to fell or throw to the ground, to beat down, to prostrate, to overturn, to overthrow, to upset;
to subvert, to demolish, to destroy, to ruin, to roll, to turn;
— զխորհուրդս ուրուք, to destroy a person's projects;
cf. Խոչ.
καταστρέφω subverto, verto ἁποστρέφω averto ἁποκυλίω devolvo καταβάλλω dejicio, destruo κατασκάπτω effodio, diruo եւ այլն. կր. πίπτω cado ἁποσκαρίζω palpito եւ այլն. (լծ. հյ. Թաւալել. ռմկ. թապլել, թապլտըկիլ. թ. տէվիրմէք ). Շրջել զիմն կործանել. վեր ի վայր առնել. ի հիմանէ քանդել աւերել. դլել. գլորել. յատակել. ընկենուլ. տապաստ արկանել. եւ Քակտել քայքայել պատառել եւ Սատակել, իբր ցյատակել.
Տապալէին զվէմն ի բերանոյ ջրհորոյն։ Տապալէ զլերինս բարկութեամբ։ Լերինք ի հիմանէ տապալեսցին։ Ձորք տապալեսցին։ Տապալեցաւ ի մէջ ոտից նորա։ Տապալեաց զամեսայի ի ճանապարհէն յանգն։ Հողմ յարիցէ եւ տապալեսցէ։ Ասուր իբրեւ նոճ մի ի լիբանան, եւ տապալեցին զնա ի վերայ լերանց։ Տապալեսցէ զատակս նորա։ Տապալեցան շտեմարանք։ Հիմունք երկնից խռովեցան եւ տապալեցան։ Տապալեսցին հիմունք նորա.եւ այլն։
look, countenance.
Եւ տեսակութիւն հրեշտականման երեսացն կերպարանէ. (Փարպ.։)
to see, to perceive;
to regard, to contemplate;
to observe, to consider, to remark, to examine;
to know;
to provide, to supply, to furnish;
to take care of, to tend;
to go to see, to visit;
to spy, to watch;
— զմիմեանս պատերազմաւ, to engage in war amongst themselves;
to grapple with each other;
— զպէտս ուրուք, to provide with necessaries;
զտուն —, to manage household or domestic affairs;
չ-ոյն առնել, to pretend not to see;
տեսէք զինչ լսէքդ, pay attention to what you hear;
տեսջիր, զամենայն նշանսն արասցես, take care to work all the wonders;
աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ, God will provide himself with a lamb for the burnt offering;
հիւանդ էի եւ տեսէք զիս, I was sick, and you visited me;
տես ինձ, see, you see;
ապա թէ ոչ՝ տեսից վասն քո, if not you will see how I will pay you;
տես քեզ արս զօրաւորս, choose valiant men to accompany you.
Յորժամ կըոյրքն մարմնով՝ տեսանէին, տեսօղքն մարմնով՝ մտօք կուրանային. (Գէ. ես.։)
Ոչ ական միայն է այս՝ բայց զիւրոյ անձինն միայն զբնութիւնն ոչ տեսանէ, եւ զամենայն ինչ՝ որ առաջի կայ՝ տեսանել. այլ եւ միտք այսպիսի իմն բարս ունին. զայլոց մեղնս տեսանէ, եւ զիւր յանցանսն ոչ առնու ի միտ. (Վեցօր. ՟Թ։)
Աստուած տեսցէ իւր ոչխար յողջակէզ։ Հիւանդ էի, եւ տեսէք զիս։ Ոչ տեսէք զիս։ Խնամէր եւ տեսանէր զպէտս նոցա. (Ծն. ՟Ի՟Բ. 8։ Մտթ. ՟Ի՟Բ. 36. 43։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Զ. 14։)
seeing;
prophet, seer.
ՏԵՍԱՆՈՂ կամ ՏԵՍՕՂ. ὀρατής, θεατής, ὀρῶν videns θεωρός spectator եւ այլն. Որ տեսանէ (ըստ ամենայն նշ).
ՏԵՍԱՆՈՂ. գ. βλέπων, ὀρῶν videns. Մարգարէ. գուշակ յաստուածակոյս կողմանէ.
visual;
prophetic;
—ն, the eyes.
Ամենայն՝ որ տեսանէ մտացն աչօք, սոցա հասարակազօր է տեսականն եւ տեսանողականն. (Փիլ. տեսիլ աբր.։)
Ոչ զբնութիւնն, այլ զտեսանողական զօրութիւն աստուածութեան յանդիման կացուցանէ (անունս յն). (Պիտառ.։)
vision, sight;
prophecy.
Վասն տեսանողութեանն նմանեցուցանէ զեղբօրորդին այծեման. զի յանասունս քան զայծեամն չիք տեսանօղ. վասն այնորիկ քրիստոսի տեսանողութեանն օրինակէ զնա. (Նար. երգ.։)
theatre, spectacle;
scene;
sight, the eyes;
landscape, scenery;
watch-tower;
look-out man, top-man;
vedette;
շուրջ —, amphi-theatre;
— աշխարհի լինել, to be a subject of scorn or opprobrium.
Ողորմապէս լինէր տեսարան մեծ։ Քանզի տեսարան եղեն հրեշտակաց եւ մարդկան։ Զի՞նչ իցէ՝ տեսիլ եղեաք. գո՛յ հնար մարդկան լինել տեսարան։ Չարագանեալ եւ կործանեալ, եւ տեսարան աշխարհի եղեալ։ Որ ի տեսարան հանէ զայնոսիկ, որք պհարկեշտութեամբ եւ ամօթխածութեամբ ի տան են սնեալք. (Վրք. հց. ՟Դ։ Շար.։ Ոսկ. ՟բ. կոր.։ Լաստ. ՟Ժ՟Ա։ Լմբ. իմ.։)
Յանպատկանաւորութենէ տեսարանացն. քանզի են ոմանք՝ որ առողջ ունին զտեսարանն, եւ են որ տկար։ Որ զյօնն քան զտեսարանն բարձրագոյն ունէին, կոչիլ ի մարդկանէ ռաբբի ռաբբի. (Սահմ. ՟Ը։ Սոկր.։)
Թէ գերան իցէ ի մեզ՝ մերումս տեսարանի կուրացուցիչ։ Մեղօք խաւար տեսարանին՝ ոչ նկատեմ յիս գերանին։ Համբարձմամբ տեսարանացն տեսանէ զփառս հօր. (Շ. ընդհ.։ Յիսուս որդի.։ Գանձ.։)
aspect;
appearance, look, sight, view;
air, mien, visage, image;
spectacle, representation;
vision, apparition, phantom, spectre, dream;
phenomenon;
contemplation;
theory, idea;
գեղեցիկ —, — գեղոյ, beauty, loveliness;
գեղեցիկ տեսլեամբ, handsome, beautiful, charming;
երկնային —, celestial vision;
— դիմաց, figure, physiognomy;
ի — ածել, to represent, to perform, to put upon the stage;
— լինել աշխարհի, to be made a spectacle unto the world;
— տեսանել, to have a vision;
արար տօն տեսլեան, խաղու, he held a festival with public games;
ի — ամենեցուն, before all men, or all eyes;
եղեւ բան տեառն առ աբրամ ի տեսլեան, God spoke in a dream to Abram;
տեսլեամբ բնութեան պարապեալ, given to the contemplation of nature;
— աչացն է հաւատարիմ եւ ոչ լուր ականջացն, hearing is believing but seeing has no fellow.
Զազիրք տեսլեամբ։ Գեղեցիկս տեսլեամբ։ Տեսիլ նորա իբրեւ զտեսիլ սառին։ Իբրեւ զտեսիլ որդւոց թագաւորի։ Աչք նորա իբրեւ զտեսիլ արուսեկի։ Եւ էր տեսիլ նորա իբրեւ զիփայլակն։ Իբրեւ զտեսիլ բորոտութեան ի մորթ մարմնոյ նորա։ Թխացան քան զածուխ տեսիլք իւրեանց։ Տեսիլ փառացն տեառն իբրեւ զհուր բորբոքեալ։ Եւ ոչ զտեսիլ նորա տեսէք։ Եղեւ տեսիլ երեսաց նորա այլակերպ։ Իջանել հոգւոյն սրբոյ մարմնաւոր տեսլեամբ իբրեւ զաղաւնի ի վերայ նորա։ Փափաքէ պատկերի մեռելոյ անշունչ տեսլեան։ Այնպէս անշքեսցի տեսիլ քո ի մարդկանէ.եւ այլն։
circus, theatre, spectacle, scene;
sight, the eyes.
Ի տեսլարանին եցոյց կապիկ։ Ազգ փղաց անցեալ կացին ի մէջ տեսլարանին։ Մինչ ի տեսլարանէն ի բաց գնացին։ Ի հրապարակս եւ ի տեսլարանս եւ յատեանս. (Փիլ.։)
the contemplative faculty;
contemplative life.
Յարուցանէ ի գործիական առաքինութիւնն, որ սկիզբն է տեսողականութեանն։ Ոչ կաթրէ վայելել ի գործիական առաքինութիւնն, եւ պայծառանալ ի տեսողականութիւնն։ Ի յաճախութեան տեսողականութեանն առանց երկիւղի. (Լմբ. առակ. Լմբ. ժղ. Լմբ. յայտն.։)
to last, to persevere, to continue;
to endure, to support, to bear;
— ի մարմնի, to live, to subsist;
ժուժկալեալ տեւէր չարչարանաց, he patiently suffered the tortures.
Ոչ եւս ընդերկար տեւէին մեկուսանալ ի նմանէ։ Ոչ տեւէին ի գթոյ նորա. (Ոսկ. գծ.։)
leech;
blood-sucker;
cf. Բզրուկ;
դնել —ս, to apply leeches.
Զի թերեւս առցեն ինչ ի նմանէն ըստ բարուց տզրկի առ ի ծծել զարիւն նորա. (Յհ. կթ.։)
pike;
spade in cards;
— մօրուաց, fresh beard, down, downy beard;
ի — նիզակի or — նիզակաց, ի սուր — նիզակի, with the lance, with arms;
with lance or spear thrusts;
ի — նիզակի տապալեցի զնա, I brought him down with a lance thrust;
տիգօք աչաց ակնարկել, to glare at, to frown at, to dart an angry or threatening look, to look daggers at;
տիգօք աչաց խաղաց ի վերայ իմ, be sharpened his eyes upon me, he frowned on me.
Այն ինչ դեռ տէգ մուրուացն ի վերայ գեղեցկատեսիլ ծնօտիցն բուսանէր. (Փարպ.։)
God, the Lord;
Sir, lord, master, Mister, Mr.;
possessor, owner, master;
Reverend, Rev.;
ով —, Lord! o Lord! good God! Heavens! goodness! good gracious!
— արքայ, Sire!
— իմ արքայ, o King! o Majesty!
— իմ, My Lord;
— թովմաս, Mr. Thomas;
Rev. Thomas;
— լինել, կալ, to be or become master of, to be lord over, to rule, to overcome, to master;
յամի տեառն, in the year of our Lord, Anno Domini;
յիս տէր, oh my lord! I pray you my lord! tell me my lord!
յի՛ս դարձ տէր, oh king hear us!
— բայի, objective or accusative case;
ՏԷՐ. Անխտիր ասի զաստուծոյ եւ զմարդկանէ, ըստ եբր. ատօն, ատօնիմ. այսինքն տէր, տեարք.
ՏԷՐ, տեարք, ասի զմարդկանէ պէսպէս առմամբ իշխանութեան.
Estate, State;
domination, rule, power;
sovereignty, empire;
Barony, lordship;
—ք, the dominions;
— ձեր, Your Majesty;
առաջի քոյոյ հզօր տէրութեանդ, before your high Majesty;
— քո ազգէ մինչեւ յազգ, your dominion endures throughout all generations.
Զո՛ կամէին՝ հանէին ի տէրութենէ։ Ընդ ամենայն տեղիս տէրութեան նորա. եւ այլն։
cf. Տէրունական.
Որ ակամայ խափանէ զտէրունիս, հատուսցէ լիով զգլուխն. (Նախ. ղեւտ.։)
from God, on the Lord's side.
ՏԷՐՈՒՆՈՒՍՏ, Ի ՏԷՐՈՒՆՈՒՍՏ. Ի տէրունի կողմանէ. ի տէրունեան իրաց կամ ի տրոց.
lancer, pikeman, halberdier.
Ոմանք ի նոցանէ տիգաւորք էին. (Պիտ.։)
resounding throughout the universe.
Կրեալ զայս ինչ (այսինքն զնմանութիւն կղզւոյ) եւ տիեզերս առ այն ծով։ Կղզիք, եւ մեծքն ի նոցանէ, ընդ որս է տիեզերս. (Արիստ. աշխ.։)
heard throughout the universe.
Գաբրիէլ հնչեցուցանէ զտիեզերալուր զբարբառ փողոյն. (Շար.։)
spoken or published through all the world.
Հնչեցուցանէ ի սկզբանն տիեզերախօս աւետարանին. (Ագաթ.։)
cosmical, universal, general, oecumenical.
Ասի եւ զմեծ տէրութենէ, զկայսերական քաղաքէ, զարքունի դրանէ.
Դսղացուցանէր զտիեզերական զիւր իշխանութիւն։ Երեւելի առնել ընդ ամենայն տիեզերական իշխանութիւն. (Եղիշ. ՟Բ։)
the universe, the whole world, the earth, macrocosm;
ընդ —րս, ընդ ամենայն or բնաւ —ս, ընդ ոլորտս —րաց, throughout the world, every where;
առնել —րս անապատ, to reduce the earth to a waste.
Տիեզերս զբնաւ աշախրհս անուանէ. (Մխ. երեմ.։)
leather bottle, goat's skin;
— գինւոյ, a skin of wine;
— հովուաց, bagpipe.
Պիդել զոտս նորա ի հրապարս տկաց (կամ տկոց) ... Արկանել ջուր տկաւ յորովայն նորա։ Զտիկլս եւ զկարասս յորովայնն արկանէր։ Ոչ իբր ի տկի արկ զնա. (Ագաթ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Է։ Սարգ. ՟բ. պետ. ՟Ե։)
womanish;
womanly;
— ապարանք, gynecaeum, women's apartment, cf. Խորոպճին;
— գունդ, party, group or bevy of ladies.
Ի հիւսիսոյ կողմանէ մինչեւ յապարանսն տիկնունի տնկեցին զկաղինն. (Բուզ. ՟Գ. 8։)
cf. Վաղվաղուն.
Դիւրինն եւ վաղվաղկոտն՝ որ առաջի աչացն է՝ զայն տեսանէ։ Շրթունք վաղվաղկոտք։ Վաղվաղկոտացն իրաւունք լիցի լռել. (Փիլ. լին. ՟Բ. 72։ Եւագր. ՟Ժ՟Ա։ Մխ. դտ.։)
business, trade, commerce, dealings, merchandise, goods, wares, commodities;
market, sale, purchase;
market-place, hall, mart, fair;
—ք, provisions;
cf. Մեծաքանակ;
փոքրաքանակ —, retail trade;
ի — արկանել, to sell, to put up or offer for sale;
— լինել, to be sold, to be on sale;
cf. Հատանիմ.
Գին եւ ծախ, որպէս եւ կերպն է վաճառոյն եւ գործն։ Ամի ամի առնուին վաճառու։ Վաճառս բացցուք, շահս շահեսցուք։ Ի վաճառէ ստացեալ է։ Անցանէին ընդ այն ճանապարհ իբրեւ ի վաճառի աւուր։ Խաղացեալ գնային ի վաճառէ անտի. (Մխ. դտ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 19։ Իսիւք.։ Եփր. թագ.։)
merchant, trader;
tradesman, shopkeeper, dealer;
մեծաքանակ կամ փոքրաքանակ —, wholesale merchant, retail-dealer;
cf. Նաւ.
Արծաթոյ ընտրոյ վաճառականաց։ Առն վաճառականի, որխնդրիցէ մարգարիտս գեղեցիկս։ Անցանէին արք մադիանացիք վաճառականք։ Կարքեդովնացիք վաճառական քո։ Որդիքն իսրայէլի վաճառականք քո։ Վաճառականք քո խառնեն ջուր ընդ գինի։ Երթա՛յք ի վաճառականս (ձիթոյ), եւ գնեսջիք ձեզ.եւ այլն։
market, bazaar;
mercery.
Գնել ինչ՝ որ ի վաճառանոցն ծախին։ Զամենայն կշիռս եւ զչափս վաճառանոցին ուղղեաց։ Շրջէր ի քաղաքն, եկն ի վաճառանոցն։ Ի վաճառանոցէ աստի գնասցուք։ Անկաւ ի փողոց վաճառանոցին։ Բոցն զփողոց վաճառանոցին կիզեալ ապականէր. (Մխ. դտ.։ Տէր Իսրայէլ. նոյ. ՟Ժ՟Ա.։ Ոսկիփոր.։ Վրք. հց. ՟Ի՟Զ. եւ է։ Վրք. ոսկ.։)
commercial, mercantile, trading;
opulent merchant, rich treader;
— քաղաք, mercantile city;
— լինել, to trade, to deal, to traffic, to gain.
Զամենայն ինչ վասն նորին իսկ ի վաճառաշահ արկանէ. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 21։)
market-place, bazaar;
emporium;
counting-house.
Որ ի վաճառարանս մտանէ, տեսանէ զզանազան համադամս կերակրոցն եւ ըմպելեացն եւ այլն. (Լմբ. պտրգ.։)
to enjoy, to taste of, to possess, to have the enjoyment of;
to relish, to taste with pleasure;
to become, to fit, to sit well on;
to be proper, suitable, meet, to beseem;
— յարգասիս քրտանց, to enjoy the fruit of one's labours;
հանդերձս այս վայելէ քեզ, this coat fits you well.
Ի մէջ հնոցին սուրբքն ցօղովն վայելէին։ Զի՞նչ սքանչելի է փառք ի մարդկանէ, որով մանկունք կաքաւիչք վայելեն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. եւ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
Յուրախութիւնս լաւութեանցն վայելել։ Բարերարութեան առաքինութիւնն այն է, յորժամ այլքն ի նմանէ վայելեսցեն. (Եզնիկ.։)
to cause to enjoy;
to cause to participate;
to dress well.
Յանճառ երանութիւնսն վայելեցուցանէ զառաքինացեալսն հոգւով։ Վայելեցուցանէ յանբաւ բարիսն. (Յճխ. ՟Ա. ՟Ը։)
Զմարդն իշխանական ճոխութեամբ վայելեցուցանէ դրախտն իմ. (Արծր. ՟Ա. 1։)
Վայելեցուցանէր զմարմին իւր բանն աստուած յաստուածային բնաւորականսն. (Խոսրովիկ.։)
enjoyment;
convenience.
Իւրացուցանէր զմիտն ընդ վայելումն եւ ճահողութեան երանելոյ եւ գերագունի իւրոյ բնութեան. (Տօնակ.։)
decency, suitableness, propriety, conveniency.
Դաւիթ զարդարս իբրեւ զարմաւենի ծաղկեալ ասէ վասն վայելչականութեանն։ Դաւիթ աշտարակ է շինեալ նշանաւոր, եւ այնմ նմանեցուցանէ վայելչականութեան զպարանոց հարսինն. (Նար. երգ.։)
to empty, to pour out;
to spread, to diffuse, to cause to flow or fall.
Որք ի վատ գործս վայթեալք, եւ ոչ ուսուցանել թողացուցանէ. (Կլիմաք.։)
place, spot, space, extent, part, ground;
field, plain, camp, country;
անհուն —ք, immense, vast spaces;
յայսմ —ի, here, in this place;
now;
յայնմ —ի, there, in that same or very place;
then;
մինչեւ ցայս —, thus far, to this place;
until now;
յոր —, in which place, wherever;
— մի, առ — մի, a short time, a moment, an instant, a little;
ընդ —, in vain, vainly;
ի —, below, under, beneath;
cf. Զէն;
cf. Վեր;
յայլում —ի, somewhere else, in another place;
ի վերուստ մինչեւ ի —, from top to bottom;
from head to foot;
գազանք —ի, wild beasts;
մեղր ի —է, wild honey;
ի —ի բնակել, to live in the open air, in camp;
—ս հատանել, to go along way;
զ—օք գալ, to go around, round about, to go here and there;
զ—օք ածել զաչս, to look round about;
ի մի — գալ, to assemble, to resort to one place;
ընդ — հարկանել, to abandon, to forsake, to cast off, to desert;
ի — հարկանել, արկանել, to disparage, to sneer at, to defame, to slander;
ի — շարժել, to beat down, to overthrow;
զաչս ի — արկեալ, looking down, with one's eyes cast or bent down;
ցո՞ր — նեղութեանց հասի ես, to what trouble have I brought myself!
ընդ վայր, in vain, uselessly;
ցայդ վայր, so far, as far as that, to that place, there;
ցոր վայր, where, whither;
ցո՞ր վայր, how far ?.
Ի մի վայր եկեալ հասանէին։ Ընդ վայր յածելով երիվարաւն՝ անկանի ի խոր իմն մեծ. (Խոր. ՟Գ. 58. եւ ՟Բ։ 58։)
Վայր մի համբերեսցուք։ Խցէ՛ք զաչս մարմնոյդ վայր մի։ Վայր մի հրաժարեցուցանէ չուտել. (Բրս. ՟խ. մկ.։ Եղիշ. ՟Ը։ Մագ. ՟Ե։)
Ոչ թողցէ զքեզ, եւ ոչ ընդ վայր հարկանիցէ։ Եւ ոչ ընդ վայր հարկանէ զսուրբս իւր։ Մի՛ ընդ վայր հարկաներ զիս։ Ընդ վայր հարեր զօծեալ քո.եւ այլն։
Ա՛րկ զքեզ աստի ի վայր։ Ի վերուստ մինչեւ ի վայր։ Անկաւ յերրորդ դստիկոնէն ի վայր։ Զերեսս ի վայր արկեալ։ Զուս հարկանէր, ի վայր քարշէր։ Եւ դու իջցես ի վա՛յր ի վա՛յր.եւ այլն։
living in the open air;
wild, savage;
deserted, uncultivated;
լինել խորանաւ ի —ս, to dwell in tents.
Յայնցանէ՝ որ վարաբնակ անուանին. (անուանին. անդ։)
court-yard, vestibule, lobby.
Ելանէր ջուր ի ներքոյ վայրագաւթաց տաճարին ընդ արեւելս. (Եզեկ. ՟Խ՟Է. 1։)
rudeness, ferocity, wildness.
Տնապանութիւնն ընդ ընտանութեան՝ դիմադրութիւն վայրագութեան է։ Յընտանութենէ ի վայրագութիւն մոլորեցուցանէ. (Փիլ. լին. ՟Դ. 165։ Յճխ. ՟Դ։)
fallen, demoralized.
Խաչն բարձրանայ, եւ բարձրացուցանէ ընդ ինքեան զվայրանկեալ մարդկային բնութիւնս. (Ճ. ՟Բ.։)
in vain, uselessly, vainly, to no purpose;
vain, useless, futile, insignificant, common.
Մի՛ մերձենայք՝ ի սեղան իմ վայրապար։ Մի՛ մտցեն վայրապար տեսանել զսրբութիւն սրբութեանցն։ Զի որ ի հրոյն ոչ ապականէր, վայրապար ի դոյզն ճառագայթից արեգականն ջեռեալ հալէր. (Մաղ. ՟Ա. 10։ Թուոց. ՟Դ. 20։ Իմ. ՟Ժ՟Զ. 27։)
Վայրապար կեալ, կամ շրջիլ։ Ոչ վայրապար, այլ յոյժ խորհրդապէս։ Ոչ վայրապար եդ։ Ոչ վայրապար ելանէր ի գալիլեա այլ՝ մեծամեծ իրս յօրինէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30։ Կանոն.։ Շ. թղթ.։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 28. 30։)
cf. Ընդունայնաբան.
Պօղոս իբրեւ ուսուցանէրն, վայրապարախօս այլանդակ կոչէին զնա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
scattered about, dispersed, sporadical.
Ի վայրավատին անդամոց՝ որ աստ անդ դնիցին։ Ցիր եւ վայրավատին կայ ամենայն։ Զոմանս՝ կիսամահս ի միջոցին վայրավատինս կացուցանէր։ Կապեսցուք զնա ընդ անիւն, եւ արձակեսցուք վերուստ ի վայր, եւ այսպէս վայրավատին արասցուք զմարմինս նորա. (Վեցօր. ՟Գ։ Սեբեր. ՟Գ։ Պիտ.։ Ճ. ՟Գ.։)
cf. Սրբան.
Երաստան. նստոյ տեղին՝ որ զաւելորդս ի վայր արկանէ.
to depress, to lower, to humble, to abase.
Հողեղէն մարմնոյս բնութիւն ի մաքուր մտաց օտարագոյն է, եւ վայրացուցանէ (կամ ի վայրացուցանէ) զնա ծառայեցուցանելով. (Փիլ. լին. ՟Դ. 10։)
like a savage, cruelly.
Ելանէր գազանն այն ի վերայ նոցա վայրենաբար եւ ահագին յարձակմամբ. (Վրք. ոսկ.։)
to brutalize, to render savage or ferocious;
to exasperate, to enrage.
Սրտնութիւն վայրենացուցանէ զմիտս։ Մի՛ վայրենացուսցէ զքեզ սրտմտութեան մրրիկն. (Եւագր. ՟Դ։ Մաշկ.։)
wild;
rustic, unmannerly, clownish, boorish, ill-bred, uncivil, savage, ferocious, fierce.
Ցլուց վայրենեաց։ Մահակօք վայրենեօք։ Ի միտս վայրենիս։ Ի բախմանէ վայրենի ալեացն։ Օտար եւ վայրենիք էին յօրինաց. (Խոր. ՟Բ. 76։ Ճ. ՟Ա.։ Նար. ՟Ի. ՟Ի՟Ե։ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Վայրիջիմ.
Որոշեալ մարմին իմացականէն ... վայրիջի յերկիր ծնող իւր (մահուամբ). (Եղիշ. հոգ.։)