Definitions containing the research անէ : 7071 Results

Կայթ, ից

s.

basket, pannier;
cf. Կայթիւն;
—ք դրուատեաց, rounds of applause, plaudits;
—ս հարկանել, տալ cf. Կայթեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Որ կայթս հարկանէիք ընդդէմ սրնգաց. (Ամովս. Զ. 5։)


Կայթիւն

s.

clapping of hands;
stamping;
shouting, applause, cheers, acclamations;
caper;
clattering.

· Calfa

NBHL (2)

Սաստիկ եղեալ լինի ի շարժմանէն կայթիւնք։ Կայթումն յամենեցունց իբրեւ ի միասին խնդութեամբ։ Իրանին կայթմանէ դէ՛պ է պատառել մասին այնմ ամպոյն. (Փիլ. լիւս. եւ Փիլ. տեսական. եւ Փիլ. ել. ՟Բ. 48։)

Հնչմունք եւ կայթմունք եւ կաքաւք զինուց նոցա եւ վահանաց հնչեցուցանէին զերեսս երկրին. (Յհ. կթ.։)


Կայծ, ից

s.

spark;
cf. Կարկեհան.

· Calfa

NBHL (1)

Շնորհեալ նմա ձիր զկայծն ատրորակ ի յականց պատուականէ. (Մագ. ՟Թ. որ եւ ՟Ի՟Թ. կայծի ասէ։)


Կայծակեմ, եցի

vn.

to sparkle, to throw out sparks, to emit rays of light, to lighten;
to fulminate.

· Calfa

NBHL (1)

Շրտուցանէ, որպէս զաչս՝ լոյս կայծակեալ. (Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Կայծակն, կան, կունք, կանց

s. med.

lightning, thunder;
thunderbolt;
spark;
live or burning coal, glowing embers;
carbuncle, anthrax;
հրացայտ —կունք, lively sparks;
—կունս արձակել, թօթափել, to emit sparks;
to launch thunderbolts, to blast with lightning.

· Calfa

NBHL (3)

Կայծակունք թօթափէին ի նոցանէ իբրեւ ի փայլատականց պղնձոյ։ Իբրեւ կայծակն ընդ եղէգն ընթասցին։ Որ սաստիկ կայծակունս յաչաց փայլատակեցուցանիցեն։ Լի բուրուառաւ կայծակունս հրոյ։ Շիջուցանիցեն զկայծակն իմ զմնացեալ։ Կայծակամբք կաղնւոյ։ Կրակարան կամ կրակեաղ կայծականց։ Փքովք կայծակունս արծարծանէ.եւ այլն։

Ի ճնշմանէն սաստիկ փայլեալ նիւթ կայծական, եւ պատառմամբ թնդմամբ որոտ՝ ընդոստական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Ախտ հիւանդութեան, որ էր նա կեղ. զի ըստ նմանութեան նմին վասն այրելոյն իւրոց անուանէր կայծակն. (Եւս Պտմ. ՟Թ. 8։)


Կայծակնահար

adj. fig.

thunder-struck;
thundermg;
fulminating;
startling;
— ծառ, tree struck with lightning, ablasted tree;
— առնել, սատակել, to blast or strike with lightning, to thunders trike;
— եղեւ տուն նորա, his house has been struck with lightning.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ինքն լիպարիտ իբրեւ զամպ հրախառն մտանէր եւ ելանէր, եւ կայծակնահար առնէր զբազումս. (Օրբել.։)


Կայսր, սեր, սերք, սերաց

s.

emperor, caesar;
Վեհափառ —ն, His Imperial Majesty.

· Calfa

NBHL (1)

Բառ լտ. չ՛էսար. յորմէ յն. գէ՛սար. καῖσαρ, αὑτοκράτωρ caesar, imperator μονάρχης, μόναρχος monarcha βασιλεύς rex. Յանուանէ յուլիոսի կեսարու առաջին ինքնակալի առեալ, վարի ի մեզ որպէս Ինքնակալ հռովմայեցւոց. արքայ արքայից. միահեծան թագաւոր. քաջ արանց. cf. ԿԵՍԱՐ, որպէս գահակից կայսեր.


Կայտառ, աց

adj. s.

healthy;
active, agile, lively, brisk, sprightly;
swift, quick, diligent;
gay, merry, jocose, facetious;
pretty, pleasing, prepossessing;
fish;
reptile;
— առնել, —ս յօրինել, to reanimate, to revive, to comfort, to invigorate.

· Calfa

NBHL (1)

Կայտառ առնել զյօժարութիւն մեր (յն. զարթուցանել կամ արծարծանել)։ Աղբիւրս այս զնուաղեալսն կայտառս յօրինէ, եւ զվշտացեալսն ափոփէ (յն. մի բառ, ոգի տայ կամ զովացուցանէ) (Ոսկ. յհ.։)


Կայտիռ

s.

rejoicing, exultation;
capering, friskiness, frolicsomeness, playfulness;
aquatic animal, fish.

· Calfa

NBHL (1)

Բազում խնդութիւն եւ կայտիռս ցնծութեան կացուցանէին։ Բազում կայտիռս եւ խնճոյս ցնծութեան զմիմեամբք զեղեալ. (Ագաթ.։ Յհ. կթ.։)


Կանանոց, ի, աց

s.

gynecaeum;
harem, seraglio;
nunnery, convent.

· Calfa

NBHL (1)

γυναικών, γυναικεῖον gynaeceum, mulierum conclave. Բնակարան կանանց, որոշեալ ի տունս մեծամեծաց՝ ուրոյն ի բնակարանէ արանց. եւ վանք կուսանաց կամ կանանց միայնացելոց.


Կանաչ

adj. s.

green, verdant;
verdure;
— բացագոյն, sea-green.

· Calfa

NBHL (1)

Շեկ ընդ սեւի (կացուցանէ) զկանաչ. (Պղատ. տիմ.։)


Կանաչազարդ

adj.

clothed with verdure, covered with leaves or grass, verdant, green.

· Calfa

NBHL (1)

Կանաչազարդ ոռոգմամբ դալարացեալ ծաղկեցուցանէ զհովիտս։ Սաղարթափթիթ տերեւովք կանաչազարդեալ. (Անան. եկեղ։)


Կանաչաձեւ

adj.

fresh, blooming.

· Calfa

NBHL (1)

Ցամպքեցուցանէ զկանաչաձեւ բոյսս դալարիցն. (Ագաթ.։)


Կանգնական

cf. Կանգնագեղ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի խաչն իւր կանգնական զյաղթականն ցուցանէ. (Ագաթ.։)


Կանգնաւոր

adj.

cf. Կանգնագեղ;
cf. Կանգնեան.

· Calfa

NBHL (1)

Զկանգնաւորն կործանէ, զի ընտանի է այնր՝ որ կործանեցաւն յերկնից. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)


Կանգուն, գնոց

s. adj.

cubit;
straight, standing, perpendicular, erect, on foot;
firm, stable;
— կալ, to be up or a foot;
to rise, to get up;
գնալ —, to be haughty, proud, vain;
նստաւ —, he sat upright;
եկաց —, he stopped, stayed, or did not pass beyond.

· Calfa

NBHL (2)

πῆχυς եւս եւ κύβιτον cubitus, -um . Անուն չափոյ, եւ ձող չափողական, ըստ հասարակ առման՝ Չափ միջոցի յարմկանէ ցծայր միջամատին, որչափ է եւ յուսոց ցարմուկն. այսինքն երկու թզաչափ. բայց սրբազան կանգունն էր կրկինն հասարակ կանգնոյ, այսինքն որչափ է ամբողջ բազուկն. ա՛յլ է եւ հսկայից կանգունն, եւ արքունին, եւ երկրաչափականն, եւ ազգայինն, եւ գաւառականն. զոր օրինակ Գ. Թագ. Է. 15. բարձրութիւն պղնձի սեան ասի լինել ԺԸ. կանգուն. որ ԼԵ դնի ի Բ. Մնաց. Գ. 15. եւ Երեմ. ԾԲ. 21. իսկ Փիլ. ել. Բ. 1. վեց թզաչափ դնէ զկանգունն, որպէս եւ զթիզն քիլ կոչէ. կանկուն .... եբր. ամմա.

Յերեքհարիւր կանգնոյ զերկայնութիւն տապանին ... ի մի կանգուն կատարեսցես զնա ի վերուստ։ Արասցես տապանակ, յերկուց կանգնոյ եւ ի կիսոյ զերկայնութիւն նորա, եւ ի կանգնոյ եւ ի կիսոյ զլայնութիւն նորա։ Կանգնաւ յայսմ կողմանէ, եւ կանգնաւ յայնմ կողմանէ։ Գոգեալք երեսուն եւ երիւք կանգնովք. եւ այլն։


Կանթեղ, աց

s.

lamp.

· Calfa

NBHL (1)

Ձգէր ի վերայ կանթեղացն (կամ ըստ ձ. կանթեղնոյն,) եւ շիջուցանէր զլոյսն (տաճարին), եւ հեղոյր զձեթն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)


Կանխագէտ

adj. s.

foreknowing, pre-scient;
diviner, foreboder;
prognosticator.

· Calfa

NBHL (1)

Կանխագէտն ասեմ շնորհիւ (մարգարէութեան)։ Կանխագէտ տեսանօղս։ Զկանխագէտ տեսութիւն զեկուցանէր. (Պիտ.։)


Կանխածանօթ

adj.

foreknown, foreseen, predicted;
— գիտութիւն cf. Կանխագիտութիւն.

· Calfa

NBHL (1)

Զկանխածանօթ գիտութեանն (քրիստոսի) ուսանէին զզօրութիւն. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8. յն. զկանխագիտութեանն։)


Կանխասացիկ

adj.

prophetic.

· Calfa

NBHL (1)

Չես ինչ օգտելոց ի կանխասացիկդ բանէ։ Հակառակէին չհաւատալ կանխասացիկ պատգամացն։ ընդ սքանչելիսն խառն են եւ կանխասացիկքն (մարգարէութիւնք). (Ոսկ. ես.։)


Կանխաւ

adv.

before, antecedently, formerly, anciently, in bygone times.

· Calfa

NBHL (1)

(ի գործիականէ բառիս Կանուխ) ὅρθρον, πρωί diluculo, mature, praemature πρότερον, πάλαι prius, antea, olim. Կանխելով. վաղ քաջ ընդ առավօտն. եւ Յառաջագոյն. ի սկզբանէ. երբեմն. վաղագոյն. փութով. կանուխ, կանուխկեկ, եւ առաջուց. Տե՛ս (Երեմ. ՟Ի՟Զ. 5։ Սոփ. ՟Գ. 5։ ՟Գ. Մակ. ՟Ե. 16։ Եբր. ՟Ա. 1։)


Կանխութիւն, ութեան

s.

priority, anteriority;
anticipation.

· Calfa

NBHL (2)

Կանխելն՝ վաղ յառնելով, կամ յառաջագոյն ծանուցանելով. վաղ ժամանակ. հնութիւն. յառաջնութիւն ի սկզբանէ. եւ փոյթ. (յն. պէսպէս)

Զոր ասացեալ են վասն կանխութեան աստուածութեան փրկչին (յն. նախագոյութեան, կամ գոլոյն ի սկզբանէ։) Վասն կանխութեան հրէիցն (գրեաց յովսեպոս, այսինքն հնութեան, նախնեաց) (Եւս. պտմ. ՟Ա. 2։ ՟Գ. 9։)


Կանոնեմ, եցի

va.

to regulate, to determine, to order, to dispose, to arrange;
to prescribe, to decree, to constitute, to establish;
to canonize.

· Calfa

NBHL (1)

Անկեալ առ ոտս նորա՝ աղաչէին կանոնիլ ի նմանէ. (Կլիմաք.։)


Կաշառագնաց լինիմ

sv.

to suffer oneself to be corrupted, to take bribes.

· Calfa

NBHL (1)

Ի պատգամս անկանէին, կաշառագնաց լինէին, առնուին (դրամս). (՟Բ. Մակ. ՟Ժ. 20. յն. արծաթսիրութեամբ վարեալք՝ ամսքեցան արծաթով։)


Կաշառակրծութիւն, ութեան

s.

bribery, corruption;
venality.

· Calfa

NBHL (1)

Վասն կաշառակրծութեան ակն առնուին, եւ ոչ յանդիմանէին։ Թագաւորն եւ իշխանք կաշառակրծութեամբն անիրաւէին ի դատաստանս. (Լմբ. ովս. եւ Լմբ. ամովս.։)


Կապ, ոց, ից

s. gr. fig. adj.

tie, fastening, knot;
ligature, lace, lashing, band, withe, bandage, swath;
rope, cord, string;
spelling;
tie, bond, link, obligation;
sour, sharp, harsh, tart.

· Calfa

NBHL (2)

Զբովանդակ զերկիւղին ի բաց լուծանէ զկապ. (Յհ. կթ.։)

Որ ոչ ընդ օրինիս մտանէ կապաւ. (Ճ. Գ.։)


Կապան, ի

s.

pass, defile.

· Calfa

NBHL (2)

Անցանէ ընդ կապանն ճորայ։ Ելին արտաքս քան զկապանն ճորայ. (Խոր. ՟Բ. 62։ ՟Գ. 11։)

Անցանէին ընդ նեղ եւ ընդ դժուար կապանսն լերանց. (Ուռհ.։)


Կապանք, նաց

s. pl. bonds;
hand-cuffs, fetters, manacles;
rope, cord, string;
pass, defile;
censure, excommunication;
տուն —նաց, prison, jail, gaol;
ի կապանս արկանել, to fetter, to put in irons;
to imprison.

· Calfa

NBHL (1)

Հալեցան կապանքն ի բազկէ նորա։ Խզեցի զկապանս լծոյն ձերոյ։ Կապեցին կապանօք, եւ տարան ի բաբելոն։ Ի տանէ կապանաց։ Երկաթի կամ պղնձի կապանօք։ Ձգեցի զնոսա կապանօք սիրոյ իմոյ.եւ այլն։


Կապար, աց

s. bot.

lead;
caper;
caper-bush.

· Calfa

NBHL (1)

Խիստ են մեղք, եւ ծանր քան զկապար։ Զըմռովք թաղեցաւ, որ առաւել քան զկապար մածուցանէր ընդ մարմնոյն զկտաւսն. (Ոսկ. յհ.։)


Կապարան, աց

s.

detention;
prison;
bond, cord.

· Calfa

NBHL (3)

Իբրեւ ի չար կապարանէ իմեքէ յաստի կենաց փախուցեալ. (Ածաբ. առ կեսարոս.։)

Ոչ ամաչէր ի կապարանէն, եւ ոչ ի կապելոցն. (Ոսկ. խչ. եւս եւ Ոսկ. յհ. եւ Ոսկ. տիմ.։)

Արձակել ի բանտէ կապարանին, կամ ի կապարանէն, կամ ի պաշարմանէ բանտին եւ ի կապարանէն։ Լուծումն ինձ ի կապարանէն լիցի. (Յհ. կթ. յորս անխտիր նշանակին կապանք, եւ բանտ։)


Կապարճադարձոյց

adj.

deserting, fugitive;
rebellious.

· Calfa

NBHL (1)

Որ դարձուցանէ զկապարճս եւ զզէնս իւր յետս. դասալիք. ապստամբ.


Կապեմ, եցի

va. fig. gr.

to bind, to tie, to fasten;
to bind or tie up;
to bind fast, to pinion;
to cord, to bind with cords;
to bind, to connect or link with;
to chain, to put in irons, to imprison;
to bind by friendship, by contract;
to spell.

· Calfa

NBHL (3)

Կապել կարմիր ի ձեռին, կամ նշան կարմիր ի պատուհանին։ կապել կապով, կարովք նորովք, սամետիւք լուծ նմա, անուր ի քիթս։ Ի՞ւ կապիցիս։ Կապել պատանու զաչս, զորթոյ զյավանակ, զլար զպատուհանէ։ Որայ կապել ի դաշտի։ Կապեցէ՛ք զայդ՝ խրձունս, կամ ի խրձունս։ Միով խաւարային շղթայիւ ամենեքեան կապեցան։ Կապեալ ոտիւք, եւ կապեալ ձեռօք։ Եւ մեռեալն ոտիւք կապելովք։ Զամենայն ականս պատուականս ի քեզ կապեցեր։ Վեց աստիճանք էին աթոռոյն կապեալք ոսկւով.եւ այլն։

Երկան զուլանէն հրամայէ կապել. (Խոր. ՟Բ. 45։)

Կապեաց զաննիւթ բնութիւնն ընդ նիւթականիս (զհոգի ընդ մարմին), որքան կամեսցի՝ որ կապեացն. եւ դարձեալ լուծանէ՝ որպէս կամի, եւ վերստին կապէ. (Սարգ. ՟բ. պ. ՟Բ։)


Կապեալ

adj.

bound;
imprisoned, enchained;
կապեալ ձեռօք եւ կապեալ ոտիւք, bound hand & foot.

· Calfa

NBHL (1)

Լուծանէ զիրս կապեալս՝ դանիէլ. իմա՛ զդժուարիմաց բանս, կամ զկնճիռն անլուծանելի.


Կապոյտ, պուտոյ

adj. s.

blue, sky-blue, cerulean, aznre;
light blue;
գորշ —, dark blue;
— դաշտ, the liquid plain, the watery way, the main, the sea.

· Calfa

NBHL (1)

Կապոյտն ընդ սպիտակի խառնեալ՝ զլուրջն (կացուցանէ). (Պղատ. տիմ.։)


Կապումն, ման

s.

tie, ligament.

· Calfa

NBHL (1)

Զօրէն աճառապինդ շղթայիւ կապումն անխաղաց՝ անուոց կառաց նոցա ժամանէր. (Պիտ.։)


Կապուտակ, աց

adj. s.

bluish, rather blue, sky-blue;
livid;
bluish, light blue;
— կամար, the roof or canopy of heaven, the cerulean vault;
—ն երկնից, sky-blue;
— ծովու, ultra-marine;
բրուսիական —, Prussian blue.

· Calfa

NBHL (1)

Զվերջին մըրուրըն կապուտակ՝ արբուցանէ նմին բաժակ. (Շ. եդես.։)


Կապտեմ, եցի

va.

to despoil, to depredate;
to plunder, to loot, to collect booty, to rob, to strip, to deprive of, to bereave.

· Calfa

NBHL (1)

Պահողին գանձն կապտեալ։ Կապտեցաւ ի շնորհէ։ Կապտել զզարդ փչման, կամ զփչումն։ Կապտեն զհայր ի յիւրմէ բանէ։ Կապտեսցին կապանքն, կամ մեքենայքն. (Նար.։)


Կառաչ

cf. Կառանչ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի հրապարակացն մովաբու ելանէր գոչումն եւ կառաչ։ Լսիցեմք զկառաչ ուրուք, յորժամ զբողոք բառնայցէ։ Գոչիւն եւ կառաչ մարցն խանդաղատելոց. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. եբր. եւ Ոսկ. մտթ.։)


Կառավարեմ, եցի

va.

to drive a coach;
to conduct, to direct, to guide, to govern, to rule, to regulate;
սրարշաւ —, to drive, to rattle along at full speed;
—իմ ի թեւս հաղմոց, to be borne on the wings of the wind.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ զմարդկանէ դուն ուրեք՝ այլազգ այլաբանութեամբ.


Կառափեմ, եցի

va.

to strike on the head;
to behead, to execute, to decapitate.

· Calfa

NBHL (2)

անկանէր ի գետն մեծ կուր. անդ ի միջոյ (կամ իմ իջոց) գետոյն դիպեալ կառ մի ի կղզոջ, եւ ի լուղ անցանէր՝ եղեալ ի ծառն. (Կաղանկտ.։)

անկանէր ի գետն մեծ կուր. անդ ի միջոյ (կամ իմ իջոց) գետոյն դիպեալ կառ մի ի կղզոջ, եւ ի լուղ անցանէր՝ եղեալ ի ծառն. (Կաղանկտ.։)


Կառափնատեմ, եցի

va.

to wound or strike on the head, to knock down.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ քարիւ կառափնատեալ՝ բերէ զքարն ցուցանէ, եւ զհանդերձն արեամբ թաթաւեալ. (Բրսղ. մրկ.։)


Կառուցանեմ, ուցի

va.

to construct, to build, to found, to erect, to set up, to raise, to edify;
to establish, to fix;
to place, to put;
to fasten, to attach;
to thicken;
— զաչս յիմն, to fix eyes on, to gaze at, to stare at.

· Calfa

NBHL (1)

Տնկագործն ծառ յերկնի կառուցանէ. (Ոսկ. գծ.։)


Կառուցումն, ման

s.

establishment, construction, edifice, erection;
elevation.

· Calfa

NBHL (1)

Զոհարանացն կառուցմունք։ Յաւազանին կառուցմանէ։ Յոչնչէ կառուցմամբ. (Անան. եկեղ։)


Կառչիմ, եայ, ռուցեալ

va. vn. to grasp at, to lay hold of, to cling to;
to be caught by, bent or fixed on.

· Calfa

NBHL (1)

Զամենայն չարիս՝ որ փողոցաց (աղմոյն կամ փչոյն) կառուցեալ է ի նմա, ջնջեսցես ի նմանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)


Կասեցուցանեմ, ուցի

va.

to stop, to detain, to withhold, to keep in, to prevent, to hinder, to hold back, to interrupt.

· Calfa

NBHL (3)

Արբեցութիւն կասեցուցանէ զոյժ. (Սիր. ՟Լ՟Դ. 40։)

կասեցուցանէ ի սիրոյն. (Ոսկ. թես.։)

Ըստ հաւատոցն ոչինչ կասեցուցանէր զգործն. (Խոր. ՟Բ. 89։)


Կասկած, ի, ոյ

s.

suspicion, distrust, surmise, doubt, mistrust, umbrage;
a. suspicious, distrustful;
— առնուլ, ի կասկածի լինել, ի — անկանել, — ի մտի ունել, to conceive suspicion, to be suspicious, to distrust;
փարատել զ—, to dissipate, to cure of suspicion or distrust;
—է ինձ զնմանէ, I suspect or doubt him, I have no confidence in him, I am diffident about him.

· Calfa


Կասկածագին

adj.

suspicious, doubtful, mistrustful.

· Calfa

NBHL (1)

Յայնմանէ ոչ երկնչէին, այլ յայսմանէ կասկածագինք էին. (Շ. մտթ.։ Որ ըստ Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. գրի կասկածագոյնք։)


Կասկածանք

s.

cf. Կասկած;
— նօք, distrustfully;
տարապարտ կասկածանս ունել զումեքէ, to suspect wrongfully or without cause.

· Calfa

NBHL (1)

Հեռի զինքն յայսմ կասկածանացս կացուցանէ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 12։)


Կաստանայ

s.

chestnut.

· Calfa

NBHL (1)

ԿԱՍՏԱՆԱՅ որ եւ ռմկ. քէստանէ. Պտուղ յայտնի. եւ ծառ նորա. որ եւ ՇԱԳԱՆԱԿ. պ. ղիւլիգէ. nux, juglans. ըստ ոմանց՝ եւ Շահպալուտ (իբր արքայական կաղին)։ (Վստկ.։ Բժշկարան.։)


Կատակերգակ, աց

cf. Կատակերգ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւրիպիդէս ողբերգակգ արիստոփանէս կատակերգակ երեւէին. (Շիր. քրոն. (ուր ըստ Եւսեբ. երգայարդար. բայց յն).)