vain, useless, futile, frivolous;
ի —, in vain, vainly, to no purpose, uselessly;
ի — աշխատ լինել, to labour in vain;
ի մոտօյ, ի նանիր, cf. Մօտ, cf. Նանիր.
· Calfa
Արծաթապատ նանովքն՝ որով զքեզ ստիպեցուցանէին. (Ոսկ. ես.։)
finest quality of wheat flour.
· Calfa
Ո՞չ դուք իսրայէլացիք մատուցանէիք նաշիխ եւ դինի։ Եւ մելքիսեդեկ նաշիխ եւ գինի մատոյց. (Պիտառ.։)
dye, tincture, hue;
thread, ribbon or tissue of various colours;
broidery or needle-work of divers colours;
*cockade, rosette;
— կենաց, thread of life.
· Calfa
Զարդարէին զհանդերձս իւրեանց պէսպէս նարօտօք։ Զժապաւինեալս նարօտօք ագանէր. (Բուզ. ՟Զ. 2։)
dyer.
· Calfa
Շմաւոն եպիսկոպոս սղակ քաղաքի եւ տիսբոնի. զոր անուանէին որդի նարօտաներկաց. (Ճ. ՟Բ.։)
ship, vessel, boat;
cf. Նաւակ;
cf. Լաստ;
water-vessel, pitcher, urn, jar, earthen-vessel;
— քարեղէն, basin or vase of stone;
cf. Քարենաւ;
— պատերազմիկ, three benched galley, trireme;
— մեծ, line of battle-ship, man of war;
— հրձիգ, fire-ship;
— հինից, privateer, corsair;
— զօրագլխական, admiral's ship, flagship;
— զրահեալ, armoured ship, armour-plated ship;
— վաճառական, merchant-man, merchant-ship, trading-vessel;
— շոգեմուղ, steam-ship, steamer;
— առագաստաւոր, sailing-boat;
— թեւճակաւոր, row-boat;
գումարտակ —ուց, fleet;
վարձ —ու, freight;
վարձել զ—, to freight or charter a vessel;
կպրով օծանել or կպրաձիւթել զ—, to tar, to careen, to caulk a ship;
կպրաձիւթող —ուց, caulker;
մտանել or ելանել, երթալ ի —, to embark, to go on shipboard, to go on board a ship, to take a shipping;
ելանել ի —է, to land, to go a-shore, to disembark;
դնել ի —, to embark, to ship, to export;
հանել ի —է, to disembark, to put a-shore, to unload goods.
· Calfa
Բերցեն նոքա ի լիբանանէ մայր փայտ, եւ բերեալ նաւօք ի նաւահանգիստն յոպպէ. (՟Ա. Եզր. ՟Ե. 55։)
ship-building, naval construction;
կայարան, աւազան նաւագործութեան, navy yard;
dock, wet-dock, dock-yard.
· Calfa
Նաւագործութեան, եւ դարբնութեան, եւ ոստայնանկութեան։ Չստունգանէր զգործ նաւագործութեան ... նաւ գործել. (Սեբեր. է։ Եւս. քր. ՟Ա։)
captain, commander.
· Calfa
Պատերազմ՝ ի դիմի հարկանէր նմա ի նաւապետէն. (Եւս. քր. ՟Ա։)
sailor seaman, mariner, sea-faring man, tar, jack-tar;
—ք, seamen, sea-faring people, crew.
· Calfa
Միումն հաւանեալք հրամանի առաջիկայի տեառնն՝ իբրեւ նաւաստւոյ վարչի։ Իբրեւ նաւաստի ի նաւի, եւ իշխան ի քաղաքի, զօրավար ի պատերազմի։ Նաւաստւոյն տանել եւ բերել զմակոյկն, եւ ուղիղ վարել։ Թողեալ նաւաստւոյն զքեղիսն, եւ նաւազքն զայլ եւս զգործիս, զձեռսն յաղօթսն պարզեալ տարածանէին. (Փիլ.։)
va. vn. cf. Նաւապետեմ.
· Calfa
Ումեմն յայնցանէ, ոյք ի նաւավարելն փոյթք. (Պիտ.։)
cf. Նաւատորմիլ.
· Calfa
Նաւի զօրագլխականի՝ նաւատորմին զարդու։ Զնաւատորմիլն տեսեալ՝ խոստովանէ զնաւաստին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 44։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
cf. Նաւատորմիլ.
· Calfa
Նաւի զօրագլխականի՝ նաւատորմին զարդու։ Զնաւատորմիլն տեսեալ՝ խոստովանէ զնաւաստին. (Փիլ. ել. ՟Բ. 44։ եւ Փիլ. նխ. ՟ա.։)
navigation, voyage at sea, passage.
· Calfa
Պիղատոս զարհուրեալ ի ցասմանէ թագաւորին՝ դաւ անձինն արար ի նաւարկութիւնն ի խորս ովկիանոս ծովու. (Զքր. կթ.։)
s. pl. boats.
· Calfa
Զիւրեանց նաւկնեարն բարձին թողին։ Զնաւկնեարն մալխօք իբր ի կղզւոջ կապեալ հանգուցանէին։ Նաւակնեար էին ի գետն ի տախտակաց եղեգանց. (Պտմ. աղեքս.։)
helmsman, steersman;
pilot.
· Calfa
Եւ նաւուղղակին զնաւ ծովու՛ ընծայեցուցանելով՝ ի բաղձալին ժամանէ երկիր. (Սհկ. կթ. արմաւ.։)
cloak, mantle;
monk's long mantle;
cope, chasuble.
· Calfa
Քահանայ եւ եպիսկոպոս իւրով նափորտամբն։ Եպիսկոպոսն հանէ զեմիփոռոնն, եւ գայ առաջի սրբոյ սեղանոյն՝ միայն նափորտամբն. (Պտրգ. աթ.։)
fibre, string;
ligament;
tendon, sinew.
· Calfa
Ըստ բնութեան միսք եւ ջիլք յարենէ լինին. ջիլն իսկ ի ներդիցն. վասն բաղազանութեան. եւ միսքն ի մածեալ յարենէն յայնմանէ, որ մածի՝ անջատելով ի ներդիցն. (Պղատ. տիմ.։)
to cause to transgress or to sin, to induce to crime.
· Calfa
Ոչ յանցուցանէ զնոսա այս երկիւղ (մահու), յորժամ ոչ կան մնան ի նմին. (Եփր. համաբ.։)
Ոչ այնչափ միսն յանցուցանէ, որչափ գինին զեղխէ զըմպելիսն, եւ գայթակղեցուցանէ զտեսօղսն. (Եզնիկ.։)
envy, rancour;
ill-will.
· Calfa
Չի՛ք ինչ վատթար քան զյաչաղանս։ Անդ ոչ նախանձ, ո՛չ յաչաղանք։ Մեղմով զյաչաղանսն շիջուցանէր։ Խափանէր զնոցա յաչաղանսն, եւ զնախանձսն սփոփէր. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9. 10։ ՟Ա. 28. 30։)
envious, jealous, malicious, malevolent;
fascinating, bewitching, enchanting.
· Calfa
Յաչաղկոտն ոչ միայն զընկերն, այլեւ զանձն իւր կորուսանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 9։)
to be sure, certain, assured, tranquillized.
· Calfa
Յապահովացեալ յարտաքնոցն յայնմանէ հրոսակաց. (Յհ. կթ.։)
Բարեկեցութեանցն ծայրիւք յապահովացեալ յօրանան։ Ի բարեփառ տեսանէք շինութեանն յապահովացեալ։ Յապահովացեալ ի խաղաղութեան զբնակիչսն պահեն ի թշնամեաց. (Պիտ.։)
cf. Յապաղեմ.
· Calfa
Ոչ գոյր նախանձ, որ յապաղեցուցանէր։ Եւ ոչ զի խաբէութեամբ մարդկան յապաղեցուսցէ. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 2։)
Ի ձեռն գրգանաց փափկութեան իւրեանց յապաղեցուցանէին զնա ի պահելոյ զօրէնսն։ Ինքեանք ոչ գործէին, եւ զայլս եւս ի գործելոյ յապաղեցուցանէին. (Եփր. հռ. եւ Եփր. ՟բ. թես.։)
Կամիմ զղջանալ եւ խոստովանել, եւ թշնամին յապաղեցուցանէ. (Եփր. խոստ.։)
favourable, propitious, advantageous, prosperous, commodious;
— է, it is favourable;
it is time, it is the favourable moment;
— ելք, happy issue.
· Calfa
Յաջող է ըստ սոցանէ եւ ի մակեդոնացւոց թագաւորութիւնն գալ. (Եւս. քր. ՟Ա։)
adroit, clever, skilful, expert, capable, apt;
industrious;
nimble, expeditious, quick, alert;
cf. Յաջող;
cf. Ձեռն.
· Calfa
Որ պանծայ ի գործ իւր յաջողակ, կորուսանէ զվարձս. (Նեղոս.։)
prosperously, happily, commodiously.
· Calfa
Յորժամ զփուշսն ի բաց խլեաց, յայնժամ յարմարութեամբ եւ յաջողապէս արկանէր զսերմն բանին. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 29։)
successor;
heir, inheritor;
following, next;
succeeding, subsequent, posterior;
—ք, posterity.
· Calfa
Յայտ ի յաջորդէն է։ Զոր եւ յաջորդաւն ցուցանէ։ Զոր եւ յաջորդս ցուցանէ. (Խոսր.։)
Զայս ասացեալ՝ զյաջորդն նոցո՛ւն թողացուցանէ քըն նել եւ ի միտ առնուլ. (Իգն.։)
cf. Յառաջս.
· Calfa
Յիշմամբ երախտեացն որ առ նոսա յԵգիպտոսէ եւ յառաջ։ Յութերորդ օրէն եւ յառաջ, ապա նուիրել զծնունդս արջառոց եւ ոչխարաց։ Ի սկզբանէ աւետարանին եւ յառաջ մինչեւ յեօթնագլուխ վիշապն, որ է նեռն. (Նախ. եզեկ. եւ օրին։ Նախ. ղեւտ. եւ Նախ. յայտն.։)
ՅԱՌԱՋ. ԵՒ ՅԱՌԱՋ. նխ.մ. ἐξῆς, καὶ τὰ ἐξῆς, ἑφεξῆς, κᾳκείθεν citra, huc, deinceps, exinde. Եւ անդր. եւ այսր. հետէ. հետեւաբար. ըստ նմանէ կարգաւ, յետոյ. անկից սկսելով, էտեւ.
Ոմն յայնցանէ՝ որ յառաջարկիցեն։ Յառաջարկիցէ զմիւսն։ Սոքա յառաջարկցեն եւ այլն. (Պղատ. օրին. ՟Զ։)
Ծուփս առեալ յետ յառաջ. բայց զելս իրացն ոչ գտանէին. (Լաստ. ՟Ժ՟Թ։)
preface, prologue, preliminary dissertation, prefatory discourse, preamble, exordium, prelude, prolegomena;
speaking first.
· Calfa
Ամենայն ուրեք ո՛չ յառաջաբանին (այսինքն անդէն եւ անդ ի սկզբանն) յայտնէր զամենայն, այլ նախ ի տարակուսի կացուցանէր զլսօղսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 33։)
Յառաջաբանէ իւրմէ կամի զամբաստանութիւն զնովաւ արկանել։ Յանդիմանել զնա յառաջաբանսն իւր։ Բուռն հարկանէր զյառաջաբանէն բաղդատայ։ Աւասիկ յառաջաբանէս առաջի դնէ զյաղթութիւնն. (Իսիւք.։ Եւթաղ զառաջաբանս եւ զգլուխս կարգեաց. Ճ. ՟Է.։)
to speak first;
to open the proceedings;
to make a preface or introduction;
to give as a specimen.
· Calfa
Եթէ յառաջաբանեալ էր (մեղայիւ) քան զտեառնն յանդիմանելն, արժանի էր լեալ մարդասիրութեան։ Մի՛ յամեր, մինչեւ դատախազն քո յառաջաբանէ։ Կարկեա՛ յառաջաբանելով՝ զնորա լեզուն. (Մաշկ.։)
Զյարութեան յառաջաբանէ զօրութիւն. (Նիւս. կազմ.։)
"cf. Յառաջ բերել;
"
to be produced;
to advance, to progress.
· Calfa
Կոյսն զբազմագին մարգարիտն յառաջաբերեաց։ Յառաջաբերեաց պատմուճանս ի տանէ փեսային անկեալս ի ջրոյ եւ հոգւոյ. (Ճ. ՟Գ. եւ Ճ. ՟Ը.։)
known or discovered precedently;
pre-eminent.
· Calfa
Թէպէտեւ ի պաղեստինացւոց աշխարհին էին յառաջագիւտ պարծանք, սակայն Եգիպտոս ջերմագոյն քան զնա գտանէր. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)
preceding, foregoing, antecedent.
· Calfa
Այն՝ որ զհետ մտէ նախընթացին, թէ զյառաջագնացն երագ ունի, ոչ ժամանէ. ապա եթէ հեղգ, ըմբռնէ. (Լմբ. առակ.։)
advancing, progressing;
improving, making proficiency;
forward;
coryphaeus;
proficient;
— է, he is advancing in his studies;
երթալ — եւ մեծանալ, to improve;
to increase in prosperity;
իրք առնն — յաջողէին, that man prospered greatly.
· Calfa
Որ յառաջադէմն է ի նոցանէ՝ դիոտրեփէս. իմա՛, սիրօղ նախագահութեան. φιλοπρωτεύων primatum ambiens.
foreknown, predicted, foreseen.
· Calfa
Այն գիշեր յառաջածանօթ եղեւ հարցն մերոց։ Որ յառաջածանօթն էր նախ քան զ՝ի սկզբանէ աշխարհի. (Իմ. ՟Ժ՟Ը. 6։ ՟Ա. Պետ. ՟Ա. 20։)
familiarized or tamed beforehand.
· Calfa
Որոց են յառաջակըրթակք, ի սոցանէ երկնչին եւ ի բաց փախչին. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)
arrived before or first.
· Calfa
Քան զյառաջահասն տօնս՝ այսր աւուրս տօն մեծագոյնս ցուցանէ զաճումն սքանչելեացն. (Ճ. ՟Գ.։)
predicting, prophesying;
predicted, prophesied.
· Calfa
Մովսէս նախագրեալ յառաջաձայն ձաղանօք սաստիկս իմն ամբաստանէ. (Նար. ՟Խ՟Ը։)
Զի՞նչ է՝ զոր ասէն, թէ ի սկզբանէ խօսեցայ, եթէ ոչ զառաջաձայնսն (կամ զյառաջաձայնս) սրբոց մարգարէիցն. (Ագաթ.։)
to advance, to go or move forward, to precede, to walk on;
to advance, to progress, to improve;
to have beginning, rise or origin, to be born.
· Calfa
Յառաջանայ քան զձեզ ի Գալիլեա։ Հասանէին ձայնք փողոցն ի բաց յառաջացեալք. (Մտթ. ՟Ի՟Ը. 7։ Ել. ՟Ժ՟Թ. 19։)
advanced post, sentry, sentinel;
out-post, out-picket;
— դիտաւոր, look-out man, sentry.
· Calfa
Որպէս յառաջապահ իմն պատերազմին կատարելով՝ զգիշերն անցուցանէին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
preservative, precaution;
preservative, precautionary.
· Calfa
Որպէս յառաջապահ իմն պատերազմին կատարելով՝ զգիշերն անցուցանէին. (Բրս. ՟խ. մկ.։)
cf. Յառաջադիմութիւն;
progression;
— հասակի, growth, increase;
— ի պատուի, promotion;
ի վատթարն —, getting worse, deterioration;
demoralization.
· Calfa
Քանզի յառաջատութեան լեալ բարեաց գործոց, ապա զկնի ընթանայ յառ ի սկզբանէն սովորութիւն. (Բրս. արբեց.։)
Կրթելովն տացէ նմա յառաջատուութիւն՝ վերանալ ի կատարելութիւն արհեստի։ Այսպիսի յառաջատումն եւ յաստիճանէ յաստիճան արդարութեան ելս ցուցանէ. (Լմբ. սղ.։)
shewing or shewed beforehand.
· Calfa
Նախ ասաց բանս յառաջացոյց պատմութեան հանդերձելոցն, ապա անց յառաջակայսն, եւ ի լինելոցն նշմարեցուցանէ. (Ագաթ.։)
in the beginning, primitively.
· Calfa
ՅԱՌԱՋՆՄԷ ՅԱՌԱՋՆՈՒՄՆ որ եւ ՅԱՌԱՋՄԷ. Կանխաւ. յառաջին ժամանակէ կամ ի յաւիտենից անտի. յառաջագոյն. անդստին. ի սկզբանէ. առաջմէ, առաջուց.
first, firstly;
antecedently.
· Calfa
ՅԱՌԱՋՆՄԷ ՅԱՌԱՋՆՈՒՄՆ որ եւ ՅԱՌԱՋՄԷ. Կանխաւ. յառաջին ժամանակէ կամ ի յաւիտենից անտի. յառաջագոյն. անդստին. ի սկզբանէ. առաջմէ, առաջուց.
to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.
· Calfa
ՅԱՌՆԵԼ.Վերստին կենդանանալ մեռելոյն. ելանել ողջ ի գերեզմանէ, եւ Նորոգիլ. արծարծիլ.
from God, of God.
· Calfa
θεόθεν divinitus. տե՛ս եւ ի բառն ԱՍՏՈՒԱԾՈՒՍՏ. Յաստուծոյ. առ ի յԱստուծոյ. յԱստուածակոյս կողմանէ. աստուծմէ, աստուծով.
of which the bottom or bed is exposed;
— բաժանել զծով, to divide the sea and lay bare its bed.
· Calfa
Զծովն յատակաբաց (կամ յատակաբար) բաժանէր. (Մանդ. ՟Դ. եւ Ճ. ՟Դ.։)
cf. Յատկաբար.
· Calfa
Հասարակաբար, այլ ոչ յատկապէս ումեք։ Հասարակաբար, որգունակ, մարդ. եւ յատկապէս, ո՛րգոն, Պօղոս։ Յատկապէս յանուանէ յիշեալ. (Պորփ.։ Թր. քեր.։ Բրսղ. մրկ.։)
cf. Յօտոց.
· Calfa
Այգեգործն սրեալ զյատոցն (կամ զյատոյցն) ընդդէմ երթայ հատանէ զանգործ անպտղութիւն ուռոյն. (Նանայ.։)