to cause to follow, to induce;
to infer, to conclude, to draw a conclusion.
· Calfa
Ըստ կարգի իրացն եւ զբանն հետեւեցուցանէ։ Միշտ զսքանչելիսն բանիցն հետեւեցուցանէ. (Երզն. մտթ.։)
Ո՞ւմ ի սոցանէ հետեւեցուսցուք զորս ի ձեռս մարդկան գործ լինի. (Նիւս. կազմ.։)
follower, imitator;
— լինել, գտանել, to follow, to imitate.
· Calfa
Հետեւող հարցն առաքինութեան։ Հետեւող գտանէր (անկարգ) վարուցն բրգիշոյ. (Յհ. կթ.։)
consequence;
inference, conclusion;
imitation;
հետեւողութեամբ, in imitation of, in the manner or style of.
· Calfa
Յառաջ խաղացին առ սահմանօքն ասորեստանի. երթեալ հետեւողաբար յերուսաղէմեանն հասանէին քաղաք. (Կաղանկտ.։)
cf. Հետեւողութիւն.
· Calfa
Արտաքսէ զնոսա ի հետեւութենէ կարգի ոչխարացն։ Եւ ո՞ր հետեւութիւն է այս յառաջագունից ասացելոցն։ Ի դէպ ըստ հետեւութեան բանից նոցա բուռն հարկանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ ՟Ա. 26։ ՟Բ. 6։)
cf. Հետեւողութիւն.
· Calfa
Արտաքսէ զնոսա ի հետեւութենէ կարգի ոչխարացն։ Եւ ո՞ր հետեւութիւն է այս յառաջագունից ասացելոցն։ Ի դէպ ըստ հետեւութեան բանից նոցա բուռն հարկանէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 13։ ՟Ա. 26։ ՟Բ. 6։)
successively, by turns, one after another, consecutively;
in proportion;
by degrees.
· Calfa
Տեսանե՞ս, թէ որպէս հետզհետէ յերկրէ վերացուցանէ զնա. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 20։)
from;
after, since;
ի մանկութենէ —, from infancy, from the cradle;
յայնմ ժամանակէ —, from that time;
յայնմ —, since then, ever since, since that epoch;
ի բազմաց —, long since, of old;
ի սկզբանէ —, from the beginning;
յայսմ — եւ աեդր, յայնմ — եւ այսր, henceforward, henceforth, hereafter;
յայսմ — եւ առ յապա, henceforth;
ի տասն ամաց —, ten years since, ten years ago;
յայգուէ —, since morning;
ի սամուէլի —, since Samuel.
· Calfa
pursuing hotly.
· Calfa
Ճեպել է ամենայն պնդութեամբ զհետ ընթանալ ... զերկոսինն ի կիր արկանէ, զյօժարութիւն եւ զպնդութիւն զհետընթացիցն. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ. (լինի եւ գոյակ. իբր զհետ ընթանալոյն, կամ ընթացութեան։))
going on foot;
—, ի —, on foot, afoot;
— ընթանալ, to run or hasten on foot.
· Calfa
cf. Հետիոտից.
· Calfa
Ուր ի տեղիս հասանէր երթալ, հետիոտ եւ առանց իրիք կազմածոյ. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 13։)
brazen-faced, impudent;
vixen, scold, hussy, jade, slut.
· Calfa
Յովհաննէս ի հերատուկ աղջկանէն գլխատեցաւ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ժ։)
dishevelled;
with — hair or locks.
· Calfa
Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զգետնի զարկուցանէ, հերարձակ առնէ. (Ոսկ. ես.։ (իբր ռմկ. մազոտ, իրդլախ )։)
tillage, plough, culture, tilth;
ploughed land;
— or —ս հարկանել, —ս հերկել, cf. Հերկեմ.
· Calfa
Հերկեցէ՛ք ձեզ հերկս, եւ մի՛ սարմանէք ի վերայ փշոց։ Նստէր ի բլրին՝ ի ներքոյ հերկին. (Երեմ. ՟Դ. 3։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Բ. 6։)
the seventeenth letter of the alphabet, and the twelfth of the consonants;
eighty, eightieth.
· Calfa
Ձ. յօդիւ՝ ըստ անուանն ի դէպ եկեալ բառիս Ձայն՝ տեղի գտանէ ի խրատս խորհրդաւորս.
to bring up its young.
· Calfa
Ձագասնոյց եւեթ լինելով՝ զիւրն բազմացուցանէ ծնունդս. (Պիտ.։)
left;
sinister;
left-handed;
left, left hand or side;
ի —մէ, on or to the left;
գիտել կամ չգիտել զաջ ե զ—, to know or not to know the right hand from the left.
· Calfa
Զձեռն իւր զձախ։ Ի ձախու ձեռին իւրում։ Ի ձախմէ ձեռանէ քումմէ.եւ այլն։
Ի ձախմէ իսրայէլի, կամ դամասկոսի։ Ձախով իւրով։ Զաջ իւր եւ զձախ իւր։ Յաջմէ եւ ի ձախմէ։ Զաջակողմն թեւին բեկանէր, եւ զձախուն արկանէր. եւ այլն։
left, left side;
ի —, to the left;
ննջեսցես ի — քո, you will sleep on your left side.
· Calfa
Դիպեցուցանէ յուս ձախակողմանն. (Խոր. ՟Բ. 88.) ա՛յլ ձ. յուսի ձախոյ կողման։
cf. Ձախու.
· Calfa
ՁԱԽՈՅ կամ ՁԱԽՈՒ. ἁριστερός, εὑώνυμος sinister, laevus. Նոյն ընդ Ձախ՝ ի սեռականէ նորա. որ եւ Ձախային. ձախական. ահեակ.
left.
· Calfa
ՁԱԽՈՅ կամ ՁԱԽՈՒ. Նոյն ընդ Ձախ՝ ի սեռականէ նորա. որ եւ Ձախային. ձախական. ահեակ.
cf. Ձաղ;
cf. Ձաղկանք;
ի ծաղր եւ ի —նս լինել, cf. Ձաղ լինիմ.
· Calfa
Պատիժ ձաղանաց։ Ձաղանս պատեհագոյնս։ Ձաղանօք սաստիկս իմն ամբաստանէ։ Ձաղանօք այպանման. (Նար.։)
rod, switch, stick, cudgel, whip;
cf. Ձաղկանք;
— հերք, մազ, bristled up, set on end.
· Calfa
Դու ձաղկ մի ի լիբանանէ ցամաք փայտ։ Ձաղկ՝ յաղագս ուղղակի բարձրութեանն (խաչի). (Անյաղթ բարձր.։ Շ։ անդ։)
Ի ձեռանէ թափչին ձաղկաւ հարաւ, եւ մեռաւ. (Եւս. պտմ. ՟Բ. 1։)
cf. Ձաղումն.
· Calfa
Ստուարացուցանէր (կինն յոբայ) զձաղութիւնն։ Ուր զի սպանանելոցն էին, զի՞նչ պէտք ձաղութեանն էին։ Եթէ հարսանիս, եւ ոչ ձաղութիւնս պարտ իցէ կոչել զայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ ՟Գ. 32։ Կող. ՟Ժ՟Բ։)
derision, mockery, laughter;
triumph;
ձաղել —ումն, —ումն յաղթութեան առնել, to triumph, to be triumphant, to conquer.
· Calfa
Ստուարացուցանէր (կինն յոբայ) զձաղութիւնն։ Ուր զի սպանանելոցն էին, զի՞նչ պէտք ձաղութեանն էին։ Եթէ հարսանիս, եւ ոչ ձաղութիւնս պարտ իցէ կոչել զայն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։ ՟Գ. 32։ Կող. ՟Ժ՟Բ։)
voice;
sound;
cry, shout;
noise, rumour, clamour;
term, word, speech, tongue, language;
tone, tune;
—ք պորփիւրի, the five universals, (term in logic);
— թռչնաց, warbling of birds;
— ցնծութեան, cry shout of joy;
— աղաղակի, cry, clamour;
cry of pain, moan, lament, groan;
նուագումն —ի, loss of voice;
կերկերումն —ի, hoarseness, raucity;
ի — բարձր, aloud;
զօաւոր, մեծավայելուչ, ախորժ, քաղցր, սասկայոյզ, տկար, դողդոջ, թրթռուն, անախորժ, կերեկրեալ or կերկեր, նուաղեալ —, loud or strong, grave or serious, agreeable, sweet or soft, passionate or pathetic, faint or weak, trembling, thrilling, tremulous or quivering, disagreeable or harsh, hoarse, falling voice;
—թաւ or թամբ, սուր or զիլ, base, deep, soprano, shrill sound or voice;
— բառնալ, արձակել, առնել, արկանել, առնուլ, to cry, to utter, to send forth cries, to cry out, to shout, to clamour;
— ածել, to cause a voice or cry to be heard;
to cry;
— տալ, to cry out, to exclaim, to shout;
to speak, to apostrophize;
to defy, to challenge;
ի — ասել, to say, to pronounce aloud, to tell, to recite;
ի մի — պատասխանել, to answer unanimously, with one accord;
աղաղակել ի — մեծ, to cry with a loud voice;
to shout, to clamour, to yell;
բարձրացուցանել կամ ցացուցանել զ—, to elevate, to raise;
to lower, to abase the voice;
բարձրացուցանել զ— աղաղակի, to raise one's voice;
— բարձեալ գոչել, to cry out, to vociferate;
— զկնի եդեալ կոչել ցոք, to call after one;
— տուեալ խրախուսել, to exhort aloud;
— տալ միմեանց, to provoke mutually, to defy;
to shout on, to exhort, to animate, to inspirit, to cheer up, to inspire with courage, to excite;
— տալ մարտի, to declare war, to declare oneself opposed to;
— տալ ըննդէմ երկնից խիզախել, to lift up the head against high heaven, to be proud, arrogant, boastful;
— նորա գելաւ, his voice failed him;
նուաղեալ է —ն, he has a dying voice.
· Calfa
(լծ. լտ. սօնուս ). φωνή vox φθόγγος sonus ἡχώ echo, sonitus. Հնչիւն ի բախմանէ օդոյ յունկն հասեալ. շչիւն շառաչիւն յերկրէ եւ յերկնէ. գոչիւն ամենայն կենդանեաց. եւ Բարբառ մարդոյ. եւ երգ. ձան. cf. ԱՒԱՉ. լտ. վօ՛քս.
of the same opinion, unanimous, agreeing, of one mind;
singing with, in chorus;
unisonous, in unison;
s. gr. consonant.
· Calfa
Կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայս ի սէէ եւ դայէ։ Ի կրկին ձայնակից վերաբերիցի. (Թր. քեր. ուր ասէ Երզն.)
giving or emitting a voice or sound;
echoing, sonorous;
crier;
awaker, rouser;
— եղջիւր, acoustic or ear-trumpet;
— լինել, to cause a voice or sound to be heard, to resound, to re-echo, to cry against, to defy.
· Calfa
Որ ձայն տայ կամ արձակէ կամ հանէ. բարբառօղ. հնչօղ. ազդօղ.
Յահագին ճայթմանէ բախման ուռնաձեւ ոսկիաձոյլն ձայնատուի. (Անան. եկեղ։)
soot;
fuliginous, sooty, pitchy.
· Calfa
Ըստ սուրբ գրոց՝ թուի բառ խառն յեբրայականէս սանի կամ զանի . իբր Կրկին ներկեալ, կրկնաթաթախ. եւ ի քաղդ. եւ յասոր. զախօրիթ, ծահարիթա. որ է ներկ կարմիր. վասն որոյ եւ ի յն. դնի Ծիրանի, կամ Արմաւի։ Իսկ ըստ արաբ. մեկնի, Մուր, կամ թանձրածուխ (ռմկ. ի՛ս, խուրում. լծ. ընդ խուրմա ).
to tire, to fatigue, to trouble, to importune, to plague;
— զլսելիս, to tease, to vex.
· Calfa
Ի կրել արտաքս զաւելորդ թրքածս մոխրոցացն ձանձրացուցանէզդազախադէմ զկրողսն. (Փարպ.։)
act of stretching or spreading;
*braces;
drying-place or room;
ligament, aponeurosis;
tendon, sinew;
chord of an arc, subtense;
line;
rope, cord;
— հրացանի, trigger.
· Calfa
Իբրեւ զսահմանս ձգան ամենայն ընթացեալ անցանէ. (Ոսկ. եբր.) իմա՛ բերմանց եւ այլն։
to stretch, to spread, to extend;
to throw, to hurl, to fling;
to shoot, to dart;
to draw;
to attract, to entice, to allure, to decoy, to lure;
to carry off, to bring, to drag, to drag along;
to take or suck in, to suck;
to inhale, to aspire, to breathe;
to lengthen out, to prolong, to protract;
*to leave;
— զօդ, to respire, to breathe;
— զաղեղն, to draw a bow;
— զնետ, to let fly an arrow, to shoot;
— զսուրն, to brandish;
to make a sword-thrust or pass;
cf. Սուր;
— զթի, to row, to impel by oars;
— զվարմ, to lay snares, to spread nets;
— զլուծ, to bear the yoke;
— զառագաստս, to sail, to unfurl or set the sails;
— զձեռն, to stretch or hold out one's hand;
յինքն —, to attract, to allure, to entice;
յինքն — զանարգանս ամենեցին, to incur the public contempt or hatred;
յանձնզցասումն ուրուք, to bring indignation or wrath upon one's head, to draw it upon oneself, to expose oneself to anger of;
— ի կորուստ, to lead to ruin or destruction;
— զկեանս, to pass one's life or days;
— զբանս, to provoke, to rouse, to excite to anger;
— առ ոք զհայհոյութեան բան, to load with insult or execration, to insult, to revile, to abuse.
· Calfa
Երկիրս իբրեւ զյատակ տան, եւ երկինք իբրեւ զառաստաղ գմբեթաձեւ ձգեցան ի վերուստ. իսկ ձգելն զայն յայտ առնէ, թէ որպէս ոք զհանդերձ ինչ դիւրաւ տարածանէ, մեկնէ, այնպէս դիւրաւ ձգեաց զերկինս. (Գէ. ես.։)
Մտանէ արեգակն, եւ ի տեղի իւր ձգի (այսինքն կըքաշուի)։ Ելին ձգեցան ի քաղաքէ անտի։ Փորձի՝ առ ի յիւրոցն ցանկուցեանց ձգեալ. եւ այլն։
attractive;
overpowering, winning;
— զօրութիւն, attractive power, attraction.
· Calfa
Եւ հեշտութիւնն ձգիչ։ Խմորոյ նմանեցուցանէ վասն ձգիչ զօրութեանն։ Ծանրութիւնն իւր ձգիչ նորուն է ի խոնարհ. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Գ։ Իգն.։ Վեցօր. ՟Ժ։)
draught, drawing, traction;
shooting;
attraction;
tendency, inclination;
attachment;
— շնչոյ, respiration, breathing;
— ըմպելեաց, draught, gulp;
— վառարանի, the draught of a chimney.
· Calfa
Ի ձգմանէ սիրոյ. (Լմբ. պտրգ.։)
to stretch, to extend, to distend, to draw;
to tighten, to stiffen.
· Calfa
Ոչ յանընդելական մեծամեծս ձկտեցուցանէին. (Ագաթ.։)
ceiling;
— նաւաց, deck of a ship;
— գահուց, canopy;
— կառաց, roof of a coach;
— բերանոյ, palate;
— գլխոյ, skull, cranium.
· Calfa
Ի ձեղուանէն կախէին զանդամալոյծն. (Ոսկ. մտթ.։)
Ի ձեղուանէն երդս լուսամուտս. (Վրդն. սղ.։)
small present, drink-money;
bribe.
· Calfa
Ձեռամբ ձրի տուեալ. եւ Ձիրք ի ձեռանէ. պախշիշ տուած.
cf. Ձերբակալ.
· Calfa
Զբազումս ի նոցանէ ձեռբակալ արարին։ Ձեռբակալ արարեալ զթագաւորն. (Ճ. ՟Ա.։ Յհ. կթ.։)
glove;
ագուցանել ձեռէս, to glove;
ագանել ձեռէս, to put on one's gloves;
հանել զձեռէս, to unglove, to take another's gloves off;
to unglove, to pull or take off one's gloves.
· Calfa
Եւ Ընծայ ի ձեռանէ. ձեռաձիր. որպէս ռմկ. հէտիյէ. եւ սալը.
cf. Ձեռագէտ;
chiromancer, palmister.
· Calfa
Որ ի սկզբանէ ձեռնագէտն եւ ստեղծիչն էր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 10։)
to be helped, succoured, to find aid or assistance.
· Calfa
Եթէ ի կանգնումն՝ անկեալ՝ փութասցի, ի նմանէ ձեռնկալեսցի. (Սկեւռ. լմբ.։)
lending a hand, assisting, succouring;
— լինել, cf. Ձեռնկալեմ.
· Calfa
ՁԵՌՆԿԱԼՈՒ կամ ՁԵՌԸՆԿԱԼՈՒ. ἁντιλαμβανόμενος , ἁντιστηρίζων apprehensor, susceptor, auxiliator, confirmans. Որ կալեալ ունի զձեռանէ այլոյ. ձեռնտու. օգնական. զօրավիգն. պաշտպան. ձեռքէն կամ ձեռք բռնօղ, թեւ թիկունք.
Ձեռնկալու մեծ։ Եթէ չէր ձեռնկալու աստուած, արդարն կործանէր. (Նար. ՟Գ։ Լմբ. սղ.։)
aid, succour, assistance.
· Calfa
ἁνίληψις opitulatio, subsidium, patrocinium. Ունելն զձեռանէ, կամ զաջոյ որպէս զդաստիարակ. ձեռնտուութիւն. օգնականութիւն. նպաստ.
able, capable;
— լինել, գտանիլ, to be capable, able, clever, endowed with ability, cf. Կարեմ;
to be within reach of, in the way to.
· Calfa
Ոյր ձեռն հասանէ առ առնել ինչ. կարօղ. բաւական. ճոխ.
Իբրեւ այլ ոչինչ էր ձեռնհաս, փախստական անկանէր. (Եղիշ. ՟Ը։)
lending a hand, helping, succouring, aiding, assisting;
contributing, favourable;
— լինել, to cooperate, to lend a help, to succour, to aid, to assist, to relieve, to contribute, to second, to favour.
· Calfa
ՁԵՌՆՏՈՒ ԼԻՆԵԼ. Ձեռն տալ. ունել զձեռանէ. ի թիկունս հասանել. օգնել. յն. պէսպէս։
Ոչ ոք էր՝ որ ձեռնտու լինէր քեզ. (Ես. ՟Ժ՟Ա. 18։ յն. ունել զձեռանէ։)
succour, aid, assistance;
cooperation;
means.
· Calfa
Ձեռնտու լինելն. ձեռնկալութիւն. օգնութիւն. սատարութիւն. նպաստ, մանաւանդ ունելով զձեռանէ.
emancipate, set free;
major, of age;
— առնել, to set free, to emancipate.
· Calfa
ἅφετος, χειράφετος emancipatus. Չափահաս ժառանգ ոք ազատ ի ձեռանէ դաստիարակի. ինքնացեալ իշխան ընչից հայրենեաց.
cf. Կերպարանեմ.
· Calfa
Մարդկօրէն ձեւացուցանէ զբանն. (Խոսր.։)
Ի թաբոր ի լերինն ձեւացուցեր զքոյ բնութիւնդ անտանելի գոյացութեամբ։ Ձեւացուցանէր մովսէս զօձն պղնձի. (Շար.։)
Օձն ձեւացուցանէ զցանկասէրն. (Փիլ. լին. ՟Ա. 48։)
Երեսք զսփոփանս ձեւացուցանէ, եւ արտասուքն զդառնութիւն սրտին ճշմարտէ. (Նար. լ։)
to form, to figure, to fashion;
to model, to cut out, to shape;
to cross, to get over or across.
· Calfa
Մարդկապէս ձեւէ զանմարմնոցն ներգործութիւն։ Դեւքն մտանէին ի ձեւեալ պատկերսն. (Լմբ. սղ. եւ Լմբ. իմ.։)
scissors.
· Calfa
Պօղոս ձեւչով բանին հատանէր զմահացու ախտն. (այլեւ զգեստ զքրիստոս զգեցուցանէր. Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)
to pursue or hunt on horseback.
· Calfa
Եւ զմնացեալսն առաջի իւր տանէր փախստական ձիահալածք արարեալք. (Բուզ. ՟Դ. 32։)
combat on horseback, cavalry fight.
· Calfa
Երամակ փղաց բուծանէր առ ի ձիամարտութիւն հակառակիր օգնականութիւն. (Փիլ. լիւս.։)