Definitions containing the research ք : 10000 Results

Երկաթակտրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

iron mine.

NBHL (1)

ԵՐԿԱԹԱԿՏՐՈՒԹԻՒՆ ԵՐԿԱԹԱՀԱՆՔ. որ եւ ասի երկաթահատք. Մետաղք, ուստի երկաթն հատանի. եւ Հանումն երկաթոյ.


Երկաթապատ

See full entry →

adj.

bound, furnished with iron.

NBHL (3)

Զշառաւիղ արմատոյ դորա թողէ՛ք յերկրի՝ երկաթապատ, եւ պղնձապատ». յն. երկաթի կապանօք. (Դան. ՟Դ. 12. եւ 20։)

Արք կրօնաւորք՝ խարազնազգեստք, երկաթապատք. (Խոր. ՟Գ. 49։)

Երկաթապատ՝ զընթացսն որ յերկինս՝ ճանապարհորդել. (Կլիմաք.։)


Երկաթապինդ

See full entry →

adj.

closed with iron;
chained.

NBHL (1)

Կաշկանդեալ ... երկաթապինդ լինէր կապանօք. (Պիտ.։)


Երկաթի, թեայ

See full entry →

cf. Երկաթեղէն.

NBHL (5)

Անուր երկաթի։ Կառք երկաթիք։ Գրչաւ երկաթեաւ։ Գաւազանաւ երկաթեաւ։ Ձեռակապօք երկաթեօք։ Սղոցօք երկաթեօք։ Տապակ երկաթի.եւ այլն։

Զգեստուք երկաթեօք. (Խոր. ՟Ա. 23։)

Ի կապանաց երկաթեաց. (Վրք. հց. ՟Դ։)

Պարիսպք երկաթիք։ Երկինք կամ երկիր երկաթի, եւ այլն։

Հրաման ետ կապել երկաթեաւ։ Ի կապանաց երկաթոցդ։ Մերձեալ ի կապանս երկաթեաց իմոց։ Վարոցօք երկաթիւք (այսինքն երկաթեօք). (ՃՃ.։ եւ Վրք. հց. ՟Դ։)


Երկախառնեմ, եցի

See full entry →

vn.

to cooperate.

NBHL (1)

Զորս եւ մեր համօրէն աղաչեալ երկախառնել ընդ մեզ աղօթիւք. (Կորիւն.։)


Երկախումբ

See full entry →

adj.

that consists of two sets;
two, double.

NBHL (1)

Յերկուց իրաց կամ ի բնութեանց խմբեալ, շարադրեալ, բաղադրեալ, միացեալ. այն է աղաւաղ թարգմանութիւն յն. ձայնիս. συναμφότερον եւ լտ. invicem, utrumque simul այսինքն երկաքանչիւր բնութիւն միանգամայն, որպէս ողջմտութեամբ իմանան նախնիք.


Երկածին

See full entry →

s. chem.

body composed of two substances.

NBHL (3)

Հակառակն միածնի՝ նեստորաբար առնլով զկրկնակի ծնունդ քրիստոսի, այսինքն բաժանելով յերկուս դէմս.

վասն որոյ բարւոք ասի. ի (Ճ. ՟Է.։)

Ո՛չ է հնար երկածին ասել զքրիստոս, այլ միածին եւեթ»։


Երկակ, ի

See full entry →

s.

binary, two;
— եռակ or կի, six, (three times two are six).

NBHL (5)

Երկակն եւ եռակ։ Մի, այն որ յառաջ քան զերկակն։ Ընդ երկակաւն եւ ընդ բազմութեամբն անկեալ։ Զայլ երկակսն շարադրեն. (Փիլ. լին.։)

Պարզ գոլով ... ոչ երբէք հատաւ մտածութեամբք յերկակ։ Ի յատկականս անձնաւորութիւնս երկակ ցուցանէ (զհայր եւ զորդի). (Կիւրղ. գանձ.։)

Ոչ մերկ աստուածութեամբն, այլ հանդերձ երկակօքն՝ հոգւով եւ մարմնով. (Խոսրովիկ.։)

ԵՐԿԱԿ ԵՌԱԿԻ. Երկիցս երեք. վեց. վեցեակ.

Յերկակ եռակի եւ յեղում (այսինքն յեօթներորդ) ճառի յեղանակեալ. (Թէոդոր. մայրագ.։)


Երկակենդան

See full entry →

adj.

amphibious, that lives on land and in water.

NBHL (4)

ԵՐԿԱԿԵՆԴԱՆ ԵՐԿԱԿԵՆՑԱՂ ԵՐԿԱԿԵՆՑԻԿ. ἁμφίβιος amphibius, in terra et in aqua vivens Ունօղ զերկու վիճակս կելոյ. որ կեայ ի ցամաքի եւ ի ջուր.

Կենդանիք երկակենցաղք՝ ջրոյ եւ ցամաքի իբրու դրացիք. (Արշ.։)

Երկակենցաղ կենդանեաց նմանեալք. (Շ. ընդհանր.։) Որպէս եւ նմանութեամբ ասի.

Որքան ինչ ի ջուր զկեանս երկակեցի՛կս ունիցին». իմա՛ որպէս մ. յն.


Երկակենցաղ

See full entry →

cf. Երկակենդան.

NBHL (4)

ԵՐԿԱԿԵՆԴԱՆ ԵՐԿԱԿԵՆՑԱՂ ԵՐԿԱԿԵՆՑԻԿ. ἁμφίβιος amphibius, in terra et in aqua vivens Ունօղ զերկու վիճակս կելոյ. որ կեայ ի ցամաքի եւ ի ջուր.

Կենդանիք երկակենցաղք՝ ջրոյ եւ ցամաքի իբրու դրացիք. (Արշ.։)

Երկակենցաղ կենդանեաց նմանեալք. (Շ. ընդհանր.։)

Որքան ինչ ի ջուր զկեանս երկակեցի՛կս ունիցին». իմա՛ որպէս մ. յն.


Երկակի

See full entry →

adj. adv.

two, double, binary;
twice, doubly.

NBHL (4)

Երկակի յորջորջմամբ. եւ այլն. (Նար.) (որք լինին եւ ածական)։

Երկակի շրթանցս, կամ բազկաց կամ ունկան։ Ի յերիկամանց մասունս երկակի։ Երկակի հնգիցն։ Եօթանասնեկի երկակի լեզուաց. (Նար. (որք լինին եւ մ. իբր երկիցս)։)

Երկակի դիմօք կամեցան ըմբռնել զնա. (Երզն. մտթ.։)

երկակի սոքա ասին գոյացութիւնք, ո՛րզան, մարդն, եւ կենդանի». իմա՛. երկրորդ գոյացութիւնք որպիսի են տեսակք եւ սեռք։


Երկակիսակ

See full entry →

s.

twice two and a half, (five).

NBHL (1)

Մակդիր թուոյս Հինգ, յորում են կրկին երկու եւ կէս, եւ ինքն է կէսն տասին.


Երկակողմանի

See full entry →

adj.

having two sides;
two sided, reciprocal.

NBHL (3)

ԵՐԿԱԿՈՂՄ մանաւանդ ԵՐԿԱԿՈՂՄԱՆԻ. Որոյ կամ ուր են երկու կողմանք, մասունք, հայեցուածք դէմ ընդդէմ.

Երկակողմանի, եւ յերկուս ակնարկէ։ Զերկակողմանի մարդոյս զգայութիւնս։ Երկակողմանի հինգ զգայութեամբք. (Փիլ.։)

Երկակողմանի խրատուք՝ սպառնալեօք եւ աւետեօք. (Տօնակ.։)


Երկակողմ

See full entry →

cf. Երկակողմանի.

NBHL (3)

ԵՐԿԱԿՈՂՄ մանաւանդ ԵՐԿԱԿՈՂՄԱՆԻ. Որոյ կամ ուր են երկու կողմանք, մասունք, հայեցուածք դէմ ընդդէմ.

Երկակողմանի, եւ յերկուս ակնարկէ։ Զերկակողմանի մարդոյս զգայութիւնս։ Երկակողմանի հինգ զգայութեամբք. (Փիլ.։)

Երկակողմանի խրատուք՝ սպառնալեօք եւ աւետեօք. (Տօնակ.։)


Երկամանակ

See full entry →

adj.

that has two times or measures.

NBHL (1)

Երկամանակք երեք, ա՛, ե՛, ի՛. (յն. α, ι, ο ). եւ երկամանակք ասին, վասն զի երբեմն ձգտին, եւ երբեմն ամփոփին ... Զմին յերկամանակաց ըստ երկարման առեալ. որպիսի, սի՛րով. (Թր. քեր.։)


Երկայնաբազուկ

See full entry →

cf. Երկայնաձեռն.

NBHL (1)

Արտաշէս, որ կոչեցաւ երկայնաբազուկ. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։ Ասող. ՟Ա. 5։ Վրդն. պտմ.։)


Երկայնաբան

See full entry →

adj.

prolix, too diffusive, too long, long-tongued.

NBHL (4)

Այսչափ երկայնաբան լինել ընդ ձեզ պայքարաւ. (Եղիշ. ՟Ը։)

ԵՐԿԱՅՆԱԲԱՆՔ. գ. ԵՐԿԱՅՆԱԲԱՆ ԲԱՆՔ. Երկարաբանութիւն. երկայն բանք.

Պատկառէ ի քումմէ լռութենէդ առաւել քան յայլոցն երկայնաբանից։ Համառօտաբար՝ քան զերկայնաբանսն հաւանագոյն. (Ածաբ. ծն. եւ Ածաբ. առ որս. ՟Է։)

Բանք երկայնաբանք նշանակ է անմտութեան. (Եւագր. ՟Թ։)


Երկայնաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be prolix in discourse, to make long tiresome speeches.

NBHL (1)

μακρηγορέω, μακρολογέω longa oratione utor, multa verba facio Երկարել զբան. շատախօս լինել. խօսքը երկնցընել, երկան կամ շատ խօսիլ.


Երկայնաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

prolixity, tiresome length in a discourse.

NBHL (1)

Կրկնեաց՝ ո՛չ եթէ վասն երկայնաբանութեան. (Երզն. քեր.։)


Երկայնադէզ, դիզի, դիզաց

See full entry →

adj.

too long or extended, gigantic.

NBHL (1)

Երկայնադիզօք հասակօք. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Երկայնածնօտ

See full entry →

adj.

having a long jaw, long-jawed.

NBHL (1)

Այտքն ի ներքոյ միահարթք երկայնածնօտք. (Ոսկ. կողոս.։)


Երկայնակեցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

longevity.

NBHL (3)

Երկայնակեցութեան պարգեւօք պսակէ զկենդանին. (Պիտ.։)

Առողջութիւնք մարմնոց ... եւ երկայնակեցութիւն ամաց. (Եղիշ. ՟Բ։)

Եւ զսկզբանէ սէրն ի միասին երկայնակեցութեամբն յոգիսն կնքեալ՝ լուծանել ոչ կարեն. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Երկայնահեր

See full entry →

adj.

long-haired.

NBHL (1)

Որոյ հերք գլխոյն են երկայն. մազը երկան.


Երկայնաձգեմ, եցի

See full entry →

va.

to prolong, to extend.

NBHL (1)

Երկայնաձգեալ զկենցաղավարութեան քո զվարս. (Մագ. ՟Ժ՟Դ։)


Երկայնաձեռն

See full entry →

adj.

long-handed.

NBHL (2)

μακρόχειρ longimanus Որոյ մի ձեռն կամ երկոքեանն են երկայն. ուստի լինի եւ ասի նաեւ Երկայնաբազուկ. ձեռքը՝ թեւը երկան.

Արտաշէս երկայնաձեռն. (Եւս. քր. ՟Բ։ Նախադր. ՟Ա. Եզր.։ Ասող. ՟Ա. 1։)


Երկայնաձիգ

See full entry →

adj.

very long, elongated;
that lasts long;
far.

NBHL (7)

Երկայնաձիգ հովիտ, կամ ձող, ելուզմունք բարունակաց, ստեղն, մատունք. (Խոր. ՟Ա. 15։ Պիտ.։ Սկեւռ.։ Մագ.։)

Երկայնաձիգք էին հասակօք։ Երկայնաձիգ ճանապարհ. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. պտմ.։)

Երկայնաձիգ ժամանակ կամ ժամանակք, պատմութիւնք. (Ոսկ. մտթ.։ Վեցօր. ՟Թ։ Եւս. քր. ՟Ա։)

Օրն այն մեծ եւ երկայնաձիգ եղեւ քան զամենայն աւուրս. (Ոսկ. ես.։)

Ձանձրութիւն կրօնաւորի՝ երկայնաձիգ. (Կլիմաք.։)

Աջողեցաւ ձգել զսուինն. քանզի էր կորովի եւ երկայնաձիգ, հեռի զաշտէսն արձակեալ. (Խոր. ՟Բ. 5։)

Ի սա գանս ահաւորս եհար միայն երկայնաձիգ աղօթելն առ տէր. (Կլիմաք.։)


Երկայնաճիւղ

See full entry →

adj.

furnished with long branches.

NBHL (1)

Որոյ ճիւղք կամ ոստք են երկայն. երկան ճղերով.


Երկայնամիտ, մտաց

See full entry →

adj.

patient, that suffers patiently, that perseveres;
— լինել, cf. Երկայնամտեմ.

NBHL (4)

μακρόθυμος longanimis, lenis, patiens Ոյր միտքն կամ սիրտն եւ հոգին է լայն եւ ընդարձակ. յերկարատեւ համբերօղ. եւ հեզ. (որպէս եւ կարճամիտն է անհամբեր) ըստ յն. եւ եբր. երկայնահոգի, կամ երկայն՝ այսինքն ծանր ի ցասումն.

Երկայնամի՛տ լերուք եղբա՛րք իմ մինչեւ ի գալուստն տեառն. (Յկ. ՟Ե. 7։)

Երկայնամի՛տ եղերուք ի վերայ բարկութեան հասելոյ ձեզ յաստուծոյ. (Բարուք. ՟Դ. 25։)

Երկայնամիտ լինիմք ի վերայ տգիտութեանդ ձերոյ. (Եղիշ. ՟Ը։)


Երկայնամտեմ, եցի

See full entry →

vn.

to be patient, to suffer patiently, to persevere.

NBHL (4)

Ահա մշակ երկայնամտեալ սպասէ պատուական պտղոյն երկրի ... երկայնամտեցէք եւ դուք. (Յկ. ՟Ե. 7։)

Առ ի՞նչ երկայնամտեցեր այնչափ առ եղբայրն այն. (Վրք. հց. ՟Զ։)

Երկայնամտէ ոք առ այնոսիկ՝ որոց կարօղն է հատուցանել. իսկ համբերէ՝ որոց ոչ զօրէ լինել վրէժխնդիր. (Շ. յկ. ՟Կ՟Բ։)

Երկայնամտել ի խորին բանս, եւ աշխատել եւ քննել. (Զքր. կթ.։)


Երկայնամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

longsuffering, patience.

NBHL (1)

Ի զրկելոցն երկայնամտութիւն պահանջէ։ Երկայնամտութիւն՝ առ միմեանս (լինի), համբերութիւն առ արտաքոյսն. (Շ. յկ. ՟Կ՟Ա. ՟Կ՟Բ։)


Երկայնամօրուս

See full entry →

adj.

longbearded.

NBHL (2)

ԵՐԿԱՅՆԱՄՕՐՈՒ ԵՐԿԱՅՆԱՄՕՐՈՒՍ. Ունօղ զերկայն մօրուս. մօրուքը երկան.

ԵՐԿԱՅՆԱՄՕՐՈՒ ԵՐԿԱՅՆԱՄՕՐՈՒՍ. Ունօղ զերկայն մօրուս. մօրուքը երկան.


Երկայնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Երկայնիմ.

NBHL (1)

Երկայնացան ջիլքն. (Ճ. ՟Ա.։)


Երկայնանիստ

See full entry →

adj.

extended, great.

NBHL (2)

Որոյ նիստն կամ դիրքն է երկայն.

Ընդ ասորեստանն մեծ եւ երկայնանիստ. (Նար. առաք.։)


Երկայնատարած

See full entry →

adj.

much extended.

NBHL (1)

Բանս մեծաձիգս երկայնատարածս առցուք ի պատմութիւն ճառիս. (Վեցօր. ՟Ա։)


Երկայնեմ, եցի, եա՜

See full entry →

va.

to lengthen, to extend, to stretch, to draw, to draw out;
to prolong;
— զոտս or զսրունս, to stride, to straddle.

NBHL (3)

Երկայնել զապաւանդակս, զքղանցս, կամ զճառս մատեանին, զբանն. (Ես. ՟Ծ՟Դ. 2։ Մտթ. ՟Ի՟Դ. 5։ ՟Բ. Մակ. ՟Բ. 33։ Գծ. ՟Ի. 7։)

Միտք ձգի եւ երկայնի այռ ամենայն իմանալիսն. (Փիլ. ել. ՟Բ. 111։)

Ժամավաճառ բանիւք երկայնէր զասացեալսն. (Փարպ.։)


Երկայնժամանակեայ

See full entry →

adj.

that lives or lasts long;
of a long while or time.

NBHL (1)

Եւ էր տեսեալ զերկայնաժամանակեան պատերազմն քակեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)


Երկայնժամանակեան

See full entry →

cf. Երկայնժամանակեայ.

NBHL (1)

Եւ էր տեսեալ զերկայնաժամանակեան պատերազմն քակեալ. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 11։)


Երկայնմտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

longsuffering, patience.

NBHL (1)

Երկոլքումբք տեսանեմբ վարեցեալ զաստուած, երկայնմտութեամբն եւ վրէժխնդրութեամբն. (Յհ. իմ. պաւլ.։)


Երկայնութիւն, ութեան

See full entry →

s. geog.

length;
court;
longitude;
depth;
— աւուրց՝ կենաց, long days;
length of days, long life, longevity;
խաղալ գնալ յ— գետոյն, to skirt, to run along the river;
յ—, of the length of;
to the... longitude.

NBHL (2)

Պէտք բանիս պահանջեն զերկայնութիւն. (Արշ.։)

Բազումք ի ձէնջ տաղտկացեալ են առ ի բանիցն՝ տաղտկութիւն ընթերցողացն լինիցի. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 25։ Խոր. ՟Բ. 56։)


Երկայնօրեայ՞՞՞լինիմ

See full entry →

sv.

to live long.

NBHL (1)

Երկայնօրեայք լինիցիք յերկրին, կամ ի վերայ երկրին, զոր ժառանգիցէ. (Օրին. ՟Ե. ՟Զ. ՟Ժ՟Ա. ՟Լ՟Բ։)


Երկանուն

See full entry →

adj.

binominous, having two names.

NBHL (2)

Երկանուն է անուանք երկու ի վերայ միոյ իսկի դասեալ. ո՛րգոն, Եղիազարոս, եւ Եւարեան». յն. Աղեքսանդրոս, եւ Պարիս. (Թր. քեր.։)

Յիսուս քրիստոս կոչեցաւ երկանո՛ւն». այսինքն կրկին անուամբք. (Կոչ. ՟Ժ։)


Երկապաշտ, ից

See full entry →

adj.

parasitic.

NBHL (2)

Երկապաշտիցն է այն արուեստ, գուսանացն եւ կաքաւչացն. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)

Տեսանիցես զմեղաւոր ոք երկապաշտիւք (կամ երկապաշտեօք) մեծարեալ ... որ զողոքսն եւեթ խօսեսցին. (Ոսկ. ես.։)


Երկասէր

See full entry →

adj.

that loves work, laborius, diligent.

NBHL (2)

Երկասէր արօրաձիգ։ Երկասէր վարժք. (Պիտ.։)

Երկասէրք են, աշխատին առ ի զսպիսն ջնջելոյ. (Սարկ. հանգ.։)


Երկասիրեմ, եցի

See full entry →

va.

cf. Աշխատասիրեմ.

NBHL (1)

Անձանձրոյթ երկասիրելովն արդարեւ գերազանցեալ զամենեքումբք. (Պիտ.։)


Երկավանկ, ից

See full entry →

adj.

dissyllabic.

NBHL (2)

Երկավանգք են այս մաշտոց, դաւիթ. (Թրակ. քեր.։)

Եւ այս բառքս ոտք կոչին. զի են՝ որ երկավանգք են, եւ են՝ որ եռավանգք. (Նչ. քեր.։)


Երկատեսակ

See full entry →

adj.

of two kinds.

NBHL (1)

Երկատեսակ ունելով զհայելի մտացն. (Վրդն. ծն.։ (լաւ եւս էր թարգմանել՝ Լուսատեսակ, կամ յստակ. յորմէ եւ յաջորդ ածանցքն։))


Երկատեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide into two kinds, to divide.

NBHL (2)

որպէս ի լտ. divido (ի duo ), յն. μερίζω (որպէս մասնատել). Յերկուս հատանել, բաժանել՝ իրօք կամ մտօք. զանազանել.

Զիմաստասիրութիւնն ի տեսականն եւ ի գործականն երկատեցաք ... երկաքանչիւր ոք յերկատելոցս մասանցս ստորաբաժանի. (Սահմ. ՟Ժ՟Զ։)


Երկատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

division into two parts;
— լուսնոյ, dichotomy.

NBHL (3)

Բաժանումն՝ մտօք կամ իրօք.

Բաժանումն՝ լսի երկատութիւն, այսինքն յերկուս որոշել. (Սահմ. ՟Ժ՟Ե. եւ ՟Ժ՟Է։)

Միակն ոչ զերկատութիւն յինքեան ըստանձնեալ բերէ. (Մագ. ՟Խ՟Դ։)


Երկար

See full entry →

adj. s. adv.

long, extended, ample;
prolix;
slow, tardy;
length;
—, ընդ —, long, a long while;
at length.

NBHL (4)

Վիհս երկարս (ցխորութիւն)։ Լեառն մի երկար յերկրէ բարձրութեամբ։ Այր սրտեայ էր, եւ անդամօք երկար. (Խոր. ՟Ա. 15. 25. ՟Բ. 5։)

Երկար մովաբացւոյն գոչէ». պիտի երանք, կամ մէջք, ըստ յն։

ԵՐԿԱՐ. ըստ քերականաց եւ քերթողաց՝ Ձայնաւոր տառ եւ վանկ երկայն ամանակաւ. որպէս եւ երկայն ամանակն, եւ նշանակ նորին՝ ոլորակն (՜). որ է ըստ յն. ( = ). որոյ հակառակն է սուղ).

Երկար վանգ։ Երկար փաղառութիւն։ Երկար տառիւք։ Առոգանութիւնք են տասն, շեշտ, բութ, պարոյկ, երկար, սուղ, եւ այլն։ Ամանակք երկու. երկար, սուղ. (Թր. քեր.։)


Երկարակեաց

See full entry →

cf. Երկայնակեաց.

NBHL (1)

Երկարակեաց են բնակիչքն. (Վրդն. ծն.։)