Definitions containing the research անէ : 7071 results

Հաճոյութիւն, ութեան

s.

satisfaction;
complacency, consent, willingness.

· Calfa

NBHL (1)

Ինքն տէրն հաճոյութիւն կամաց անուանէր զդաւիթ. (Համամ առակ.։)


Համաբնութիւն, ութեան

s.

homogeneousness, connaturality, consubstantiality.

· Calfa

NBHL (1)

Եղբարս իւր զաշակերտսն անուանէ. զի համաբնութիւն եղեւ նոցա ըստ մարդկութեան. (Երզն. մտթ.։)


Համագոյական, ի, աց

cf. Համագոյակից.

· Calfa

NBHL (1)

Եւտիքէս՝ որ ոչ համագոյական կուսին դժուախաբանէր զմարմինն քրիստոսի. (Յհ. իմ. երեւ.։)


Համագոյութիւն, ութեան

s.

consubstantiality.

· Calfa

NBHL (1)

Զհամագոյութիւնն որդւոյ առ հայր ուսուցանէ. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Ը։)


Համադամ, աց

adj.

agreeable to the taste, delicate, delicious, dainty, exquisite, savoury, succulent;
—ք, dainties, delicacies, tit-bits.

· Calfa

NBHL (1)

Տեսանէ զզանազան համադամս կերակրոցն եւ ըմպելեացն։ Ո՛չ է մի տեսանելն զյագեցուցիչ իւր համադամս, եւ ճաշակելն. (Լմբ. պտրգ. եւ Լմբ. համբ.։)


Համազգի, գւոյ, գեաց

adj.

of the same nation, family, kind or sort;
national;
related;
homogeneous.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն զհամազգիս մարդիկ, այլ եւ զայլազգիս եւ զայլաղանդս ապրեցուցանէ։ Փիլ. (լին. ՟Գ. 62։)


Համազօրութիւն, ութեան

s.

equivalence, equipollence.

· Calfa

NBHL (1)

Ծանուցանէ համազօրութիւն, եւ զմի բնութիւնն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 14։)


Համաթիւ

adj.

of the same number or quantity, equal.

· Calfa

NBHL (1)

Զերիս կարգս համաթիւս բաժանէ զազգահամարն. (Շ. մտթ.։)


Համակամութիւն, ութեան

s.

concord, unanimity, agreement, union, consent;
համակամութիւն ընդ կամացն աստուծոյ, obedience to God's will, resignation, trust in God.

· Calfa

NBHL (1)

Զհամակամութիւն եւ զպատիւ ընդ ծնողին ցուցանէ։ Ըստ բնաւորական իշխանութեանն որդւոյ ընդ հօր իւրում, եւ ըստ համակամութեան. (Երզն. մտթ.։ Տօնակ.։)


Համահարզ, ից

adj.

aid-de-camp;
adjutant.

· Calfa

NBHL (1)

Էած զհամհարզսն՝ նախ յառաջ ինքն անցանէր թագաւորն քան զամենայն զօրսն։ Զանտիգոնոս զհամահարզն իմ։ Իբր զհամահարզ իմ հրամա՛ն տուր պատրաստել զօրու. (Պտմ. աղեքս.։)


Համանուն, նուանց

adj. s.

cf. Անուանակից;
name-sake.

· Calfa

NBHL (1)

Թագաւորեցուցանէ մերս արտաշէս զհամանուն իւր զարտաշէս։ Եւ համանուանն արտաշրի. (Խոր. ՟Բ. 50։ ՟Գ. 51։)


Համաշխարհ, ի

s.

the whole country, the public;
countryman.

· Calfa

NBHL (2)

Դասադաս մտանէին ի համաշխարհի խնդրուածս. յն. համաշխարհական. (՟Բ. Մակ. ՟Գ. 18։)

Ոչ վասն անձին ամենատէրն (հանէր զգիշերն ի գլուխ յաղօթս), այլ համաշխարհի յուսումն զայն գործէր. (Կորիւն.։)


Համաշխարհագործ

adj.

done by every body, general, universal.

· Calfa

NBHL (1)

Գործեալն յամենայն աշխարհէ կամ մարդկանէ.


Համաշխարհական, ի, աց

adj.

universal, general, common, public.

· Calfa

NBHL (1)

Առաւել հոգ ի մտի արկանէր զհամաշխարհականս սփոփելով. (Կորիւն.։)


Համապատուութիւն, ութեան

s.

equal honour, rank or dignity.

· Calfa

NBHL (1)

Զհամապատուութիւնն մուծանէ ասելով, նա զիս փառաւորեսցէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 31։)


Համառօտ, ից

adj. adv. s.

brief, short, abridged, concise, succinct, summary;
peremptory;
—, —ս, —աբար, succinctly, briefly, summarily, precisely;
peremptorily;
compendium, abridgement;
final or irrevocable sentence;
— հատանել, to cut short;
— ասել, ասացից, եւ — իսկ ասացեալ, in short, in a word.

· Calfa

NBHL (3)

Իւրաքանչիւր ի նոցանէ աղաչէր զդահիճսն համառօ՛տ մահ ածել ի վերայ նոցա։ Պետրոս համառօ՛տ ընծայեաց զզղջումն։ Աստուածասաստ բարկութեամբ համառօտ դատել։ Համառօտ ածէ զբարկութիւնն. (Ճ. ՟Ա.։ Ճ. ՟Գ.։ Ագաթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ժ։)

Վկայէ սոցին եւ ժամանակագիրն կաստովր, յորում համառօտս զժամանակացն հատանէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Բայց եթէ համառօտաբար իսկ ընդ տուօղն հրաշանալ։ Այնպէս համառօտաբար հրաժարեցուցեալ։ (Եւ իբր ա) Որ համառօտաբար բանիւն յայտնի կացուցանէ զյեղանակս. (Պիտ.։)


Համասերմ

adj.

produced from the same seed.

· Calfa

NBHL (1)

Որ է ի նոյն սերմանէ. հարազատ. եւ Երկուորեակ եղբայր.


Կրծում, կրծի

va.

cf. Կրծեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Բարձեալ ունէր ընկերն նորա զհացն, եւ ոչ կրծոյր ի նմանէ. (Եփր. թագ.։)


Կրկնաբանեմ, եցի

va.

to say again, to repeat, to twaddle, to say over & over again.

· Calfa

NBHL (2)

Կրկնաբանէ զառ յեսուաւ եւ եղելոց իրացն ի քաղեբայ. (Նախ. դտ.։)

Եւ կրկնաբանէ՝ յաղագս կրկնակի դերութեան նոցա. (Մխ. երեմ.։)


Կրկնաբանութիւն, ութեան

s. rhet.

useless repetition, idle twaddle, tautology;
anaphora.

· Calfa

NBHL (1)

Ուր պակասն էր, զայն լնոյր. եւ զկրկնաբանութիւնն, ի բաց վերացուցանէր. (Վրք. ոսկ.։)


Կրկնակ

adj. arith.

cf. Կրկին;
binary;
binary scale.

· Calfa

NBHL (2)

Շաբաթն եօթն օր է, եւ ամիսն՝ երեսուն օր. եւ յորժամ զամիսն շաբաթ առնես, լինի չորս շաբաթ, եւ բ օր եւ այն կոչի կրկնակ։ հոռի ամսոյն կրկնակն բ լինի՝ մնացեալքն ի նաւասարդէ. նոյպէս եւ հոռի ամիս զիւր յաւելուածն (նոյնչափ), որ լինի դ օր, զայն սահմի ամսոյ մատուցանէ. նոյնպէս եւ զյլսն իմասցիս. զի երթայ ըստ կարգի, մինչեւ լինիցի շաբաթ (եօթնեակ ամբողջ չորիցս). ապա ի մին դառնայ. (Սարկ. տոմ.։)

Կրկնակք են ութ. զ. լ. խ. չ. ջ. ռ. շ. ց։ Եւ կրկնակք ասին, զի մի մի իւրաքանչիւր ոք ի սոցանէ յերկուց ձայնակցաց (այսինքն բաղաձայնից) բաղկացեալ է. քանզի բաղկանայ զայ ի սէէ եւ ի գայէ. եւ այլն. ուր այլք ի մեկնչաց յաւելուն եւ զսոսա. ժ. ձ. ղ. ճ. եւ այլն։ Այլ տիրապետ խօսելով՝ ի մեզ չի՛ք կրկնակ, եթէ ոչ գուցէ ռ, իբր կրկին րր. եւ ց, իբր ձս, կամ սձ։ Բայց յայլ լեզուս իրաւամբք կրկնակ կարծին եւ շ, խ, ղ, ձ, ժ, եւ այլն. զի կրկին տառիւք հնչեն եւ գրեն, զոր օրինակ ի լտ. sc, ch, ll, ts, zz եւ այլն։ Թող զտառդ փ, իբր բհ. որ ի լտ. ph, հնչեալ ֆ, ի յունական բառս։


Կրկնակի

adj. adv.

double;
doubly;
a second time, again;
in two ways;
cf. Կրկնոց.

· Calfa

NBHL (1)

Ունի ենթակայ, ունի եւ կատարումն. եւ զիւրաքանչիւր ոք ի դոցանէ կրկնակի. (Սահմ. ՟Ե։)


Կրկնամածեալ

adj.

doubly plaited.

· Calfa

NBHL (1)

Կրկնամածեալ քօղ արկանէր, եւ զաւազան ի ձեռն դնէր. (Լմբ. ի շնորհ.։)


Կրկնավտակ

adj.

having two springs;
ուղխք — աղի արտասուաց իջանէին յաչաց նորա, two torrents of bitter tears;
աչք նորա — աղբիւրք արտասուաց, her eyes had became two fountains of tears.

· Calfa


Կրկնեմ, եցի

va.

to double, to redouble, to increase;
to fold, to plait, to turn down or in;
to tell or say again, to repeat, to reiterate;
to reply, to rejoin, to resume;
ստէպ — զբանն, to inculcate;
— ցաւոց, to relapse.

· Calfa

NBHL (2)

Զանընդել գազանն ի խոտորմանէն կրկնել. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 18։)

Կրկնեալն, այսինքն է պատասխանեալ. քանզի ոմանք ի թարգմանացն այսպէս եդին։ Բայց կրկնեալ յիրաւի եւ ի բարիոք ժամու ասացաւ. վասն զի իբրեւ ի մրցմանաց ի տեղ դնէ զպատասխանիս ... պատասխանէ ճգնութեամբ. (Իսիւք.։)


Կրճատեմ, եցի

va.

to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդդէմ եկաց քեզ ի ճանապարհին, եւ կրճատեաց զվերջն քո. (յն. զպոչ քո)։ Ելանէին յամենայն քաղաքաց, եւ կրճատէին զնա. (Օր. ՟Ի՟Ե. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 46։)

Ոչ յանդիմանիմք կամ ի բանէն կամ ի մարմնոյն նորին կրճատել զմասն ինչ կենդանական զօրութեանն. (Խոսրովիկ.։)


Կրուկ, կրկան, կրկունք

s.

heel;
back, hind part;
ընդ — դառնալ, դարձ ընդ — առնել, to fall or go retreat back, to recede, to go backwards, to retreat;
յետս ընդ — դառնալ, to turn back, to retrace one's steps;
cf. Կորանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Դարձլիք ընդ կրուկ (կամ ընդ կրունկն) ի նմանէ. (՟Բ. Թագ. ՟Ժ՟Ա. 15։)


Կրպակաւոր, աց

cf. Կրպակաւետ.

· Calfa

NBHL (1)

կրպակաւորն շահիցն աղագաւ զկրպակսն բազմացուցանէ. (Լմբ. պտրգ.։)


Կրտսերագոյն

adj.

younger;
— յոյժ քան զժամանակս նորա, much prior to his time.

· Calfa

NBHL (1)

Մին ի նոցանէ էր կրտսերագոյն. (Ճ. ՟Բ.։)


Կրօն, Կրօնք, նից

s.

religion, faith;
religious order, monastic life;
law, right, custom, usage;
manners conduct, life;
sect;
— աստուածպաշտութեան, the true faith.

· Calfa

NBHL (1)

Նախ վասն կրօնից, եւ ապա վասն վարուցն ցուցանէ. (Ոսկ. գաղ.։)


Կրօնաւորիմ, եցայ

vn.

cf. Կրօնաւոր լինիմ;
to accustom oneself to the monastic life;
to deprive oneself, to abstain.

· Calfa

NBHL (1)

Անապատականքն քեւ կրօնաւորեալք պահպանէին. (Զքր. կթ.։)


Կցատեմ, եցի

va. fig.

to kick, to kick out, to fling out the heels;
to be refractory, to kick against the pricks.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ կցածիցես իբր զէշ, եւ եղջիւր ածիցես իբրեւ զցուլ։ Իշացուլք իսկ են ոմանք ի մարդկանէ, որք ... եղջիւր ածիցեն ... վազեն, եւ կցացեն։ Պակաս ի՞նչ իցեն ի մարտէ իշավայրիցն, զմիմեանս խածատելովն, կամ կցացելովն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Գ. 6։ եւ Ոսկ. յկ. ՟Ա. 3։)


Կցացեմ, եցի

va.

cf. Կցատեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Յորժամ կցածիցես իբր զէշ, եւ եղջիւր ածիցես իբրեւ զցուլ։ Իշացուլք իսկ են ոմանք ի մարդկանէ, որք ... եղջիւր ածիցեն ... վազեն, եւ կցացեն։ Պակաս ի՞նչ իցեն ի մարտէ իշավայրիցն, զմիմեանս խածատելովն, կամ կցացելովն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4։ ՟Գ. 6։ եւ Ոսկ. յկ. ՟Ա. 3։)


Կցուած, ի, ոյ

s.

joining, union, joint;
insertion, annex.

· Calfa

NBHL (1)

(Հուր) զատէ զնիւթս որպէս կապար յարծաթոյ, եւ զկցուածսն լուծանէ. (Մաքս. ի դիոն.։)


Կքեմ, եցի

va.

to curve, to bend, to bow.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ կքեցուցեալ զծունկսն՝ երկիր պագանէր նմա. (Ճ. ՟Ա.։)


Կքեցուցանեմ, ուցի

va.

cf. Կքեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ կքեցուցեալ զծունկսն՝ երկիր պագանէր նմա. (Ճ. ՟Ա.։)


Կքիմ, եցայ

vn. fig.

to be bent, folded;
to be humbled, dejected.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ կքեցուցեալ զծունկսն՝ երկիր պագանէր նմա. (Ճ. ՟Ա.։)


Կօշիկ, շկի

s. fig.

boot;
shoe;
drink-money;
ներկել՝ մաքրել զ—, to black, to polish or clean boots or shoes;
ագանել —ս , to put on one's boots or shoes;
հանել զ—ս, to take or pull off one's boots.

· Calfa

NBHL (2)

Մինչեւ ի խրատս մի կօշկաց։ Լո՛յծ զկոշիկս քո յոտից քոց։ Հանցէ (յն. լուծցէ) զկօշիկ մի յոտանէ նորա։ Գեղեցկացան գնացք քո կօշկօք։ Ագանէր կօշիկս ոսկեզօծս. եւ այլն։

Է՞ր վասն որոշեցաք ի մարդկանէ ... եւ զգեստուք եւ կօշկօք. (Սարգ. յկ. ՟Ե։)


Հագագասփիւռ

adj.

pronounced, uttered from the throat.

· Calfa

NBHL (1)

Թռչունք բաժանեալ ի զանազան տարմս եւ յերամս. (ո՛չ հագագասփիւռ ոք ի նոցանէ արտաշնչեալ. Զքր. կթ.։)


Հագագասփռութիւն, ութեան

s.

pronunciation.

· Calfa

NBHL (2)

Տառ բաղաձայն՝ կիսաձայն, հագագային ըստ կերպի հեւալոյ, եւ հառաչելոյ, անուանեալ Հո, կամ Հոյ. ձայմակից ընդ եբր. հէ, կամ լատ. H, որ եւ ըստ յն. ի. իբր եւ է եւ ը. մինչեւ յոմանց չհամարիլ տիրապէս տառ, այլ նշանակ թաւաձայն առոգանութեան, զի թանձրացուցանէ զյարակից տառն, առաւել քան զտառն յ։ Եւ որպէս ի մեզ յ, հասարակօրէն չտայ ձայն ի յանգս, թէ եւ գրեսցի գայ, երթայ, տայ, եւ այլն. նոյնպէս եւ առ եբրայեցիս հէ՝ ի վերջ բառից իբր անձայն մնայ։

Հարաւոյ կողմանէ։ Հայրենի ծոցոյ ճանապարհորդեալ։ Զխոցուած կողիցս հաւատ նմին ետու շօշափել։ Եւ իմ զերծեալ հաղբից նոցին. այսինքն ի հարաւոյ, ի հայրենի, ի հաւատ, ի հաղբից։


Հագանիմ, հագայ

vn.

cf. Ագանիմ;
cf. Զգենում.

· Calfa

NBHL (2)

Որ հագանէր զբեհեզ ծիրանին. (Գանձ.։)

Զմաշեալ եւ զհատուցեալ (ռմկ. հագած) զգեստն ոչ դարձուցանէ . . . եթէ ագաւ, եւ մաշեաց. (Մխ. դտ.։)


Հագներգութիւն, ութեան

s.

rhapsody;
passage or extract from, part of a poem, canto;
book, chapter.

· Calfa

NBHL (2)

Նահատակեցուցանէին հարքն զմանկունս իւրեանց ի հագներգութիւնս. (Պղատ. տիմ.։)

Հագներգութիւն անուանէ զաստուածեղէն քերթողութիւնս, կամ զսաղմոսն։


Հազամ, ացի

vn.

to cough;
անդադար —, to do nothing but cough;
հազաց զգիշերն ողջոյն, he coughed all night.

· Calfa

NBHL (2)

Ընդ հազելն բերէր խօղ, եւ թքանէր. (Վրք. հց. ձ։)

Հազէր, եւ թքանէր. (Վրք. հց. ՟Բ. ձ. (տպ. հազայր։))


Հազարապետութիւն, ութեան

s.

command, office or dignity of a chiliarch;
prefecture;
stewardship, intendance, ministry, administration.

· Calfa

NBHL (1)

Զտգէտս կացուցանէ խորհրդակիցս աստուծոյ հազարապետութեան. (Ածաբ. խչ.։)


Հազիւ, հազիւ թէ, — իմն, հազիւ հազ, — ուրեմն, — ուրեք

adv.

hardly, scarcely, barely.

· Calfa

NBHL (2)

Արդարն հազիւ կեցցէ։ Հազիւ նկատեմք զերկրաւորս։ Հազիւ մեկնի ի նմանէ։ Հազիւ լռեցուցանեն զժողովուրդսն ի չզոհելոյ նոցա։ Հազիւ ինչ հանդարտեցուցանէր.եւ այլն։

Մինչեւ հազիւ հազ ցածուցանէին զամբոխն. (՟Գ. Մակ. ՟Ա. 12։)


Հալ

s.

melting;
smelting;
fusion;
— առնուլ, to melt;
to smelt;
to thaw.

· Calfa

NBHL (1)

Բարակ ջերմն. որ է հալ եւ մաշ։ Դեկ, որ թարգմանի հալ եւ մաշ. եւ այլ ոմանք սեղմ ասեն, եւ հայք բարակ ասեն։ Զայս ջերմս՝ զոր անուանէ հոռոմն ըկտիկոն. զոր տաճիկն՝ դըկ. որ թարգմանի հալ եւ մաշ։ Հալէ զճրագուն, մաշէ, հատցնէ զմիսն. վասն այդր պատճառանացդ անուանեցին զնա հալ եւ մաշ. (Մխ. բժիշկ.։)


Հալածական, ի, աց

adj.

persecuted, expelled, fugitive;
— առնուլ, տանել, արկանել, to persecute, to pursue, to expel, to chase, to give chase to, to thrust or push back or aside, to scatter, to dislodge, to drive out or away, cf. Հալածեմ, cf. Վարեմ, cf. Քշեմ;
— լինել, երթալ, to be persecuted, driven away, expelled, to flee, to flee away, to take to flight.

· Calfa

NBHL (2)

Հալածական տանէին մինչեւ ի սահմանս յունաց. (Ագաթ.։)

Հալածական արկանէր. (Խոր. ՟Ա. 13։ Եւս. քր. ՟Ա։)


Հալածեմ, եցի

va.

cf. Հալածական առնեմ.

· Calfa

NBHL (1)

διώκω persequor ἁπελαύνω expello ἁποστέλλω demitto, եւ այլն. (ի բայէս Ածել, եւ ի մասնկանէս Համ, որ լինի եւ հան, հազ, հալ) Զհետ պնդելով՝ վարել, վանել. փախստեայ տանել. փարատել. հեռացուցանել. մերժել. անհանգիստ առնել. նեղել. չարչարել. ետեւէն ինկնալով՝ վարել քշել փախցընել, վռնտել, չարչըրկել.


Հալումն, ման

s.

melting, liquefaction, fusion;
dissolution;
consumption, decay;
— ջրեղէն, հրեղէն, aqueous, igneous fusion;
— կերակրոց, digestion;
— սառնամանեաց, thaw.

· Calfa

NBHL (2)

Արեգակն գիճացուցանէ զմոմ եւ զպանիր՝ ընդ հալմամբ արկեալ. ապա չորացուցանէ։ (Վանակ. յոբ.։)

Նմանապէս ախտանայ յորովայնի, որ առաւելութեամբ յագեցութեանն ի հալումն ածել զ՝ի ներքս ամբարեալն ոչ կարաց։ Հալմանն սխալումն՝ որոց փափկանանն՝ հարկաւորաբար զհետ երթայ. (Բրս. յ՝իսկզբանէ. եւ Բրս. պհ.։)


Կեղծաւորիմ, եցայ

vn.

cf. Կեղծաւորանամ.

· Calfa

NBHL (1)

Առ մարդկան ականէ եւ երեսաց վասն կեղծաւորիք առ նոսա։ Կեղծաւորիս սիրել. (Սարգ. յկ. ՟Զ։)