cf. Սաղարթանամ.
· Calfa
Քառահոլով վտակօքն արբուցանէ զտիեզերս սաղարթաւորեալ։ Թզենի սաղարթաւորեալ. (Տօնակ.։)
embryon, foetus;
— առնուլ, cf. Սաղմնառեմ.
· Calfa
Աստուած է՝ որ յարգանդէ մինչեւ ցայսօր ժամանակի սաղմն ստեղծանէ. (Կոչ. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Սաղմոսասաց.
· Calfa
Զնմանէ իսկ նշանակէ սաղմոսանուագն։ Ի սոյն եւ սաղմոսանուագն յորդորէ. սաղմոսանուագն եւ ի ճանապարհին իսկ որոգայթ եդեալ ասէ. (Ագաթ.։ Խոսր.։)
cf. Սաղմոսերգու.
· Calfa
Յանդիման կացուցանէ եւ սաղմոսերգն՝ ասելով. (Բրս. հց.։)
psalmist, psalm-signer.
· Calfa
Սաղմոսերգուն ասաց ի դէմս յիսուսի։ Զնոյն եւ սաղմոսերգուն ուսուցանէ։ Սաղմոսերգուին ասելով. (Կոչ. ՟Ժ։ Կիւրղ. ղկ. եւ Կիւրղ. գանձ.։)
Samaritan.
· Calfa
Ընդ սամարիա (անցանէր), որպէս զի աշակերտեսցէ զսամարուհին։ Սամարուհւոյ անունն, յորմէ քրիստոս ջուր խնդրեաց, փոտինա։ Շնորհել սամարուհւոյ կենդանի ջուր. (Երզն. մտթ.։ Վանակ. հց.։ Ոսկիփոր.։)
anise, dill;
fennel;
— վայրենի or ծովային, samphire, crithmum.
· Calfa
ἅνεθον anethum. իտ. aneto. (լծ. Անիսոն. զոր տեսցես). եւ μάραθρον marathrum, foeniculum. իտ. finocchio. Բանջար նրբաթել տերեւոք, անուշահոտ եւ կծուահամ, ջերմ եւ համեմիչ. է որ բարձրագոյն բուսեալ, եւ է որ ցածագոյն։ Առաջինն կոչի ռմկ. ռազիյանէ, ռէզինէ, պատեանէ, շիթ. յն. անիթօն. եւ երկրորդն՝ տուրագ օթու, տարաղ օթու, շիւրէք՝ չէօրէկ օթու. յն. մա՛ռաթրօն.
sable-skin.
· Calfa
Զամուրենիս եւ զկենդմենիս եւ զլենիս ադանէր. (Բուզ. ՟Զ. 2։)
to slip, to stumble, to trip, to take a false step, to fall;
to falter, to waver, to be unsettled, to go astray, to err.
cf. Սայթաքեցուցանեմ.
· Calfa
Կանգնեա՛ եւ զիս տէր ընդ նմին՝ ի գլորմանէ սայթաքողին. (Շար.։)
Զմիտս լսողաց առ վայր մի սայթաքեցուցանէր այսր անդր, զի զճշմարտութիւն աճեցուցանել հաստատեսցէ. (Փարպ.։)
to cause to slip or stumble, to trip up;
to lead astray, into error, to delude;
to lead astray, into error, to delude.
· Calfa
Կանգնեա՛ եւ զիս տէր ընդ նմին՝ ի գլորմանէ սայթաքողին. (Շար.։)
Զմիտս լսողաց առ վայր մի սայթաքեցուցանէր այսր անդր, զի զճշմարտութիւն աճեցուցանել հաստատեսցէ. (Փարպ.։)
small cart, truckle, dray-cart;
— ձեռաձիգ, barrow, hand-barrow.
· Calfa
Անցանէ ի մէջ գումակացն որպէս զանիւ սայղականց. (Պիտառ.։)
distribution of presents;
of prizes;
liberality, generosity.
· Calfa
Մի եւ նոյն գաւազանն էր՝ որ ցուցանէր զտանջողական զօրութիւն առ փարաւոնի, եւ պարգեւաբաշխութիւն առ իսրայէլ. (Սանահն.։)
given, accorded, granted;
— երկիր, the Land of Promise.
· Calfa
Ի պարգեւականէն զրկեցեալ՝ յողորմութեանն կողմ նայիմ. (Նար. ՟Լ՟Ը։)
cf. Պարգեւատու.
· Calfa
Պարգեւիչ թագաւորութեանց այսօր լուծանէ զթագն յուդայի. (Եփր. արմաւ.։)
simple;
serene, calm;
pure, clear, clean;
simple, sincere, genuine;
clear, evident;
simply;
ի —ի, ի —ոյ, with a clear sky;
serenity, sereneness, fine weather, clear sky, serene atmosphere;
evening stillness;
morning freshness.
· Calfa
Կամ պարզ ուղիղ (մեկնութիւնն է). զի մի՛ ոք զենցէ Եւն։ Յեգպտոսէ ի հրէաստան պարզ ուղիղ տանէր. (Եփր. ել. եւ Եփր. օրին.։)
Զոմանս ի ցուրտ եւ ի պարզ ընկենունին մինչեւ սառուցեալ մարմինքն՝ եւ մեռանէին (Եփր. վկ. արեւ.։)
Երեսք երկնից ի բոց հրոյ կարմրացաւ սաստկապես ի պարզոյ։ Ի պարզոյ զկարկուտ իջուցանէին. (Ուռհ.։ Հ. դեկտ. ՟Ի՟Զ.։)
cf. Պարզ.
· Calfa
Զորս նայն որպէս արժան է հայեցեալսն՝ նոյնօրինակ ձգտեցուցանէ, եւ միաւորէ՝ ըստ պարզողականի ինքեան միաւորութեան. (Դիոն. երկն.։)
simple-minded, sincere, ingenuous, candid, artless, good-natured;
simple, silly, foolish, imbecile.
· Calfa
Ըմբռնալ զախմարս զպարզամիտս ի մարդկանէ։ զի մ զպարզամիտս ի ժողովրդոց պատիր բանիւք ձգեսցեն ի կորստեան իւեանց խորխորատ. (Յհ. իմ. պաւլ.։ Շ. ընդհանր.։)
cf. Պարզմտութիւն.
· Calfa
Ըստ օրինի պարզամտութեան իւեանց հաւատարիմ համարեալ զնենգութիւն գաղտասոյր որսողացն՝ վաղվաղակի անդր հասանէին. (Ղեւոնդ.։)
to simplify;
to clarify, to filter;
to clear, to purify;
to expand, to slacken;
to unfold, to unroll, to untwist, to display, to spread, to put or set forth;
to unravel, to clear up, to disentangle, to develop, to explain, to expound, to illustrate;
— զդրօշս, to hoist, to infurl a flag, to let fly the ensign, to display the colours;
— առագաստս, to heave out, to set a sail.
· Calfa
Որպէս զարծաթ սրբեալ եւ պարզեալ եօթնպատիկ ի հողոյ։ կաթսայ լի ժանգով. եւ ժանգն ի նմանէ ոչ պարզեցաւ. (Սղ. ՟Ժ՟Ա. 7։ Եզեկ. ՟Ի՟Դ. 6։)
զքանի՛ ժամանակաց ախտ ի բաց պարզէ։ Պարտի զմիտս յստակել, եւ զխորհուրդս սրբել, եւ զլոյսս շարժմանց պարզել։ Ոչ պարզեսցի ի շաղախմանէ մեղացն. (Սեբեր. ՟Դ։ Եզնիկ.։ Լմբ. պտրգ.։)
frank, bold;
openly, confidently.
· Calfa
Պարզերես առաջի Աստուծոյ կացուցանէ. (Վրք. հց. ՟Ի՟Ա։)
bolt;
padlock;
bar, cross-bar;
curtain-rod.
· Calfa
Զխորանն եւ զտախտակս նորա եւ զպարզունակս նորա։ Արար պարզունակս յանփուտ փայտից՝ հինգ առ մի սիւն։ Եւ արար զմիջին պարզունակն թափանցանց ի մէջ սեանցն ի կողմանէ ի կողման։ զերկուս օղամանեական նոցա արար ոսկիս, յորս մտանիցեն պարզունակքն. (Ել. ՟Լ՟Է. 11։ ՟Լ՟Զ. 31=34։ ՟Լ՟Թ. 32։ ՟Խ. 17։)
maintenance, food, nourishment, subsistence, victuals, provisions, stores;
աւուրն —, daily bread, daily board;
զաւուրն հայթհայթել or գտանել —, to gain or earn one's livelihood.
· Calfa
Առ սակաւ սակաւ զիւրեանցն ոտացուածս վատնեալք ընդ աւուրն պարենի՝ ի վերջին տնանկութիւն հասանէին։ Կարօտեալ աւուրն պարենին։ Զաւուրն պարէնն շահէր յաշխատութենէ ձեռինն. (Յհ. կթ. Պտրգ.։ Բրսղ. մրկ.։)
Parthian.
· Calfa
Ի պարթեւական մեղապարտ ազգէն. (Շար. այսինքն՝ տանէն անակայ սպանողին խոսրովու։)
boastful, vaunting, bragging, vain-glorious, self-conceited, swaggering, blustering;
braggart, swaggerer, braggadocio, hector, bully.
· Calfa
Պարծուկ պետք եւ զօրավարքդ, որ նմանէքդ սիսարայ։ ի ձեռն վատթարի եւ ծանակի անկաւ պարծոյկ քաջամարտիկ հեթանոսաց. (Եփր. դտ.։)
vaunting, boasting.
· Calfa
Յանդիմանէ զընդվայր պարծումն նորա. (Բրսղ. մրկ.։)
discreet and modest.
· Calfa
Տեսանէր զչքնաղ եւ զպարկեշտագեղ հասակի նորա զկերպարանսն։ Իբր զիմաստուն եւ պարկեշտագեղ կին լուր ինձ. (Ճ. ՟Ա.։)
Պարկեշտագեղ ստեղծանէ զպատկերն. (Լմբ. իմ.։)
composed of virtuous persons.
· Calfa
Սուրբն գայիանէ՝ սանականն հռիփսիմեաւ, եւ պարկեշտաժողով ընկերօքն հանդերձ. (Ագաթ.։)
virtuous, modest, pudic.
· Calfa
Երանելին գայիանէ՝ հանդերձ պարկեշտասէր հռիփսիմեաւ. (Ագաթ.։)
to render wise or modest, continent or abstinent, to give an air of decency.
· Calfa
Զմարմնական զգայութիւնսն պահօք եւ աղօթիւք պարկեշտացուցանէ. (Կաղանկտ.։)
Չարն պարկեշտացուցանէ իմն յայնցանէ՝ որ յագահութիւն առաւելաստացութեան ինչ է։ Իշխանք, որոց հոգն է պարկեշտացուցանել եւ հոյակապ առնել զայն ինչ՝ որ շուրջ զմարմնովն է, եւ արտաքոյ բարիք. (Փիլ. լին. ՟Դ. 211. 217։)
զմանուկն ետ մահուան գովէ, եւ բիւր գուութեմբ պարկեշտացուցանէ։ Ճարտասանի ուրուք եւ կամ բանագրի դժնէի յարմարելով զբանն առ ի լսողացն հիացումն՝ ճայթմամբ իւիք պարկեշտացուցանելով. (Բրս. բարկ. եւ Բրս. գորդ.։)
Աստուած գոլով բնութեմբ, եւ զմարդոյս պարկեշտացուցանէ բնութիւն, հաղորդ ցուցեալ զնա սրբազանից եւ աստուածայնոցն պատուոց։ Պարծանօք առաքելականօք զսուրբս ձեր գլուխդ պարկեշտացուցանէ. (Պրպմ.։)
Ոչինչ պարկեշտացուցանէ զորս զայս, բայց միայն պատուելն Աստուծոյ փառաւոր չարչարանօքն. (Ճ. ՟Գ.։)
trench, moat, ditch.
· Calfa
Ամրացուցանել զտեղի բանակին իւրեանց՝ պարկենաւ փոսից շրջապատեալ։ անցուցանէր շուրջ զպարապովն պարկենս փոսից՝ լցեալ ջուր ապաստան ամրոցի. (Ղեւոնդ.։)
young man.
· Calfa
Ձեռքն որ զերկինս եւ զերկիր արարին, այժմ ի մէջ անցեալ իբրեւ զպարմանի մի, բաժակ ի մատունս բերեալ՝ աղջկան միոյ մատուցանէ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
cf. Պարման.
· Calfa
Ձեռքն որ զերկինս եւ զերկիր արարին, այժմ ի մէջ անցեալ իբրեւ զպարմանի մի, բաժակ ի մատունս բերեալ՝ աղջկան միոյ մատուցանէ. (Պետր. սիւն. ի կոյսն.։)
baron.
· Calfa
Լային զզրկիլն իւեանց ի բարի իշխանէն եւ ի քաղցր պարոնէն. (Հ. յուլ. ՟Է.։ եւ Հ. սեպտ. ՟Ի.։)
to surround, to encompass, to encircle;
to comprehend, to contain, to enclose, to embrace.
· Calfa
Սաստէր այնոցիկ՝ որ զպարունակօղսն անպատուեալ զտաճարն եւ զսեղանն, պատուեցին յատուկ զպարունակեալսն առ ի նոցանէ զպատաագն եւ զոսկին. (Յհ. իմ. պաւլ.։)
surround;
to envelop, to cover, to conceal, to enclose, to shut up;
— or ի բաց —, to strike out, to eliminate, to take away, to retrench, to trim round.
· Calfa
Պատառեաց զպարուրեալ թակարդն։ Որ ժպրհի անարգել զծնօղս, նախատի, եւ պատկառանօք պարուրի ... Մեղկեալն ախտաւոր ցանկութեամբ՝ պարուրէ թաքուցանէ ի քննողաց զամօթ ի գործսն։ Որք եղիցին յայնժամ պարուրեալ ի թաքստեան. (Լմբ. ստիպ. եւ Լմբ. առակ. եւ յայտ։)
Պարուրեաց զախտն ի նմանէ. (Պիտառ.։)
Զկարճամտութիւն ի նոցանէ ի բաց պարուրեաց։ Ի միջոյ ի բաց պարուրէ զերկուց երեսաց զանազանութիւն. (Սարգ. յկ. եւ Սարգ. ՟ա. յհ.։)
cf. Պարպատումն.
· Calfa
Ի յոյժ պարպատմանէ լրութեան յերակսն զիւր հիւթսն համոցն մաղձոյն սերսանելով. (Նիւս. կազմ.։)
filling up, overflowing;
rupture, bursting, rent, tear;
crash;
ուտել զ— որովայնի, to eat to bursting, to burst with eating.
· Calfa
Ի յոյժ պարպատմանէ լրութեան յերակսն զիւր հիւթսն համոցն մաղձոյն սերսանելով. (Նիւս. կազմ.։)
blame, reprehension, injury, outrage, infamy, vituperation, criticism, censure;
blamable;
— լինել, to be blamed, criticized, carped, animadverted.
· Calfa
Ի նմանէ պարսաւ լինի յակոբ. (Եփր. ծն.։)
cf. Պարսաւ;
—նս դնել, ընդ —նօք ածել, cf. Պարսաւեմ;
—նս տալ ի փառս իւր, to sully one's reputation.
· Calfa
Որ պարսաւանս դնէ անխնամութեան, ի խնամոց ըստ գտանէ. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)
to blame, to reproach, to find fault with, to carp, to criticize, to vituperate, to animadvert, to condemn, to censure.
· Calfa
Ի մարդկանէ գովիմ, եւ ի տեսողէդ պարսաւիմ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
sling-stone.
· Calfa
Պարսաքարիւք զամենեսին դիաթաւալ կացուցանէին. (Ուռպ.։)
Persia.
· Calfa
խաղացեալ կիւրոս ի պարսկաստանէ զօրօք բազմօք. (Եւս. քր. ՟Ա։)
well walled.
· Calfa
Ծիծառն ի մարդակս պարսպագոյն շուրջանակի արկանէ պարիսպ. (Փիլ. լիւս.։)
to encircle with a wall, to wall;
to construct or elevate a rampart, to fortify;
to separate by a wall;
to protect, to shelter;
— or ի բաց —, to separate, to divide, to send away, to remove, cf. Որոշեմ, cf. Հեռի առնեմ, cf. Մեկուսացուցանեմ.
· Calfa
Զջուրսն պարսպեալ՝ զիսրաէլ անցուցանէր. (Նար. յովէդ.։)
obligation, bounden duty, bound.
· Calfa
մինչեւ առցէ ի նմանէ եւս զդահեկանացն պարտականութիւն խոստման. (Յհ. կթ.։)
cf. Պարտահատոյց.
· Calfa
Պարտավճար նմա միշտ ի ծառայութիւն բերէր։ Հաճէր հաւանեցուցանէր՝ պարտավճար լեալ բռնադատին. (Յհ. կթ.։)
creditor.
· Calfa
Տէրն փոխոյն, ընչից, որ եւ լինի իշխան առնլոյ պարտս ի պարտապանէ. ըստ յն. ասի, ᾦ ὁφείλει , cui debet, որում պարտի (ոք). առնելիքի տէր.
tribute, tax, contribution;
assessment.
· Calfa
Ո՞վ լուաւ, եթէ մարդ ոք ի մարդկանէ զմիածին որդին եւ զսիրելի վասն ծառայիցն պարտբաշխի առնիցէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Է։)
to be conquered, to have the worst of it;
յապշութիւն —, to be confounded, astounded, astonished, surprised;
պարտեցաւ պատերազմն, a part was subdued.
· Calfa
Թողցես զամենայն պարտս՝ զոր պարտիցի քեզ ընկեր քո։ Եթէ պարտելով պարտիցի ընկեր քո զինչ եւ իցէ։ Որ պարտիցի ոք ինչ յարքունիս, թողեալ լիցի նմա։ Վասն արծաթոյն՝ որ պարտէր յովնաթան յարքունիս։ Եւ զպսակն՝ որ պարտիք, եւ ինչ այլ ինչ՝ որ մաքս ելանէ յերուսաղէմէ, այլ մի՛ ելցէ. (Օր. ՟Ծ՟Ե. 2։ ՟Ի՟Դ. 10։ ՟Ա. Մակ. ՟Ծ. 43։ ՟Ծ՟Գ. 15. 39։)
Զոր պարտէաքն առնել՝ արարաք։ Ըստ օրինաց մերոց պարտի մեռանել։ Եւ դուք պարտիք զմիմեանց ոտս լուանալ։ Ոչ պարտիմք համարել ոսկւոյ ՟Կմ արծաթոյ ... զաստուածականն լինել նմանող։ Պարտին եւ մարմանաւորացն կցորդ լինել։ Պարտէիք եւ յաշխարհէ իսկ ելանել։ Յուսով պարտի որ սերմանէն՝ սերմանել։ Պարտի կինն շուք դնել գլխոյն։ Ոչ պարտին որդիք հարց գանձել։ Այնպէս պարտի գնալ, որպէս նայն գնաց։ Վասն եղբարց մերոց պարտիմք դնել զանձինս։ Պարտիմք զմիմեանս սիրել։ Պարտիմք ընդունել զայնպիսիսն. (Եւն։)
Զի թէ զվարս առաջնորդացն պարտէաք քննել, ամենայն ինչ վեր ի վայր կործանէր. ոտքն ի վեր, եւ գլուխն ի վայր. (Ոսկ. ՟բ. տիմ.։)
Որչափ ինչ պարտէր (կամ պարտ էր) ի նմանէն (լինել), եղեւ ամենայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 13։)