ Զայն որ ի խառնոցն առեալ արիւն՝ ցանէր. (Փիլ. ել. ՟Բ։)


Խառնուած, ոց

See full entry →

s.

mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony

NBHL (14)

μίξις mistura κράσις temperatio εὑκρασία temperies եւ այլն. Խառնումն, բաղադրութիւն հակակայ պարզութեան. բաղկացութիւն, եւ իրք բաղկացեալք կամ զանգեալք.

Չորեակ տարերցս խառնուածոցս լինել հմուտք. (Պիտ.։)

Չիք ինչ ի նմա խառնուած, այլ ամենեւին պարզ բնութիւն է. (Վեցօր. ՟Ժ՟Ա։)

Չորք՝ որ ասին տարերք, խառնուածք են առաւել՝ քան տարերք. (Փիլ. լին. ՟Գ. 6։)

Խառնուածք խնկոց (ըստ իւղեփեցաց). (Անան. եկեղ.։ Մխ. երեմ. որ եւ ՀԱՆԴԵՐՁԱՆՔ։)

ԽԱՌՆՈՒԱԾ. Խառնումն հիւթոց ի մարմինս մեր ի բնէ. եւ Հիւթքն գլխովին.

Են ցաւք որ ոչ վասն մեղացն են, այլ ի չկշռելոյն խառնուածոցն. (Եզնիկ.։)

Խառնուածք բնութեանն փոփոխին ըստ հասակին աւ ըստ ժամանակին։ Ոչ զնոյն ունիմք անձն, այլ ըստ խառնուածին։ Բնութեամբ առողճք եւ հիւանդոտք, են ի խառնուածէն. (Նիւս. բն.։)

Նոր եւ սքանչել խառնուածով միացան երկու բնութիւնքն. (Լմբ. պտրգ.։)

Զմերս նոր խառնմամբ, եւ սքանչելի խառնուածով ընկալեալ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Զ։)

Պատմութիւնք (քրիստոսի) են խառնուածովք. աստուածեղէնք են ամենեքեան, եւ մարդկեղէն. (Եփր. համաբ.։)

ԽԱՌՆՈՒԱԾ. συμβολή, συμπλοκή conjunctio, copulatio, complicatio. ագոյցք. զօդ. կապ. յեռումն ընդ իրեարս.

Զգեցո՛ դմա պատմուճան ծաղկեայ ի խառնուածոյ նարօտից. (Սեբեր. ՟Գ։ Որպէս եւ Յօդք կամ ջիլք ի մարմնի։ Եւագր. ՟Լ՟Դ։)

Արիութիւն՝ խառնուած՝ սիրով ընդ միմեանս՝ զօրինակ միոյ մարմնոյ պահեսցուք ի մեզ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)


Խառնուածոյ, ից

See full entry →

adj.

composed, prepared, compounded;
seasoned.

NBHL (1)

Որք գեղս ինչ բժշկեկեանս՝ խառնուածոյս եւ դժնդակագոյնս ըմպիցեն. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Զ։)


Խառնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

mixture, composition;
incorporation, junction, union.

NBHL (1)

Կամ որպէս Խառնք. մարձաւորութիւն ըստ մարմնոյ.


Խառնումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խառնուած;
— զօրաց, engagement, conflict;
— գետոց, confluence of rivers.

NBHL (8)

Տարերաց խառնմունքն։ Զբնութիւն չորից տարերաց խառնմանց. (Լմբ. ժղ. եւ Լմբ. իմ.։)

Զի արդ երկինք հաստեցան, կամ յորմէ՞ հիւթոյ, եւ կամ զինչ նորին խառնումն. (Աթ. ԺԲ։)

Միաւորութիւն անշփոթ. Զմերս նոր խառնմամբ ընկալեալ։ Անճառ, կամ չքնաղ եւ զարմանալի խառնումն. (Լմբ. ատ։ Ի գրիրս խոսր։)

Նոր խառնումն սքանչելի։ Հրաշալի նոր խառնման բանին եւ մարմնոյն. (Ածաբ։ եւ Շար։)

Չիք խառնումն լուսոյ ընդ խաւարի. (Նանայ.։)

Խառնմունք ճակատամարտիցն։ Ի խառնումն մարտին. (Պիտ։)

Խառնք. զուգաւորութիւն ըստ մարմնոյ. συνουσία (գալն առ միմեանս) congressus, եւ այլն.

Փութայ պատրել զզեւս առ քուն, եւ ի խառնումն զնագրգռելով. (Նոննոս.։)


Խառնուրդ

See full entry →

s.

mixture;
jumble, medley;
conflict, close fight, engagement, action;
union, reunion;
carnal connection;
confluence.

NBHL (6)

Խառնուրդք ճակատուց։ Խառնուրդք մերկոցունց գնդացն ընդ միմեանս բաշխելոց. (Բուզ. ՟Ե. 37։)

Նախքան զխառնուրդսն յանձանց իսկ ծուլութենէ կործանիմք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 6։)

Ամենեցուն խառնուրդք լինէին. հրեշտակք բնակակիցք մարդկան, եւ մարդիք հաղորդք հրեշտակաց. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 1։)

Խառնուրդքհրեշտակաց եւ մրդկան. (Ագաթ.։)

Խառնուրդք լինին վերնոց եւ ներքնոց. (Ճ. ՟Գ.)

Խառնուրդք խաղաղութեան եղեն ընդ միմեանս. (Փարպ.։)


Խարաբուզ

See full entry →

s.

cooper's adze;
plane.

NBHL (1)

Այլ նոցա լեզուքն քերեալ են ի հիւսանց խարաբուզս. յն. լոկ ի հիւսնէ. (Բարուք. թղթ.։)


Խարազանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to whip, to scourge, to lash, to thrash, to flog.

NBHL (2)

Թքեալ ապտակեալ, խարազանեալ. (Նախ. ես.)

Լսեմ զխարազանիլն արքային անմահից. (Զքր. կթ.։)


Խարազնազգեաց

See full entry →

adj.

wearing sack-cloth;
— լինել, to wear haircloth.

NBHL (2)

Զգեցօղ զխոշոր եւ զխարազն զգեստս. խոշորազգեաց. ցփսի զգեստուք (անձն, կամ ճգնութիւն).

Խարազնազգեց զձեզ ի մարդկանէ քո տեսանիցէ։ Արս կուսակրօնս խարազնեազգացս. (Յհ. կթ.։)


Խարազնազգեստ, ի, ից, ուց

See full entry →

cf. Խարազնազգեաց.

NBHL (3)

Թողեալ այնուհետեւ զպերճագոյն հանդերձսն, խարազնազգեստ եղեալ։ Արք կրօնաւորք խարազնազգեստք. (Խոր. ՟Գ. 31. 49։)

Խարազնազգեստ կուսանք կամ կանայք, կամ կրօնաւորք։ Սրբոց կուսանացն խարազնազգեստիցն. (Հ=Յ. սեպտ. ՟Ի. եւ այլն։)

Առնոյր զմազեղէն զգեստ նորա զաղտեկեալ, եւ զգենոյր զայն ի մերկուց ի ծածուկ ... ոչ ումեք յայտարարեալ զխարազնազգեստն. (Աբր. մամիկ.։)


Խարակաձեւ

See full entry →

adj.

steep, cragged, rocky.

NBHL (1)

Նման ապառաժ քարի. Վիմարգեայ.


Խարակեմ, եցի

See full entry →

va.

to burn, to scorch, to tan, to brown;
to toast;
to heat, to warm;
to imbibe, to anoint.

NBHL (3)

(յորմէ ռմկ. խարկել) Խարել. խահրել. կիզուլ. տոչորել. խանձատել. այրել. աղանձել. (լծ. յն. քաւմադի՛ղօ, թ. գավուրմագ ).

Խարակէ զթերեւսն, կամ խարակին թեւքն ի ջերմութենէ արեգականն. (Եպիփ. բարոյ.։)

Քան զջերմնոտսն. որք իւզով խարակեն զգլուխս. Իմա՛ ըստ յն. օծանել, կամ տոգորել. καταβρέχω perfundo, irrigo.


Խարակիչ

See full entry →

s.

burning, caustic.

NBHL (1)

Խարակիչ փայլատակամբ. որ զջերմագոլն արկեալ առ ի բոյսսն՝ քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)


Խարբալեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to sift, to riddle, to bolt;
to tempt, to try.

NBHL (3)

Խարբալել իբրեւ զցորեան. այսինքն՝ զորպէս պտույտի ցորեան ի մաղն վեր ի վայր շրջելով. (Բրսղ. մրկ.։)

Յաներեւոյթ հողմոյ շարժեալ՝ խարբալեաց զքարոզութիւնն. (Երզն. մտթ.։)

Ընդունայն շփոթիւք խարբալին. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Խարբալումն, ման

See full entry →

s. fig.

act of sifting;
temptation.

NBHL (3)

Խարբալելն, իլն. Փորձութիւն. ծուփք մտաց.

Իսկ ծերն գիտէր զխարբալմունս չարին. (Վրք. հց. ՟Գ։)

Զմարդկային խարբալումնս ի բաց ի մէնջ ձգելով. (Վրք. հց. ՟Ա։)


Խարդախական, ի, աց

See full entry →

adj.

deceitful, fallacious.

NBHL (1)

Խարդախական հայթայթանօք. (ՃՃ.։)


Խարդախիչ, չի, չաց

See full entry →

cf. Նենգիչ.

NBHL (1)

Խառնակութիւն արտաքին խարդախչացն պարաւանդք են ուղղոցն. (Եփր. ծն.։)


Խարդախութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.

NBHL (4)

ἕνεδρος, ἑπιβουλή insidiae κακία, κακοπραγία, maleficentia ἑπιτήδευμα, παραδιατριβή, ῤαδιούργημα, στραγγαλία, σπίλας, μεθοδεία dolus, versutia եւ այլն. Նենգութիւն. դաւաճանութիւն. խորամանկութիւն. դարանակալութիւն. չարութիւն. չարարուեստութիւն. չարագործութիւն. հիլլէ, տէք, տօլապ։ cf. (Թուոց. ՟Լ՟Ե. 20։ Ես. ՟Ծ՟Ը. 6։ Իմ. ՟Ե. 24։ ՟Ա. Թագ. ՟Ժ՟Բ. 25։ ՟Գ. Թագ. ՟Ժ՟Ե. 12։ Գործ. ՟Ժ՟Ը. 14։ ՟Ա. Տիմ. ՟Զ. 5։ Յուդ. 12։)

Այսքան վնասակարութիւնք խարդախութեանց։ Հին խարդախութիւն բանսարկուին. (Նար. ԾԶ. ՂԱ։)

Վասն խարդախութեան խորհրդոց, որ ի վերայ փրկչին եղեն, խոտեցան հրեայք. (Կոչ. ԺԶ։)

Պորպիզիա կոյս ի խարդախութեան գտեալ՝ կենդանւոյն թազեցաւ. (Եւս. քր. Բ։)


Խարդախումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խարդախութիւն.

NBHL (1)

Խարդախանք. խարդախութիւն.


Խարդաւանեմ, եցի

See full entry →

va.

to cheat, to overreach, to circumvent, to defraud;
to implicate, to involve, to entangle;
to precipitate;
to deflower, to violate.

NBHL (4)

Դաւով եւ պատրանօք Խարդախութեան որսալ, կամ արկանել յորոգայթ եւի չարիս. խաբել, կարթել, թաթել, կործանել. ի վայր հոսել.

Խարդաւանեալ գերի։ Նեսարք ներհակք բազմաձեռնեան խարդաւանողաց. (Նար. ՟Խ՟Ը. ՟Ղ՟Բ։)

Զմեզ խարդաւանեն դեւք։ Ի բռնութենէ աներեւոյթ որսողին խարդաւանեալ ազգ մարդկան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. էր ընդ եղբ.։)

Զտիկինն բռնադատեալ խարդաւանէր։ Կոյս ի հռոմ խարդաւանեալ ի ծառայէ անձին արար. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)


Խարդաւանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fraud, deceit, circumvention, crime, outrage;
— կուսի, violation, deflowering.

NBHL (4)

Դաւումն. նենգապատիր դաւաճանումն. պատրանք ի կործանումն եւ ի կորուստ. որոգայթադրութիւն.

Ի ձեռն խարդաւանութեան հօրն պիղատոսի սպանանէ թիւնաւոր դեղօք. (Յհ. կթ.։)

Կոյսք իմ հռոմըմբռնեալք ի խարդաւանութիւն՝ կենդանւոյնթաղեցան։ Յեստեայ երեք նուիրական կոյսք ի խարդաւանութեան ըմբռնեալ՝ պատժեցան. (Եւս. քր. ՟Բ։)

յանդգնեցան սոդոմայեցիքն բռնադատելզնսսա յաղտեղութիւն եւ յանարժանաց խարդաւանութիւն. (Սեբեր. ՟Թ։)


Խարեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.

NBHL (9)

(յորմէ Խարակել, որպէս թէ այրելով խորել. լծ. եւ յն. քէ՛օ) καίω, καυτηριάζω uro, aduro եւ ἑκκόπτω effodio. Խորովել. կիզուլ չանթացեալ երկաթով. տոչորել. եւ Բրել (զաչս). տաշել.

Ըստ իմաստուն եւ ճարտար բժշկաց՝երբեմն հատանէ եւ խարէ, եւ երբեմն կակուղ սպեղանիս ի վերայ դնէ։ Որ հիւանդն է՝ ոչ է հեշտեաւ կամ հատանել կամխարել. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. գաղ.։ Վրք. հց. ձ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Նման էրնա ի քաղցէ անտի իւրմէ խարեալ խանձողոյ. (Եփր. թագ.։)

Խարեալք իւրեանց խղճիւն մտաց. (՟Ա. Տիմ. ՟Դ. 2։)

Հրամայեաց երկաթի հրացեալ ակչօք խարել զլեզուն. (Հ=Յ. յուլ. ՟Ժ՟Զ.։)

Զաչս խարեսցուք զարքային հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 2՟։)

Վիրօք խարեալ զսիրտն Յհ. (իմ. պաւլ.։)

Խարին զնա միտք խորհրդոց իւրոց. (Եւս. պտմ. ՟Ա. 7։)

Շաղախեալքն յիրսկենցաղոյս, եւ յարատոց սորին խարեալք. (Լմբ. սղ.։)


Խարխալեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to shake, to shatter, to demolish, to ruin, to destroy;
to deteriorate, to hurt, to corrupt;
to renew pain or grief;
— զվէրս, to tear open healing wounds;
to irritate, to excite anew.

NBHL (3)

ԽԱՐԽԱԼԵՄ σαθρόω marcidum reddo, debilito, quasso. կր. labo եւ διακόπτω , συγχέω discindo, dirimo, confundo, perturbo. որ եւ ԽԱՐԽԼԵԼ, եւ ԽԱՐԽԱՐԵԼ. որպէս թէ Խառնելով հալել կամ խլել զխարիսխն եւ զամրութիւնն, Խարխուլ կացուցանել. խախտել. քայքայել. փորել ի ներքոյ. աւերել. քանդել. կործանել. եղծանել.

Յարկս տապալեալ, խորանս խարխալեալ. Խարխալեալ կազմածք. (Նար. ՟Կ՟Է։ Ի գիրս խոսր.։)

Զի մի՛ ի բազմացուցանել բանիցս՝ խարխալիցեմք (զկարգն)։ Չխարխալէ զկարգ պատուիրանացն։ Մարդկայինք անենայնդիւրաւ անկանի եւ խարխալի։ Իբրեւ զտունխարխալեալ եւ աւերեալ։ Փտի եւ խարխլի զկնի ժամանակաց։ Խարխալեցին զիրսն, քանզի չէին տեղեակ լեզուին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9. 16։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 10։ եւ Ոսկ. փիլիպ.։)


Խարխարեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Խարխալեմ.

NBHL (8)

cf. ԽԱՐԽԱԼԵՄ. συρρήγω confringo διαιρέω divido, findo ὐφορμέω insidior ἁναξαίνω carpo, carmino, discerpo եւ այլն. (ուր լտ. ձայնք են լծ. ընդ հյ) ի դէպ է եւ ասելն Լծ. նար.

Խարխարել. քակտել. այսինքն ի հիմանց քակել բրելով. որպէս յն.

Յորժամ դուռն լսելեաց խարխարեցաւ, բոլորբնութիւն մարմնոյն աւերեցաւ, ընդ նմին եւ հոգիքն խարխարեցեն. (Եղիշ. դտ.։)

Ձայնիւ լոկով խարխարեալ պարիսպք (երիքովի). (Սարկ. մարդեղ.։)

Որմք ի հարկէ խարխարին եւ արկանին. (Ոսկ. ես.։)

Կամ Քերելով քերել, կեղեքել. պատառոտել. քերմըշտըկել, խառմշտըկել, պատառոտել. պըճըռթկել.

Հարուածք նենգաւորի խարխարէ զվէրս. (Սիր. ՟Ի՟Է. 28։)

Զի եւս ոք ի ժամանակի զուարճութեան խարխարիցէ զդժնդակութիւնսն դեգերելով ի տրտմականսն. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)


Խարխարումն, ման

See full entry →

s.

destruction, waste.

NBHL (1)

Խարխարումն կրել պարսպաց. (Պտմ. աղեքս.։)


Խարխափեմ, եցի

See full entry →

vn.

to grope along, to feel ones way;
to fumble;
to shake, to rustle.

NBHL (4)

Շօշափեսցեն զորմս իբրեւ կոյրք, եւ իբրեւ զաչացու խարխափեսցեն. (Ես. ՟Ծ՟Թ. 10։)

Նման կուրացն մոլորելոց, որք խաւարն խարխափիցեն. (Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)

Մինչդեռ զխաւար մեղացն խարխափէր։ Խարխափեմք զխաւար ճառագայթեա՛. (Լմբ. սղ.։)

Ընդ խաւար խարխափել (գողոյն). (Ոսկ. եփես. ՟Բ. յն. βαδίζω , քայլել. գնալ։)


Խարխիմ, եցայ

See full entry →

vn.

cf. Խարխալիմ.

NBHL (1)

Ի նաւս խարխլեալս (կամ խարխալեալս) եւ փտեալս. (Վրք. ոսկ.։)


Խարխնճեմ, եցի

See full entry →

vn.

to bray.

NBHL (1)

Բայ ռմկ. իբր Խանչել, կամ Քորել զինքն. զռալ, կամ քերմըշտըկիլ.


Խարխուլ

See full entry →

adj.

ruinous, falling, tottering to decay.

NBHL (1)

Որք զխարխուլ ժողովուրդն իբրեւ զորմն ծեփէին. (Նախ. եզեկ.։)


Խարշատեմ, եցի

See full entry →

va.

to burn.

NBHL (3)

Չարաչար խարշել. խարել. տոչորել. այրել. կիզուլ. խորովել. (իրօք կամ նմանութեամբ).

Զլեարդն հանին, եւ կայծիւք խարշատեցին. (ՃՃ.։)

Ի տուն նորա փայլատակունք տեղացին, եւ նա խարշատեալ սատակէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)


Խարշատիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to burn, to scorch, to be parched, to wither;
— ի ծարաւոյ, to be parched with thirst;
— գորովով՝ գթով, to burn with love, with tenderness.

NBHL (3)

Ի ծարաւոյ խարշատեալ տոչորէին. (Վրք. հց. ՟Դ։)

ԽԱՐՇԱՏԻԼ. Տոչորիլ ի ծարաւոյ. պապակիլ. պասքիլ.

Եւ Խորովիլ ի գորովոյ գթոյն. աղէ խարշիլ. աղէկիզիլ. աղէխորով լինել. մորմոքիլ.


Խարշափումն, ման

See full entry →

s.

cf. Խարշափ.

NBHL (1)

Զտիտեռն ասեմ եւ զմողէզ ... ի խարշափմանէ սարսեալք եւ անարիք. (Մեկն. ղեւտ.։)


Խարշափեմ, եցի

See full entry →

vn.

to rustle.

NBHL (1)

Զտիտեռն ասեմ եւ զմողէզ ... ի խարշափմանէ սարսեալք եւ անարիք. (Մեկն. ղեւտ.։)


Խարշափուն

See full entry →

adj.

rustling, murmuring.

NBHL (2)

Որք պատէին խարշափուն բանջարով. (Յոբ. ՟Լ. 4. յն. աղիմայիւ) (աղուտ բանջարով) խարշափելով կամ վերահնչողիւ. այսինքն հողմաշարժ բանջարով։

Զխարշափուննն այլք աղիմաւ թարգմանեցինք, եւ կէսք գերիսն. (քերէվիզ). եւ է սա բանջար աղեհամ, որ յուտելն լցուցանէ զտեղի հացի.


Խարշեմ, եցի

See full entry →

va.

to boil, to stew;
to scald;
to scorch, to burn.

NBHL (9)

Առնեմ խարշեալ ինչ, եւ ճաշակեմ։ Եւ նորա խարշեալ հատ։ (Վրք.հց. ՟Ե։ ՃՃ.։)

Կամ κατακαίω, συγκαίω exuro, comburo. Խարշատել. Այրել. տոչորել. խորովել. (իրօք կամ նմանութեամբ). էրել.

Գնայցէ ոք ի վերայ կայծականց հրոյ, եւ զոտս իւր խարշիցէ. (Առակ. ՟Զ. 28։)

Խարշեալք իբրեւ զփուչ յագարակի. (Ես. ՟Լ՟Գ. 12։)

Խարշեցաւ փոր իմ ի լալոյ։ Գնշերի ոսկերք իմ խարշեցան. (Յոբ. ՟Ժ՟Զ. 17։)

Արեգակն խարշէր զամենայն ինչ տալով իւրով. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Որպէս հայր ի վերայ աղեաց խարշի. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Յաղագս խանդաղատելոյ գթոյն խարշին աղիքն. (Ճ. ՟Ա.։)

Յազգի ազգի ցաւս եւ ի տառապանս եւ ի տարակուսանս խարշիմք։ Որպէս ի սովոյխարշին եւ ապականինոգիքն. (որպես լծ. ընդ Հաշիլ). (Ի գիրս խոսր.։)


Խարոյկ, րուկաց

See full entry →

s.

fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.

NBHL (4)

(արմատն է Խարել կամ Հուր). πυρά, ἁνθρακία pruna. Հուր լուցեալ. կրնկ. կայծակունք հրոյ. փայտ եւ խռիւ կուտակել, եւ վառեալ, բորբոքել.

Երեւէր նոցա ինքանակաց խարոյկ։ Ի ժողովել պօղոսի խռիւ ինչ բազում, եւ դնել ի վերայ խարուկին։ Զայն փայտ զոր եհատն ... զորոյ զկէսն այրեաց ի խարուկի. (Իմ. ՟Ժ՟Ե. 6։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 9։ Ես. ՟Խ՟Դ. 16։)

Զփոքր խարոյկն արծարծէ փքովք. (Լմբ. սղ.։)

Խարոյկ արկեալ, քանզի ցուրտ էր։ Խարոյկս ի մէջ քաղաքին արկանէին։ Խիտ առ խիտ խարոյկս վառեցին։ Լուցին խարոյկ. (Յհ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 36։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 28։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 2։)


Խարուկածին

See full entry →

adj.

born of, or produced by fire, ardent, luminous, fiery.

NBHL (1)

Եւ ոչ խարուկածին բորբոքեալ բոցք (յն. աստեղացն արտափայլեալ բոցք) հանդարտէին լրջացուցանել զտխուր գիշերն. (Իմ. ՟Ժ՟Է. 5։)


Խարուկեմ, եցի

See full entry →

va.

to burn.

NBHL (2)

Ի տէրդ ապաւինեալ՝ սրովբեապէս աստէն խարուկիմք. (Լմբ. պտրգ.։)

Յորմէ ըստ աստուածայինքն սերովբէք կիզիչք եւ ջեռուցիչք անուանեցան. (Դիոն. եկեղ.։)


Խարսխեմ, եցի

See full entry →

va.

to fix, to establish, to found;
— զնաւն, to cast anchor;
— զյոյս իւր յիմն, to fix or anchor ones hopes on.

NBHL (2)

Ի քրիստոս հաստատեալ խարսխեցան. (Լմբ. սղ.։)

Որք հաւատով յաստուած խարսխեալ. (Ի գիրս խոսր.։)


Խարտածոյ, ից

See full entry →

adj.

filed.

NBHL (1)

Կոփածոյք, կռածոյք՝ խարտածոյք. (Ագաթ.։)


Խարտեշ, տեշի

See full entry →

cf. Խարտեաշ.

NBHL (1)

cf. ԽԱՐՏԵԱՇ. Բիբս խարտեշս՝ մեղմս, քաղցրահայեացս, ցածունս. (Ոսկ. կող. ՟Ժ՟Բ։)


Խարտէշ, տեշի

See full entry →

cf. Խարտեաշ.

NBHL (1)

Առաւել ծաղկէր հեր գլխոյն սպիտակն քան զխարտէշն. (Փարպ.։)


Խարտեմ, եցի

See full entry →

va.

to file.

NBHL (3)

ῤινέω limo καταλέω commolo, contero ὁξύνω acuo. Խարտոցաւ քերել, մաշել՝ փշրել, կամ մանրել, կամ սրել.

Խարտոցովք խարտել, եւ կտրել. (Փարպ.։)

Ո՞ ոք այնպէս ամբարիշտ եւանօրէն կայցէ, եւ աստուածամարտ լեզուն խարտիցէ. (Սեբեր. ՟Ե։)


Խարտոց, ի

See full entry →

s.

file.

NBHL (1)

Խարտոցովք խարտել եւ կտրել։ Զորս ոչ կացին կտրել խարտոցովքն. (Փարպ.։)


Խաւարաբեր

See full entry →

adj.

bringing darkness, tenebrous.

NBHL (1)

Բերօղ զխաւար. խաւարեցուցիչ. եւ Բերօղյինքեան զխաւար, խաւարամած.


Խաւարաբնակ, աց

See full entry →

adj. s.

dwelling in obscurity, obscure, gloomy;
devils, demons.

NBHL (1)

Խաւարաբնակացն պատիրք։ Զլեգէոնն խաւարաբնակ. (Նար. ՟Կ՟Ե։ Զքր. կթ.։)


Խաւարաբորբ

See full entry →

adj.

dark, murky, dim.

NBHL (3)

ԽԱՒԱՐԱԲՈՐԲ կամ ԽԱՒԱՐԱԲՈՐԲՈՔ. Որոյ բորբն կամ բորբոքն եւ նշոյլն ոչինչ ընդհատ է ի խաւարէ. Աղօտ. մտուերամած. մթագին.

Լուսին յետ արեգական զնսեմ գիշերոյ զարդարէ, եւ առաքեալքն յետ քրիստոսի զերկիր խաւարաբորբ ի ճաճանչ լուսոյ ձգեցին. (Սարկ. տոմար.։)

Ի կաթոյրեւ ի խաւարաբորբոք անիձեալ օձին դառնութեան. (Թէոդոր. խչ.։)


Խաւարազգած

See full entry →

adj.

dark, gloomy, dismal, sad;
— լինել, to become darkened, or obscured;
— խափնուլ, to become blind.

NBHL (7)

Զգածեալ խաւարաւ. խաւարազգեաց. խաւարամած. խաւարեալ. խաւարային մթագտին. (իրօք կամ նմանութեամբ)

Խաւարազգած մութք. (Պիտ.։)

Խաւարազգած նսեմութեամբ կուրացան։ Խաւարազգած մտօք. (Յհ. կթ.։)

Խաւարազգաց (կամ խաւարազգեաց) վարուքանօրէնութեան. (Մանդ. ՟Դ։)

Զինչ պիտոյ է մարմնոյ առողջութիւն, եթէ աչքն խաւարազգած խափնուցուն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)

Յորժմ աչքն կուրանային, եւ այլ եւս անդամքն խաւարազգած լինէին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։)

Վէմք՝ պատառելով, օդ՝ խաւարազգածն լինելով. (Սկեւռ. յար.։)


Խաւարազգեաց

See full entry →

adj.

clothed in darkness, surrounded with gloom, darkling.

NBHL (3)

Դեղք խաւարազգեաց իմոց փորձութեանց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Ո՞վ ոք խաւարազգեաց վարուք անօրէնութեան զայլս, լուսաւորել ժպրհիցի. (Մանդ. ՟Ը.) (նոր ձ. խաւարազգած)։

Մեղաւորացն անձինք խաւարազգեցեալք եւ պատեալք ի մէջ լուսազարդեալ հրապարակացն երեւեսցին. (Մանդ. ՟Զ. կամ ՟Ժ՟Զ։)


Խաւարազգեստ

See full entry →

cf. Խաւարազգեաց.

NBHL (3)

Դեղք խաւարազգեաց իմոց փորձութեանց. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Թ։)

Ո՞վ ոք խաւարազգեաց վարուք անօրէնութեան զայլս, լուսաւորել ժպրհիցի. (Մանդ. ՟Ը.) (նոր ձ. խաւարազգած)։

Մեղաւորացն անձինք խաւարազգեցեալք եւ պատեալք ի մէջ լուսազարդեալ հրապարակացն երեւեսցին. (Մանդ. ՟Զ. կամ ՟Ժ՟Զ։)