to make a syllogism.
· Calfa
Նաեւ ձեռնայինք հաւաքաբանեն (պիտակաբար), ո՛րգոն, շինողականն հաւաքաբանէ, հաւաքաբանէ հիւսն. (Անյաղթ վերլծ. արիստ.։)
collection, gathering, receipt;
congestion;
assemblage, set, body;
argument, reasoning;
concentration;
compilation.
· Calfa
Մանանայն հալէր, զի դադարեսցեն ի հաւաքմանէ. (Վրդն. ել.։)
mild, meek, gentle, affable;
calm, tranquil, still;
softly, gently.
· Calfa
Խաղաղ եւ հեզ ցօղով արբուցանէ զտունկս եւ զբոյսս. (Յճխ. ՟Ժ՟Ա։)
gently, mildly, meekly;
softly.
· Calfa
Հեզաբար կարդաց յանուանէ զեպիսկոպոսն. (Եղիշ. ՟Ը։)
cf. Հեզութիւն.
· Calfa
Իբրեւ զանապատաւորս ամենայն հեզանաց հանդիսիւ ընդ կարգս աշխարհիս անցանէր. (Յհ. կթ.։ (Եթէ ընթերցցիս Հեզանոց, լինի իբր հեզական։))
to render mild, affable, pleasing, agreeable, to soften, to appease, to pacify, to calm, to quiet.
· Calfa
Հոգի հեզացուցանէ, յոյս համբերէ. (Առ որս. ՟Ժ՟Գ։)
Հազիւ զնոսա հեզացուցանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
Հեզացուցանէր զգազանսն. (Ոսկ. լս.։)
heathenish, pagan, gentile.
· Calfa
Ի հեթանոսականէն ի բաց հեռացան ի մոլորութենէ։ Իմաստութեամբ հեթանոսականաւ. (Աթ.։)
Hellene, Greek;
greek, grecian.
· Calfa
Գտանէ մատեան մի հելլեն գրով։ Հռուփանոս հրաշալի արուեստիւ հելլեն գրչութեան. (Խոր. ՟Ա. 8։ ՟Գ. 53։ Փարպ.։)
hellenic, grecian, greek.
· Calfa
Համբաւն հիացուցանէր զհելլենականն. իմա՛ զաշխարհ կամ զազգ։
to mount, to ride;
— ի կառս, ի ձի, to mount or enter a carriage or vehicle;
to ride, to mount on horseback;
— ի նաւ, to go on shipboard, to embark;
անհամետ —, to ride bare-back;
յորս —, to go a hunting or shooting;
զհետ —, to chase, to give chase to, to persecute, to set off in pursuit of, to pursue;
յաւար —, to plunder, to pillage, to sack;
ապրեցաւ հեծեալ ձիով, he fled on horseback;
cf. Կառք.
· Calfa
Կազմեա՛ ինձ էշ, եւ հեծայց ի նա։ Հեծաւ յէու, եւ գնաց։ Հեծան իւրաքանչիւր ի ջորւոջ իւրում։ Զերիվարն՝ յորում արքայ հեծանէր։ Հեծեալք յերիվարս։ Հեծանէին յերեսուն եւ երկու յովանակս։ Զփարաւոն՝ որ զհետ հեծանէր ժողովրդեան քո բազում զօրօք՝ կառօք եւ երիվարօք. յն. զհետ մտանէր կամ պնդէր. (եւ այլն։)
cavalier, gentleman;
cf. Հանդերձ.
· Calfa
Զոմանս յազատ տանէ, եւ զայլս, որք ի բնիկ հեծելազանց. (Արծր. ՟Գ. 7։)
the fork, the seat of a horseman.
· Calfa
Արձակեաց զնետ իւր, եւ հարկանէր զնա ի հեծուկն ի խոց մահու. (Ուռհ.։)
to make mount, to put on.
· Calfa
Հեծուցեալ ի վերայ իւրոյ նժուգի՝ ապրեցուցանէր. (Փարպ.։)
idleness, laziness, supineness, slowness, tardiness, listlessness, negligence, lukewarmness, indifference.
· Calfa
Զհեղգութիւն զեզին եւ զձիոյ ի փոյթ յորդորէ (մարդ)։ Զձեր հեղգութիւնս զարթուցանէ յարիութիւն. (Խոսր.։)
torrent, flood, inundation, overflow;
— ջուրց, deluge;
— հրոյ, torrent of flame;
— մարդկան, throng of people, crowd, immense concourse;
—ս արտասուց իջուցանել, to shed a flood of tears;
հոսէին արսուք իբրեւ զ—, tears ran down in torrents.
· Calfa
Ծովալիճն ի հեղեղ դարձեալ՝ ողողանէր զտունն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
torrent, ravine.
· Calfa
χειμάρρος, -ους torrens. Ջրանցք՝ որոյ հեղեղն է ընդհատեալ, կամ զոր հատանէ անցանէ հեղեղն. տեղի ուղխից, եւ ուղխ. գետ առժամանակեայ ի յորդելոյ անձրեւաց իջելոց ի լերանց ի ձոր անդր. վտակ, եւ ձոր.
Այնչափ կոտորեցին զնոսա, մինչեւ հեղեղատք արեան ելանէին. (Մամիկ.։)
to inundate, to submerge, to cover with water;
to overflow, to lay under water;
to hurl or fling down, to precipitate.
· Calfa
Ոչ հեղեղէ, այլ զուարթացուցանէ զբոյսս առաքինութեանցն։ Որ ջրովն հեղեղեցան. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
cf. Հեղձուցիչ.
· Calfa
Ելանէր արտաքս նոյ՝ ապրեալ ի հեղձական ալեացն. ((յն. ի նաւակոծութենէ) Ոսկ. ղկ.։)
suffocated, choked, oppressed, agitated, disquieted, grievous, anxious;
suffocating, stifling;
— օդ կամ ջերմութիւն, sultry weather or heat;
— հազ, a stifling cough;
hooping cough;
— ձայնիւ, in a stifled voice;
— ի վշտացն, loaded with grief;
woe-begone;
— արտասունք, repressed tears;
— առնել, to stifle, to choke;
to smother, to suffocate;
to drown;
— լինել ի բարկութէնէ, to be half choked with rage or anger;
— լինէր սիրտ իմ, my heart was ready to break, was oppressed with grief;
cf. Հառաչանք.
· Calfa
ՀԵՂՁԱՄՂՁՈՒԿ. Որ ինչ հեղձուցանէ մղձկելով. խեղդիչ. խեղդղդօղ, սիրտ ճաթեցնօղ.
Հեղձամղձուկ մեքենայիւք զնա կորուսանէր. (Յհ. կթ.։)
cf. Հեղձուցանեմ.
· Calfa
Ածէ ձանձրութիւն, եւ զմօր գութ, եւ հեղձանէ ի խորհրդոցն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
cf. Հեղձիկ.
· Calfa
ՀԵՂՁՈՒՑԵԱԼ ելոյ, ոց. ՀԵՂՁՈՒՑԻԿ πνικτψόν suffocatum. Մեռելոտի՝ կամ ինքնին կամ ի գազանէ եւ կամ ի մարդոյ խեղդեալ. խղդած կամ խղդուած հայվան.
suffocation;
choking;
pressure.
· Calfa
Զառեալ կենդանիսն ապրեցուցանէր եւեթ ի ջրոցն հեղձմանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Ը։)
Ի հեղձմանէ կենցաղոյս ալեաց, կամ ծփանաց մեղաց. (Նար. ՟Հ՟Ե. ՟Ղ՟Բ։)
to suffocate, to choke, to strangle, to drown;
to oppress.
· Calfa
Փոկ լինէր, եւ լուղորդաց ընդ ոտս անկեալ՝ հեղձուցանէր. (Եզնիկ.։)
Զսիմոն հրէայ մոխրաւ հեղձուցանէ. (Նախ. ՟բ. մակ.։)
Յորժամ գայր առիւծ կամ արջ, ի գիրկս ունէի, եւ հեղձուցանէի զնա. (Նչ. եզեկ.։)
ՀԵՂՁՈՒՑԵԱԼ ելոյ, ոց. ՀԵՂՁՈՒՑԻԿ ցկի, կաց. գ. πνικτψόν suffocatum. Մեռելոտի՝ կամ ինքնին կամ ի գազանէ եւ կամ ի մարդոյ խեղդեալ. խղդած կամ խղդուած հայվան.
suffocating, choking.
· Calfa
Որ հեղձուցանէ. խեղդիչ. խղդօղ.
Ապրեցան միածնաւն նորա ի հեղձուցիչ ծովացեալ մեղացն ընկղմանէ. (Ճ. ՟Ժ.։)
to pour, to pour out, to empty, to pour forth, to shed;
to diffuse, to scatter, to disperse, to spread;
— զանձն առաջին տեառն, to pour out one's soul before the Lord;
— զսիրտ իւր առաջի ուրուք, to open one's heart, to unbosom oneself to;
— զբարկութիւն, զսրտմտութիւն իւր ի վերայ ուրուք, to give vent to anger, to discharge one's wrath upon;
— կռոց նուէրս, to pour out libations to idols;
— արիւն բազում, արեան ճապաղիս —, to cause immense bloodshed, to shed torrents of blood;
արտօսր —, to shed tears;
— զարիւն իւր, to shed one's blood.
· Calfa
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
to be poured out, to flow, to spread;
to be shed, scattered, diffused;
to rush, to fall;
to burst;
հեղաւ ամենայն փոր նորա, all his bowels gushed out;
անկաւ հեղաւ զկնի կռոցն, he followed idols;
հեղեալ ցասմամբ, very angrily, wrathfully.
· Calfa
Ի թիկանց կուսէ իշխանին ի վերայ զեղեալ հեղան։ Յորոց վերայ հեղեալ զօրն իսմայէլին՝ հարկանէին զմեծ մասն յունաց։ Հեղու ամենայն քաղաքն ի տեսանել զսքանչելիս. (Յհ. կթ.։ Ղեւոնդ.։ Ճ. ՟Ա.։)
idolatrous.
· Calfa
Յամենայն դարս աստուածապաշտք գտանէին, որք յանդիմանէին զհեշմակապատսն. (Եզնիկ.։)
easy;
delicious, delightful, pleasing;
—ք, pleasures, delights.
· Calfa
Զցաւս վիրացն հեշտական դեղովքն կակղացուցանէ։ Երկեցոյց տրտմականօքն, ուրախ արար հեշտականօքն. (Ոսկ. ես.։)
Հեշտականաւն զիջանէ, թէ ո՞վ ասաց քեզ՝ թէ մերկ ես. (Ագաթ.։)
delicate, soft, effeminate;
— գրգարան, paradise of delights.
· Calfa
Ահա ոչ ախորժելի ելք ի հեշտասուն գրգարանէ. այսինքն ի դրախտէն փափկութեան. (Պիտ.։)
to make easy, to facilitate;
to rejoice, to divert, to cheer;
to delight, to please, to charm.
· Calfa
Երկրագործ հանդարտեցուցանէ զարօրադիր եզինս՝ առ մսուր հեշտացուցանելով. (Ճ. ՟Ա.։)
ease, convenience, facility, commodity, comfort;
delights, joys, pleasure, voluptuousness;
հեշտութեամբ, cf. Հեշտաբար.
· Calfa
Առ սակաւ սակաւ ի վեր յարուցանէ բազում հեշտութեամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 38։)
very far, farther;
far, from afar, afar off.
· Calfa
Հեռացաւ յինէն հեռագոյն քան որպէս էրն։ Մինչդէռ հեռագոյնէր։ Երթայր զհետ նորա հեռագոյն։ Էր հեռագոյն ի նոցանէ երամակ.եւ այլն։
Հեռագոյն ի նմանէ իբր քառասուն ասպարիսաց շինեաց քաղաք. (Խոր. ՟Բ. 37։)
to drive away, to exile.
· Calfa
Զվրթանէս հեռահալած առնելով. (Երզն. լս.։)
to remove, to go away or far, to leave, to swerve, to deviate, to depart, to start;
to absent oneself;
to withdraw;
cf. Սիրտ.
· Calfa
Ի հեռանալ նոցա ի տանէն միքայ։ Հեռացեալ դադարէի յանապատի։ Ժամանակ հեռանալոյ ի գիրկս արկանելոյ։ Ի սրբոցն հեռացեալ էին։ Աստուած հեռացաւ յինէն։ Տէր հեռացաւ ի քէն։ Մի՛ հեռասցի սուր ի ատնէ քումմէ։ Յարդարութեանց նորա ոչ հեռացայց։ Հեռացան ի նոցանէ իրաւունք։ Հեռացի՛ր ի նոցանէ։ Հեռացեալք եւ մօտեալք զնոյն օրինակ վտանգէին.եւ այլն։
far off, distant, remote;
distant place or country, the distance;
ի — է, from afar, afar. off, at a great distance.
· Calfa
Երթալ յերկիր հեռաստան։ Գալ յերկրէ հեռաստանէ։ Գարշեցան յինէն մեկնեալք ի հեռաստան։ Մինչեւ ի հեռաստան կամ ի հեռաստան.եւ այլն։
Դիտէր քոյրն նորա ի հեռաստանէ։ Եկին հասին ի հեռաստանէ։ Ի հեռաստանէ ժողովէ իւր գանձս։ Միթէ չիցէ՞ լուեալ ի հեռաստանէ զայդ, զոր արարի յաւուրց առաջնոց։ Ի հեռաստանէ առնու զհոտ պատերազմի.եւ այլն։
Ընդէ՞ր տէր կացեր ի հեռաստանէ։ Կացին ի հեռաստանէ։ Լա՛ւ է բարեկամ մերձաւոր՝ քան եղբայր ի հեռաստանէ բնակեալ. եւ այլն։
cf. Հեռաստան.
· Calfa
Ոչ ի հեռարձակ վայրաց բազում աշխատութեամբ հայցել եւ ածել։ Ճեպեալ ի հեռարձակն հասանէ թշնամիս. (Պիտ.։)
to remove, to put or set aside, to scatter, to avert, to keep off;
—ցո՛ ի քէն զկագ, avoid quarrelling.
· Calfa
Հեռացուցանել զնա ի միջագետաց, կամ զաշխարհս յերկրպագութենէ աստուածոց. կամ զմիտս նոցա յերդմանէ կռոց. (Խոր. ՟Բ. 23։ Ճ. ՟Ա.։ Մանդ. ՟Բ։)
Հեռացոյց ի նոցանէ զսատանայական խռովութիւն. (Սարգ. յկ. ՟Բ։)
remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.
· Calfa
Հեռի առնել յանձնէ կամ ի յարկէ եւ կամ յայլմէ զանօրէնութիւն. զանիրաւութիւն. զօգնականութիւն. զծանօթս կամ զանձն յաստուծոյ։ Աստուած իմ մի՛ հեռի առնիր յինէն։ Յիրաւանց քոց հեռի եղեն։ Հեռի եղեն յինէն եղբարք իմ, կամ մխիթարիչք իմ։ Հեռի եղիցի ի նմանէ օրհնութիւն։ Սուր եւ թշնամի հեռի լիցի ի նոցանէ։ Որպէս հեռի են երկինք յերկրէ, այնպէս հեռի են ճանապարհք իմ ի ճանապարհաց ձերոց։ Հեռի իցէ ի քէն ճանապարհն։ Հեռի եմք ի ձէնջ յոյժ։ Հեռի եմք ի միմեանց։ Հեռի է ի մեղաւորաց փրկութիւն։ Հեռի լիցին ի փրկութենէ։ Առ ի քէն իմաստութիւնդ հեռի է ի նմանէ։ Խորհուրդ ամպարշտաց հեռի է ի նմանէ։ Մերձ ես դու տէր ի բերանս նոցա, եւ հեռի յերիկամանց նոցա, եւ այլն։
Մի՛ ուրեք հեռի ձգիցիք երթալ։ Վասն հեռի բնակելոյ։ Ոչինչ կարի հեռի էր ի տանէն։ Չէին հեռի ի ցամաքէն.եւ այլն։
afar, distant;
far, from afar.
· Calfa
Ի սկզբանէ ... զհաստիչ նորա ի հեռուստ ոչ ծաներուք. (Ես. ՟Ի՟Բ. 1։)
Ի ՀԵՌՈՒՍՏ. մ. πόρρωθεν, ἁπών a longinquo, absens. Ի հեռաստանէ. ի բացուստ. ի բացեայ. եւ Ի վաղ ժամանակաց։ հեռուանց.
cf. Հեսկեան.
· Calfa
Մոյգս անդամ ոչ ագանէր, այլ զամառն հեսկով պատէր. (Բուզ. ՟Զ. 8։)
trace, track, print, foot-mark;
vestige, footstep;
pace, step;
way, path;
—ք, iron rail, rail;
ի —ոյ, from behind, from the rear;
—ք նաւու, track of a ship;
—ք կառաց, cart-rut, wheel-rut;
—ք ամպոց, traces of cloud;
—ք գազանաց, trail, track or scent of animals;
—ք վիրաց, cicatrix, scar;
վաղվաղակի կամ զ—, quick ! come on ! courage !
կորուսանել զ—ս, to lose the traces of;
զ— լինել, to apply oneself, to give or addict oneself;
ընդունայն զ— եղեն, they have attempted or tried in vain.
· Calfa
Ի ՀԵՏՈՑ. ըստ յն. ոճոյ, իբր Ի յետոյ կողմանէ, ի թիկանց, յետուստ. ետեւէն.
Շրջէր ի տեղիս տէրունական, եւ երկիր պագանէր հետի ոտից նորա. (Պիտառ.։)
following, next, subsequent.
· Calfa
Որպէս եւ հետագայս ցուցանէ բան։ Հետագայ բանիւս, զոր ասէ. (Խոսր.։ Բրսղ. մրկ.։)
Եկա՛յք կերա՛յք, եւ հետագայիւքն զարթուցանէ զնոսա։ Զոր եւ հետագայ բանիւս յայտնէ։ Զսոյն խորհուրդ եւ հետագայ ձայնիւս նշանակէ. (Գէ. ես.։)
tracing out;
ichneumon;
—հան լինիմ, to arrive with, to catch one.
· Calfa
ՀԵՏԱՀԱՆ եւ ՀԵՏԱՀԱՆԱԿԱՆ. ἱχνευτής vestigator, indagator. Որ հանէ զհետս. իբր հետազօտիչ. հետախոյզ. հետամուտ. գամագիւտ. հնարագէտ. ճարտարահնար.
adj. s. pursuing, hunting;
eager, forward, aspiring or longing for;
candidate, competent, concurrent;
rival, emulous;
— լինել, to pursue, to run after, to chase, to give chase to, to follow close;
to aspire, to aim at, to concur, to compete;
— լինել թշնամւոյն, to fall upon the enemy.
· Calfa
διώκων persequens. Որ մտանէ ի հետ կամ զհետ ուրուք. պնդեալ զկնի. հալածիչ. ետեւէն վազօղ, քշօղ.
going on foot, pedestrian;
four-footed;
hackneyed, trite, common-place, trivial, ordinary;
in prose, prosaic;
foot-soldier;
quadruped;
ի — ուց, on foot, afoot;
—ք, — զօրք, infantry, foot-soldiers;
— արձան, անդրի, pedestrian statue;
— կրթութիւն, pedestrian exercise;
— որսորդութիւն, hunting on foot;
— ձաղումն, infantry triumph;
— բանք, trite, hackneyed or common-place saying, vulgarity of expression;
— գովութիւնք, vulgar praises;
— երթալ, to go on foot;
—ս խօսել, to talk common-place.
· Calfa
Հետեւակն եւ գազանատեսակն եղեւ յայնցանէ, որ ոչ եւ միով վարին իմաստասիրութեամբ. (Պղատ. տիմ.։)
Որպէս եւ հետեւակ բանս ցուցանէ. (Խոսր.։)
triviality, vulgarity.
· Calfa
Գիտէք զնախնին ամենայն թագաւորաց զնեբրովթ, որպէս գրեալ է զնմանէ, եթէ զառիւծ եւ զայծեամն ի հետեւակուց ըմբռնէր նա, եւ զամենայն էրէ եւ զգազան. (Պտմ. վր.։)
cf. Հետեւիմ.
· Calfa
Արտաքս ի գերեզմանէն հետեւանալ. (Սհկ. կթ. արմաւ. (իբր ելանել եւ հետեւակել)։)
consequence, result;
corollary;
—նս հանել, to deduce, to infer;
ծանր լիցին — գործոյս, this affair will have unpleasant or serious consequences.
· Calfa
Ամենայն ուրեք՝ ո՛ւր եւ հասանէր, որպէս զյափշտակող որսայր զկենաց մարդկան զհետեւանս (այսինքն զհայթայթանս կամ զկարեւորս կենաց). (Ղեւոնդ.։)