Definitions containing the research ք : 10000 Results

Զարթումն, ման

See full entry →

s. adv.

awaking, waking;
ի զարթման հարկանիլ, լինել, to wake up, to sit up;
ի զարթմնի, wakefully.

NBHL (2)

Ի ծանրութենէ քնոյ կոչէ զզարթումն. (Խոսր.։)

Եւ ի զարթման եղեալ ետես զտեսիլն զայն, եւ ո՛չ յանուրջս ինչ. (Ճ. ՟Զ.։ եւ Վրք. հց.։)


Զարթուն

See full entry →

cf. Արթուն.

NBHL (2)

Որք ի քուն թանձրացեալ են, իբրեւ զարթնոյ տայ խօսել. (ՃՃ.։)

Միաբանեցելոյ քնոյ եւ զարթնոյ. (Նիւս. կազմ. յն. լոկ, զարթման։)


Զարթուցիչ, չի, չաց

See full entry →

s. adj.

cf. Զարթուցիկ;
awakening, who awakens or arouses;
who excites or animates.

NBHL (1)

Զարթուցիչ է քնէածից եւ պղերգաց։ Զարթուցիչ է կենաց յուսոյն. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)


Զարթուցումն, ման

See full entry →

s.

the awaking.

NBHL (1)

Եւ ապա զարթուցումնն՝ որ ի ներքոյ նորա, իմանալ. (Նար. երգ. ՟Ը. 5։)


Զարթչիմ, եայ

See full entry →

vn.

cf. Զարթնում.

NBHL (1)

Զարթչի ի թմրութենէ ախտիցն։ Իբր ի քնոյ զարթչել ի տգիտութենէն ի նոցա մտաւորն տեղեկութիւն։ Ոչ զարթչիմք եւ զգաստանամք։ Զարթչին ի մոլորութենէն. (Լմբ. ի տնտեսն. եւ Լմբ. սղ. եւ Լմբ. առակ.։)


Զարկ, աց

See full entry →

s. mus.

impulse, motive;
pulse, basilic vein;
time;
— բաղկի, pulsation, heating of the pulse;
cf. Երակ, cf. Զարկուած.

NBHL (3)

ԶԱՐԿ ԶԱՐԿԱԾ. Իբր Զարկումն. զարկուած. եւ Բախումն երակի. (արմատն է Արկանել, Հարկանել) զարնուածք, նետուածք.

Մինչ զի երկերիւր զարկք նետից եւ ըռմբաց բազմաց հանդերձ պարսաքարիւ ի նա դիպեալ. (Պտմ. ժող. հռոմկլ.։)

Ձեռքն եւ բազուկն յորժամ ... զարկք առնու. (Մխ. բժիշկ.։)


Զարկած

See full entry →

cf. Զարկուած.

NBHL (3)

ԶԱՐԿ ԶԱՐԿԱԾ. Իբր Զարկումն. զարկուած. եւ Բախումն երակի. (արմատն է Արկանել, Հարկանել) զարնուածք, նետուածք.

Մինչ զի երկերիւր զարկք նետից եւ ըռմբաց բազմաց հանդերձ պարսաքարիւ ի նա դիպեալ. (Պտմ. ժող. հռոմկլ.։)

Ձեռքն եւ բազուկն յորժամ ... զարկք առնու. (Մխ. բժիշկ.։)


Զարկուած

See full entry →

s.

percussion, striking, friction, knock, shock, conflict, blow.

NBHL (2)

Զարկուած քարանց։ Ընդունէր զզարկուածս քարանցն։ Ի զարկուածս քարանցն. եւ այլն. (ՃՃ.։ Գանձ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Վերացո՛ յինէն զարկուածով գանին զհարուած մահուս։ Յընդոստ զարկուած երկուց միջնորդաց (ժամահարի)։ Զքնարս ձայնատրական, եւ կամ զարկուած վերածածկութեան ... կազմուածոյ թմբկիս գործականութեան (իբր թնդիւն ունկան). (Նար. ՟Լ՟Է. ՟Զ՟Բ. ՟Զ՟Գ։)


Զարկուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զարկանեմ.

NBHL (2)

Չարալլուկ կտտանօք զարկուցեալ հեղձոյց. (Փարպ.։)

Եւ ո՛չ քար ընդ վիրգս սալի առանց քաղցրութեան առ նոյն զարկուցեալ. (Նար. ՟Զ՟Բ։)


Զարհուրագին

See full entry →

adj.

astonishing;
frightful, horrible.

NBHL (1)

Իսկ փախըստեայքն որ շտապէին՝ յահէ սըրոյն զարհուրագին. (Շ. եդես.։)


Զարհուրական, ի, աց

See full entry →

adj.

dreadful;
timid.

NBHL (3)

Որպէս երազք որ ի յանուրջ՝ զարհուրական. (Շ. իմ. եղակ.։)

Զարհուրական իրք, կամ կիրք. (Լմբ. սղ.։)

Զարհուրական ցաւք, կամ պատմութիւն. (Ճ. ՟Բ.։ Լմբ. ամբակ.։)


Զարհուրեմ, եցի

See full entry →

va.

to astonish, to frighten, to intimidate, to afflict, to terrify, to shake, to scare, to fright away.

NBHL (1)

Այս Յիսուս Նազովրեցի՝ զարհուրեալ վրդովէ զիս. (Զքր. կթ.։)


Զարհուրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զարհուրեմ.

NBHL (1)

Զարհուրեցուցից զամենայն ազգս, յորս մտանիցես ի նոսա։ Զարհուրեցոյց զնոսա Տէր յերեսաց Իսրայէլի։ Ո՞ զարհուրեցուսցէ զմեզ։ Զարհուրեցուցից զնոսա առաջի թշնամեաց նոցա։ Զարհուրեցուցանես զիս երազովք։ Այնպիսի տեսլեամբ ահի զարհուրեցոյց զնոսա. եւ այլն։ Զպահապանսն զարհուրեցուցեր։ Զարհուրեցոյց զկանայսն։ Զարհուրեցուցանէ քո ճգնութիւնդ զմարմնոյս բնութիւն. (Շար.։)


Զարհուրեցուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

cf. Զարհուրելի.

NBHL (2)

Հրեշտակք պահապան շուրջանակի, եւ դու անզգուշութեամբ՝ նոցին զարհուրեցուցիչ. (խրտեցընօղ, փախցընօղ) (Լմբ. պտրգ.։)

Օրէնքն՝ բռնութիւն են զարհուրեցուցիչ. (Եփր. հռ.։)


Զարհուրիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be frightened, terrified, to dread, to be much afraid, to tremble, to be alarmed;
to be confounded.

NBHL (5)

ἑξίσταμαι, θαμβέω, θραύω , ἑκδειμάτομαι, καταπτύσσομαι, ἑκβλαβέομαι terrefio, terreor, horreo, obstupefio, vereor Արհաւիրս կրել. զահի հարկանիլ. ահաբեկ լինել. սոսկալ. սարսափիլ. դողալ. ափշիլ. հիանալ. արտաքոյ անձին լինել. խուճապիլ, տագնապիլ. խիստ վախնալ, լեղին պատռիլ.

Զարհուրեցարո՛ւք բարեկեցիկք. (Ես. ՟Լ՟Բ. 11։)

Եթէ զարհուրեցայք ինչ յոգիս ձեր. (Եղիշ. ՟Ը։)

Զարհուրեսցին ի վերայ սքանչելի փրկութեան նորա. (Իմ. ՟Ե. 2։)

Զարհուրեցայ վասն անմարմնական վարուց նոցա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)


Զարմ, ից

See full entry →

s.

family, house, blood, race, stock, line;
nation.

NBHL (5)

ἕκγονος, κατάλημμα, σπέρμα ortus, proles, semen (լծ. ընդ սերմն, եւ արմ) Ի միոյ արմատոյ սերունդ. շառաւիղ միոյ ազգատոհմի. առանձին ազգ տան միոյ. ցեղ. տոհմ. ծնունդք. յաջորդութիւն ազգի. զաւակ, մնացորդ. ճէտ

Զարմք Սիովնի։ Ըստ օձակոխ զարմի որդւոց եղջերուաց. (Նար.։)

Հանեալ ի ժառանգութենէ իւրեանց զարմօք եւ ազգաւ. (Լաստ. ՟Ա։)

Աճեցին զարմիւք եւ զաւակօք. (Վրդն. ծն.։)

Մանի եւ Մարկիոն կենդանասցին ... տեսանելով զքեզ իւրեանց եղեալ զարմ. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Զարմանագեղ

See full entry →

adj.

charming, very fine, genteel.

NBHL (1)

Զարմանագեղ եւ առոյգ գեղացկութեան տենչալի փափաքմամբն. (Թէոդոր. խչ.։)


Զարմանագործութիւն, ութեան

See full entry →

s.

wonderful action;
miracle

NBHL (6)

θαυματουργία, θαυματούργημα, θαυματοποιΐα mirifica opera, miraculum, praestigiae Գործելն զզարմանալիս, կամ գործ զարմանալի. սքանչելագործութիւն, եւ սքանչելիք.

Սովոր են մարդիկ ճեպիլ, յորժամ նորաձեւ զարմանագործութիւնս ինչ լսիցեն ուրեք լինել. (Նանայ.։)

Ոչ այսուհետեւ յերկրէ, այլ յերկնից են զարմանագործութիւնքն. (Կիւրղ. եէմի առ կոստանդ.։)

Զերկաքանչիւրոցն (աւուրց) զարմանագործութիւնս հանդիսայայտել. (Մամբր.։)

Զքոյդ տպաւորեալ զարմանագործութիւն. (Նար. խչ.։)

Եւ այլք այսպիսիք զարմանգործութիւնք անբաւք՝ միայն կամելով Աստուծոյ կատարեալ լինին. (Սարկ. մարդեղ.։)


Զարմանագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write admirably, or wonders.

NBHL (1)

Մտեր առ աշակերտսն դրօքն փակելովք ի սուրբ վերնատունն, որով զնոսա զարմանագրեցեր փչմամբ հոգեւորականաւ. (Գանձ.։)


Զարմանազան

See full entry →

adj.

several admirable ways, very admirable, wonderful, surprising, excellent.

NBHL (4)

Զարմանալի ըստ զանազանութեան կամ կերպի յօրինուածոյն. գեղեցիկ ըստ պէսպիսութեան. հրաշազան. սքանչելի. վայելչական.

Եւ առեալ զայս ամենայն քահանայիցն՝ մեծապէս եւ ամենայն վայելչութեամբ զարմանազան՝ պատրաստեցին զզատիկն ... եւ յօրինեալ կացին. յն. բարեվայելչապէս կացին. (՟Ա. Եզր. ՟Ա. 10։)

Շատ եւ բաւական է առ ի վարդապետութիւն եւ յուսումն մարդոյ զարմանազան գեղեցկութիւնք եւ ամբաւ մեծութիւնք արարածոց. (Եպիփ. սղ.։)

Թագ զարմանազան, եւ ծիրանիս թագաւորական առաքէր. (Կաղանկտ.։)


Զարմանազանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

variety or admirable beauty, magnificence.

NBHL (2)

Ուր հայեցեալ ոք զարմասցի ընդ արդարոցն զարմանազանութիւնս (մի քան զմի գովելիս). (Փիլ. սամփս.։)

Գործոց նորա զարմանազանութիւն ստիպեն զքննողս նորին խոստովանել զԱստուած. (Լմբ. սղ.։)


Զարմանակերտ

See full entry →

adj.

admirably made, magnificent, charming.

NBHL (1)

Զարմանակերտ շինուածք, ուխտ, կամ փարախ, կամ վանք. (Սամ.։ Սկեւռ.։ Ուռպել.։)


Զարմանահրաշ

See full entry →

adj.

wonderful, surprising.

NBHL (2)

Զարմանալի եւ հրաշալի. սքանչելահրաշ.

Զարմանահրաշ շինուած, կամ գործ, սքանչելիք. (Սկեւռ.։ Մարաթ.։ Գէ. ես.։)


Զարմանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to admire, to wonder, to be astonished;
to be enraptured.

NBHL (11)

θαυμάζω, ἑξίσταμαι miror, admiror, stupefio Արմանալ յոյժ. հիանալ. սքանչանալ. ապշիլ ընդ անակնկալ իրս մեծամեծս, եւ պակնուլ ընդ ահաւորսն. արմըննալ.

Զարմասցին ընդ նա։ Զարմանային ընդ իմաստութիւն նորա։ Զարմացեալ էի ընդ տեսիլն։ Զարմանայր վասն անհաւատութեան նոցա։ Զարմացան ի վերայ ամենայնի։ Զարմասցին ի վերայ քո։ Զարմանայցես ի վերայ իրացն, կամ ի վերայ բանից. ի վերայ բարեացն. եւ այլն։

Զարմացան միտք նոցա։ Զարմացաւ ի միտս իւր Յակոբ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 28։ ՟Խ՟Ե. 26։)

ԶԱՐՄԱՆԱԼ. Պէսպէս յարմարական խնդրովք, ըստ յն. կամ հյ. ոճոյ.

Զարմացարո՛ւք զարմանս։ Զարմացաւ Իսահակ զարմացումն մեծ յոյժ. (Ամբ. ՟Ա. 5։ Ծն. ՟Ի՟Է. 33։)

Զարմանայր զառաքինութիւն ծերոյն։ Ոչ զփոփոխիլ նոցա զարմանամ ի մեղացն։ Յիրաւի զարմանաս զայդ։ Զայն եւս (այսինքն ըստ այսմ եւս) զարմացեալ էին վասն նորա ծերակոյտն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ. ՟Ժ՟Թ. ՟Ի։)

Զայն զի՞ զարմանաս, ուր այնպիսի իրք գործէին. (Ոսկ. ես.։)

Զորմէ Աստուած այսչափ զարմացաւ։ ԶՅովբայ ասէ, զարմանաս. (Իսիւք.։)

Այլք զնմանէ կայցեն զարմացեալ։ Առաւել եւս զարմանալի՛ է զսմանէ քան զնոցանէ, եւ զնոցանէ, եւ զնոցանէ քան զսմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 2. եւ 3։)

Այլ եւս զսքանչելեօք նորա զարմանամ. (Ճ. ՟Բ.։)

Զբանիւքդ զարմանամք. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 27։)


Զարմանաւոր

See full entry →

cf. Զարմանալի.

NBHL (3)

θαυμαστός mirabilis, admirandus Զարմանալի. սքանչելի. հրաշալի. ընտիր. աննման. ապշութեան արժանի. արմնալու.

Մի՛ ինչ զարմանաւոր յղփութիւն խնդրէք. (Մանդ. ՟Ի՟Ա։)

Տեսանեմ զքո կորուստ՝ ա՛յլ զարմանաւոր. այսինքն ե՛ւս զարմանալի. (Մաշկ.։)


Զարմացական, ի, աց

See full entry →

adj.

of admiration;
— նշան (՜), a note of (!).

NBHL (2)

Է՛ եւ ի խունկս ինչ կինամոն՝ զարմացական, որ զնըմանէ՝ են սքանչելի բանք ճառական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Մեծն Պօղոս ի յըմբռնման Աստուածայնոյն եղեալ, եւ զարմացողականին նորա զօրութեան հաղորդեալ։ Եւ ինքն ամենայնի պատճառն առ ի յամենեսեան լինելն զիջանէ ըստ զարմացողականին գերագոյ զօրութեանն՝ անփոփոխաբուն ի յինքենէ. (Դիոն. ածայ.։)


Զարմացումն, ման

See full entry →

s.

admiration, astonishment, surprise;
enchantment, stupefaction, stupor;
ecstasy;
wonder;
ի զարմացման լինել, to be wrapped in wonder;
ի — գալ, to be in raptures;
— էառ զիս, I was struck with wonder, I was surprised;
զարմացաւ Իսահակ — մեծ յոյժ, Isaac wondered exceedingly;
զարմացայ տեսեալ զնա — մեծ, I wondered with great admiration.

NBHL (6)

ἕκστασις, θαῦμα admiratio, stupor Զարմանալն. զարմանք. հիացումն. ապշութիւն. յափշտակութիւն. արմննալը, արմանք, մտքով յափշտակուիլը.

Վասն այլոց այլով իւիք ի զարմացումն եկեալ. (Յհ. իմ. պաւլ.։)

Ի զարմացման եղեալ այրն Աստուծոյ ընդ պատասխանոյն՝ զոր լուաւ ի կնոջէն. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Դ։ Ճ. ՟Զ.։)

Զարմացումն քննութեան ընդ մէջ անկեալ՝ եհատ զպատմութիւնն. (Փիլ. սամփս.։)

Ո՜ անհասութեան խորհրդոյս, եւ մեծասքանչ զարմացմանցս. այսինքն հրաշիցս. հրաշալի իրացս. (Կամրջ.։)

Ոչինչ է այլ զարմացումն, քան թէ նորագոյն եւ անսովոր իրաց տեսութիւն. (Երզն. մտթ.։)


Զարմացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to astonish, to surprise, to be seized with dmiration.

NBHL (1)

Ինքն զարմանայ, եւ զայլս զարմացուցանել կամի. (Ճ. ՟Թ.։)


Զարմացուցիչ, չի, չաց

See full entry →

adj.

surprising, astonishing

NBHL (1)

Այլ տգիտին ոչ առնին զարմացուցիչք եւ սքանչացուցիչք. (Վեցօր. ՟Գ։)


Զարտուղի

See full entry →

adj.

misled, led astray;
anomalous, heteroclitical;
— անկանիմ գնամ, cf. Զարտուղիմ;
— հանեմ, cf. Զարտուղեցուցանեմ.

NBHL (4)

Ոչ կարեմք զարտաւղի երթալ ի ճանապարհէն. (Վրդն. ծն.։)

ԶԱՐՏՈՒՂԻ ὀ, ἠ, τὸ ἑκτός τῆς ὀδοῦ devius, -a, -um որ եւ ԱՐՏՈՒՂԻ. գրի եւ ԶԱՐՏՈՂԻ կամ ԶԱՐՏՕՂԻ, ԶԱՐՏԱՒՂԻ. իբր Զարտաքին ուղի, եւ Արտաքոյ ուղւոյ. թիւր. օտար. խոտորեալ. շեղեալ. խոտորնակի. շեղակի.

Զարտուղի ընթացաք. (Խոսր.։)

Երթեալ զարտուղի յարքունական ճանապարհէն. (Շ. բարձր.։)


Զարտուղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be led astray, to lose one's way, to deviate, to turn aside;
to lose one's self.

NBHL (4)

ԶԱՐՏՈՒՂԻՄ եւս եւ ԶԱՐՏՈՒՂԵՄ, եցի. չ. διααμαρτάνω τῆς ὀδοῦ devio παρατρέπομαι a solita via avertor, recedo որ եւ ԸՍՏԱՐՏՈՒՂԻԼ. Արտաքոյ ուղւոյ ելանել. խոտորիլ. թիւրիլ. ստերիւրիլ. շեղիլ. ճամբէ դուրս ելլալ, ծռիլ.

Ոտք՝ որ զարտուղեցան յարդարութեան ճանապարհէն. (Յճխ. ՟Ի։)

Մի՛ զարտուղիք յարքայական պողոտայէն. (Թէոդոր. մայրագ.։)

Վրիպեալ զարտուղին խորհուրդք. (Վեցօր. ՟Զ։)


Զարօշ, ի

See full entry →

s. bot.

germander.

NBHL (1)

ԶԱՐՕՇ ասի ի Հայաստան աշխարհի եւ Թռչուն ինչ միամիտ, մոխրագոյն, մեծ քան զհաւ ընտանի։


Զաւակագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to bring forth children

NBHL (1)

Ի ձեռն որոց ծնունդք զաւակագործիցին. այսպէս առաւել ուղիղ թուի՝ քան զգրեալն, աւագագործիցին. (Փիլ. լին. ՟Դ. 17։)


Զբաղասէր

See full entry →

adj.

intriguing, that meddles with many intrigues;
fond of play or trifles (child).

NBHL (1)

Իբրեւ զբաղասէր մանկունք տղայաբար լսեն զոր լսեն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)


Զբաղեմ, եցի

See full entry →

va.

to intrigue;
to occupy, to amuse;
to distract, to busy.

NBHL (5)

Այլեւ մանուկն լալով զբաղէր զնա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ընդէ՞ր զբաղէ սատանայ յաղօթս (այսինքն զմեզ ի ժամ աղօթից). զի ինքն սատանայ վասն այնորիկ անկաւ, զի ոչ կամեցաւ երկրպագել Աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ։)

Զբաղեցուցանիցէ զսիրտն իւր. (Յկ. ՟Ա. 26.) թերեւս մերքն ի յն. ընթեռնուին σπάω կամ σπάττω . իսկ հասարակ օրինակն է՝ ἁπατάω որ է խաբել, պատրել։

Ցանկութիւնք ճաշակման ամենայնիւ զբաղեցուցեալ զմիտս իմ խռովէ. (Եփր. աղօթք.։)

Զբաղեցուցանէ երկրաւորօքս միայն. (Խոսր.։)


Զբաղեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զբաղեմ.

NBHL (5)

Այլեւ մանուկն լալով զբաղէր զնա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ընդէ՞ր զբաղէ սատանայ յաղօթս (այսինքն զմեզ ի ժամ աղօթից). զի ինքն սատանայ վասն այնորիկ անկաւ, զի ոչ կամեցաւ երկրպագել Աստուծոյ. (Վրք. հց. ձ։)

Զբաղեցուցանիցէ զսիրտն իւր. (Յկ. ՟Ա. 26.) թերեւս մերքն ի յն. ընթեռնուին σπάω կամ σπάττω . իսկ հասարակ օրինակն է՝ ἁπατάω որ է խաբել, պատրել։

Ցանկութիւնք ճաշակման ամենայնիւ զբաղեցուցեալ զմիտս իմ խռովէ. (Եփր. աղօթք.։)

Զբաղեցուցանէ երկրաւորօքս միայն. (Խոսր.։)


Զբաղիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be occupied or busy, employed in doing something;
to intrigue, to be embarrassed, to meddle;
to be distracted or agitated.

NBHL (5)

Զբաղեալ էր ի բազում սպասու։ Դու հոգաս, եւ զբազում իւիք զբաղեալ ես. (Ղկ. ՟Ժ. 40. 41։)

Արանց՝ որ միշտ զծովակօքն եւեթ զբօսնուին, եւ կէսքն զմորթովք (խորանակարութեան) զբաղեալք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)

Մի՛ զբաղիր ի նանրութիւնս։ Զբաղեցայք՝ ոմն ի կնոջ հեշտութիւն, ոմն յընչից յղփութիւն, ոմն յորովայնի պարարումն։ Ընդ սոքօք զբաղի. (Լմբ. ժող. եւ Լմբ. առակ. եւ Լմբ. պտրգ.։)

Վարեսցուք արարածովքս՝ զբաղեալք իբրեւ ի մանկութեան. յն. ջանիւ կամ փութով. (Իմ. ՟Բ. 6։)

Հեղեալք զբաղեալք առհասարակ ի փախուստ դարձան. յն. զեղեալք, կամ արտաքս հոսեալք. (Յուդթ. ՟Ժ՟Ե. 3։)


Զբաղնում

See full entry →

vn.

cf. Զբաղիմ.

NBHL (2)

Ի նոյն՝ ե՛ւ ի դադարել մարմնոյն ե՛ւ ի քունն՝ զբաղնուն միտքն։ (Եզնիկ. Իսկ Ղկ. XII. 29.)

Եւ դուք մի՛ խնդրէք՝ զի՛նչ ուտիցէք կամ զի՛նչ ըմպիցէք, եւ մի՛ զբաղնուք ըստ յն. μετεωρίζομαι, որ է՝ չափն ելանել, կամ շփոթիլ


Զբաղկոտ

See full entry →

adj.

very occupied, busy, engaged.

NBHL (1)

Զբաղկոտ է միտք մարդկան։ Ծանեար զխորհուրս մարդկան զբաղոտ եւ ունայն. (Լմբ. սղ.։)


Զբաղումն, ման

See full entry →

s.

cf. Զբաղութիւն.

NBHL (5)

περισπασμός distractio, occupatio μελέτη curo, sollicitudo Զբաղելն, եւ գործք զբաղեցուցիչք. հոգք աշխարհի, ցնորք. ցնդմունք. ծփանք. զբօսանք. զբաղմունք, տարտղնածութիւն.

Այսքան զբաղմամբ եւ սիրով հարեալ է յերեւելիս եւ ի հոսանուտս. (Իգն.։)

Խաւարեալք ի զբաղումն մարմնոյ. (Լմբ. պտրգ.։)

Զարթուցեալքս ի զբաղմանէ գիշերային հանգստենէ. (Ժմ.։)

Եթէ մերձեսցի ոք յայլ զբաղմունս եւ ի գիրս դիւաց. (Կանոն.։)


Զբօսանամ, ացայ

See full entry →

vn.

cf. Զբօսնում;
to take some relaxation, to unbend one's mind.

NBHL (15)

Զբաղիլ. եւ դեգերիլ ի զուարճալիս. պարապիլ ի վաստակոց, ոգի առնուլ, եւ դիւրել անձին շրջագայութեամբ, զրուցիւք, եւ այլն. դեգերիլ ախորժանօք յիրս ինչ. զբօսանք ելլալ, ժուռ գալ, սիրտը բացուիլ.

Ե՛կ երթամք շրջիմք ի դաշտ զբօսանալ. (Եփր. ծն.։)

Մինչդեռ էին նոքա ի պարսպի բուրաստանին զբօսանալ ինչ ... գնայր պատճառանօք զբօսանալոյ մերձ առ նոսա. (ՃՃ. վրք. եւստաթ.։)

Մեք ասէ զբօսանալով ի լուր սոցա՝ ո՛չ կեղակարծ մտօք թերահաւատեմք։ Սքանչանամք ընդ նոյն, եւ զբօսանալով հաւատամք. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)

Ընդ ձեզ ոչ զբօսանամք. (Մխ. առակ.։)

Հեթանոսք յիւրեանց եւեթ զբուսեալք, եւ զիւրեանցն եւեթ կամին մեծացուցանել. (Ոսկ. ես.։)

Զբօսանիմք եւ ծիծաղիմք։ Մարմնական պատուովդ զբօսանիս. (Ճ. ՟Ժ. եւ ՟Բ։)

Փափկութեամբ աշխարհիս զբօսանին. (Զքր. կթ.։)

Մինչդեռ այսր անդր զբօսանէր (աքաաբ), առժամայն մթնացան երկինք. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Ի հոգիս անդրանկաց զբօսանիլ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Իսկ Ծն. ՟Ի՟Դ. 63.)

Ընդէ՞ր ելանէր զբօսանել ի դաշտին. Զերկայն խօսս եւ զճառսն սովորեցաք կոչել զբօսանս։

Ո՛չ է պարտ քրիստոնէին զբօսանալ, եւ ոչ ի բաց թողուլ ի մտացն զյիշումն Աստուծոյ. (Բրս. ողորմ.։)

Մի՛ ոք այսուհետեւ ծոյլ, մի՛ ոք զբօսեալ գտանիցի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

Տէր, ոչ բարձրացաւ սիրտ իմ, եւ ոչ զբօսան աչք իմ. (Սղ. ՟Ճ՟Զ. 1։)

Յորժամ հոգւով կործանիմք՝ զբօսեալ՝ անտես առնէ եւ զմարմնոց վրդովմունս. (Լմբ. ատ.։)


Զբօսանիմ, սայ

See full entry →

vn.

cf. Զբօսանամ.

NBHL (15)

Զբաղիլ. եւ դեգերիլ ի զուարճալիս. պարապիլ ի վաստակոց, ոգի առնուլ, եւ դիւրել անձին շրջագայութեամբ, զրուցիւք, եւ այլն. դեգերիլ ախորժանօք յիրս ինչ. զբօսանք ելլալ, ժուռ գալ, սիրտը բացուիլ.

Ե՛կ երթամք շրջիմք ի դաշտ զբօսանալ. (Եփր. ծն.։)

Մինչդեռ էին նոքա ի պարսպի բուրաստանին զբօսանալ ինչ ... գնայր պատճառանօք զբօսանալոյ մերձ առ նոսա. (ՃՃ. վրք. եւստաթ.։)

Մեք ասէ զբօսանալով ի լուր սոցա՝ ո՛չ կեղակարծ մտօք թերահաւատեմք։ Սքանչանամք ընդ նոյն, եւ զբօսանալով հաւատամք. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. սղ.։)

Ընդ ձեզ ոչ զբօսանամք. (Մխ. առակ.։)

Հեթանոսք յիւրեանց եւեթ զբուսեալք, եւ զիւրեանցն եւեթ կամին մեծացուցանել. (Ոսկ. ես.։)

Զբօսանիմք եւ ծիծաղիմք։ Մարմնական պատուովդ զբօսանիս. (Ճ. ՟Ժ. եւ ՟Բ։)

Փափկութեամբ աշխարհիս զբօսանին. (Զքր. կթ.։)

Մինչդեռ այսր անդր զբօսանէր (աքաաբ), առժամայն մթնացան երկինք. (Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)

Ի հոգիս անդրանկաց զբօսանիլ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)

Ընդէ՞ր ելանէր զբօսանել ի դաշտին. Զերկայն խօսս եւ զճառսն սովորեցաք կոչել զբօսանս։

Ո՛չ է պարտ քրիստոնէին զբօսանալ, եւ ոչ ի բաց թողուլ ի մտացն զյիշումն Աստուծոյ. (Բրս. ողորմ.։)

Մի՛ ոք այսուհետեւ ծոյլ, մի՛ ոք զբօսեալ գտանիցի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 7։)

Տէր, ոչ բարձրացաւ սիրտ իմ, եւ ոչ զբօսան աչք իմ. (Սղ. ՟Ճ՟Զ. 1։)

Յորժամ հոգւով կործանիմք՝ զբօսեալ՝ անտես առնէ եւ զմարմնոց վրդովմունս. (Լմբ. ատ.։)


Զբօսասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of diversions or pleasure.

NBHL (1)

Ձանձրութիւն, զբօսասիրութիւն, այսր եւ անդր հայել. (Վրք. հց. ՟Բ։)


Զբօսացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զբօսուցանեմ.

NBHL (1)

Զբօսեցոյց զնա յամենայն տղայականս առանց մեղաց։ Դեւք խորհրդատունս կարգեցին եւ զբօսեցուցին զբնութիւնս. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. սղ.։)


Զբօսեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Զբօսուցանեմ.

NBHL (1)

Զբօսեցոյց զնա յամենայն տղայականս առանց մեղաց։ Դեւք խորհրդատունս կարգեցին եւ զբօսեցուցին զբնութիւնս. (Վրդն. երգ. եւ Վրդն. սղ.։)


Զբօսնում, սայ

See full entry →

vn.

to divert one's self, to make morry, to relax one's self, to unbend ones mind, to take some diversion, to recreate ones self;
to play, to amuse one's self;
to refresh one's self;
— (մտաց յաղօթս), to be dissipated, to get heedless.

NBHL (4)

Զբօսնոյր առ եզերօք դրախտին. (Վրդն. ծն.։)

Միտք իւրեանց ընդ կերակուր եւ ընդ խաղ տղայութեան զբօսեալ կան. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)

Արանց՝ որ միշտ զծովակօքն եւեթ զբօսնուին. (Ոսկ. ՟Բ. 8։)

Հաստատեա՛ զսիրտ քո հացիւ, եւ զբօսի՛ր, մինչեւ շրջեսցի օրն. եբր. սպասեա՛ կամ դեգերեա՛. յն. զինուորեա՛ց, իբր սպայեա՛ թոշակաւ. լտ. ո՛յժ առ։


Զբօսումն, ման

See full entry →

s.

diversion, sport, pastime

NBHL (4)

Զբօսնուլն. Զբօսանք՝ ըստ ՟ա նշ.

Լինի զբօսումն, յորժամ ոչ ոք մարդ ի միջի, այլ յապահով խաղաղարարով (ընդ անձին խօսելով). (Փիլ. լին. ՟Դ. 140։)

Զբօսմունք որսոց. (Փարպ.։)

Զօրականք բնակեն անդ խնդական զբօսմամբք։ Տեղի զբօսման. (Վրդն. ծն. եւ Վրդն. օրին.։)


Զբօսուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to divert, to recreate, to make joyful, to relax.

NBHL (3)

Արժա՛ն է մեզ զբօսուցանել (զնա), եւ ուրախ առնել որսովք. (Բուզ. ՟Գ. 20։)

Մի՛ զմիտս յերկրաւոր երեւոյթս զբօսուսցուք. (Վրք. հց. ձ։)

Ցերեկ բազում ինչ իրք են, որ զբօսուցանեն եւ ցածուցանեն. (Ոսկ. մտթ. ՟Ա. 16։)


Զբօսուցիկ

See full entry →

cf. Զբօսեցուցիչ.

NBHL (2)

ԶԲՕՍՈՒՑԻԿ որ եւ գրի ԶԲՈՒՍՈՒՑԻԿ. Որպէս Վերացեալ եւ վերամբարձ ինչ, յոր զբօսանին աչք եւ միտք. μετέωρος sublimis

Ո՛չ նախ ասաց, թէ ե՛րթ եւ ասա՛ զայս ինչ, այլ զբօսուցիկ իմն արար զբանն, եւ անյայտ զառաքելութեանն պայման. (Ոսկ. ես.։)


Զգալապէս

See full entry →

adv.

sensibly;
sensually;
materially;
openly.

NBHL (2)

Զգալապէս գործեն (մարմինք). (Փիլ. նխ. ՟ա.։)

Ըստ որում աստ զգալապէս ծերք եւ մանկունք շրջագային զբոցովն. (Տօնակ.։)