by ourselves.
· Calfa
Մեք մեզէն իսկ շինեսցուք զտուն տեառ։ Մեզէն իսկ լուաք ի դմանէ. (՟Բ. Եզր. ՟Դ. 3։ Յհ. ՟Դ. 42։)
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
· Calfa
Մեծ է (այսինքն ի վեր է) քան զմեզ՝ պատմել զնմանէ, որպէս արժանի է նա. (Եւս. պտմ. ՟Ը. 1։)
Բեկանէր անկանէր ի մեծ խրոխտալոյն. (Եղիշ. ՟Է։)
Մեծսկայազօր սրիութեամբ յաղթող գտանէի անմահն տեսակի. (Պիտ.։)
cf. Մեծաբանիմ.
· Calfa
Սաղմանէս պարծէր եւ մեծաբանէր՝ որոտալ իբրեւ զեւս, եւ փայլատակունս առնել. (Նոննոս.։)
Ոչ առ աստուած մեծաբանեալ էր յովբայ։ Մեծաբան ել ասէր զնմանէն ընդդէմ աստուծոյ. (Իսիւք.։)
Զիջանէ զկնի քում մոլորութեանդ, եւ դու մեծաբանես, ունչ առնես. (Լմբ. պտրգ.։)
speaking loudly, stentorian, crying out, loud, noisy, clamorous, obstreperous, blustering, riotous;
aloud, loud, loudly.
· Calfa
Որդին որոտման համարձակապէս մեծաբարբառ մտանէ աւասիկ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)
costly, very dear, most expensive, high-priced, too dear, precious, rich, magnificent, sumptuous;
dearly, at avery high price;
— մեծագնել, — վաճառել, to buy or sell dearly, at a high price.
· Calfa
ՄԵԾԱԳՆԻ. իբր մ. ի սեռականէ բառիս Մեծագին. μεγάλης τιμῆς pretio magno πολλοῦ multo. Մեծաւ գնով. մեծ գնոց. շատի՛, շատ գնով, սո՛ւղ.
loud or highsounding, noisy, blustering, roaring, clamorous, vociferous, obstreperous.
· Calfa
Մեծագոչ ձայնիւ խոստովանէր զտէր մեր յիսուս քրիստոս. (Ոսկ. լս.։)
all powerful, omnipotent;
very strong, of a great force;
powerful, potent, mighty.
· Calfa
Զօրացուցանէ զանզօրս մեծազօր զօրութեամբ. (Եզնիկ.։)
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
· Calfa
Ընդ յոյժ մեծախորհուրդ իմաստասէրն պիթագորաս իրաւացի է միշտ զարմանալ։ Զսոյն եւ մեծախորհուրդն խրատաբանէ սողոմոն. (Պիտ.։)
greatness of mind, high-mindedness, nobility or thought or sentiment, magnanimity, generosity.
· Calfa
Զմեծախոհեմութեան զբազում մասունսն կորուսանէ. (Պղատ. օրին. ՟Ժ՟Ա։)
at a great expense, costly, expensive, sumptuous, magnificent, splendid, rich.
· Calfa
Մեծածախք արար առաջի նորա, եւ բազում ծախիւք անցանէր զնա ընդ մեծն ովկիանոս. (Ուռհ.։)
loud, noisy, sounding, sonorous, resounding;
aloud, with loud cries or shouts, noisily, with hue and cry, clamorously;
— աղաղակել, կարդալ, to cry with might and main, to roar out, to cry with all one's strength.
· Calfa
Յովհաննէս մեծաձայն զնմանէ աղաղակեաց առաջի ազգաց. (Նանայ.։)
very great, grand, important, considerable;
— վարուք զարդարեալ, virtuous;
egregious, eminent;
—ք, the great;
high life, fashionable society;
great deeds, great things, great enterprises;
—, —ս, greatly, extremely, very much, excessively;
—ս գործել, to perform great actions;
—ս վազել, to run swiftly;
to gallop;
—ս խօսել, բարբառել, կոտորել, cf. Մեծաբանեմ.
· Calfa
Ի փոքունցն մեծամեծ մուծանէ չար՝ դեւն, եւ ի մեծամեծացն զանյուսութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Գ. 33։)
high-minded, conceited, proud, lofty, presumptuous.
· Calfa
Ի մեծամիտ սպասալարէն յիւանէէ. (Յիշատ.։)
high-mindedness, haughtiness, superciliousness, pride, conceit, presumption.
· Calfa
Եթէ արդարեւ զղջացար ի մեծամտութենէդ յայդմանէ. (Ճ. ՟Ա.։)
to grow, to increase in stature or size;
to become larger, greater;
to grow rich;
to become renowned;
— մեծութիւն յոյժ, to become very wealthy or immensely rich.
· Calfa
Յեսու թէպէտեւ առաւել մեծացաւ քան զմովսէս, ոչ անցանէր ըստ կարգ վարդապետին իւրոյ. (Եղիշ. յես.։)
loaded with the highest honours;
magnificent, splendid, grand, pompous, majestic, sumptuous, solemn;
with great honour;
splendidly, pompously, sumptuously.
· Calfa
Մեծաշուք ի գոչիւն փողոյ ... զճակատն յառաջ մատուցանէր. (՟Բ. Մակ. ՟Ժ՟Ե. 25. (յն. այլազգ։))
very honorable, very glorious;
honorably, splendidly, with great honour;
— մեծարել, առնել, to load with honours;
to welcome, to receive with honor, with open arms, to treat with great honour, to feast, to entertain.
· Calfa
Զվերին մեծապատիւ (յն. մեծի) թագաւորութեան ճառս ի միտ արկանէ. (Ոսկ. ես.։)
Բազում անգամ ի նմանէ մեծապատիւ լինէին. (Եղիշ. ՟Բ։ Յհ. կթ.։)
greatly, much, very, too much, extremely, beyond measure, infinitely;
remarkably, considerably;
— սխալիս, you are greatly mistaken;
եւ այս նոցա — տագնապ, it is a great embarrassment for them;
եւ այս — է, it is a great advantage;
վկայութիւն նորա — է յայսոսիկ, his testimony is highly important in this cause.
· Calfa
Մեծապէս լինի դիւացն խնդութիւն։ Մեծապէս վիշտ հասանէ։ Մեծապէս սատակումն ի վերայ մոգուց հասուցանել։ Ո՛վ քաջք, մեզ այս մեծապէս է, զոր կատարեաց աստուած ի ձեռն մերոյ բնութեանս. (Եղիշ. ՟Բ. ՟Գ. ՟Ե։)
very diligent, careful, studious, industrious;
toilsome, tiresome, hard, painful.
· Calfa
Մեծաջան վաստակօք անցուցանէ զիւրս կեանսն. (Նեղոս, կամ Եզնիկ.։ (տպ. մեծական։))
of vast size or mass.
· Calfa
Փոքր կացուցին զմեծատարր մեծութիւնն, որ երեւեցաւն ի հեռաստանէ. (Վեցօր. ՟Զ։)
cf. Մեծարգի.
· Calfa
Ամենայն ուրեք՝ քան զիմաստութիւն՝ զհաւատս մեծարոյ ցուցանէ. (Ոսկ. ես. (այսինքն նախապատիւ, կամ վերագոյն։))
to enlarge, to make to grow, to increase, to augment, to extend;
to enrich;
to render powerful, mighty;
to favour, to befriend, to raise, to exalt, to dignify;
to glorify, to celebrate;
to magnify, to praise highly, to exalt, to extol;
to amplify, to exaggerate.
· Calfa
Զի՞նչ է մարդ, զի մեծացուցեր զնա։ Մեծացոյց թագաւորն զդանիէլ։ Զի մի՛ ասիցես, թէ ե՛ս մեծացուցի զաբրամ։ Տէր աղքատացուցանէ, եւ մեծացուցանէ։ Իբրեւ տնանկք, եւ զբազումս մեծացուցանեմք.եւ այլն։
Մեծացուցանէ (յն. աճեցուցանէ) զքարոզութիւն աւետարանի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 20։)
Մարգարէքն եւ զարարածս մեծացուցանեն, եւ հերձուածօղքն զարարիչն փոքրկացուցանեն։ Պօղոս մեծացուցանէ զկենարարն։ Մեծացուցանէ ոչ զբնութիւն փառաւորելոյն, այլ զօրհնութեանցն զբանսն։ Մեծացուցից զնա գովութեամբ (ասէ դաւիթ). (Սեբեր. ՟Դ։)
great city, capital.
· Calfa
Վայրագք՝ զքաղաքք ոչ տեսեալ, զգեօղն կամ զգաւիթն մեծաքաղաք կարծեն, անգիտութեամբ արդարեւ ճշմարիտ մեծաքաղաքին։ Զմեծաքաղաքս զայս աշխարհ։ Մեծաքաղաքիս աշխարհիս այսորիկ խնամիչն։ Զմեծաքաղաքս զայս՝ աստուած իբրու ակնածու միշտ յականէ. (Փիլ. լին. ՟Գ. 34։ Փիլ. ել. ՟Ա. 1։ Փիլ. նխ. ՟բ.։)
to separate, to divide, to detach, to loose, to remove;
to explain, to expound, to develop, to resolve, to interpret, to comment upon;
to hold out or stretch forth;
— ի ստենէ, to wean;
թուղթ մեկնելոյ, bill of divorce;
cf. Թիւր.
· Calfa
Նաեւ այլ աշակերտքն մեկնէին զձեռն իւրեանց ընդ նմա ի սկաւառակն. այլ յորժամ մեկնէր զձեռն իւր յիսուս, վերացուցանէին նոքա։ Առաջին ձեռն մեկնեցաւ ի փայտն, եւ էառ զմահն. երկրորդ մեկնումն ձեռացն՝ զկեանքն, զոր կորուսաք, եգիտ. (Բրսղ. մրկ.։)
Մեկնել ի ստենէ. (Ովս. ՟Ա. 8.) ըստ յն. ասի՝ Հատուցանել ի ըաթանէ. ἁπογαλακτίζω ablacto.
to separate, to disunite, to part, to get loose;
to remove, to go away, to depart, to retire, to go out, to make off, to steal away;
to abstain, to forbear;
to leave off, to desist, to cease;
to stretch;
to explain oneself;
— ի ցամաքէ, to bear off from the shore, to take sea-room, to stand out to sea;
— ի կնոջէ, to give a bill of divorce;
— ի հիացումն, to go into ecstasies.
· Calfa
Մեկնեցաւ ի նոցանէ տէր, եւ ընդ մեզ է տէր. (Թուոց. ՟Ժ՟Դ. 9։)
interpreter, commentator, expositor.
· Calfa
Զմեկնիչն խրատէ տէր (զօրինական դպիրն)։ Իւրաքանչիւր ուրուք ի սոցանէ մեկնիչ՝ սահմանն իմանի. (Նիւս. կազմ.։)
explication, explanation, interpretation, commentary;
separation, removal, retirement.
· Calfa
Վասն ժողովրդեանս ասէ առնեմ. եւ զմեկնութիւնն ինքն թարգմանէ, զի սոքա հաւատասցեն. (Մամբր.։)
Մի ըստ միոջէ մեկնութիւն ընծայեցուցանէ անուանելոյ կախաղանաւոր բուարաստանին. (Եւս. քր. ՟Ա։)
Զցանկութիւն թարշամեցուցանէ քաղց եւ վաստակ, եւ մեկնութիւն։ Ի մեկնութենա անդ յառաջադէմ լինել. (Եւագր. ՟Ե. ՟Ժ՟Բ։)
cf. Մեկուսիմ.
· Calfa
Ամենայն գիծ բոլորակի որքան ի նմանէ (ի կենդրոնէ), այսքան ի միմեանց մեկուսանան։ Բոլորովիմբ մեկուսացան յառաքինութեանցն չարութիւնքն. (Դիոն. ածայ.։)
Զքառասուն օր բոլոր մեկուսացաւ ի կերակրոյ մարմնականէ. (Աթ. ՟Գ։)
to remove, to go away, to retire, to stand aloof, to withdraw to a lonely place.
· Calfa
Անկատարն բարի եւ կատարունն ի բաց մեկուսեալ (են). Դոզն ինչ ի նմանէ մեկուսեալ. (Դիոն. ածայ.։)
prep. adv. apart, aside, separately, in private, singly;
— առնել, to remove, to alienate;
— կալ, լինել, to remain aloof, to withdraw, to retire, to stand in dispart.
· Calfa
Անցեալ մեկուսի ի նոցանէ՝ ելաց յովսէփ։ Առեալ զնա մեկուսի պետրոսի։ Ի կանանց մեկուսի եմք յերիկէ եւ յեռանդէ. (Ծն. ՟Խ՟Բ. 24։ Մտթ. ՟Ժ՟Զ. 22։ ՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Ա. 25։)
fane, heathen temple;
ara, altar;
idol, image.
· Calfa
τέμενος, εἱδωλεῖον, ἰερόν , νάος delubrum, fanum, templum idolorum եւ այլն. (գրի եւ Մեհենք. մեհենաց) լծ. թ. մէքէան, միւքէան, խանէ. Տուն կռոց. տաճար հեթանոսաց. տեղի՝ դից նուիրական. կռատուն.
neocorus, guardian or maintainer of the temples.
· Calfa
Ո՞վ է ի մարդկանէ, որ ոչ գիտէ զեփեսացւոց քաղաքս (գոլ) մեհենազարդ մեծին արտեմեայ դիցն եւ դիոպետեայ. (Գծ. ՟Ժ՟Թ. 35։)
Դիւացն աշակերտ էր մեհենազարդ եղեալ քուրմն։ Զմեհենազարդն ածելով յառաջ՝ հրաշացուցանէր նովաւ զազգն. (Նիւս. ի սքանչ.։)
chief-priest or president of a heathen temple.
· Calfa
Մեհենակալն զոհս մատուցանէր։ Առեալ մեհենակալին զգիրն։ Գիտացեալ մեհենակալին, եւ այլն. (Նիւս. ի սքանչ.։ եւ Ճ. ՟Ա.։)
subject to sin, peccant, sinful;
peccable;
hurtful, detrimental, mischievous, pernicious, noxious.
· Calfa
Զմեղանչական զթիւնաւոր գազանութիւն (օձից՝) իւրում ծառայից քաղցրացուցանէր. (Ագաթ.։)
Հատուցանէ զպարտիս՝ յինքն առեալ զմեղանչականն. (Իգն.։)
ՄԵՂԱՆՉԱԿԱՆ. որպէս ἀμαρτητικός, ἀμαρτηρός peccaminosus, caducus եւ այլն. Որ է ի տանէ մեղուցենոցն ադամայ. ադամային կամ պարտաւոր. որ եւ ասի ԱՆԿԵԱԼ ԲՆՈՒԹԻՒՆ.
cf. Մեղանչանք.
· Calfa
Թշնամի այր զնա կոչէ, զի զմեղանչականութիւնն ի մեզ ցուցանէ. եւ սկիզբն մեղանչականութեան, զի ընդ աստուծոյ կամացն իշխեաց կացուցանել թշնամութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 20։)
cf. Մեղք;
յանձն առնուլ զ—նս, to confess one's faults.
· Calfa
Զմեղանս յանձն առեալ հանդերձ հարկօք, եւ թողութիւն ի նմանէ խնդրեալ. (Խոր. ՟Բ. 52։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
· Calfa
Զօրութիւնն աստուծոյ մեղկացուցանէր զնոսա. (Եփր. թագ.։)
cf. Մեղկանամ.
· Calfa
Զուարճացուցանէին նորոգելով զամենայն մյեալ միտս լսողացն. (Փարպ.։)
softness, loosening, relaxation, looseness, slackness;
indolence, effeminacy, cowardice;
մեղկութեամբ, softly, indolently, effeminately, languishingly.
· Calfa
Զգուշանալ ի ձանձրութեանց դիւէն, որ յոյլվ մեղկութեամբ ի վերայ հասանէ. (Յհ. իմ. եկեղ.։)
soft, mild, gentle, agreeable, tranquil;
—, —ով, softly, mildly, gently, agreeably.
· Calfa
Մեղմով առ սակաւ սակաւ հաստատել, կամ յառաջ մատուցեալ։ Մեղմով մեղմով ի բաց լուծանէր զհրէական օրէնսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 30. 41։)
Քծինս եւս սերմանէր (դեւն), մեղմով մեղմով ի գութ առկեալ զնա. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Մեղմ.
· Calfa
Քանզի յոյժ կսկծեցոյց, արդ մեղմագոյն իմն կամի առնել զբանն։ Յառաջին թղթին մեղմագոյնս ճառէ վասն սոցին։ Մեղմագոյն եւս երեւեցուցանէր զանձն առ ամենեսեան, զի մի՛ ոք խրտուցանիցէ. (Ոսկ. ՟բ. թես. եւ Ոսկ. մ. ՟ա։ ի ճ.։)
apiarist.
· Calfa
որ եւ ՄԵՂՈՒԱԳՈՐԾ. Որ բուծանէ եւ պահէ զմեղուս մեղրագործս.
bee-house, apiary.
· Calfa
Գործասէր մեղու ի մեղուոցացն ի բաց ելանէ։ Եւ մեք քրիստոսի մեղուոցքս զայնպիսի առեալ զիմաստութեան եւ զաշխատասիրութեան օրինակ. (Ածաբ. նոր կիր.։)
bee-eater.
· Calfa
Մեղուաքաղ՝ մեղուի ոչ վնասէ, որքան ի տան իւրում իցէ. իսկ արտաքոյ գտեալ՝ կլանէ զնա. (Մխ. առակ. ՟Ճ՟Ծ՟Թ։)
plunged, sunk in sin.
· Calfa
Ի հողաթաւալ մեղսաթաթաւ մեղանչական ի մարդկանէս. (Ագաթ.։)
honey;
խորիսխ —, honeycomb.
· Calfa
Ռետին, եւ մեղր, եւ խունկ։ Բղխէ զկաթն եւ զմեղր։ Զի՞նչ քաղցրագոյն քան զմեղր։ Համ նորա իբրեւ զխորիսխ մեղու։ Կերայ զհաց իմ մեղու իմով։ Ճաշակեցի սակաւ մի ի մեղուէս յայսմանէ.եւ այլն։
gladiator, wrestler, gymnast, athlete;
— կռիւ, cf. Մենամարտութիւն;
— լինել, cf. Մենամարտիմ;
— ոգորել, cf. Մենամարտիմ.
· Calfa
Միայն սակաւ արք իջեալ առ նոսա՝ մենամարտիկս ելանէին. (Ասող. ՟Գ. 41։)
solitude, lonesomeness.
· Calfa
Ի միմեանց բաժանեալք (ի բաբելոն) մի մի ի նոցանէ զմէնութիւն (հին տպ. զմեկնութիւն) զկեցութեան յանձինս իւրեանց բերէին. (Ագաթ.։)
to die, to expire, to breathe one's last, to give up the ghost, to depart this life, to pay the last debt to nature;
to mortify one's body;
մահու —, to be punished with death, to suffer capital punishment;
— ի մարտ պատերազմի, to die on the breach, to be slain in action;
— ի վերայ ազգին, ի սէր հայրենեաց, to die for one's country;
— քաջութեամբ, պատուով, to die on the field of honor;
մերձ է ի —, he is at the last gasp, he is expiring, dying;
որպէս կեայ ոք այնպէս եո մեռանի, people generally die as they live.
· Calfa
Փափկութիւն կերակրոյ ամենեւին մեռեալ էր ի նոցանէ. այսիքն պակասեալ բարձեալ. (Մանդ. ՟Գ։)