to twist rope.
Տոռունք մեղաց պատեցան զնեւ ... զվիշտսն որ ի մարդկանէ չուանի առեալ զօրինակն. (Վրդն. սղ.։)
to chain up;
to tie with ropes.
Քան զշուն մի առ գերեզմանի խառանեալ եւ՛ս (չար) ընչիցն կապանք գրգռիցեն զքեզ հաջել ամենայն մերձաւորաց։ Շուն կատաղի տեսանէ ի վերայ դիմեալ ոգւոցն, եւ անհոգս է. զոր պարտ է խառնել, եւ սովամահ առնել. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 20։ ՟Բ. 26։)
to wring the neck, to twist, to wrench, to draw, to pull out.
Եթէ ի թռչնոց մատուցանիցէ ... ի տատրակաց կամ յաղաւնեաց ... քահանայն խառեսցէ զգլուխ նորա։ Խառեսցէ քահանայն զգլուխն յուլանէ, եւ մի՛ հատցէ. (Ղեւտ. ՟Ա. 15։ ՟Է. 8։)
mixed, compound;
confused, in disorder;
complicated, indistinct;
impure, obscene, lewd;
confusedly, indistinctly;
together, conjointly;
mixture, conjunction;
coition, copulation, coupling, pairing, rut, rutting;
ի խառնս լինել, to be in rut, on heat, in pairing time;
ի —ս գալ, to pair, to couple, to leap, to mount, to cover;
ածել ի —ս, to yoke, to match, to pair, to couple, to join together.
Տեսանէիր զերկաթն ընդ խեցին խառնեալ. եղիցին խառն ի զաւակէ մարդկան. (Դան. ՟Բ. 43։)
Երբեմն առանձնակի, եւ երբեմն խառն ձայնակցութեամբ բերեալ մատուցանէին. (Պիտ.։)
Ի խառնից մարդկանէ վճարեալ (վայր). (Բրս. թղթ.։)
Եզն եւ արջ ի միասին ճարակեսցին, եւ որդեակք նոցա խառն ընդ նմա եւ աշխարհս առ անզգամսն։ Բուռն ի վերայ եդեալ՝ զփախստեայսն տանէր, խառն խոցեալ, խառն հարկանել. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 7։ Իմ. ՟Ե. 21։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 23։)
an emetic.
Ոմանք ծանրաստամոքք ի մարդկանէ յորժամ կամիցին ըմպել զխառնադեղսն (ա՛յլ ձ. զդառնադեղսն). (Ոսկ. պհ. կամ ապաշխ. ՟Ե։)
that speaks confusedly or impurely, confused;
unchaste, impure.
Խառնախօս խղուըրտիւն ի միաբանեալս եկեալ մտանէր. (Եւս. քր. ՟Ա։)
idle talk, prating;
buffoonery, scurrility;
confused or impure language, barbarism;
obscene discourse.
Խառնախօսութիւն է՝ ըստ քաղաքականութեան եւ պատրանց յառաջ բերեալ։ Դիոգինեայ խառնախօսութիւն, որով զօտարսն ապշեցուցանէր։ Մի վարկանիմ զխառնախօսութեան, եւ զկարասին պատմութիւն. (Նոննոս.։)
cf. Խառնակեաց.
Որոշիլ ի խառնակեցիկ մարդկանէ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
mixed, confused.
ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.
cf. Խառնամառն.
ԽԱՌՆԱՄԱՌՆ ԽԱՌՆԱՄԱՌՆԵԱԼ. (կրկնումն ձայնիս Խառն. որպէս եւ յայլ կրկնութիւնս մտանէ տառդ մ) συγκεχύμενος confusus Նոյն ընդ Խառնիխուռն. խառնակ. շփոթ. պէսպէս. Խառնակ մառնակ, խառնիփնդոր.
goblet, cnp, howl;
banquet, feast;
crater;
recipient of the Word (Virgin Mary).
Այլ լեառն է, յորում հուր ելանէ ուժգին եւ հանապազ. եւ կոչի լեառն այն յետնէ. եւ հուրն կոչի խառնարան հեփեսոսի. (Նոննոս.։) յն. Κρατήρες montis Aetnae foramina.
pronounced confusedly, indistinctly;
in a huddle, pell-mell.
Ի սկզբանէ էր բանն. եւ բան՝ ոչ եթէ խառնարձակ իբրեւ զձայն ինչ ի շրթանց արձակեալ. (Սեբեր. ՟Ա։)
embroiled, disordered, intricate, confused;
confusedly, disorderly, pell-mell.
Տեսանէ այլ ընդ այլոյ աղօտ աչօք խառնաբնդոր. (Փիլ. լին.։)
to throw into disorder or confusion;
to embroil, to confuse, to perplex, to disturb.
Զդաս կարգի ցուցանէ զհրեշտակացն, զի ոչ խառնափնդորեալք անմտաբար մի միջոյ գործով ելանեն. (Տօնակ.։)
to mix, to mingle, to blend;
to join, to incorporate, to unite;
to combine, to amalgamate;
to confound, to confuse, to perplex;
to mix up, to season;
to intermix, to intermingle;
to intertwine, to interweave;
to adulterate, to taint, to tinge;
— բարեկամութիւն, to knit in friendship;
սէր —, to fall in love with;
— զկերակուրս, to lay the cloth, to spread the table, to serve up;
— զօղս ընդ ճարմանդս, to button;
to buckle;
to unite;
— զձեռն իւր ընդ ձեռն ընկերի, to take one another by the hand;
խելս —, to exert all one's powers of ingenuity;
— ի ծով, to sail in the open sea;
զխորս —, to swim in the sea;
— զանձն, to meddle, to intermeddle, to interfere, to interpose, to intrude.
Զատանէր իւր հօտս առանձինն, ւ ոչ խառնէր զնոսա ի խաչինս լաբանու։ Խառնեցարուք ի տէր իմ արքայ ասորեստանեայց, կամ ընդ տեառն իմում արքայի.եւ այլն։
Խառնեսցես զփեղկսն ի միասին։ Խառնեսցես զօղսն ընդ ճարմանդսն։ Չափ երկրորդ պարսպին. որ ելանէր եւ խառնէր յանկիւնս աշտարակին։ Թեւք խառնեալ ընդ միմեանս։ Չափեաց զկողմանստանն խառնեալ։ Յաշխարհամար խառնել։ Զայն աւուրս եւս խառնել ի տօն տարեկանաց. եւ այլն։
confusedly, tumultuously, disorderly, at random, right and left, right or wrong, helter-skelter, pell-mell;
— բանք, rigmarole;
— խօսել, to bungle, to stammer out.
Ոչ Խառնիխուռն ի վայր ժողովելով (զոսկերս). այլ զմի ի նոցանէ ուրոյն ուրոյն. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Խառնելի.
Առեալ մովսէսի զկէս արեանն, ի մերքս ի խառնոցսն հեզոյր։ Զայն որ ի խառնոցն առեալ արիւն՝ ցանէր. (Փիլ. ել. ՟Բ։)
mixture, composition, compound;
temper or tempering;
paste, luting;
complexion, constitution, temperament, nature;
junction;
consanguinity, relationship;
conjunction, union;
the sense of feeling, touch;
tie, bond;
concert, harmony
Ոչ արար արժանի զաւակագործել զծնունդսն առաջին դարուց զխառնուածս ի բարի ստեղծմանէն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ա։)
composed, prepared, compounded;
seasoned.
Որ ձայնս խառնուածոյս գեղգեղեալս նուագս նուագս հանէ. (Վեցօր. ՟Դ։)
mixture, composition;
incorporation, junction, union.
Վասն ժողովոյն նոցա, եւ վասն խառնութեան նոցա։ Խառնութիւն այնոցիկ՝ որ ոչ միաբանէին գործոցն նոցա, պակասութիւն եւ պատաղիչ համարել էին նոցա. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 17։)
rod, switch, whip, knout, lash, scourge, cat-o-nine tails;
discipline, flagellum.
φραγέλλιον flagellum. Ձաղիչ (որպէս թէ իշոյ)՝ ի չուանէ կամ ի խոկոյ. մկրակ. Վարիչ. վարոց. գամլը, մըգրայէթ. (իսկ պ. խերէք, որպէս ռմկ. մեկնի ֆալագա. այն է բիր չուանաւ հանդերձ).
Ունէր խարազան չուանելոյ։ Առնոյր զխարազանն զայն, եւ հարկանէր ուժէին։ Ա՛ռ զխարազանն զայն եւ զբիր, եւ գնացեալ արարածեա՛ զխոզս. (Վրք. հց. ՟Դ. ՟Ժ՟Զ։)
to drive away with the whip.
Խարազանահալած զանբանսն եւ զվարճառօղսն ի հօրդ տանէն լսեմ արարեալ. (Սկեւռ. աղ.։)
rude, coarse, rough, of hair-cloth;
hair-cloth, sack-cloth, hair-shirt;
— զգենուլ, to wear haircloth.
Ի զգեստս խարազն եւ խոշոր եւ մեկին։ Ի մարդկանէ որոշեալ խարազն զգեստիւ. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)
Ոչ զգեցուցանէինհանդերձսփափուկս, այլ հինս եւ կարկատունս եւ խարազն. (Վրք. հց. ՟Ե։)
wearing sack-cloth;
— լինել, to wear haircloth.
Խարազնազգեց զձեզ ի մարդկանէ քո տեսանիցէ։ Արս կուսակրօնս խարազնեազգացս. (Յհ. կթ.։)
rock.
Ամենայն քար, կամ խարակ՝ յորժամ հասանէ ի մէջ ծովուն, զնոյն զգոյն առնու. (Վեցօր. ՟Է։ եւ Հին բռ.։)
burning, caustic.
Խարակիչ փայլատակամբ. որ զջերմագոլն արկեալ առ ի բոյսսն՝ քրտնացուցանէ. (Ագաթ.։)
cautery;
cauterization;
blister;
brand;
(կնիք) brand-iron;
—ս արկանել, —ս ի վերայ դնել, ի —ս մատչել, to cauterize.
Խարանս արկանէ արտաքոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 37։)
to cheat, to overreach, to circumvent, to defraud;
to implicate, to involve, to entangle;
to precipitate;
to deflower, to violate.
Ի ծնծուկ խարդաւանէրմահու պարտաւորութեամբ։ Խարդաւանեալ յանօրինաց՝ բարձաւ մեռեալ։ Մահացու դեղոց արբուցմամբ ի ծածուկ խարդաւանէ. (Յհ. կթ.։)
Զտիկինն բռնադատեալ խարդաւանէր։ Կոյս ի հռոմ խարդաւանեալ ի ծառայէ անձին արար. (Եւս. քր. ՟Ա. եւ ՟Բ։)
fraud, deceit, circumvention, crime, outrage;
— կուսի, violation, deflowering.
Զմեր խարդաւանութիւնն առանց վրէժխնդրութեան համարէր լինել։ Ծանուցանեմ զձեր պարզմտութեամբ ցութիւն ի նմանէ. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. պտրգ.։)
Ի ձեռն խարդաւանութեան հօրն պիղատոսի սպանանէ թիւնաւոր դեղօք. (Յհ. կթ.։)
to cauterize;
to brand;
to blind with hot irons;
to stigmatize, to afflict, to distress, to cut to the heart.
Ըստ իմաստուն եւ ճարտար բժշկաց՝երբեմն հատանէ եւ խարէ, եւ երբեմն կակուղ սպեղանիս ի վերայ դնէ։ Որ հիւանդն է՝ ոչ է հեշտեաւ կամ հատանել կամխարել. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. գաղ.։ Վրք. հց. ձ։ Սարգ. յկ. ՟Ժ՟Ա։)
Խարեալ զաչս նոցա խաւարեցուցանէր կուրութեամբ. (Յհ. կթ.։)
base, foundation;
pedestal;
legs, feet;
anchor;
— արկանել՝ ընկենուլ զ—, to anchor, to cast anchor;
— վերացուցանել՝ լուծանել զ—ն, to weigh anchor;
— արկեալ կալ, to be, to ride or to lie at anchor;
— յուսոյ, anchor of hope;
— փրկութեան, sheet anchor;
last resource, last shift.
Յայսպիսի խարսխից ի սոցանէ ամենայն հոգոյն զուգակապանս արկանելով գործէր արդեօք միանգամայն մարմինս մեր. (Պղատ. տիմ.։)
to shake, to shatter, to demolish, to ruin, to destroy;
to deteriorate, to hurt, to corrupt;
to renew pain or grief;
— զվէրս, to tear open healing wounds;
to irritate, to excite anew.
Ի հիմանէ խարխալեալ աւերէ զօրէնս մեր. (Եղիշ. ծն.։)
cf. Խարխալեմ.
Հանէ ի միջոյ զայն ինչ, որ զնոցա միտսն խարխարելոց էր. զի՞նչ իցէ, որ խարխարէրն, եւ ընդդէմ բախէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 16։)
to grope along, to feel ones way;
to fumble;
to shake, to rustle.
Իբրեւ զաչացու զորմոյ խարխափեալ՝ ոչ տեսանէին. (Սանահն.։)
rustling, murmur.
Խարշափ տերեւոյ զարհուրեցուցանէ զամբարտաւանն. (Վրք. հց. ՟Ժ. ըստ հին թարգ.)
cf. Խարշափ.
Զտիտեռն ասեմ եւ զմողէզ ... ի խարշափմանէ սարսեալք եւ անարիք. (Մեկն. ղեւտ.։)
to rustle.
Զտիտեռն ասեմ եւ զմողէզ ... ի խարշափմանէ սարսեալք եւ անարիք. (Մեկն. ղեւտ.։)
rustling, murmuring.
ἡχοῦν, ἑπιηχῶν sonans, strepens. Որ խարշափէ կամ շարժմամբ հանէ զխարափ եւ զխօշիւն.
Զխարշափուննն այլք աղիմաւ թարգմանեցինք, եւ կէսք գերիսն. (քերէվիզ). եւ է սա բանջար աղեհամ, որ յուտելն լցուցանէ զտեղի հացի.
fire, fire-brand;
live-coal;
pyre, funeral-pile;
— արկանել՝ լուցանել՝ վառել, to light a fire, to set on fire;
— մահահամբոյր, funeral pile.
Խարոյկ արկեալ, քանզի ցուրտ էր։ Խարոյկս ի մէջ քաղաքին արկանէին։ Խիտ առ խիտ խարոյկս վառեցին։ Լուցին խարոյկ. (Յհ. ՟Ժ՟Ը. 18։ ՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 36։ ՟Ա. Մակ. ՟Ժ՟Բ. 28։ Գծ. ՟Ի՟Ը. 2։)
fair, light, flaxen;
fallow.
Պայծառն ընդ կարմրի եւ ընդ սպիտակի խառնեալ՝ խարտեաշ եղեւ. Շեկ ի խարտեշի եւ ի գոշի խառնմանէ լինի. դեղինն՝ սպիտակի ընդ խարտեշի խառնելով. (Պղատ. տիմ.։)
cf. Խարտեաշ.
Յորժամ խարտէշ մաղձն աճէ, տեսանէ հուր. (Բրսղ. մրկ.։)
file.
Որ զդանակն հատանէ, խարտոց է. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
dark, gloomy, dismal, sad;
— լինել, to become darkened, or obscured;
— խափնուլ, to become blind.
Պակասի ի նմանէ լոյս անմեղութեանն. խաւարազգած եղեալ՝ մերձ առ արեւմուտս նստի. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Ա։)
cf. Խաւարեցուցանեմ;
cf. Խաւարիմ.
Բարձրութիւն ստուերի երկրի ելանէ ծածկէ զլուսին, եւ յայն սակս պակասէ եւ խաւարէ. (Վեցօր. ՟Թ։)
obscure, gloomy, dark.
Երկիր խաւարին եւ մթին։ Էր օրն խաւարին եւ մթին։ Եւ ո՛չ ի տեղւոջ խաւարին երկրի։ Խաւարին լերինք, կամ ճաանապարհք, կամ գանձք։ Ապա ակն քո չար է, ամենայն մարմինդ խաւարին եղիցի։ Չգուցէ մասն ինչ խաւարին։ Ահ խաւարին հասանէր ի վերայ նորա։ Խաւարին կապանօքն արկեալ ի տարտարոսն.եւ այլն։
deceitful, fraudulent, fallacious;
false, treacherous, knavish, crafty, full of imposture, roguish, cunning, villainous, rascally;
fleeting, transitory;
sharper, swindler;
hypocrite, dissembler;
bait, lure, decoy;
— ի խաղու, cheat, sharper, trickster;
խաբեայ կերպարանք, mask.
Զգուշացուցանէ ի խաբէից՝ իմանալ զարժանն. (Ոսկ. գաղ.։)
cf. Խաբեայ.
Իբրեւ զպատրող ոք խաբեբայ մոլորեցուցանէ. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Խաբանք.
Ոչ միանգամայն ինչ խաբկանօք, որպէս յեգիպտոսէն ելին, ելանէին (ի բաբելոնէ). (Ոսկ. ես.։)
war;
dispute, quarrel, sedition, fight;
— առնել, to dispute, to contest, to debate;
to fight, to come to blows.
Հաւանեցուցեալ զամենեսեան՝ դադարեցուցանէ զխազմն։ Այնուհետեւ գրգռէր խազմն. (Խոր. ՟Ա. 14. 28։)
Լուծանէ զխազմ. (Համամ առակ.։)
chyle;
rennet;
curdled milk, curds.
Խախացն ոչ այլ ինչ է, այլ ի նոյն կաթանէ յորովայնէ գառինն պանրացեալ եւ արտաքս եկեալ. (Սանահն.։)