to cast, to throw, to shoot;
to put away, to reject;
to reduce to, to bring to;
to sow, to scatter, to spread;
to pour out, to shed;
to mix;
ի մէջ — զանձն, to intermeddle, to intrude, to enter;
— ի մէջ ի ներքս, to thrust in, to introduce, to mix;
— ի միտս, to insinuate;
— զանձն ընդ, ի ներքոյ, to undergo;
— զիւրեւ, զանձամբ, to endorse, to put on one's back;
to put on, to dress one's self;
— աղիւս, to make brieks;
— զկալ, to winnow corn;
— ողորմութիւն, to pity;
ընդ յեսան, ընդ սրոց —, to whet, to sharpen;
— ընդ սղոցաւ, to saw;
— ջուր, to pour water;
գութս —, to pity;
խունկ —, to cense, to perfume with incense;
ի խնդիր —, to seek, to trouble one's self to find;
ձայն —, to cry, to scream, to shriek;
վարձս, սակ —, to bargain, to make an agreement, to contract;
վիճակ —, to cast or draw lots;
ի կիր, ի վար, ի գործ —, to use, to employ, to make use of;
ձեռն —, to undertake;
— ընդ տարակուսանօք, to make doubtful, to doubt;
— ի մոռացօնս, to forget;
— զանձն ի վատնգ, to place one's self in danger;
— ի յուսահատութիւն, to reduce to despair.
Արկանել զձեռն ի վերայ նեղչաց։ Ձեռն մի՛ արկանէք ի նա։ Ձեռն էարկ նա ի հրեայսն։ Արկին ի նա ձեռս։ Արկանել զաջա զգլխով։ հանդերձ կամ ձորձ զնովաւ, կամ զքեւ։ Արկին ի նոսա խունկ։ Յոր արկանիցեն զձեռս։ Մի՛ հարկանիցես զծառատունկ նորա՝ արկանելով ի նմա երկաթ։ Արկից ի վերայ նոցա զվարմ իմ։ Արկանել կապերտ ի վերայ ձորձոյ. կամ նուարտան ի վերայ նորա, եւ ա այլն։
Ա՛րկ զձեռն քո ի ծոց քո. եւ արկ զձեռն իւր ի ծոց իւր։ Արկցե՛ս զլծակսն ընդ օղսն. եւ այլն։ Արկ զմատունս իւր ընդ ականջս նորա։ Դիջի՛ք զբանս զայս ի ձեռս ձեր։ Արկանէ գրգռութիւն ի մէջ եղբարց։ Արկ մանեակ ոսկի ի պարանոց նորա։ Արկեր զինեւ զմեղս մանկութեան։ Արկեր զնովաւ սպառազինութիւն։ Արկցէ զնովա ցաւս իւր, եւ այլն։
Անձամբ զանձինս այլում ի ծառայութիւն արկանէիք. (եղիշ. ՟Գ։)
Արկ իւղ ի գլուխ նորա։ Արկ մովսէս յիւղոյն օծութեան ի գլուխն ահարոնի։ Որ արկանէր ջուր ձեռաց եղիայի։ Եւ նա արկանէր, մինչեւ լցան ամանքն։ Բաժակ լի անապակ արկեալ. եւ այլն։
Եթէ զսերմն աղացեալ ջրով ըմպիցէ ոք, ի ցանկութենէ արկանէ. (Եզնիկ.։)
Տկարութիւն արկանէ զաստուծով. (Եզնիկ.։)
Զամենայն վնասուն պատճաառս արկանէր զկապելովքն։ Զամենայն վնասս իրացն զհարբն իւրով արկանէր. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Ը։)
Սրկ զաթոռ նորա ի վերոյքան զբազումս։ Խնոյր արկանէր զամենայն զուր բացեալ զբերանս. (Բուզ. ՟Գ 10. ՟Դ 7։)
Բազում նենգութեամբ զանմեղ մարդիկ հրապուրէր եւ յինքն արկանէր։ Զոմանս ոմանս յինքեանս արկին։ Արկ յինքն եւ զսեպուհս ոմանս. (Եղիշ. ՟Գ։)
Ձեռին զօձեօք արկանէին, եւ այլն։
Ոյք ի խոնարհ արկանեն զաչս իւրեանց յեղբարց իւրեանց, յատեան դատաստանի մտանէ տէր մեր եւ լինի ամբաստան զնոցանէ, որպէս թէ ի նմանէ արկին ի վայր զաչս իւրեանց. (Եփր. աւետար.։) cf. Ակն։
to throw ones self, to fall;
to dress one's self.
Իւրաքանչիւր զինչ եւ ի միտս արկանէր՝ զայս յաւելոյր. (Կանոն.։)
despicable, contemptible, vile, abject, low, poor, sorry.
Զարհամարհն ի մարդկանէ յարուսցէ ի վերայ նորա. (Դան ՟Դ 14.)
Էին արհամարհ իբրեւ զայլս ի մարդկանէ։ Մի՛ իրս արհամարհ վայրաքարշութեան համարիր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 20. եւ 14։)
to despise, to repulse, to disdain;
to aggrieve, to offend;
to vex;
to debase.
Կամ զմին մեծարիցէ, եւ զմիւսն արհամարհիցէ։ Մի՛ արհամարհեր զծերուըիւն մօր քոյ։ Որ արհամարհեր զծերութիւն մօր քոյ։ Որ արհամարհէ զիրօք, արհամարհեսցի ի նոցանէ։ Եթէ զեկեղեցեաւն Աստուածոյ արհամարհիցէք. եւ այլն։
Եւ նորա արհամարհեալ լինէր զտանջանօքն. (Ճ. ՟Ժ.։ Ասի անխտիր եւ արհամարհել զոք կամ զիմն, զոր օրինակ զկեանս, զամօը, զբան կամ զճարտարօք, զներելովն եւ զերկայնմտութեամբ։ Իսկ կր. Արհամարհեալ է առաջի նորա, կամ նմա. փոխանակ ասելոյ՝ ի նմանէ։)
fright, terrour, great and sudden fear, dread, consternation, shock.
Ազգի ազգի արհաւիրս արկանէր ի վերայ նորա։ Արհաւիրս սաստից։ Արհաւիրք սպառնալեաց։ Կին ոմն այրի հրաման առեալ յարհաւրաց.. (Ագաթ.։)
Արհաւիրք մեծ անկանէին ի վերայ ամենեցուն. (Եղիշ. ՟Ը։)
free, loose, untied;
open, unsealed;
vast, spacious;
ample;
licentious, rash, dissolute, debauched, unbridled;
prosaic;
— բան, prose;
— համարձակ, boldly, frankly;
— —, freely.
Եթէ կտրես մի ոստ ի նոցանէ, ի նոյն՝ ա՛յլ ոստ արձակ լինի. (Նեղոս. արծաթսիր։ (տպ. արագ ելանէ)։)
to untie, to loosen, to detach, to break;
to unchain, to slacken;
to unpack, to unfold;
to unload, to deliver;
to dispatch, to expedite, to send;
to release, to let go;
to relax;
to throw, to thrust, to fling, to shoot;
to discharge, to disband, to dismiss;
— ի մեղաց, to absolve;
— քարինս պարսատկաւ, to sling;
ձայն —, to scream, to cry;
աչս —, to ogle, to cast eyes on;
— ճառագայթս, to cast a brilliancy, to shine;
բոցս, կայծակունս —, to sparkle;
կիցս —, to fling, to yerk;
նետս —, to draw the bow;
հրացան —, to let off a gun;
հրետ —, to fire a cannon;
— զկին, to divorce;
— զատեան, to dismiss the session;
— զոք, to dismiss a person;
փուք —, to fart, to break wind.
Որ սիրէ զանձն իւր, արձակէ զնա. (Յհ. ՟Ժ՟Բ 25.) որպէս թէ ընդարձակէ, կամ թողու ի կամս իւր. այլք ի յն. ընթեռնուն, կորուսանէ։
Արձակեաց զաղաւնին զհեա նորա, կամ ի տապանէ անտի։ Եդ յուսնորա զմանուկն, եւ արձակեաց զնա։ Արձակեաց իսահակ զյակոբ, եւ գնաց ի միջագետս։ Արձակեա՛ զիս, քանզի այգ եղեւ։ Ոչ արձակեցից զքեզ, եթէ ոչ օրհնեսցես զիս։ Արձակեա՛ ընդ իս զպատանեակդ։ Արձակելով արձակեսցես զմայրն, եւ զորդիսն առցես քեզ։ Հրեշտակս արձակել։ Իսկ տէր հրեշտակ անողորմ արձակէ ի վարայ նորա։ Արձակել զժողովուրդն, կամ զժողովս։ Արձակել խաղաղութեամբ։ Մահ արձակեաց տէր ի վերայ յակոբայ։ Զի զբարկութիւն իմ յազգ անօրէն արձակեցից։ Արձակեցից ի վերայ դոցա սուր։ Արձակեցից զսուր իմ զկնի նոցա։ Սուր արձակեցից զկնի նոցա։ Արձակել զծառայ։ Արձակեսցես զնա ազատ ի քէն։ Եհա արձակեաց զնա տէր Աստուած ի դրախտէ անտի։ Եհան արձակեաց զղովտ ի միջոյ կործանմանն։ Արձակեցան արքն՝ ինքեանք եւ էշք իւրեանց։ Արձակեցիր ի վերայ նոցա բազմութիւն անխօսուն անասնոց ի վրէժխնդրութիւն։ Արձակել ի վերայ նոցա բազմութիւնս արջոց։ Արձակիցէ զնա բարեւ ընդ ճանապարհ։ Զտիմոթէոս զարձակեալն առ ձեզ. եւ այլն։
inscription, title;
epitaph;
trophy, protocol;
matriculation.
Իբրեւ յարձանագրի զառաջին գործսն ժպրհութեան պարծանօք պարծանօք գրեալ ցուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 19։)
stone, stony;
cf. Անդրիագործ.
Իբր Յարձանէ գործած. քարաշէն. սիւնազարդ կամ կոթողանման.
to inscribe, to write;
to enrol, to check;
to register;
to record, to draw deeds;
to enter a will.
Զի՞նչ զայսցանէ արձանագրեցից. (Սկեւռ. աղ.։)
register;
epitaph;
funeral sermon.
Արձանականն բարսղի (ի գր. Աստուածաբանէ). (Վանակ. հց.։)
Արձանական յուլիանոսի (ի գր. աստուածաբանէ)։ Արձանական բանն պարսաւ է ի գործոցն։ Արձանական ասացաւ ի փոխաբերութեն արձանին, եւ այլն. (Նոննոս.։)
to become like a statue, to be firm, fixed;
to stop;
to stand, to stand upright.
Եթէ անէծ, արձանացաւ (երկիրն) իբրու քար անպտուղ. (Նար. մծբ.։)
to convert into a statue;
to raise, to erect;
to establish;
to exhibit, to represent;
to inscribe, to write;
to register, to record.
Այլոյ մեղաց լինի հաղորդ (սուտ վկայն), եւ արձանացուցանէ զնոսա՝ հաստատելով ի չարիսն, զոր մեղան. (Տօնակ.։ (որ եւ ՔԱՐԱՑՈՒՑԱՆԵԼ).)
Երկայն բանւք արձանացուցանէ զառաջին իւր զչարութիւն ... խոստովանութեամբ. աստուածաբ. (ի կիպր։)
Ի ճառիս արձանացուցանէ բանիւք. (Շ. բարձր.։)
stability;
representation;
establishment.
Իբրեւ կնքեալ էին արձանուեւիւնք վիմին, ել նա ի գերեզմանէ անտի. (Արզն. մտթ։)
cf. Արձանութիւն.
Իբրեւ կնքեալ էին արձանուեւիւնք վիմին, ել նա ի գերեզմանէ անտի. (Արզն. մտթ։)
hoop-net, net, snare, toils.
Որպէս ձկնորսն սփռէ զարձոյլ, արկանէ զուռկանն։ Արձոյլն Աստուածեղէն բանին ի ծածուկ ոգիսն ձգիցի։ նայի ընդ գործս նրձոյլին. (Սեբեր. ՟Գ։)
root;
stump;
trunk, stem;
source, origin, cause;
—ս առնուլ, արձակել, to take root.
Ի ձեւ սանդղոյ, որոյ արմատն յերկիր հաստատեալ էր, եւ գլուխն յերկիր հասանէր. (Աթ. խչ.։)
spot planted with palm-trees.
Յորդանան մեկնէ ընդ ծովակողմ արեւելից ընդ արմաւաստանն ... ի թեմանայ եւ յարմաւաստանէ. (Եզեկ. ՟Խ՟Է 18. 19։)
palm-tree, date-tree;
palm;
branch of a palm-tree, palm;
իւղ արմաւենւոյ, palm-oil.
Մատուցանէր նմապսակս ոսկիս, եւ արմաւենիս։ Արմաւենիս ի ձեռս իւրեանց. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Դ 4։ Յայտ. ՟Է 9։)
cf. Արմուկն.
Բազուկ իմ յարմկանէ իմմէ խորտակեսցի։ Ի ներքոյ ամենայն արմկան ձեռին. (Յոբ. ՟Լ՟Ա 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ 18։)
elbow;
fore-arm;
խթել արմկամբ, մղել, to elbow, to push or thrust with the elbow.
Բազուկ իմ յարմկանէ իմմէ խորտակեսցի։ Ի ներքոյ ամենայն արմկան ձեռին. (Յոբ. ՟Լ՟Ա 22։ Եզեկ. ՟Ժ՟Գ 18։)
corn, corn-crops;
production, fruit, product.
Մշակն լինի սերմ, եւ ստացողը՝ արմտի։ Որթն իբրեւ տնկի, ոչ եթէ յարմտիս նորա երթան բրել տեսանել եթէ գուցէ կռուեալ կցեալ իցէ. այլ առ ամին ցուցանէ վկայութիւն տերեւոյն ի ծայրս իւր. (Եփր. ասիտար։)
course;
erruption, invasion, incursion, excursion, descent;
expedition;
—ք ձիոյ, league (four kilometres, two and a half English miles), cf. Ասպարէս.
Արշաւանօք ի միջոց աշխարհիս մերոյ հասանէին մեծաւ ամբոխիւ. (Խոր. ՟Գ 9։)
male.
ԱՐՈՒ. նմանութեամբ ասի (առաւել ռմկ) Ճանկաւոր ճարմանդ՝ որ մտանէ յօղ անդր.
Զժանկն ի նոցանէ արու կարասօք կոկէ կորզէ եւ մաքրէ. (Թղթ. բարուք. (յն. լոկ զժանկն ի բաց սրբէր։))
art, trade, profession, study, condition, office;
artifice, expedient, means, invention, ingenuity;
sign, miracle;
գեղեցիկ ազատական մեքենական —ք, the liberal, mechanical, fine arts.
Եփեալ ըստ արուեստի իւղագործաց։ Լի արուեստիւ, եւ իմաստութեամբ, եւ գիտութեամբ։ Ամենայն ոք որ յօրժարեսցէ իմաստութեամբ ըստ համօրէն արուեստից։ Բռնադատեաց արուեստիւն ածել զնմանութիւնն ի գեղեցկութիւն։ Ի դիւթական արուեստի խաբէութիւնս անկանէին։ Էին խորանակարք արուեստիւ. (եւ այլն։ էՈր առ շինողական արհեստսն աշխատին ... իւրաքանչիւր ոք մի արհեստ ի քաղաքի ստանալով. Պղատ. օրին. ՟Ը։)
Սնուցանէ յինքան երկիրն ջրով արուեստիւք եւ զառաւելութիւն հաւուցն. (Փարպ.) իմա՛ ջրոցն արուեստիւք, կամ արուեստական ջրովք։
technical, artificial;
artful;
factitious;
skilful;
musical;
musician, composer;
music, symphony.
Ի վերայ արուեստականացն (զսահմանն) յենթակայէ առնուն, կամ ի կատարմանէ. (Սահմ. ՟Դ։)
μουσικός, -κή, canens եւ այլն. Երաժշտական (գործի կամ նուագ). երաժիշտ, եւ երաժշտութիւն. մուսիգի, սազէնտէ, հանէնտէ, ուսուլ. Տե՛ս (Ծն. ՟Լ՟Ա. 27։ Եզեկ. ՟Ի՟Զ. 13։ Դան. ՟Գ. 5. 7. 10. 15.։ ՟Ա. Մակ. ՟Թ. 39. 41։ Յայտ. ՟Ժ՟Ը. 22։)
to make with art or cunning;
to invent, to affect, to pry into.
Աւազակաբար ի խնդիրս անկանէր, թէ որպէս արուեստակեսցէ հանցէ զգանձն պատուական. (Վրք. ոսկ.։)
master of arts, foreman, overseer;
chief artist.
Սիրէին ի քարէն յտյնմանէ արուեստապետք շահել զիւրաքանչիւր ուրուք զգիտութիւն. (Եփր. աւետար.։)
artisan, artist, work-man, manifacturer, maker;
artificial, ingenious;
artful.
Որպէս ուսուցանէ զմեզ այսմ իմաստի արուեստաւորն պօղոս. (Լմբ. սղ.։)
to make with art;
to invent, to find.
Քար ի տեռանէ արհեստաւորեալ (պետրոս վէմն). (Ճ. ՟Ա.։)
virility, manhood;
courage, valour;
fortitude, virtue;
male sex;
seed of man.
Յանդամս ծածուկս եւ յարւութիւնս նորա տանջանս անողորմս հասուցանէին։ Զծածուկ տրւութիւնս կապեալ սամտեօք. (Յհ. կթ.։)
bear;
— մատակ, she-bear;
կորիւն արջու or արչուկ, bear's cub.
Փոքր արջն գեր ի վերոյ կալով երկրի ի հիւսիսային կողմանէն. (Խոր. աշխարհ.։)
arctic.
Այլ վեցն ի նմանէ յարջայինն կոյս. (Խոր. աշխարհ.։)
fennel-flower.
(որպէս թէ սեաւ դեղ. կամ արջոյ դեղ) μελάνθιον melanthium, nigella, git, papaver nigrum . Հատ սեաւ՝ կծու եւ ախորժ համեմ հացի. սեւ սոնիճ կամ շոնիզ. սեւուկ հնտիկ, կամ հընտիկ, կամ սեւուգնդիկ .... զոր Մենինսքի շփոթէ ընդ կունճիթ, որ է սուսամ, եւ ընդ շունիզ. եւ փոխանակ արջջնդեղի. որ է յն. մէլանթիօն, լտ. նիճե՛լլա. դնէ սիյահ դանէ, սիյահ պօյա, փէհանէ, փէհնալէ.
field, piece of arable land, soil.
Այնոքիկ են, արտ՛ որոց լինելութիւնքն։ Յարտունողաց։ Յարտանուանէ։ Յարտ անորոշելի անուանէ։ Յարտաբայէ։ Նարտաբայէ։ Յարտասայց։ Արտա՛կայց։ Արտա՛ստորագրիցելոց. Այսինքն յորոց յունողաց, յանուանէ, ի բայէ, ի սայց այսինքն յայսցանէ. ի կայից կամ յառաջիկայից, ի ստորագրեցելոց։ Իսկ ի յաջորդ բարդութիւնս կամ ի բաղադրութիւնս է որպէս Բաց, տար, ապ, ի դուրս, արտաքս, յայտ, եւ այլն;
cf. ԱՐՏԱՁԱՅՆԵԼ, cf. ՅԱՐՏՈՒՄԵՔԷ. Իբր Յիմեքէ, յիմեմնէ. cf. ԱՐՏ՛, cf. ԱՐՏԱ՛.
to utter, to pronounce.
Ի սահեցմանէ հոսանուտ բնութես արտաբերելով ի նպատակ վեհագունիցն. (Աթ. ի ստեփ.։)
Միայն ի շառաչմանէ քարի զի վայրս իւրս արտաբերէ վախճան (գողիադ). (Պիտ.։)
cover, veil;
cf. Արտախոյր.
Արար զարտախուրակսն ի կապուտակէ ի վերոյ կողմանէ. (Ել. ՟Լ՟Զ. 19։ ՟Ե. 17։ Թուոց. ՟Գ. 26։)
to become ardent or red, to catch fire, to inflame.
Ի հրոյն արտաշիկանան, եւ զգոյն եւ զտիպ հրոյն առնուն։ Սեաւ եւ ցուրտ երկաթ, եւ ի քուրայ մտանէ, արտաշիկացեալ ջերմային հրովն. (Զքր. կթ.։)
cf. Աքսոր.
Փոխանակ մահու զարտասահմանութիւն ի վերայ քահանայականացան հասուցանէր. (Սոկր.։)
to pronounce, to utter, to articulate, to sound, to recite.
Արտասանէ զկարճն ի մարմին (զզաքէոս), որ գովեցաւ լեզուաւ փրկչին. (Յիշատ.։)
that weeps with, that partecipates in the sorrow of another;
— լինիմ, to weep together;
to console.
ազգակիցքն ելանէին գաղտուկ արտասուակցորդ (կամ արտասուաց կցորդ) լինել. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 10։)
cf. Արտասուակից.
ազգակիցքն ելանէին գաղտուկ արտասուակցորդ (կամ արտասուաց կցորդ) լինել. (՟Գ. Մակ. ՟Դ. 10։)
tears, lamentation;
յարտասուս, հարկանել, լուծանել, to melt in tears;
արտասուօք, with tears;
ջերմ արտասուս իջուցանել, լալ ջերմ արտասուօք, to cry bitterly;
աչք յարտասուս, with tears in the eyes;
արտասուօքս թանալ ոռոգել, to water with tears;
— հոսէին յաչաց նորա, the tears ran from his eyes;
սրբել զարտասուս յաչաց, to dry one's tears.
Արեան արտասուս իջուցանէր. (Ոսկիփոր.։)
husbandman;
ground for tillage, arable land.
արտավարք ոռոգանեալ բուծանէին։ Բողբոջք բուսոց արտավարաց. (Յհ. կթ.։)
out, abroad;
outwardly, outward, externally;
— քաղաքին, out of town;
— ժամու, beyond the hour.
ἕξω, ἕξωθεν extra, foras, foris Ի դուրս, եւ դէպ ի դուրս. եւ Յարտաքին կողմանէ. եւ Ի վեր քան. դուրսը, դուրս, դրսէն.
ԱՐՏԱՔՈՅ ԿՈՒՍԷ. Յաերտաքին կողմանէ. արտաքուստ. ի վերին երեսս.
out, outwardly, externally;
սուգն — միայն է, mourning is merely outward shown.
ἕξωθεν extrinsecus, extra, exterius, foris Ի դրուստ. յարտաքին կողմանէ՝ վայրէ. որ ասի եւ ԱՐՏԱՔՈՅ. դրսէն, դրսըւանց.
անդ բացօթեայ ադանէր արտաքուստ զտիւ եւ զգիշեր. (ՃՃ.։)
Արտաքուստ կողմանէ տանն։ Դէմ յանդիման կամարին արտաքուստ կողմանէ. (՟Գ. Թագ. ՟Զ. 6։ Եզեկ ՟Խ՟Ա. 25։)
out, outwardly.
Այլուր՝ ըստ յն. յագարակի, ի մեզ՝ ի բացի, ի վայրի։ Կամ Արտաքս՝ ծագէ ի հյ. մասնկանէս արտ, որ ի բաղադրութիւնս ըստ յն. է էք, էքս. եւ յանգն հյ. աքս, (յորմէ եւ աքսոր) նոյնանայ ընդ յն. էքսօ, այսինքն արտաքս. ի դուրս. արտաքոյ. տրական եւ ներգոյական նշանակութեամբ. թո՛ղ զի գրիչք՝ ուր տեսանեն առ հինս դրոշմեալ ԱՐՏԱՔՈ, այսինքն արտաքոյ, ստէպ երեւին ընթերցեալ եւ գրեալ՝ ԱՐՏԱՔՍ. դո՛ւրս, դո՛ւրսը.
Ելք փափաքանացն ըստ մարդկային հնարս արտաքս ելանէր. (Լմբ. համբ.։)
Արտաքս ըստ բնակութիւնա իւրեանց ելանել։ Արտաքս զիս առ ի նմանէն կորզեաց։ Արտաքս զինքն ի հնազանդութենէն բելայ բերեալ. (Յհ. կթ.։)
Մեր յայսմանէ արտաքս գոլով։ Յորմէ սակաւուց է արտաքս լինելն. այսինքն ազատ. (Լմբ. սղ.։)
Յայսցանէ ոչինչ թողաք արտաքս. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
Ոչ մտանէ ի ներքս ասացեալք յականջսն, այլ իբր ի բաց եւ յարտաքս հեղեալ լինի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 104։)
Խարտեաշն մաղձ առ ի յամոքումն կատարէ, եւ շարժէ զարտաքս ելանելն։ Փայծաղն զարտաքս ելանելն յակելուածոյն տոկացուցանէ. (Նիւս. բն. ՟Ի՟Է։)
tear;
cf. Արտասուք.
Յարտօսր կականման։ Ի դառն արտօսր զարթուցանէր. (Յհ. կթ.։)
Ամենեքեան զմի արտօսր կաթեցուցանէին. (Վրք. ածաբ.։)
sun, luminary;
heaven, ether;
light, brightness, splendour.
Զպատարագացն ծախիլն՝ ո՛չ յայնմանէ որ ի պէտսն տուեալ է մեզ հուր, այլ յայնմանէն՝ որ յարփոյն էջ ի վերուստ։ Որ յօդսդ ինչ է, եւ որ յարփին։ Բղխեաց արփի եւ երկին (զմանանայն), իբրեւ զաստեղս երկնից, բոլոր բոլորեքումբք արփեաւն փայլմունս ճառագայթից։ Օդ ընդ երկնաւ եւ ընդ արփեաւն կարգեալ. (Փիլ.։)
Ճառագայթ արփիցն յաչս տեսողացն՝ ի դժոխքն զխաւարեալսն լուսաւորէր, եւ ի գերեզմանին զաչս պահապանացն խաւարեցուցանէր. (ՃՃ.։)
royally.
Արքայաբար որդեգրեալ՝ ընդ քեզ ի ժառանգութիւն հօրդ մատուսցես. (Նար. ՟Ղ՟Գ։) Եւ այնպէս արքայաբար մտանէ ի կայսերականն մարզարան ... Արեւելեայց ամենեցուն արքայաբար առնել տեսչութիւն. (Կաղանկտ.։)