seminal;
spermatic.
· Calfa
Զսերմնական բանն (աստուածասիրութեան) ի մեզ անկեալ։ Ի սերմնական է բանէ է հաւաստի. (Բրս. հց.։ Մաքս. ի դիոն.։)
to render illustrious, to exalt, to raise, to glorify.
· Calfa
Որպէս գիտութիւն պերճացուցանէ զընթեռնուլն, գոյնպէս եւ զգիտութիւն՝ ազդողութիւն պայծառացուցանէ. (Իսիւք.։)
as, like;
— գունակ, as;
— զայս օրինակ, thus, in this manner or way;
almost, nearly.
· Calfa
Գետոյ պէս սահի անցանէ։ Աղօթս առնէ ի վերայ նոցա՝ աղքատաց պէս։ Ոչ վասն այսորիկ ետ մեզ ոտս՝ զի անճահս աքստոտեմսք եւ ուղտուց պէս անհեթեթս վազիցեմք. (Ոսկ. փիլիպ. ՟Ծ. ՟Ծ՟Է։ եւ Ոսկ. մ. ՟Բ. 23։)
Սա՝ պէս գունակ բաբելոնի. զի եւ ընդ սորա մէջն անցանէ գետն կինդոս. (Ասող. ՟Գ. 42։)
diverse, varied, different;
of divers colours, variegated;
precious, excellent.
· Calfa
Պէսպէս տանջանօք վատթարէր զբազումս ի նոցանէ. (Եղիշ. ՟Բ։)
necessaries, the necessary, the needful;
need, want, necessity, indigence;
exigence, necessity;
use, employ, business;
concise narration;
— or — մարմնոյ, needs, jobs, going to stool;
ի պէտս, for use or service;
for;
յի՞նչ պէտս, for what use or purpose ? why ?
— կենաց;
the necessities of life;
— են, — է, ի պէտս է, it must, it is necessary;
չեն —, it must not, it is not necessary;
յոչինչ պէտս, in vain, uselessly;
յանձին ունել, to have care, to be concerned, to reck;
պէտս ունել, to want, to need, to be or to stand in want of;
ի պէտս գալ, to be useful or serviceable;
պէտս առնել, պիտօք վարիլ, to use, to make use for, to avail oneself of;
պէտս ունել զիմեքէ, to devote or apply oneself to;
զպէտս հոգւոյն հատուցանել or վճարել տեառն, to breathe one's last, to die;
պէտս ունիմ or — են ինձ երթալ, I must go;
նստիլ ի պէտս, վճարել զպէտս մարմնոյն, to go to stool, to evacuate the bowels.
· Calfa
Յի՞իչ պէտս մեր եւ զկարիս. (Ժմ.։ Եւ ի նոցանէ ըստ իւրաքանչիւր ումեք են պէտքն Իմ. ՟Ծ՟Է. 7։)
Գործ աստուծոյ ոչ միայն յիւրմէ զպարգեւս շնորհէ, այլ զմեր չարութիւնն ի բարւոք պէտս դարձուցանէ. (Սեբեր. ՟Ը։)
Զորոց եւ ոչ մի ոք ի նոցանէ պետք յանձին կալաւ մատենադրել. (Խոր. ՟Ա. 2։)
Մի եղելոյ հինգերորդ բաղկացութեանն՝ առ ամենայն. (աշխարհ՝) աստուած սորա պիտօքն վարիւր . այսինքն զաս ի պէտս վարէր, ի կիր արկանէր. (Պղատ. տիմ.։)
ի սոցանէ որչափ պէտսն է. (Պղատ. օրին. ՟Է։)
firm, steady;
hard, solid, strong, fast, compact, close, stiff;
constant, immovable, steadfast, firm, infrangible, unshaken;
— պնդով, strongly, steadily;
— կալ, to hold fast, to preserve, to persist;
— ունել, to hold firmly to, to retain.
· Calfa
Պոռնկութեան դեւն՝ սաստկագոյն իսկ հաւատացելոց պնդոց ի վերայ հասանէ. (Եւագր. ՟Դ։)
spotted, speckled, motley, dapple;
cf. Բորոտ;
speckle, spot, mark;
ephelis;
small-pox.
· Calfa
Ձիք աշխէտք եւ պիսակք եւ սպիտակք։ Ձիք պէսպէս պիսակք։ Պիսակքն ելանէին ընդ երկիր հարաւոյ. (Զաք. ՟Ա. 8։ 3. 6։)
Ի ձի երաշխ արիւնագոյն իջեալ ... ի սպիտակափառն ... ՝ պարէ պիսակին պարառեալ հասանէ ի մեզ պատահ թադեոսեան (որ թուի եղն խայտաբղետ)։ Վարդանասարըն պիսակ, գիշերաբուն բոլղարաց՝ սպիտակափառըն գեստրաս. (Մագ. ՟Հ՟Գ. եւ ՟Հ՟Է։)
to want, to be in want of;
to be necessary, useful.
· Calfa
Ես զիմ աման ձիթոյն ո բացեալ էի, այլ մախաթով ծակեալ էի ըզծեփ նորա. քանզի փոքր ինչ պիտացաւ ի նմանէ. (Վրք. հց. ՟Ե. ձ.) (տպ. տիպոյացաւ)։
cf. Պիտանամ ;
to use, to employ, to make use of.
· Calfa
Զհմտանալն՝ ամենայն իսկ կենցաղոյս իրք հարկաւորաբար խնդրեն ի մարդկանէ. բայց մանաւանդ պատերազմականս՝ պիտանայ (կամ պիտանայ) ամենավայելուչ խելամտութեամբ առնուլ զտեղեկութիւն. (Պիտ.։)
necessary, useful, advantageous;
—ք, necessaries, the needful;
ոչ ումեք է —, it is useful to no one;
ոչ եւս իմիք է —, it is no longer good for anything.
· Calfa
Ցանկութիւն արկանէ՝ վասն պիտանացուացն ստէպ ստէպ յիշատակն. (Իսիւք.։)
to deliver oracles, to foretell, to predict;
to use, to make use of.
· Calfa
Ինձէն եղեալ ականատես եւ ականջալուր նորա սքանչ հրաշիցն, որում բոլորն այն ծովահայեացն քաղաք թագաւորական պիտառ հռոմայեցւոցն նահանգին, սակս հասարակաց գոլով յայտնի ի նմանէ (կամ ի նմա) եղելոյ ի վերին տեսչութեանցն. (Ճ. ՟Գ.)
χρηματίζω oraculum vel sententiam pronuncio, voluntatem declaro. Տալ հրաման պատասխանւոյ. պատգամս բարբառել. ճառել յաստուածակոյս կողմանէ. վարել ի պէտս զբան տեառն. վկայութիւն ի կիր արկանել. վկայել. հաստատել.
v. imp. one must, it is necessary;
սակաւիկ ինչ պիտեցաւ, it was within a hair's breadth of.
· Calfa
Սակաւիկ ինչ պիտեցան՝ ասէ, եւ եղեալ գտանէի ի մէջ ամենայն չարեաց։ Սակաւիկ ինչ պիտէր՝ եւ սպառեալ կործանէր զնա յերկիր. (Վրք. հց. ձ. այսինքն փոքր միւս եւս եւ ... քիչ մնաց որ.)
necessary;
suitable;
— է, cf. Պիտիմ;
it is becoming, proper, suitable;
զի՞ եւս — են մեզ վկայք, what need have we of witnesses ?
· Calfa
Որում հանդերձ պիտոյ էր՝ հանդերձ զգեցուցանէր. (Եղիշ. ՟Է։)
Եւ մեք հատանեմք փայտ ի լիբանանէ ըստ ամենայն պիտոյից քոց։ Ընտրեցէք արս եօթն, զորս կացուսացուք ի վերայ պիտոյիցս այսոցիկ։ Զեպափրոդիտոս՝ զձեր առաքեալ, եւ զպաշտոնեայ իմոյ պիտոյից. (՟Բ. Մնաց. ՟Բ. 16։ Գծ. ՟Ղ. 3։ Փիլիպ. ՟Բ. 25։)
cf. Պիտանամ.
· Calfa
Փոքր ինչ պիտոյացաւ ի նմանէ։ Ողորմելով տային նմա որչափ եւ պիտոյանայր նմա։ Եթէ ճգնէաք ի խոնարութիւն, ոչ պիտոյանայր մեզ այլ ճգնութիւն. (Վրք. հց. ՟Է. ՟Ը. ՟Ժ՟Ը։)
pyrheum, Persian Fire-altar.
· Calfa
Հրով վառեաց զպիւռիոնն պարսից, զոր տաճար հրոյ անուանէին, յորում զհուրն բորբոքէին հրապաշտքն։ Հրամայէր նմա միւսանգամ շինել զպիւռիոնն՝ զոր այրեաց. (Ճ. ՟Բ. եւ Հ=Յ. մարտ. ՟Ի՟Դ.։ եւ Տէր Իսրայէլ. մայ. ՟Ի՟Դ.) որ գրէ ՊԻՌԻՈՆ, եւ ՊԵՌԻՈՆ։
cf. Պիւրամիտ.
· Calfa
Որ զմեծ պիրամիդն կանգնեաց։ Զնմանէ ասեն շինել զերրորդ պիրամիդն, որ է ցուրան բլրաձեւ. (Եւս. քր. Ա։)
cf. Բիւրեղ.
· Calfa
Ասեն հրէաք՝ թէ պատուհանն (տապանին) էր պլօր։ Լոյսն մտանէ ընդ պլօրն. եւ ելանէ առանց ապականութեան. (Ի գիրս առաքին։)
cf. Պղերգանամ.
· Calfa
Եթէ (ծառայն) պղերգի երբեք, բարկացուցանէ զտէրն. (Խոսր.։)
copper;
coppercoin;
— ծխեալ, yellow copper, brass, bronze, tombac;
— հրաքարային, copper pyrites, yellow copper-ore;
— երփներանգ, variegated copper-ore, phillipsite.
· Calfa
Մի ստանայք ոսկի, եւ մի արծաթ, եւ մի պղինձ ի գօտիս։ Արկանէր պղինձ ի գանձանակն։ Զպղինձս հատավաճառացն ցրուեաց. (Մտթ. ՟Ժ. 9։ Մրկ. ՟Ղ. 8։ ՟Ժ՟Բ. 41։ Յհ. ՟Բ. 15։)
to soil, to contaminate, to stain, to spot;
to profane, to pollute, to abuse;
to abhor, to detest, to execrate;
— զկոյս, to violate, to dishonour.
· Calfa
ո՛չ որ ինչ մտանէ ընդ բերան՝ պղծէ զմարդ, այլ որ ինչ ելանէ ի բերանոյ՝ այն պղծէ զմարդ։ Անլուալ ձեռօք ուտել ոչ պղծէ զմարդ։ Զոր աստուած սրբեաց՝ դու մի պղծեր։ Զպղծեալսն սրբէր առ ի մարմնոյ սրբութենէ.եւ այլն։
coppersmith, brass-founder;
brazier, tinker;
copper, bronze.
· Calfa
Ընդ ոսկերիչս եւ ընդ արծաթաձոյլս հակառակի, եւ պղնձագործաց նմանէ. (Իմաստ. ՟Ծ՟Է. 9։)
Պղնձագործ եւ երկաթագործ ի խնամենալն՝ արուեստիւ ճոխաբանէին. (Մխ. առակ.։)
cast in copper or in bronze.
· Calfa
Յետուստ կողմանէ աճապարեալ քսերքսէս, բուռն հարեալ զդիակաց պղնձակուռ վարապանին աշդահակայ՝ ի վերայ թիկանցն զգաւակաւ երիւարին արկեալ. (Արծր. ՟Ա. 5։)
cf. Պղնձահատք.
· Calfa
Թաղեցաւ ի պղնձահանքն ընդ եղբօր իւրում իւանէի. (Կիր. պտմ.։)
bubble-shaped.
· Calfa
Պղպջակաձեւ ջուրն ի փայլիւն հրոյ կերպարանէր. (Տէր Իսրայէլ. դեկտ. ՟Ժ՟Թ.։)
to bubble up, to boil fast, to froth;
to simmer, to be in ebullition.
· Calfa
Հայեցարուք ի պետս ջերմկաց ջուրց, զայնմանէ ասեմ, որ յերկրէ պղպջակէ. (ՃՃ.։)
bubbling.
· Calfa
Խմոր, վասն լինելոյ համբարձման եւ պղպջման, այն՝ որ ի նմանէն եւ այլն. (Փիլ. բագն.։)
cf. Պղտորական.
· Calfa
Վայ որ արբուցանէ ընկերի իւրում հրապոյրս պղտորս. (Ամբակ. ՟Բ. 15։)
(Զբան տեառն՝ որ վասն անցանելոյ բաժակին՝) եւնոմիոս եւ արիոս՝ իւրեանց չար հաւատովն պղտորեցին, եւ ընկերին արբուցանեն խմորուն պղտորս։ Վա՛յ որ արբուցանէ ընկերի իւրում խոտորումն պղտորոյ. (Ոսկ. ի չրչրնս.։)
to grow turbid, muddy or thick;
to become confused, disconcerted, to be unsettled, in disorder;
պղտորի երկին, it is getting overcast;
there will be a storm presently;
յականէ աղբերն պղտորեալ է ջուր նորա, the fish begins to stink at the head.
· Calfa
firmly, tightly, strongly;
steadily, steadfastly;
constantly, earnestly, diligently;
— չարախօսէին զինէն, they stood and vehemently accused me.
· Calfa
Պնդագոյն զհրէայսն հանդիմանէր։ Պնդագոյնս չարախօսէին զնմանէ։ Պնդագոյնս խնդրեաց զիս, եւ եգիտ. (Գծ. ՟Ժ՟Ը. 28։ Ղկ. ՟Ի՟Գ. 10։ ՟Բ. Տիմ. ՟Ա. 17։)
consistence, solidity, fixity, hardness, density, consolidation;
steadiness, firmness, constancy;
stiffness, severity, obstinacy;
strength, vigour;
sustained, unflagging or continued effort, endeavour, care, solicitude, diligence;
— որովայնի, constipation, costiveness;
պահք պնդութեան, rigorous fasting;
բազում, մեծաւ or փութոյ պնդութեամբ, carefully, diligently, eagerly, cordially, earnestly.
· Calfa
Զրպարտութիւն կորուսանէ զսիրտ պնդութեան նորա։ Հատուսցես նոցա ըստ պնդութեան սրտից նոցա. (Ժող. ՟Է. 8։ Ողբ. ՟Գ. 65։)
cf. Պշնեմ.
· Calfa
Այլայլի պշնեալ (կամ պշրեալ) տեսիլն, եւ զլոյսն իբրեւ զմռայլ իմն տեսանէ. (Վեցօր.։)
to gaze, to stare, to look at fixedly, to fasten or fix one's eyes upon, to look upon attentively, to consider, to observe, to contemplate;
cf. Հայիմ.
· Calfa
Եթէ ի ճառագայթս արեգականն ոք պշնուցու, ոչ միայն չհասանէ նայել հաւաստեաւ, այլ եւ վրիպի՝ եւ կարի իսկ վնասի. որչափ եւս առաւել որ ընդ անմատոյց լոյսն կամիցի պշնուլ մտացն աչօք. (Ոսկ. ՟բ. տիմ. ՟Բ։)
to cause to look at fixedly or attentively, to cause to rivet one's gaze on.
· Calfa
Եթէ կարճիչք յանցանաց էին դեւք, ոչ երբէք զմարդիկ ի կռապաշտութիւն յօժարեցուցանէին ... ոչ ընդ աստեղաց պշուցանել, թէ նոքա ինչ իցեն պատճառք բախտաւորութեան եւ շուառութեան. (Եզնիկ.։)
Տեսասէրք կաքաւչաց, որք ի բազմադարձ ոտսն զձեր աչս պշուցանէք. (Բաբիղ. յհ. մկ.։)
gown, long robe.
· Calfa
Զերծ ի նմանէ զգեստն աղտեղի, եւ զգեցո իւր պոդիրի. (Դամասկ.։)
polypus.
· Calfa
Ոչ պինդ մարմինս ունին, այլ թոյլ, այսինքն պողիպոդք։ Պողիպոգէս յամենայն քար կամ խարակ՝ յորում հասանէ ի մէջ ծովուն, զնորուն գոյն առնու. (Վեցօր. ՟Է։)
steely;
s. fig. steel, sword.
· Calfa
Զպողովատիկ զէնս նորա կորզեաց եւ եհան ի նմանէ. (Եղիշ. երէց.։)
Զվաղակաւորն պողովատիկ ի գործ առեալ՝ զպահապանս դիաթաւալ կացուցանէր. (Յհ. կթ.։)
high-way;
thoroughfare, broad street.
· Calfa
Ճոխաբար հետեւեցան լուսաշաւիղ ընդ պողոտայն, որ հասուցանէ յատակս դժոխից. (Շ. ընդհանր.։)
pander, pimp;
procuress, go-between, bawd.
· Calfa
Կոչեաց իշխանն զկին մի (կամ զոմն մի) պոռնկնխառնիչ, որ է կաւատ։ Եմուտ պոռնկնխառնիչն ի տուն, եւ տեսանէ զերիտասարդն մեռեալ. (Հ=Յ. եւ Տէր Իսրայէլ. յուլ. ՟Թ.։)
cf. Պոռնկեցուցանեմ.
· Calfa
Զայս զպոռնկէն ասէ, եւ որ պոռնկեցուցանէ զայլն։ (Ոսկ.՟ա. կոր. ՟Թ։)
to cause to commit fornication, to prostitute, to abandon to prostitution;
to induce to idolatry, to idolize.
· Calfa
Զայս զպոռնկէն ասէ, եւ որ պոռնկեցուցանէ զայլն։ (Ոսկ.՟ա. կոր. ՟Թ։)
navel, umbilicus;
belly;
middle, centre;
— երկրի, mount, mountain;
— կամարաց, key-stone of an arch;
— ի վեր, —յորսայս, supinely, with one's face upward;
—ոյ ծառայ, slave to one's belly, gourmand, *greedy-gut.
· Calfa
Զօր իջանէ ընդ ծովակողմն առ պորտով երկրին. (Դատ. ՟Թ. 37։)
cf. Որովայնապարար.
· Calfa
ՊՈՐՏԱԲՈՅԾ ՊՈՐՏԱՊԱՐԱՐ. παράσιτος parasitus, coenarum adsecla, bucco. Որ բուծանէ եւ պարարէ զպորտ. որովայնապարար. որկորամոլ.
cf. Որովայնապարար.
· Calfa
ՊՈՐՏԱԲՈՅԾ ՊՈՐՏԱՊԱՐԱՐ. παράσιτος parasitus, coenarum adsecla, bucco. Որ բուծանէ եւ պարարէ զպորտ. որովայնապարար. որկորամոլ.
to versify, to poetize, to make or write poetry.
· Calfa
Քեզ եւ հոմերականս հատանէին բան ի պիսանի պուետեալ առաւել քան զեւնոմիոս։ Ասի բան սակս կեստոնի՝ յոլովագոյնս սիրել նմա զայլոցն պուետել առասութիւն (այլ ձ. պատուել). (Մագ. լ. եւ ՟Կ՟Թ։)
to push, to repulse, to remove, to disperse, to scatter about.
· Calfa
Անդէն եւ անդ մրրկեալ ընդ միմեանս՝ պողէր պղտորէր, եւ առհասարակ ընդ ամենայն կողմանս ի փախուստ դարձուցանէր, ա՛յլ ձ. լոկ, պողէր. ա՛յլ ձ. լոկ, պղտորէր. իսկ յն. ի փախուստ աճպարեցին՝ այլ այլուր բերեալ։
pot, small pot, saucepan.
· Calfa
Իբրեւ պուտկունս ոք զի արկանէ հրով, զմարմինն այնպէս կծուակից առնէ. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)
affectation, studied elegance, finery;
primness, prim ways, smirking, mincing air, simpering, alluring manners, enticing looks or ways, coquetry;
prudery, prudishness;
peevish temper, disdainful airs, grimaces;
cf. Ընդվայրայօն;
ընդ —նս գալ, cf. Պչրեմ, cf. Պչրիմ.
· Calfa
Երանէակ (դուստր արքայի) ատեցեալ զայր իւր զարդատ՝ պչրանօք եւ պռստելով կայր զօրհանապազ. (Խոր. ՟Բ. 60։)