Definitions containing the research խօս : 1920 Results

Պանթեռ, ոյ

See full entry →

cf. Յովազ.

NBHL (1)

Որպէս զպանթեռոյն ասէ բարոյախօսն՝ թէ ամենածաղիկ է. (Եպիփ. բարոյ.։)


Պաշտպանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to defend, to protect, to sustain, to favour, to support;
to save, to preserve, to keep;
to care, to take care;
— եւեթ անձին, to do nothing but defend oneself, to remain on the defensive.

NBHL (1)

Եթէ հնար իցէ՝ պաշտպանել վասն նորա առ Աստուած. այսինքն նպաստ լինել բարեխօսելով. (Վրք. հց. ՟Ի։)


Պաշտօն, տամանց

See full entry →

s.

worship, adoration, latria, religion;
service, office, ministry;
ceremony, mystery;
service, office;
employment, function, duty, post, place;
— աստուածային, divine worship;
— կռոց, idolatry, the worship of idols;
սնոտի —, superstition;
— ննջեցելոց, burial service;
burial;
— բարի, piety, religion, fear of God;
հասարակաց պաշտամունք, public functions;
—, պաշտամունք, Olympic or public games;
ի պաշտամանէ, by profession;
պաշտօնեայ հասարակաց պաշտամանց, the Minister of Public worship;
— առնել, to pay one's court to, to court, to flatter;
— առնուլ, to be honoured or adored, to be ministered to;
— հարկանել, տանել, to serve;
ի պաշտաման կալ, to be in the ministry;
պաշտել զ—, to exercise one's trade or calling;
— տանել, to serve, to worship, to adore;
ի — առնուլ, to adore;
— մատուցանել, to worship, to perform a service agreeable to God;
աստուածական առնուլ —, to cause oneself to be adored like a god;
ի — մտանել, to enter a person's service;
— կատարել, to fulfil a function;
կորուսանել զ—, to lose one's place;
ունել, ժառանգել զ— ուրուք, to take a person's place, to replace one;
— կատարել վասն հոգւոյ ուրուք, to celebrate a mass for the repose of a person's soul;
—ս երգոց կատարել, to sing psalms, to praise;
— ինչ առնելով, — ինչ առնելոյ վասն, through respect, for regard, by adulation.

NBHL (1)

Զի մի՛ ոք այնպէս համարիցի, եթէ պաշտօն ինչ առնելով այնպէս յարգիցէ։ Ոչ պաշտօն ինչ առնելով, եւ ոչ ի ցոյցս ինչ գրեցին զոր գրեցին։ Ոչ միշտ պարտ իցէ պաշտօն ինչ առնելոյ վասն խօսել, մանաւանդ թէ ոչ երբէք. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 4. 6. 11։ ՟Բ. 5։ եւ եփես. ՟Զ։)


Պաշտօնեայ, էի, ից

See full entry →

s. adj.

clerk, official, minister;
servant, domestic, waiter, valet;
administrator, officiating, deacon;
religious, pious;
— արդարութեան, Minister of Justice;
cf. Պաշտօն;
cf. Պատերազմ;
— աստուածային վրէժխնդրութեան, instrument of divine vengeance;
—ք, Therapeutae, servants of God;
—ք արքունեաց, courtiers.


Ուստեմն

See full entry →

cf. Ուստեք.

NBHL (1)

Զօր ուստեմն՝ ասեն՝ օտար եկն։ Այր հասանէր ի հռոմայ ուստեմն։ Անդուստ ուստեմն ի վերուստ խօսի ընդ մեզ, եւ ոչ աստուստ յաշխարհէ. (Վեցօր.։ ՟Ը։ Եւս. քր. ՟Ա։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 1։)


Ուրեմն

See full entry →

conj. adv. prep. adj.

then, consequently;
some where, in some place;
about, near;
some, certain;
աստ —, here;
անագան —, too late, in the end, at last, after much time, finally;
վաղ —, already, before;
վերագոյն —, above;
before;
զքառասնամենիւք — էր, he was about forty years old.

NBHL (1)

Ի վախճան ժամանակիս երեւեալ նմա, եւ խօսեալ ընդ մեզ նովաւ, ասէ ուրեմն որ ասացն. (Մագ. ՟Ե։)


Չ (tcha)

See full entry →

s.

the twenty fifth letter of the alphabet, and the nineteenth of the consonants;
seven hundred, seven hundredth.

NBHL (2)

Մարդ չէր որ գործէր զերկիր։ Անտի եւեթ չուտել։ Եւ նա ասէ, չգիտեմ։ Չսպանանել զնա։ Չգտեալ հանգիստ։ Չեմ հմուտ կամ գիտակ։ Չխօսող։ Չվատեալ, եւ այլն։

Ոչ միայն զքահանայութիւնն չառ, այլեւ ի թագաւորութենէ անտի եւս անկաւ բորոտութեամբ։ Չհաւանականն իսկ անհաւատիցն առաւել հաստատեսցի ի միտս։ Որք յանցաւորս որպէս ի չանցաւորս յուսայցեն։ Յորժամ հասանէ դեւն ի մոլին, զչլուրս եւ զչլեալս տայ խօսել։ Արդարութիւն՝ ոչ միայն առ ընչիցն չագահելոյ, այլեւ որ այլով ախտիւք չախտանայցէ։ Արտաքին յունաց չիմաստուն իմաստունքն. (Ոսկ. ես.։)


Չարաբար

See full entry →

adv. adj.

cf. Չարաչար;
cf. Չարաբարոյ.

NBHL (1)

Չարաբար խօսին իբր զլկտոյ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 15։)


Չարաբարոյ, ից

See full entry →

adj.

ill-natured, perverse, ill-bred, ill-trained, ill-mannered, spiteful, malignant, malicious, malevolent, evil-disposed, inclined to evil;
immoral;
— լինել, to be ill-mannered, uncivilised, rough, rude.


Չարագործեմ, եցի

See full entry →

va.

to do mischief, to work evil, to injure;
to frame plots or conspiracies, to conspire.

NBHL (1)

Յաղագս մարդանալոյն զբարեպաշտագոյն բանս խօսին. բայց յաղագս մտացն (քրիստոսի) չարագործեն։ Զնոյն եւ վասն մարդանալոյն զձայնն չարագործեն։ (Դեւն) զիւրաքանչիւր ոք, առ որ մերձենայն, խարդախէ յոլովս եւ չարագործէ. (Առ որս. ՟Ժ. ՟Ժ՟Գ։)


Չարալեզու

See full entry →

adj.

evil-tongued, slanderous.

NBHL (1)

Որոյ լեզուն է չար, կամ սրեալ ի չարութիւն. չարախօս. եւ հայհոյիչ.


Չարակնեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to look on with an evil eye, with displeasure, enviously, to envy.

NBHL (1)

Վասն ա՞յնորիկ ինչ չարակնիցես։ Որ ընչասէրն է, բիւրս ունի չարախօսս, բազում չարակնողս. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 15։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 41։)


Չարահամբաւեմ, եցի

See full entry →

va.

to defame, to disparage, to sneer at, to blacken, to asperse.

NBHL (1)

ՉԱՐԱՀԱՄԲԱՒԵԼ. Հանել համբաւ չար զումեքէ. բամբասել. չարախօսել. անունը աւրել.


Չարահաւակ

See full entry →

s.

author, origin of ill, of evil, of misery.

NBHL (1)

Սկզբնապատճառ կամ նիւթիչ չարեաց. չարախօս.


Չարայուշ, ից

See full entry →

adj.

resentful, revengeful, rancorous, spiteful;
— լինել, to bear or owe a grudge, to foment rancour or hate.

NBHL (1)

Ամբարհաւաճ, կամ չարախօս, կամ չարայուշ. (Մաքս. եկեղ.։)


Չարարուեստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

artfulness, craft, shuffling, cheating.

NBHL (1)

Եւ ի զրախօսութիւնս, եւ ի չարարուեստութիւնսն անկաք. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 27։)


Չարիք, րեաց

See full entry →

s. adv.

ill, misfortunes, adversity, disaster, calamity, misery, tribulation, disgrace;
evil deeds, malice, iniquity, rascality;
ill-usage, violence;
— ախտից, the effects of the passions;
չարեօք, badly;
wickedly;
mischievously;
spitefully;
չարիս գործել, to do evil, ill or wrong, to injure, to harm;
— խօսել զումեքէ, to speak ill of, to slander;
cf. Չարախօսեմ;
չարեաց ի չարիս վերանալ, դիմել, to rush from bad to worse, to grow or get worse and worse;
զփոքրագոյնն ընտրեա ի չարիս, of two evils choose the less.


Չափաւոր

See full entry →

adj.

of a just measure, measured, right, meet, proper, decorous, suitable;
middling, moderate, tolerable, so so;
moderate, sober, frugal;
modest, discreet.

NBHL (1)

Ընդէ՞ր մարկոս կարճ ի կարճոյ գրեաց. զի պետրոս չափաւոր էր ի խօսս. (Տօնակ.։)


Չհլութիւն, ութեան

See full entry →

s.

indocility.

NBHL (1)

Ոչն գոլ հլու. անհնազանդութիւն. խօսք մտիկ չընելն.


Չմարթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

incapacity.


Սանձակոտոր

See full entry →

adj.

breaking the reins, untameable, indomitable;
— լինել, to break loose, to break the bridle.

NBHL (1)

Իբրեւ ձի թերավարժ խիստ բերանով սանձակոտոր։ Այլ ոմնձիս խօսնական՝ կարծրերախ սանձակոտոր արձակերասան։ Զօրէն տրմըղին սանձակոտորին՝ ի վախից մղին. (Եւս. պտմ. ՟Գ. 23։ Նար. ՟Ի՟Բ։ Գանձ.։)


Սաստ, ից

See full entry →

s.

bitter, angry reproof, scolding, rebuke, threat, menace;
chastisement;
— իշխանակերպ, մեծավայելուչ, majesty;
— իշխանական, authority, haughtiness;
— աչաց, piercing glance;
ի — մատչել ընդ ումեք, to reproach bitterly, to scold sharply.

NBHL (1)

Միշտ մղելով խօսել առ աշակերտսն. յորժամ սաստի պէտք իցեն, ոչ վարդապետի գործ է, այլ ապականչի եւ պատերազմողի. (Ոսկ. գաղ.։)


Սաստեմ, եցի

See full entry →

va.

to reprimand angrily, to rebuke, to scold, to speak authoritatively, in a threatening tone, to threaten, to apostrophize, to bid or order imperiously;
to hush, to still, to quiet.

NBHL (1)

ἑπιτιμάω increpo, corripio, objurgo ἑκβρεμάομαι indignor κατάρχω impero եւ այլն. Սաստ ի վերայ ածել. սաստիկ խօսել. յանդիմանել. կշտամբել. սպառնալ. մռնչել. ցասնուլ. պատուհասել (բանիւ). վրայ քալել.


Սաստկակոծ

See full entry →

adj.

severely reprimanded, sharply reproached or harshly punished;
— առնել, to load with reproaches, to reprimand severely, to rebuke sharply, to huff, to lecture, to taunt, to chide, to burst or launch out bitter invectives, to break out in scolding or upbraiding;
— լինել, to be sharply reprimanded, harshly scolded.


Սատանայ, ի, իւ

See full entry →

s.

Satan, demon, devil, evil spirit;
cf. Սատան;
cf. Բանսարկու.

NBHL (1)

σατανάς satanas. երբեմն է նոյն ընդ Սատան. իբր հակառակ դիմակաց. դիմախօս.


Սատանայինք

See full entry →

s.

things of the devil.

NBHL (1)

Սատանայի իսկ բերան լինի բերանն՝ որ խօսի սատանայինսն. (Խոսր.։)


Սատար, աց

See full entry →

s.

workman, artisan, operative;
labourer, husbandman;
weaver, help, succour, aid;
helper, assistant, auxiliary;
fellow;
cause, author;
— պատմութեան, additional professor of history;
— լինել, cf. Սատարեմ.

NBHL (1)

Բազում վարձէր իւր օգնականս եւ սատարս, որով զիւր չարախօսութիւն յառաջ վարել կարասցէ։ Եգիտ սատար մահաթոյն իւրում չարմտածութեանն զայրն զդիւազգեաց։ Բազում ինչ է սրբութիւն սատար լինել անօսրութեան, որպէս աղօթք՝ տքնութեան։ Սատարք ելով շինութեան. (Բուզ. ՟Դ. 15։ Փարպ.։ Եղտշ. ՟Ա. Պիտ.։)


Սարսռալի

See full entry →

cf. Սարսռալից.

NBHL (1)

Եթէ սարսռալիքն ոչ զարհուրէցուցանեն, եւ հրճուելիքն ոչ յորդորեն, քարեղէն սրտի խօսիմք. (Բրս. ընչեղ.։)


Սեղակ

See full entry →

adj.

cartilaginous.

NBHL (1)

Բառ յն. սիլախօս, սէլա՛խիօն. σέλαχος, σελάχιον cartilagineus, cartilaginosum. Աճառապատ. ներդապատ. մակդիր լողակաց՝ որոց պատեանքն է մաշկ աճառոտ փոխանակ թեփոց.


Սեղմաբան

See full entry →

adj.

curt, concise.

NBHL (1)

Սեղմ բանիւք. սակաւաբան. սակաւախօս. ճիշդ ի խօսել.


Սերմանաքաղ, աց

See full entry →

s. fig.

gleaning, gathering or picking up seeds;
babbler, tale-bearer, telltale;
— լինել, to criticize, to find fault with, to censure.

NBHL (1)

Զինչ կամիցի սերմանաքաղս այս խօսել. (Գծ. ՟Ժ՟Է. 18։)


Ստուգաբան, աց

See full entry →

adj. s.

truthful, veracious;
true, real, veritable;
etymologist.

NBHL (1)

ἕτυμος, ἕτιμος verax, verus ἁκριβής certus, accuratus. Որ խօսի զճշմարտութիւն, կամ զհաւաստիս. եւ Որ ինչ է հաւաստի՝ ստոյգ կամ անվրէպ.


Ստուգաբանապէս

See full entry →

adv.

truly.

NBHL (1)

Հաւաստի բանիւ. ճշմարտախօսութեամբ.


Ստուգաբանեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.

NBHL (3)

ἁκριβολογούμαι accurate loquor, minutatim recenseo. Ստոյգ եւ ճշգրիւ խօսել՝ ճառել. ճշդել զբանն. մանրախուզիւ քննել՝ խտրել.

Յաղագս տեղւոյն ստուգաբանէին (խտրանօք)։ Տեսանելով զգանձսն՝ որ ի նմա, ստուգաբանէ։ Զոր առանձինն խօսէին՝ ի մէջ ածէր ստուգաբանելով. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 37. 39. եւ 4։)

Բժիշկ ոմն բնախօսէր՝ ստուգաբանելով զանուն բանջարին կոչելոյ սպանախ (որպէս թէ) սպա՛ն նախ, զի սպանանել արժան է նախ, եւ ապա զնա տալ կերակուր (հիւանդի). (Մխ. առակ. ՟Ժ՟Բ։)


Ստուգաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

truthfulness, veracity;
etymology.

NBHL (1)

ἁλήθεια, ἁκρίβεια veracitas, diligentia. Ճշմարտախօսութիւն. բան անվրէպ. հաւաստի քննութիւն. ճշդութիւն. զգուշաւորութիւն։


Ստուգութիւն, ութեան

See full entry →

s.

certainty, verity, assurance, verification.

NBHL (1)

ἁλήθεια veritas եւ այլն. Ստոյգն. ճշմարտութիւն. հաւաստիք. եւ Ճշմարտախօսութիւն. արդարութիւն. հաւատարմութիւն.


Ստուեր, աց

See full entry →

s. fig.

shadow;
shadow, figure, sign;
—ք, shade, manes, ghost, spectre, spirit;
սին —, vain shadow;
—ք մահու, shades of death;
the dark grave;
—ք գիշերոյ, the shades of night;
— երեկորին, the evening shades;
— եւ լոյս ի նկարս (լուսաստուեր), light and shade in painting, chiaro-oscuro;
— արկանել ի նկարս, to shade a drawing;
իբրեւ զ— անցանել, to pass away like a shadow;
իբրեւ զ— են կեանք մարդոյ, life is but a fleeting shadow.

NBHL (1)

Զհինն ի նորըս փոխելով զստուերն ի լոյս ճշմարտելով։ Որ ի ստուեր ճշմարտութեան խօսեալ յօրէնս. (եւ այլն. Շար.։)


Ստուերաբանեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to speak darkly, with a veiled meaning.


Ստութիւն, ութեան

See full entry →

s.

falsehood, untruth, story, fib, falseness, falsity;
ցուցանել զ—, to give the lie to;
to belie.

NBHL (1)

ψεῦδος, ψευδή, ψεύσμα mendacium, falsitas, fallacia. որ եւ ՍՈՒՏՔ. Բանսուտ. եւ Սուտն գոլ բանից կամ գործոց. ստախօսութիւն, եւ խաբէութիւն, խարդախութիւն, նենգութիւն, կեղծաւորութիւն, կեղծաւորութիւն, սնոտիք.


Ստունգանեմ, եցի

See full entry →

vn.

not to like listen to, or consent to, to disobey, to contravene.

NBHL (1)

Կոչեցի զձեզ, եւ ոչ լուարուք. խօսեցայ, եւ ստունգանեցէք. (Ես. ՟Կ՟Ե. 12։)


Սրաթռիչ

See full entry →

adj.

flying swiftly.

NBHL (1)

Արագ եւ սրաթռիչ են առ ի խօսելն։ Բնութեամբ մարդ սիրող է բանի, եւ սրաթռիչ ի խօսս։ Աղօթքն զմարդ սրաթռիչ առնէ, եւ յերկինս առաջի աստուծոյ կացուցանէ. (Սարգ. յկ. ՟Դ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)


Սրավար, աց

See full entry →

adj.

moving quickly, rapid, swift, impetuous, violent.

NBHL (1)

Սահեալ ի վերայ արշաւասոյր ալեացն սրավարաց մոլեգնելոց։ Ոչ եթէ ծայրաքաղ ինչ արարեալ՝ օդաբանս կամ սրավարս (կամ օրավարս, աւրավարս) ինչ խօսեցաւ. (Ագաթ.։)


Սրբաբան, ից

See full entry →

adj.

singing the Trisagium.

NBHL (2)

Կամ Յստակաբան. մաքրախօս.

Սրբաբանն եւ պայծառախօսն յովհան՝ ոսկիբերան ասացաւ. (Վրդն. լուս.։)


Սրբաբերան

See full entry →

adj.

pure-mouthed.

NBHL (1)

Սուրբ բերանով. մաքրախօս։ (Մեծոբ.։)


Սրբասէր

See full entry →

adj.

fond of holiness, loving chastity.

NBHL (1)

Իսահակայ քում ծառային, եւ յակոբայ սրբասիրին։ Զոր եւ խօսելն է աղտեղի, լըսելն գա՛րշ՝ սրբասիրին. (Շ. յիսուս որդի. եւ Շ. եդես.։)


Սրեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to grind, to sharpen, to whet, to point, to set, to give an edge, to acuminate;
to spur, goad or urge on, to stimulate, to rouse up, to excite, to stir.

NBHL (1)

Առանց բարկութեան խօսեսցի, զոր եւ սրել հարկաւոր էր։ Սրէին զսրտմտութիւնս իւրեանց ի վերայ նորա։ Ի հասարակաց թշնամւոյն սրեալք նախատէին զյոր. (Իսիւք.։)


Սրովբէատես

See full entry →

adj.

seraph-seeing (Isaiah);
seraph-figured (saint Mesrob).

NBHL (1)

Որում անունն եսայիաս լսի՝ սրովբէատեսն եւ համարջակախօսն։ Հրամաքուրն լեզու, եւ սրովբէատես մարգարէն. (Վրք. հց. ՟Ի՟Զ։ Ճ. ՟Ը.։)


Սրտապնդեմ, եցի

See full entry →

va.

to re-animate, to encourage, to inspire with courage, to revive, to put new spirits into, to raise again or restore a person's spirits.

NBHL (1)

Աստուծով սրտապնդեալք՝ բարեխօսութեամբ պետրոսի եւ պօղոսի. (Պտմ. վր.։)


Սփոփութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Սփոփանք.

NBHL (1)

Մարդկան խօսի շինութիւն եւ մխիթարութիւն եւ սփոփութիւն։ Եթէ մխիթարութիւն իցէ ի քրիստոս, եթէ սփոփութիւն սիրոյ. (՟Ա. Կոր. ՟Ժ՟Դ. 3։ Փիլիպ. ՟Բ. 1։ Հոգւովդ քո՝ բարութիւն, եւ օծմամբ իւղոյ քո՝ սփոփութիւն. Նար. ՟Թ։)


Վախճանեմ, եցի

See full entry →

va.

to finish, to put an end to, to terminate, to end, to conclude, to accomplish, to achieve, to consummate;
to execute, to kill;
— զաւուրսն, զկեանս, —նեալ զաւուրս իւր մեռանել, to end one's days, one's life, to make one's exit, to depart this life, to die.

NBHL (1)

Վախճանեաց զխօսելն ընդ նմա։ Վախճանեաց ամենայն ժողովուրդն անցանել ընդ յորդանան։ Մինչեւ վախճանեաց յեսու զամենայն՝ զոր պատուիրեաց տէր. (Ծն. ՟Ժ՟Է. 22։ Յես. ՟Գ. 27։ ՟Դ. 10։)