compliments, adulation, fulsome flattery.
· Calfa
Հանէ՛ք ի մտաց ձերոց՝ աղաչեմ՝ զանշընորհաւոր շնորհսն, զանպատեհ պաշտօնուկսըն. (Ոսկ. եփես. ՟Ժ՟Է։)
grand-father, grand-sire, granddad;
pope, pontiff.
· Calfa
Որչափ հայրն եւ պապն կենդանի է։ Ոչ ունի իշխանութիւն հայրն զթոռունսն ի հնազանդութենէ պապուն ազատել։ Հնազանդեցուցանէ օրէնքս զորդիս որդւոցն՝ պապուն. (Մխ. դտ.։)
water-like.
· Calfa
Ընդ հատանել երակաց մարդոյ՝ նախ ելանէ թանձր արիւն, եւ յետոյ սակաւ սակաւ ջրատեսակ, եւ ջուր. (Մխ. ապար.։)
cf. Ջրամբար.
· Calfa
Անձրեւն անդ յստակի ի պղտորութէանն, եւ ապա մտանէ ի ջրատունն. (Վստկ.։)
dropsy;
— որովայնի, ascites, common dropsy;
— գլխոյ, hydrocephalus;
- աչաց, hydrophthalmia;
— պորաց, hydrophalus;
— սրտակրանաց, hydrocardy;
— փամփշափ, hydrocele;
— կրծից, hydrothorax;
— ականջաց, hydrotite.
· Calfa
ὔδερος, ὔδρωψ, ὐδερίασις hydrops, hydropisis, aqua intercus. որպէս թէ գողութիւն ջրոյ. Ախտ՝ որ գոյաւորէ ընդ մորթով զջուր օտար, ուռուցանէ զհիւանդն իբրեւ զտիկ, եւ տայ պասքիլ ի ծարաւոյ.
drop of water.
· Calfa
Ընդ գազանս անապատի շրջէր, եւ ջրիկն՝ որ գտանէր, նոցա արբուցանէր։ Զմայլեալ պարարին ըմպելով զականակիտ զքաղցր ջրիկ աղբերականց. (Վրք. հց. ձ։)
drawer of water;
s. mech. pump;
— բազագրեալ, ձգիչ եւ ճնշիչ, lift & force —, sucking & forcing —, double-acting -;
— շնչող, sucking, lifting or drawing -;
— մղիչ, forcincing — set;
— հրդեհի, steam —, engine, fire-engine;
— կեդրոնախոյս զօրութեամբ, centrifugal -;
— կրելի, portable fire-engine;
— հոլովական, rotatory, rotary -;
— սնուցիչ, feed —;
— օդային, air —, pneumatic —.
· Calfa
Որ հանէ զջուր ի գբոյ. ջրուոր. ջուր քաշօղ.
Տեսանէր ջրհոր ոսկեղէն, եւ շխթայս ոսկեղէն, եւ գոդի մի ջրհան, զի հանէր ոսկի ամանով ջուր. (Վրք. հց. ձ։)
well;
cistern;
— արգեղեան, Artesian-well;
— ծծիչ, absorbing or draining well, bog, cesspool.
· Calfa
Ջրհոր ջրոյ կենդանւոյ։ Ի ջրհորոյն յայնմանէ արբուցանէին զխաշինս։ Նստաւ առ ջրհորի միում։ Ջուր ի ջրհորոյն բեթղահեմի։ Ի քոց ջրհորոց։ Ի ջրհորոց ձերոց.եւ այլն։
water-pipe, conduit, aqueduct.
· Calfa
Գտանէ աղբիւր սակաւաբուղխ. որոյ ջրմուղ կազմեալ՝ ածեալ հասուցանէ ի մէջ հովտին։ Պատսպարեաց ջրմուղ ներքոսագոյն երկրի՝ ի քարանց տաշելոյ փողոցս գնացից ջրոյն կազմեալ. (Արծր. ՟Ա. 11։ ՟Դ. 11։)
drawing water;
water-carrying.
· Calfa
Նստոյց զուղտսն արտաքոյ քաղաքին առ ջրհօրոյ ջրոցն՝ ընդ երեկս, յորժամ ջրուորն ելանէր. (Ծն. ՟Ի՟Դ. 11.) յն. αἰ ὐδρευόμεναι ջուր հանօղ (աղջկունք)։
the twenty eighth letter of the alphabet and the twenty second of the consonants;
thousand, thousandth;
It is sometimes confounded with the letter ր;
When used as an initial it generally indicates foreign words.
· Calfa
ռայն ըռամիկ՝ արանց հանուրց, ոչ նախանձել՝ խրատէ վարուց։ Ռայն՝ ռահիւհանէ զքեզ ի բարձունս գընալ հոգւով ընդ իմաստունս. (Շ. այբուբ.։)
Rabbi;
master, doctor.
· Calfa
Կոչել ի մարդկանէ ռաբբի ռաբբի։ Ռաբբի՝ բարւոք է մեզ աստ լինել. եւ այլն։
battle-array, rank, line, order;
battle, war;
— առնել, կարգել զ—ն, to marshal, to array;
— դնել, ի — մտանել, to make war, to fight, to assail;
հատանել զ— պարւուց զօրաց, to put to rout, to disperse, to defeat, to discomfit.
· Calfa
Յերկու կողմանէն ռազմ գաղտ կարգեաց. եւ ինքն զութ հազար արսն բաժանեաց ի վեց ռազմն (թեւ բանակի). (Մամիկ.։)
vulgar, low, plebeian, popular, common, vile, trivial;
the vulgar, the common people, lower orders;
տգէտ —ն, the ignorant mob.
· Calfa
Կամ իբրեւ ածական. ամենայն ռամիկ բազմութիւն։ Զբազումս ի ռամիկ մարդկանէն։ Եկեղեցական դասուց, եւ ռամիկ ժողովրդոց. (Եղիշ. գ։ Փարպ.։ Շ. թղթ.։)
earnest, pledge.
· Calfa
Ռեմոն չտան, եւ զգինքն չվճարեն։ Առնու առհաւատչեայ, այսինքն ռեմոն (կամ ռիմոն)։ Առնու ի դնողէն ռեմոն (ռիմոն)։ Կորուստանէ միայն՝ զոր ինչ ռեմոն ետ. (Մխ. դտ.։)
penuriousness, niggardness, stinginess, avariciousness.
· Calfa
Ըռըշդութեամբ զինչսն։ Մի ռըշդութեամբ ի նմանէ վրիպել։ Բամբասեցան ի յռշտութէանն։ Այսպիսի ռժդութիւն ժողովրդեան. (Լմբ.։)
appointment, salary, pension, pay, hire, wages;
maintenance.
· Calfa
Ի բազում ամաց կերակրիւ յռոճկացս յայսցանէ, եւ ոչինչ օգտեցայ. այժմ գտի այլ ռոճիկ. (Ճ. ՟Բ.։)
shell, bomb, grenade;
—ս արձակել, to shell, to fire shells, to shoot bombs.
· Calfa
Եդեալ լիցի այն ի փայտ ըռմբի ... Նշանակն դնի ի կողմանէ կապեալ կամ ագուցեալ ի յըռմբի։ Զոր բառնան ըռմբօք ի չորից բարձր ի վերայ նորա առագաստ. (Մաշտ. ջահկ.։)
the twenty ninth letter of the alphabet and the twenty third of the consonants;
two thousand, two thousandth.
· Calfa
Քէ, եւ սէ, եւ ցոյ՝ յաւարտ բանին (բառին) մտեալ՝ բազում ցուցանէ. (Տօնակ.։)
to persuade, to advise, to excite, to suggest, to insinuate, to stir up, to provoke, to induce;
to help, to contribute;
to be the means of, to procure;
to contrive, to invent, to form;
to betray, to give up, to deliver.
· Calfa
Ի սադրելոյ աղօթից նորա։ Թերեւս ի սադրելոյ նորա լուծումն ինձ ի կապարանէն լիցի. (Յհ. կթ.։)
anvil;
slab, paving or flag stone;
sheet of metal, plate.
· Calfa
Ասեն (վասն շինողաց աշտարակի), թէ սալք ոսկւոյ եւ արծաթոյ ի հիմանէ մինչեւ ցաւարտն դնէին շուջանակի. (Վրդն. ծն.։)
paved with flagstones;
pavement;
foot-pavement, foot-path.
· Calfa
Զանգանէ զ՝ի վայրծորեալ բնութիւն ջրոյն սալայատակ տրամացեալ հողոյն կափմամբ։ Խտանայ երկնային մարմինս ի ներքոյ ջուրցն, եւ լինի սալայատակ հաստատրամ անփապելի. (Եղիշ. ՟Բ։ Շիր.։)
stone-hoofed, solid hoofed;
steed, courser.
· Calfa
Հասանէ աժխոյժն խիզախմամբ՝ իւրովն ճանճաճերմակ եւ սալասմբակն երիվարաւ։ Կռօնոս յայծի հեծեալ (ժամանակն յայծեղջիւնր (ի վրնջապապչեակն քաղ սալասմբակ. (Մագ. ՟Լ՟Դ. ՟Ծ։)
cf. Սաղար.
· Calfa
Մեր ցասուցեալ սալարի (կամ սաղարի) նոցա՝ ցլու արբուցաք արիւն։ Ըստ անուանց նոցա սալարս եւ հէջիպս անուանէին. (Խոր. ՟Գ. 17։ Մեսր. երէց.։)
paved;
pavement.
· Calfa
Տեսանէր զկամուրջսն, եւ սալարկս ի ձորս, եւ ի բազում տղմային տեղիս պողոտայից. (Տէր Իսրայէլ. մարտ. ՟Ժ՟Գ.։)
cf. Սիղղոբայ.
· Calfa
Հանդիպեցուցանէր զհայերէն աթութասն ըստ կարգման սալովբայիցն յունաց. (Փարպ.։)
thinly inhabited;
unpeopled.
· Calfa
Զի մի՛ թափուր, եւ կամ սակաւաբնակ մնասցէ ի մարդկանէ. (Լծ. նար.։)
having but few children.
· Calfa
Որչափ թերեւս անզաւակ ի սոցանէ եւ սաւակազաւակ գոլով տարբերին. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
restless, hasty, impatient.
· Calfa
Եւփորձեալ զձեզ՝ գտանէի սակաւահամբեր. (Վանակ. յոբ.։)
of little strength, few in number, inconsiderable, accompanied by but few people;
thinly attended;
— գունդ, a handful of soldiers.
· Calfa
Ըստ սակաւաձեռն կարի դիմակաց հինից թշնամեաց գտանէր. (Յհ. կթ.։)
a few, very few, almost none, almost nothing;
in a moment or instant;
— մի եւ, — միւս եւս եւ, — ինչ պիտոյ՝ եւ, little is wanting to, there was but little wanting, it would but a little.
· Calfa
Սակաւիկ մի՝ թէ ի բաց թողացու ցանէիր զփքումն տէրութեանդ։ Սակաւիկ մի երկայնամիտ լեր։ Զի թերեւս սակաւիկ մի քաղցրասցի յանհնարին դառնութէանն։ Սակաւիկ մի հանգչէին. (Եղիշ.։)
double-edged axe, battle-axe;
cf. Սակր.
· Calfa
Լէգէոն սպարակիր հետեւակն՝ վահան ի ձեռն, սակուր զգոտւոյ։ Յանկարծօրէն կից ի վեր առնեալ զսակուրսն՝ զարկանէին թագաւորին պապայ. մին կշիռ զուլն հարկանէր սարկաւն, եւ միւսն եւս սակաւորն զաջ թաթ ձեռինն. (Բուզ. ՟Է. 32։)
drowned by a cataract.
· Calfa
Ապրեցան ի սահանասոյզ հեղձմանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
water-fall, cascade, cataract;
cf. Սահանափակ;
water-fall of a weir;
sheet of water.
· Calfa
Ծով զմիտս անդադար գոզմամբ ձայնի սահանացն խռովեցուցանէ։ Սահանք տրտմութեան, աշխարհածուփ խռովութիւնք. (Պիտ.։)
cf. Սահեցուցանեմ;
cf. Սահիմ.
· Calfa
Ամենայն ինչ ընթացեալ սրանայ, եւ իբրեւ զջուր սահէ անցանէ. (Ոսկ. ՟ա. տիմ. ՟Ժ՟Է։)
sliding, slipping;
mental perturbation, vacillation, agitation, irresolution.
· Calfa
Ի սահեցմանէ իրաց կենցաղոյս։ Երկրաւոր սահեցման. (Լմբ. համբ.։)
to cause to glide, to slip;
to agitate.
· Calfa
Ջուր սահող է եւ ցրտին, նոյնպէս եւ այծ սահող է, որսահեցուցանէ ի մեղս. (Մեկն. ծն.։)
Զրպարտութիւն սահեցուցանէ (կամ ծփեցուցանէ. յն. տարաբերէ) զիմաստունս. (Ժղ. ՟Է. 8։ 1)
to slip, to slide, to glide;
to flow, to be flowing, to run out, to pass over, to roll or glide on;
to be agitated, to hurry along or away, to err, to wander, to yield to;
— ի վերայ սառի, to skate;
— ի մտաց, to slip from, to escape the memory;
սահեալ անցանել, to run, to elapse, to glide away;
սահեալ աստղ, shooting star;
սահեցաւ, he slipped, his foot or feet slipped.
· Calfa
Եւ զեղբայրն՝ թէեւ սուղ ինչ յանցանիցէ, սահի շրջի, եւ յամենեցունց լսելիս արկանէ. (Մանդ. ՟Ժ։)
to fix the boundaries;
to constitute, to order, to regulate, to establish, to determine, to decide;
—դրեալ կէտ, the appointed day or time.
· Calfa
Եկեալ հասանէին ի սահմանադրեալ կէտ պայմանի մկրտութեանն. (Ճ. ՟Ա.։)
fixing the boundary, setting up landmarks;
constitution;
statute;
ordinance, regulation;
decision;
definition.
· Calfa
Բաժանէ զաշխարհս սահմանադրութեամբ՝ փոսս գործելով։ Զգալի աշխարհիս վայր սահմանադրութիւն բաժանէ ի միմեանց զքաղաքաց եւ զգիւղից։ Սահմանադրութիւն անդաստանաց. (Խոր. ՟Բ. 74։ Շ. մտթ.։ Մխ. դտ.։)
prefect, governor;
bordering upon, confining, coterminous, limitary.
· Calfa
Որ բդեշխն կոչէին. առաջին սահմանակալն ի նորշիրական կողմանէն. երկրորդ սահմանակալն յասորեստանեաց կողմանէն. (Ագաթ.։)
frontier guard;
lord of the marches, provincial governor;
— զօրք, frontier garrison or guard.
· Calfa
Սահմանապահ յատրպատական աշխարհին։ Սահմանապահս կացուցանէր։ Սահմանապահքն թագաւորին. (Բուզ. ՟Գ. 20։ ՟Դ. 2. 22։)
change of the ancient laws or statutes;
transmigration, emigration.
· Calfa
ՍԱՀՄԱՆԱՓՈԽ ԼԻՆԵԼ. Փոխել ի սահմանէ անտի.
to bound, to limit, to set bounds to, to circumscribe;
to define, to determine, to fix, to decree, to establish, to institute;
to regulate, to decide, to resolve, to propose, to deliberate, to stipulate, to prescribe;
to destine, to design, to affect;
to consist, to measure, to weigh;
յառաջագոյն or յառաջ —, to predestine, cf. Նախասահմանեմ;
— սահմանս զանձնէ իւրմէ, to bind oneself by an oath to;
— անդր քան, to confine, to banish, to exile.
· Calfa
Սահմանիցէ ինչ անձին իւրոյ։ Ամենայն սահմանքն՝ զոր սահմանէաց զանձնէ իւրմէ։ Ի ժամանակ սահմանեալ պատրաստեցաւ։ Որ հաստատեաց զերկիր, որ սահմանեաց զնա։ Որդի մարդոյ ըստ սահմանելոյն երթայ.եւ այլն։
Եկեսցուք եւ սահմանեսցուք զիմաստասիրութիւն։ Եւ սահմանել անհնար է, եթէ ոչ նախ առաջին ուսանիմք, եթէ զինչ է սահման, զի՞նչ է յոռութիւն, եւ զի՞նչ առողջութիւն սահմանի։ Անունն սահմանէ զբնութիւն ենթակայիրի. (Սահմ. ՟Բ. եւ այլն։)
cf. Սալամանդր.
· Calfa
Սաղամանդր գազան ինչ է , որ նման է կովիգեցի. անցանէ ընդ հուր, եւ շիջուցանէ. (Խոր. աշխարհ.։)
Սաղամանդր կենդանի ոչ վնասի ի հրոյ, այլ շիջուցանէ զհուր. (Բրսղ. մրկ.։)
cf. Սալամանդր.
· Calfa
Սաղամանդր գազան ինչ է , որ նման է կովիգեցի. անցանէ ընդ հուր, եւ շիջուցանէ. (Խոր. աշխարհ.։)
Սաղամանդր կենդանի ոչ վնասի ի հրոյ, այլ շիջուցանէ զհուր. (Բրսղ. մրկ.։)
general in chief;
troop from which the generals were elected;
փուշտիպան —, general commanding the Guards.
· Calfa
Ո՞ ոք ի նոցանէ սաղարք լինիցին.. (Եղիշ. ՟Դ.)
green tree.
· Calfa
Արմաւենիք ծաղկեալք ի յերկրէ, սաղարթատունկք ի լիբանանէ. (Գանձ.։)