Definitions containing the research երկաթ : 410 Results

Շղթայ, ից

See full entry →

s.

chain;
chain, concatenation, continuity, series;
— ոսկի, gold chain;
—ք գերութեան, the bonds of slavery;
արկանել ի —ս, to chain, to enchain, to put in chains, irons or fetters;
խորտակել զ—ս, to break one's chains.

NBHL (1)

ἄλυσις catena. Օղ ընդ օղ աղխաղխեալ՝ մանեկաձեւ շարք երկաթի՝ պղնձի՝ կամ ոսկի. կապանք. ոտնակապ. ձեռնակապ. զնճիլ, զինճիլ, զինճիր.


Շղթայեմ, եցի

See full entry →

va.

to chain, to enchain;
to link, join or unite together.

NBHL (1)

Իբրեւ յերկաթս շղթայեալք. (Վրդն. սղ.։)


Շրջանակ, աց

See full entry →

s. ast. adv.

circle, hoop;
border, contour, outline, circumference;
frame, frame-work, sash;
enchasing;
turn, circuit, ring;
cycle;
—ք երկնից, the spheres;
— կենդանական, the zodiac;
բեւեռային —, polar circle;
—ք ապարանից, gallery, terrace, promenade;
սիւնք —օք or —աւ, peristyle;
—աւ, in a circle, in a ring, circularly, cf. Շուրջանակի.


Ողն, ղին, ղունք, ղանց

See full entry →

s. fig.

spine, back-bone;
chine, back;
spinal marrow;
— նաւին, deck of a ship;
— երկնի, the highest heaven;
ողունք երկրի, precipice, declivity;
mountains;
բեկանել զ—, to break the spine, to chine;
— անկանել, to lie down, to lay oneself down, to stretch one's limbs;
to neglect, not to care for;
յ— երթալ, to stretch oneself;
to stretch out one's arms (in yawning or awaking);
յ— կալ, to stand erect, to draw oneself up, cf. Բարձրավզիմ, cf. Խրոխտամ;
to grow proud;
to become rebellious;
խստացուցանել զ—, to stiffen one's neck, to be proud, stubborn, contumacious;
— առնուլ, to lean against;
to find support;
— առնուլ ի վշտաց, to breathe from one's troubles, to repose from care or affliction;
— բեկանիլ, to sprain or break one's back or neck;
to end in smoke;
to become discouraged, disheartened, desponding, to droop.

NBHL (1)

Կողք իւր պղնձիք, եւ ողն իւր ձոյլ երկաթոյ. (Յոբ. ՟Խ. 13։)


Շոգեկառք, ռաց

See full entry →

s.

railway-carriage, railway-truck;
cf. Երթամ, երկաթուղի.


Շողացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to cause to shine or to glitter, to give brightness to, to brighten;
to warm, to inflame, to render incandescent;
to brandish, to rotate.

NBHL (3)

Զերկաթն ջեռուցեալ՝ հրագոյն շողացուցանէ. (Ագաթ.։)

Զերկաթ շողացուսցուք, զի զաչս խարեսցուք զարքային հայոց. (Բուզ. ՟Գ. 20։)

Երկրաւոր բժիշկ զերկաթն ի հուրն շողացուցանէ, մինչ զի կայծակունս հատանէ. (Եղիշ. երէց.։)


Շուառն, ռունք

See full entry →

cf. Նիզակ.

NBHL (1)

Հզօր սպառազէնս ի քաջաց, որ տեղասցեն ի վերայ ձեր նետս երկաթեղէնս, եւ շուառունս մուխս պողովատիկ սլաքովք. (Արծր. ՟Բ. 3։)


Պատգարակ, աց

See full entry →

s.

hand-barrow, litter, sedan;
հրեղէն —, instrument of torture, gridiron.


Պատենազէն, զինաց

See full entry →

adj.

cuirassed, furnished with armour;
— նաւ, armoured ship.

NBHL (1)

Պատենազէն զրահիւքդ։ Խողխողեա՜ պատենազէն սուսերաւդ։ Պահանգք պատենազէնք՝ անգծելի երկաթոյ. (Եղիշ. ՟Ե։ Ճ. ՟Ա.։ Թղթ. դաշ.։)


Պար, ու, ուց

See full entry →

s.

dancing, dance;
ball;
ballet;
choir, chorus;
company, assembly, circle;
troop, band;
herd, drove, flock;
— աստեղաց, chorus of the stars;
cf. Ատամն, cf. Մեղու;
— առնուլ, to dance;
to surround, to encompass, to encircle;
— առնուլ, գալ, յօրինել, խմբել, —ս բոլորել, տալ or պարել, ի — անցանել, to dance, to leap, to hop, to jump;
to caracole;
— արկանել, to surround, to environ;
—ս տալ, to gather together.

NBHL (1)

Կնքեցե՛ք զգերեզմանն մատանեօք. եւ եթէ պարտ վարկանիք, շղթայիւք եւ երկաթիւք պար արկեալ ամրացուցէք։ Ըստ գլխոյն կրկնակօք ոսկերացն պար արկենալն շուրջ պատեալ յուլունս շրջանակացն. (Նիւս. թղմ.։ եւ Նիւս. կազմ. ՟Լ՟Բ։)


Պարածածկեմ, եցի

See full entry →

va.

to cover on all sides, to envelope, to surround, to wrap up, to bury.

NBHL (1)

Մերկքն՝ վահանօք, եւ զգեստուք երկաթեօք պարածածկեցեալք։ Անարի ոմն սկայ վառեալ եւ թաղիւ կճեայ բոլորով ամենեւիմբ պարածածկեալ. (Խոր. ՟Ա. 23։ ՟Գ. 9։)


Տրամ

See full entry →

adj.

firm, solid, substantial, hard, resisting;
— երկիր, solid earth;
— գործել, to render firm.

NBHL (1)

Զտեղի ինչ տրամ յոյժ կարծր՝ ուռամբ երկաթի հատանէր. (Պիտառ.։ եւ Մարթին.։)


Տրոհեմ, եցի

See full entry →

va.

to divide, to sort.

NBHL (1)

Հուր զժանգ յերկաթոյ տրոհէ։ Տ տրոհել օդեացն եւ այծեացն. (Խոսր.։)


Տրտմեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to displease, to discontent, to afflict, to chagrin, to pain, to grieve;
to cast a gloom over, to darken.

NBHL (1)

Վասն մեղաց առ սակաւ մի տրտմեցուցի զնա։ Տրտմեցուցանէիր զիս ի վերայ ամենայնի այդորիկ։ Եթէ զանձն տեառն երկրին զայրացուցեալ տրտմեցուցի։ Եթէ անկցի եւս երկաթն, եւ նա տրտմեցոյց զերեսս իւր.եւ այլն։


Վարսեմ, եցի

See full entry →

va.

to drive in, to fix, to thrust in, to plant.

NBHL (1)

Ցից վարեալ երկաթի ընդ ճակատն՝ յորմն վարսել հրամայէ ի տեսիլ անցաւորաց. (Խոր. ՟Ա. 13։)


Վերագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write upon, to inscribe;
to attribute, to refer to;
to write above, before.

NBHL (1)

Որ եւ ոչ գիծ մի երկաթոյ այժմ վերագրել ոք կարէ. (Խոր. ՟Ա. 15։)


Վերածեմ, ածի

See full entry →

va.

to elevate, to raise, to bear on high;
to reduce;
— զոք ի զառածանացն, to reclaim a person from disorderly or ill conduct.

NBHL (1)

Փայտիւ զերկաթ ի ջրոյ վերածեր։ Ի մահուանէ ի կեանս վերածեաց։ Ի գերեզմանացն զմեռեալսն վերածեաց. (Խոսր.։)


Վերջ, ից, ոց

See full entry →

s. fig.

end, finish, conclusion, close;
end, extremity, bound, limit;
tail;
back;
the rear of the army;
cadence, fall;
—ք, cf. Վերջաւոր;
ի —, ի —է, ի —ոյ, after, behind, at last, after all, in conclusion, finally, lastly;
ի — կոյս, backwards, back, behind;
ի — նահանջել, to draw back, to repress, to hold in, to check, to restrain;
ի — հասանել, to have already one foot in the grave;
ի — կոյս գնալ, to go backwards;
ի —ի թեւոյն անկեալ, assailed the army in the rear;
հասէք ի —ս նոցա, destroy the enemy's rear;
ի — or ի —է եկեալք, survivors, posterity;
ժամանակաւ ի —է, latest or nearest;
ի —ոյս երթեալ զօրէն չար գազանի, given to perversity as a beast;
— բանիս այս, the pith of my discourse is this;
եկն ի —ն, he was at his life's end.

NBHL (1)

Գլխանոց ագուցեալ երկաթի՝ նշանաւորօք վերջօք. (Խոր. ՟Ա. 10։)


Փիւղ

See full entry →

s.

cf. Փիղ;
fish-scale;
cf. Փիւղակէ.

NBHL (1)

Տայր հրաման երկաթի կապանօք արկանել ի փիւղ. (Բուզ. ՟Դ. 5։)


Փշրեմ, եցի

See full entry →

va.

to grind to dust or powder, to pound, to bruise, to crush, to triturate, to pulverize;
to crumble.

NBHL (1)

Զորոգայթս զայս փշրել։ Նիգք երկաթիք անհնազանդութեան փշրեցան։ Անկան փշրեցան ունայնութեան պաշտամունքն. (Յհ. իմ. ատ.։ Յճխ. ՟Ժ՟Ա։ Ագաթ.։)


Փոխատրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

restitution, restoration, retribution, recompense;
change, mutation;
lending.

NBHL (1)

Հուր մնալով ըստ բնութեան տաղւոջ, փոխատրէ յերկաթ յիւրմէ զօրութենէն, որ ոչ նուազէ փոխատրուեւեամբն. (Բրս. ծն.։) (Յայս առցես եւ զյաջորդ նշանակութիւն։)


Տապակ, աց

See full entry →

s.

frying-pan;
cf. Վահանակ.

NBHL (3)

τήγανον sartago. վր. տապա՛կի. պ. դապա, թապէ. թ. թավա, թավէ. Անօթ տապակելոյ, կամ խորովելոյ ի տապ հրոյ՝ իւղով զխմոր, զձուկն, զմիս, եւ այլն. սան պղնձի կամ երկաթի.

Զոհ ի տապակէ՝ նաշիհ զանգեալ իւրով։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա։ Տապակ երկաթի։ Ջեռուցեալ տապակսեւ կառսայս։ Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր.եւ այլն։

Հանել յերկաթեղէն տապակ։ Տապակս եւ հուր ի մէջ բերէին։ Տապակ հրացուցանել։ Տարածեաց զինքն ի վերայ հրացեալ տապակին։ Սուրբ վկայուհին կայր ի վերայ եռանդան տապակին. (Խոր. ՟Բ. 12։ Եւս. պտմ. ՟Ը. 5։ ՃՃ.։)


Տապակ

See full entry →

cf. Վահանակ.

NBHL (3)

τήγανον sartago. վր. տապա՛կի. պ. դապա, թապէ. թ. թավա, թավէ. Անօթ տապակելոյ, կամ խորովելոյ ի տապ հրոյ՝ իւղով զխմոր, զձուկն, զմիս, եւ այլն. սան պղնձի կամ երկաթի.

Զոհ ի տապակէ՝ նաշիհ զանգեալ իւրով։ Ի կասկարայս կամ ի տապակի։ Եփեաց զբլիթսն, եւ առ զտապակն, եւ թափեաց առաջի նորա։ Տապակ երկաթի։ Ջեռուցեալ տապակսեւ կառսայս։ Ճենճերն ի տապակէ անտի ելեալ դիզացեալ ծառանայր.եւ այլն։

Հանել յերկաթեղէն տապակ։ Տապակս եւ հուր ի մէջ բերէին։ Տապակ հրացուցանել։ Տարածեաց զինքն ի վերայ հրացեալ տապակին։ Սուրբ վկայուհին կայր ի վերայ եռանդան տապակին. (Խոր. ՟Բ. 12։ Եւս. պտմ. ՟Ը. 5։ ՃՃ.։)


Տապան, աց

See full entry →

s.

large box or trunk;
Noah's ark;
coffin, bier;
tomb, sarcophagus, sepulchre, urn.

NBHL (1)

Արկղագործ տախտակամած երկաթագամ տապան գործել։ Ուրոյն ուրոյն ի վեց տապանս ժողովեալ էր. եւ ի վերայ տապանացն նշանակեալ էր. (Ագաթ.։ Եղիշ. ՟Ը. (ըստ Փարպ. սապատս չորեքկուսի)։)


Տապար, աց

See full entry →

s.

hatchet, axe;
դնել զ— առ արմին, to lay the axe to the tree.

NBHL (1)

ἁξίνη (լծ. կացին) securis (լծ. սակր) պ. դէպէր, թէվէր. Փայտատ, երկաթ փայտահատ մեղեխաւոր. կացին.


Տափեմ, եցի

See full entry →

va.

to harrow.

NBHL (1)

Տափանել. հարթել զանդս տափանաւ, որ է բահաձեւ կամ վանդակաձեւ երկաթի ժանեօք.


Սեւանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to blacken, to be or become black, to grow dark or brown.

NBHL (1)

Իբրեւ երկաթ ինչ սեւացաւ չարութեան ժանգով. (Նիւս. կուս.։)


Սեւացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Սեւեմ.


Սեւեռակապ

See full entry →

cf. Սեւեռապինդ.

NBHL (1)

Զօդեալ հեղուսիւք, երկաթագամ. պնդակապ.


Սլաք, աց

See full entry →

s.

shaft, arrow, dart;
stiletto;
style, needle;
— ժամացուցի, hand;
— ժամուց, hour-hand;
— վայրկենից, minute-hand.

NBHL (1)

ἁκωνή, ἁκίς, ἁκμή cuspis, acies. իսկ ի սուրբ գիրս τόξευμα, βολίς jaculum. (լծ. թ. սիլահ. զէն Սայր սայրասուր բերան կամ ծայր զինուց. եւ Սսցեալ կամ ձգելի զէն երկաթի, նետ, նիզակ, տէգ, եւ սուր). Սայր. սայրասուր բերան կամ ծայր զինուց. եւ Սլացեալ կամ ձգելի զէն երկաթի. նետ. նիզակ. տէգ. եւ սուր.


Սղոց, աց

See full entry →

s. zool.

saw;
saw-fish;
— ձեռաց, hand-saw.


Սնդմայ, ից

See full entry →

cf. Կապանք.

NBHL (1)

Ինն արս երկաթով եւ սնդմայիւք կապեալս. (Պտմ. աղեքս.։)


Ջրդեղեմ, եցի

See full entry →

va.

to temper iron.

NBHL (1)

ՋՐԴԵՂԵԼ. Դեղել ջրով զերկաթ. մքել ջրով. էրկթի ջուր տալ.


Սակառ, ի, աց

See full entry →

cf. Սակառի.

NBHL (1)

Բերին տատասկ երկաթի բազում սակառօք. (Ագաթ.։)


Սակառի, ռւոյ, ռեաց

See full entry →

s.

basket, hamper;
cf. Զամբիղ.

NBHL (1)

Բերին տատասկ երկաթի բազում սակառօք. (Ագաթ.։)


Սաղաւարտ, ից

See full entry →

s.

casque, helm, helmet, head-piece, morion;
Armenian mitre.

NBHL (1)

ՍԱՂԱՒԱՐՏ περικεφαλαία, κόρυς galea. իտ. elmo, celata. գրի եւ ՍԱՂԱՎԱՐՏ. (լծ. լտ. կա՛լէա. եւ հյ. աւարտ կամ վերտ. իբր սաղարի գլխարկ). Գլխանոց զօրականաց՝ երկաթի կամ պղնձի. եւս եւ խոյր արքունի պաշտօնէից, եւ քահանայից.


Վիշապամուխ

See full entry →

adj.

tempered or imbrued in dragon's blood.

NBHL (1)

Մխեալն արեամբ վիշապաց եւ զեռնոց. օձու արունով ջուր տուած՝ երկաթ.


Տանջանարան, աց

See full entry →

s.

rack, instrument of torture.

NBHL (1)

Հրամայէ հանել զնա ի տանջանարան երկաթեղէն տապակի։ Զտանջանարանսն բազմապատիկս։ Հերքեսցին տանջանարանքն բազմօրինակք։ Այրեցողականն առանց լուսոյ՝ մեղաւորաց կարգի տանջանարան. (Յհ. կթ.։ Նար. հթ. ղե։ Շ. բարձր.։)


Վայեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to whine, to cry out, to deplore, to lament aloud;
to utter woes, to menace with woe.

NBHL (1)

Անկաւ երկաթն ի ջուրն, եւ վայեաց, եւ ասէ, ո՛հ տէր. եւ զայն յանօթ առեալ էր. (՟Դ. Թագ. ՟Զ. 5։)


Վանդակակապ

See full entry →

adj.

furnished with rails or bars, grated.

NBHL (1)

Կազմել զվանդակակապ կազմած երկաթեղէն պարսպին (կամ պարիսպն), եւ աղխել զդուռն. (Ղեւոնդ.։ յորմէ եւ Ասող. ՟Բ. 14։)


Վառեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to light up, to set fire to, to fire;
to fire, to inflame, to enliven, to inspirit, to vivify, to cheer, to raise the spirits of, to urge on, to excite, to rouse;
to arm, to equip, to fit out;
to put on, to attire, to dress, to bedeck;
վառեալ բորբոքել, to inflame, to heat, to electrify, to fill with enthusiasm, to enrapture, to fire;
— զդրօշս, to hoist the colours.

NBHL (1)

Ամուր վառեաց զնոսա, եւ երկաթիս գործեաց. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)


Վարեմ, եցի

See full entry →

va.

to labour, to cultivate, to plough, to till;
to sow;
to lead, to conduct, to guide;
to lead away, to drive, to cause to go;
to chase away, to drive out, to expel, to dispossess;
to draw or carry along, to drag along;
to direct, to guide, to govern, to rule, to manage;
to use, to employ, to make use of, to handle, to wield;
to thrust in, to drive into, to fix in;
cf. Վարիմ;
— ամենազօր իշխանութիւն, to wield absolute authority;
գերի or ի գերութիւն —, to catch, to make captive, prisoner, to reduce to slavery;
— զկեանս, կենցաղ, to live;
դատ —, to act against, to pursue to justice;
to be concerned in a law-suit;
— ի խաղաղութիւն, to make peace, to pacify, to appease, to accommodate;
— զճանապարհ, to travel;
to go, to walk, to march;
— զնաւ, to navigate, to steer a ship;
յառաջ —, to drive forward;
to urge or push on.

NBHL (1)

Ցից վարեալ երկաթի ընդ ճակատն. (Խոր. ՟Ա. 12։)


Ցրտացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va. fig.

to cool, to chill, to freeze;
to cool.


Փայտատ, աց

See full entry →

s.

hatchet, axe;
hoe, mattock, spade, pick-axe.


Օղ, ից, աց

See full entry →

s.

ring, slide;
curl, ringlet;
— շղթայի, link;
— ճարմանդի, button-hole.

NBHL (1)

Արկանէ օղ ոսկի ի պարանոց նորա։ Եթէ դարձուսցես զպարանոց քո իբրեւ զօղ երկաթի (որ եւ անուր)։ Որպէս զչարս օղից չարամանեալ ընդ միմեանս. (Վրդն. պտմ.։ Վրք. հց. ՟Ե։ Երզն. քեր.։)


Օրինակ, աց

See full entry →

s. gr. prep. adv.

example, model, exemplar, original;
transcript, copy;
idea, shadow, image;
drawing, design, plan, project, representation;
form, manner, way, sort, figure;
sample, pattern, specimen;
paradigm;
as, in imitation of, after the fashion of, by way of, like...;
զայս —, զայս ձեւ օրինակի, զ— զայս, ըստ սմին օրինակի, — զայս, պէս զայս —, in this manner or way, thus, so;
զայն —, զնոյն —, ըստ նմին օրինակի, in that way, in the same way, likewise;
զոր —, օրինակի աղագաւ, — իմն, for example, for instance;
— իմն, let us say, we will suppose;
ըստ —ի, after the manner of, according to the example of, in imitation of, like;
սովին օրինակաւ, like that, in that way;
աստուածահրաշ օրինակաւ, in a divine way;
որով օրինակալ եւ է or իցէ, in whatever way it may be;
բարի՝ չար՝ քնաղ՝ գեղեցիկ —, good, bad, rare, fine example;
— տալ, to give or set the example;
— առաջի ընծայել, to indicate as an example;
— առնուլ, to take for example or for model, to follow;
— զանձն ընծայեցուցանել, կացուցանել, to shew or set oneself an example of;
—աւ իւրով քաջալերել, to encourage by one's example;
— եկաց թագաւորաց, he was the model of kings.

NBHL (1)

Նիզակաւ՝ օրինակ իմն իբր զջուր հեղեալ զերկաթի ամուր հանդերձն՝ շամփրէ զաժդահակ։ Օրինակ իմն՝ գեղեցիկ՝ ցանցորդի լի ձկամբք յերկիր թափեալ ցանցոյն՝ կայառէին յերեսս երկրի։ Օրինակ իմն՝ որպէս փոթորիկ յանտառէ. (Խոր. ՟Ա. 28։ ՟Բ. 82։ ՟Գ. 37։)


Ակն, ական, կունք, կանք

See full entry →
NBHL (1)

Զփայտն արկեալ ի ջուրսն՝ մտեալ յակն տապարին՝ հանէր զերկաթն. (Եպիփ. խչ.։)


Քաջասուր

See full entry →

adj.

very pointed, very cutting.

NBHL (1)

Եւ ես քաջասուր սրեցից զերկաթն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 7։)


Քառամանեակ, նեկաց

See full entry →

s.

necklace, collar.

NBHL (1)

Քառամանեակ երկաթի արկի ի պարանոցն (սրբոյն բաբելայ ծերոյն)։


Քարագնաց

See full entry →

adj.

wandering among mountains, among rocks, in craggy places.

NBHL (1)

Քարագնաց արամբք՝ որք երկաթի ճանկօք ընդ ժայռս ընթանան։ Սորամուտք եւ քարագնացք ելին ի գլուխ ապառաժոտ լերին. (Ուռպ.։)