disgrace, misfortune, disaster;
wretched, unhappy, miserable, unfortunate;
alas! what a pity! how unlucky! — զիս! — եմ ես! woe is me! wretch that I am! oh! how unfortunate I am! unlucky me! —ս կարդալ անձին, to believe one's self unfortunate;
յ— անկանել, to supplicate, to entreat, to beseech, to expose one's griefs, to pray, to implore on hended knees.
Կարի ողորմ խօսեսցի, եւ յեղուկս անկանիցի. (Ոսկ. եբր.։)
to submit, to subdue, to subject;
to suppose, to presuppose.
Ի խօսելն ընդ աստուծոյ աղօթիւք՝ հեղգանամք զնոյնն (զկնկուղ) ենթադրել։ (Լմբ. եկեղ.) որպէս Հանգուցանել, կարգել.
idea, notion, imagc;
opinion, thought;
design, project, plan, conception;
pattern, model, exemplar, form, example, cast, mould;
copy, apograph.
Եւ է գոյութիւն, իբրու գաղափարաւ ասել (այսինքն, որպէս, օրինակաւ խօսելով), մարդ, ձի։ Հակակայի իւրաքանչիւր ոք յայսպիսեացս. իբր թէ գաղափարաւ ասել, որպէս առինչքն. (Արիստ. ստորոգ.։)
in French;
after the French manner;
French, the French language;
— գիտել, ուսանել, խօսիլ, to know, to learn, to speak French;
խօսի՞ք —, do you speak French ? չգիտեմ, Տէր, չխօսիմ —, I do not know, Sir, I cannot speak French.
in secret, secretly, by stealth, unknown, underhand;
— ընդ —, covertly, clandestinely.
Գաղտ խօսել, գալ, աղաչել, երդնուլ, լրտեսել, կոչել. (եւ այլն. ի սուրբ գիրս։)
that speaks or whispers in secret, informer.
Սոքա են զարդախօսք, գաղտնաշշունչք. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)
well spoken, eloquent, fluent.
Վայելչաբան. պերճախօս.
fine speaking, eloquence, elegance of expression.
Վայելչաբանութիւն. պերճախօսութիւն. ոճ զարդարուն, ողորկ.
Լեզուաց եւ խօսից թիւրութեան ի գեղեցկաբանութենէ. (Երզն. քեր.։)
manufactory, edifice, building;
estate, village, country house, villa.
Դաստակերտ մեծ եւ սիրելի զհայոց աշխարհիս անուանէին։ Զնորագիւտ դաստակերտս քո (զհատուցեալ մոգպետն) բարեխօս առնեմք վասն անձանց մերոց. (Եղիշ. ՟Գ. եւ ՟Ը։)
that speaks in vain.
ἁργολόγος, κενολόγος, ματαιολόγος vaniloquus, inaniloquus Վայրախօս. զրախօս. ունայնաբան. անգործ. փճախօս.
Որ ստախօսն է, եւ դատարկաբան. (Սարգ. յկ. ՟Ե։ Լմբ. սղ.։)
to speak to no purpose or in vain.
ἁργολογέω inaniter, vel inania loquor, garrio, blatero Ընդ վայր բարբառել. խօսել բանս դատարկս. առասպելաբանել. փուճ բաներ խօսիլ.
useless discourse.
ἁργολογία otiossus sermo Դատարկ բան. ունայնախօսութիւն. փճախօսութիւն.
cf. Դատաստան.
Ոչ կարէին ասէ գիրն խաղաղութեամբ խօսել ընդ նմա, իբրեւ զպարտաւոր ոք ի դատինս. (Վրդն. ծն.։)
judge.
Անդուլ դատիչ։ Դատիչ քննողաց, կամ խօսողաց, Նար. (՟Ձ՟Ը. ՟Ղ՟Գ. եւ Նար. գանձ եկեղ.։)
palace, royal house, court.
Հանապազ խօսէր ի դարպասին տիրանայ. (Ոսկ. գծ.։)
cf. Դէմք;
— դնել, to propose, to purpose, to design;
զ— ունել, to oppose, to resist, to face, to endure, to thwart, to cross;
ի դիմի հարկանել, to encounter, to assail, to attack;
to strike, to oppose;
— ընդդէմ, opposite;
directly, diametrically;
— յանդիման, before, opposite, in presence;
publicly, openly, in face;
— ի —, — առ —, face to face, man to man;
ի դիմի, before, opposite to.
Քանզի ընդ ռամիկ մարդկան խօսէր, ի բազմաց սովորութենէն դէմս իմն կամի դնել բանին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 22։)
Ի դիմաց հօր խօսին մարգարէքն։ Ի դիմաց որդւոյ։ Ի դիմաց հոգւոյն սրբոյն. (Աթ. ՟Ա։)
Ոչ ի նորա ինչ դէմս միայն խօսի զբանն, այլ առ ամենայն հրէայս. (Բրսղ. մրկ.։)
difficult, vexatious, incommodious;
rough, rugged;
—ք լերանց, rock, cragged or steep place;
ի — լինել, to be in agony;
ի — անկանել, to run the risk, to be in danger;
—օք բերել, to be afflicted.
Դժուար է ինձ խօսել ի ձեռն թղթոցս. (Եւս. պտմ. ՟Է. 20։)
learned, lettered, literate, wise, knowing, well performed;
skilful, intelligent;
diviner, foreteller;
— լիցի, know, you are informed, you must know;
— առնել, to inform.
the head downwards.
Ի գլխիվայր կախաղանին ընդ աստուծոյ խօսէր. (Նար. երգ.։)
ambulatory, that walks;
fuggitive;
dying;
deceased.
Իբրեւ գնացական ոք խօսէր ընդ նմա. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։)
gipsy.
Թլուատ. թոթվ. կակազ. քէքէջ, փէփէկի, փէլթէք. կամ Որ ընդ քիմս խօսի. կմկմացօղ
who has a fine language or tender voice, soft or gentle in speaking;
alluring.
Քաղցրաբան. անուշ լեզու, կակուղ խօսօղ.
to be, to exist, to subsist.
Այր ժանտ է, եւ ոչ գոյ խօսել ընդ նմա. այսինքն ոչ լինի. (Ա. Թագ. ԻԷ. 17։)
creator, that gives existence or being.
Զօրութեամբ է մարդս գոյացուցիչ ամենայն արուեստից եւ խօսից. (Երզն. քեր.)
God preserve us from it, God forbid;
take care.
Խափան եւս առնէին մեզ, զի ընդ հեթանոսս մի՛ խօսեսցուք զբանն աստուծոյ, թէ գոյշ ուրեք (կամ ւորեայք) ապրեսցին. (Եփր. ՟ա. թես.։)
dead body, corpse;
carcass.
Դի կենդանի, եւ խօսուն մեռեալ։ Անկեալ դնիմ դի անկենդան։ Քան զմեռելութիւն քառօրեայն դիոյ. (Նար.։)
facet;
face, visage, presence;
sort, manner, fashion;
mask;
—ս արկանել, to mask, to put a mask on the face;
բառնալ զ—, to unmask;
— —, several, in several ways or manners.
of prosopopoeia, that partakes of prosopopoeia;
allegorical, metaphorical.
որ եւ Դիմառնական. Ուր իցէ զդէմս առնուլ ուրուք ի խօսել.
prosopopoeia.
προσωποποιΐα prosopopoeja, personae confictio Որպէս թէ դիմառնելութիւն. Ձեւացուցանելն զդէմս այլոց. ձեւ խօսելոյ ի դիմաց անխօսից.
Օր աւուր բղխէ զբան. ո՛չ բանիւ, եւ խօսս արձակելով, այլ դիմառնութեամբ եւ ի յիմացուածս մեր. (Վրդն. սղ.։)
court, seat of justice;
chancery;
archives;
library;
control, register;
court of records.
quickly, rapidly.
Որ լուռն էի, եղէ երագապէս շատախօս. (Լմբ. սղ.։)
music;
— առնել, to play -;
ձայսական՝ գործիական —, vocal, instrumental -.
Զանճահ երաժշտութիւն հաւասար դնեն խօսելոյ ընդ օրէնսն աստուծոյ. (Լմբ. սղ.։)
mouth, muzzle.
Քակեցան երախք նորա, պապանձեցաւ, եւ ոչ կարէր խօսել. (՟Ա. Մակ. ՟Թ. 55։)
cf. Երախտամոռ.
Երախտամոռաց՝ բարեխօսին. (Մաշկ.։)
groin;
loins, reins;
hip, haunch, thigh;
knees;
lap;
առաջակողմն —նաց, mons Veneris;
քունջ —նաց, groin;
ելանել յերանաց ուրուք, to be horn of, to spring from the loins of;
լինել յերանս հօր իւրոյ, to be yet in the loins of his father;
զ—նս ածել ի վերայ, to infork, to mount, to ride.
Ընդէ՞ր ասէ, դի՛ր զձեռն քո ընդ երանաւ իմով... Հրամայէ դնել մերձ ի տեղւոջ ծննդականացն՝ առակելով մաքուր խօսս մերձաւորութեան ... ստուգաբանապէս (ըստ յն) զերանն ասել՝ զայն, որ ոչ ծորէ ոգւոյն տեղի. (Փիլ. լին. ՟Դ. 86։)
cf. Երաշխ.
Այր բարերար յերաշխի առնէ զմերձաւորն. (Սիր. ԻԹ. 19։) Կամ ἑνδέχομαι excipio Ընդունել. յանձն առնուլ. խօսք տալով՝ վրան առնել, քովը պահել.
to guaranty, to bail, to promise, to become answerable, to assure.
cf. Բռնադատեմ.
Զխօսեալ աղջկունս եւ յայլոց յափշտակեալս՝ պարտ է առաջին խօսելոցն ի բաց տալ, թէպէտ եւ բռնազբօսեցան. (Կանոն.։)
vexation, oppression.
Ըստ կամացն նոցա հանդիպիլ սմա խօսքն, գեղեցիկ ուշիւ նպատակի բռնահարութեամբք եւ սոցա ունկնդրութիւնն. (Փիլ. տեսական.։)
to crow (of a cock).
Կարկաչել, խօսել հաւու. կռկռալ.
brutally, fiercely, cruelly.
bestiality;
cruelty.
in german;
German, the German language;
— ուսանել՝ գիտել՝ խօսել, to learn, to know, to speak German.
at least, however;
only, again
Գէթ բան մի խօսեցար, եթէ զո՞ խնդրէք, եւ յետս յետս գնացեալ զարկան զգետնի. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6.) իմա՛, միայն, եւեթ։
intelligible.
Զամենայն գիրս՝ զոր եւ խօսեցաւ, պարզ եւ դիւրապատումս շարագրեաց. (Ճ. ՟Բ.։)
to lay, to set, to put, to place;
to constitute, to found, to establish;
to apply;
— ի վերայ, to impose;
to put on;
— ընդ մէջ, to interpose;
վերստին —, to reinstate;
անուն —, to give a name, to name;
մարտ —, to make war;
պատիւ —, to honour, to show honour and respeet;
— զունկն, to obey;
— արծաթ ի շահ, to place money, to invest;
— գիրս, to compose books;
— ի սրտի, to think;
— առաջի, to propose;
— զանձն ի ձեռին, — զոգի ի բռին, to expose one's life;
to dedicate one's self;
— յապականութիւն, to to destroy;
մեզս —, վնաս ինչ or բազայս ի վերայ —, to blame;
to accuse, to impute;
— բանս, բան — ընդ ումեք, to agree, to come to an understanding;
to promise, to make an appointment;
վէրս —, վէրս ի վերայ —, to wound;
— ի դպրոց, to send to a hoarding-school;
— զոք ի նախատինս աղգաց, to make one the shame or laughing-stock of nations;
ի պահ —, to reserve, to put by;
խորհուրդ յանձին —, to take a resolution or decision;
պատուէր —, to give orders, to command;
— առ մինեանս, ընդդէմ մինեանց, to compare, to confront;
ընդդէմ բանս —, to speak against, to contradict, to oppose;
ձայն զկնի — ուրուք, to cry after some one, to call;
կեանս եւ մահ — ընդ ումեք, to agree to live or die together;
զգիշեր տիւ գնալ, to turn night into day;
քայլս —ի գնալ, to begin to walk;
եդից զքեզ յազգս, I will make thoe a father to nations;
եդից զքեզ յանապատ, I will turn thee into a desert;
սուր ի վերայ եդեալ կոտորել, to condemn to be shot (to put to the sword);
հանդստեան եւ գիւր կենաց — զանձն, to abandon ones self to dissipation;
դսրովանս թշնամանս, to outrage, to offend, to insult;
ասպատակ —, to ravage with troops;
արշաւանս —, to make inroads, to plunder;
երկիւղ մահու — ի վերայ, to threaten with death;
աղաղակ —, to cry;
աշխար —, to weep;
— առ իմիք, to add, to subjoin;
— զանձն ուրուք, to kill some one, to slay.
Հայր ազգաց բազմաց եդի զքեզ։ Եդից զքեզ յազգս (այսինքն բազմացուցից)։ Եդից զզաւակ քո իբրեւ զաւազ ծովու։ Զլեզուս տղայոց եդ պարզախօս։ Եդաւ յապականութիւն կորստեան.եւ այլն։
to speak freely, frankly.
Արձակաբար ասել, ազատաբար խօսել.
liberty, freedom;
exemption;
privilege;
emancipation, deliverance, enfranchisement;
nobleness;
generosity;
frankness.
Ազատութեամբ խօսիցի զհաւատն՝ որ ի Քրիստոս։ Այն որ յայտնապէս խօսէր եւ ամենայն ազատութեամբ. (Ոսկ. յհ.։)
to inform, to advertise, to announce;
to influence, to inspire, to dictate;
to work upon, move or affect;
to suggest, to insinuate.
Ի ծայրից ծփմանց ազդելոյ ծովուն։ Զազդել շրթանցդ (խօսիւք). (Նար. ՟Ի՟Է. ՟Խ՟Ե։)
cf. Ազդեցութիւն;
ազդմամբ, cf. Իրաւ, cf. Իրօք, cf. Արդարև, cf. Իսկապէս;
— առնուլ, cf. Զգամ.
Ազդարարութիւն, ձայնատուութիւն, զեկուցումն. լուր. ձայն. բարբառ. իմաց, ձան, խօսք. խապէր
Զքարն բաւես ցուցանել կերպարան ազդման. իմա՛ խօսողական։
Միջնորդ ազդման շրթանց, կամ գործի ազդման լեզուիս շարժութեան է բերանն խօսողի։