legal, legitimate, lawful, permitted, conformable to the law or to custom;
legal, juridical, canonical;
valid, efficacious, in due form;
legist, doctor in law;
— ցուցանել, կացուցանել, to legitimate, to authorize, to sanction.
Մի՛ եւս ընդ իս խօսիր ի ձեռն մարգարէական եւ օրինաւոր առակաց. (Նիւս. երգ.։)
εὑγενής, generosus, nobilis Ազատ բարոյիւք կամ բարուք. բարեբարոյ. բարեսէր. ազնուատոհմ. բանիբուն. բնութիւնը աղէկ, խօսք հասկըցօղ.
Հոգւոյ ազդեցմամբն խօսեալ Յիսուսի։ Ստեղծիչն ասեմ ազդեցմամբ կոչեցաւ զգօն։ Զոգի կենդանի էին ազդեցման յինքեան ընկալեալ։ Հատո՛ զօտար ազդեցմունս ի մահ կրթողին. (Նար.։)
Իբր ազդումն բանիւ. բան բերանոյ. խօսք ուղղեալ առ լսելիս.
Եւ աղաչաւոր. աղերսօղ. աղօթական. եւ թախանձանօք խօսօղ կամ մխիթարիչ. միւ'թէզիր.
Վասն Աստուծոյ խօսիմ, եւ ձեզ զնոյն զայս աղօթակից լինիմ զգովելի կիրսս եւ զերանելի. այս ինքն խնդրեմ աղօթիւք. (Ածաբ. մկրտ.։)
Որպէս զպանթերոյն (որ է ինծ) ասէ բարոյախօսն, թէ ամենածաղիկ է. (Եպիփ. բարոյ.։)
encouraging, inspiriting;
— լինել, —ս մատուցանել, տալ, to rouse the courage, to give heart to, to inspirit;
cf. Քաջալերեմ;
—ս առնուլ, to pluck up courage, to take heart, to cheer up.
Առաքէ զլրտեսս ի քաջալերս ժողովրդեանն։ Զքաղէբ եւ զյեսու, որք քաջալերս խօսեցան. (Նախ. յես.։ Լմբ. ժղ.։)
very robust, vigorous, valorous;
cf. Քաջաձիգ.
Բասիլիոս ծերունին՝ քաջակորովն ի խօսս. (Ասող. ՟Գ. 7։)
very talented, full of intelligence, witty.
Յօդս խօսին, եւ ոչ ի լսելիս քաջահանճարս. (Ածաբ. աղք.։)
very faithful;
most confiding.
Կարի քաջահաւատ եւ համարձակախօս իսկ էր. (Տօնակ.։)
good preaching.
Բասիլիոս ծերունին՝ քաջակորովն ի խօսս, եւ քաջաքարոզն ի պատմել զօրէնս տեառն. (Ասող. ՟Գ. 7։)
valour, courage, bravery, manhood, gallantry;
stoutness, vigour, force;
exploit, achievement, heroic acts;
virtue, nobility, integrity;
քաջութեամբ, bravely, manfully, stoutly, courageously, valiantly, valorously;
ստոյգ —, true courage;
— ցուցանել, to display courage;
— առնուլ, to take heart, to cheer up.
Տեսանեմք զվաաթարութիւնս մեր, եւ զառաջին սրբոցն զքաջութիւն։ Հրեշտակի քաջութիւն այն է, զի ոչինչ յիւրմէ յաւելեալ խօսիցի։ Յառաջ զքաջութիւն հաւատոյ կնոջն եցոյց. (Մանդ. ՟Ժ՟Ը։ Ոսկ. յհ. ՟Ա. 5։ Իգն.։)
forty-chorded or stringed.
caduceus, wand;
Aaron's rod.
Քարոզիչ, ձայնատու, հնչօղ. եւս եւ Գաւազան ահարոնի ընկուզաբեր. (զի ի յն. κάρυον է ընկոյզ. եւ κηρύκιον , դաւաղան պատգամախօսի)
place or instrument of expiation;
purgatory;
*catafalco.
Ժողովեցեր զնոսա (զաղքատս) բարեխօս եւ աղաչօղ առ Աստուած, եւ մեղաց քաւարան ածեր զնոսա ի տուն քո ... Քաւարան մեղաւորաց աղքատքն ի ներքոյ մեծատանցն նմտելով. (Մանդ. ՟Զ։)
expiatory, propitiatory;
— լինել, to expiate.
Քաւի՛չ մեր լեր՝ հայցմամբ առ տէր։ Քաւիչ մեր լերուք բարեխօսելով. (Շ. տաղ.։)
nephew.
Հաշտութիւն խօսեցեալ ընդ տիգրանայ՝ տայ զքեռորդին նորա զպատանին միհրդատ՝ զորդին միհրդատայ. (Խոր. ՟Բ. 16։)
grammarian;
grammar;
*spelling-book, primer.
Ամենեւին բառական քերական (ոճով) ոչ գրեաց, այլ զամենայն պարզ եւ յստակ խօսէր. (Վրք. սոսկ ըստ Հ=Յ.։)
grammar.
γραμματική grammatica, -ce, litteratura. Գրականութիւն. գրագիտութիւն. . անվրէպ դպրութիւն իբր քերեալ եւ հարթեալ. արուեստ ուղղախօսութեան եւ ուղղադրութեան ըստ կանոնաց բնիկ լեզուի գրոց.
to speak or write like a poet, to poetize, to versify.
Քերթողաբար խօսել, Ճառել, գրել.
cf. Քինութիւն.
Եւ սո՛ւտ եւ առ քինաւորութեանն խօսի մաղխազ զնմանէ. (Փարպ.։)
resentment, hatred, rancour.
Եւ սո՛ւտ եւ առ քինաւորութեանն խօսի մաղխազ զնմանէ. (Փարպ.։)
few, some;
cf. Սակաւ.
Քիչ խօսելով, եւ իմաստութեամբ, եւ ցած ձայնիւ. (Լմբ. կան. բենեդ.։)
lyre;
viol, harp;
Lyra;
— հարկանել, to play on or sound the lyre.
Արարիչն միաբանեաց (զհոգի եւ զմարմին) իբրեւ քնարահար ընդ քնարի, զի շարժեսցի եւ շարժեսցէ զակն ի տեսանել, զռնկունս ի հոտոտել, զքիմսն ի ճաշակել, զլեզու ի խօսել, զխելսն յիմանալ. (Եղիշ. հոգ.։)
Հոգեշարժ քնարիւք զքեզ բարեհամբաւեմք։ Քնար ամենասուրբ հոգւոյ՝ ամենիմաստն պօղոս։ Քնար քաղցրախօս՝ աստուածային հոգւոյն. (Նար. կուս.։ Կիւղղ. հռ։ Շար.։)
passion for research, desire of information, curiosity.
Չարախօսաց մարդոցն քննասիրութիւն. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։)
examiner;
inquisitor;
controller;
fault-finder;
critic;
— գրոց, censor.
Առասպելախօսք քննիչք իմաստութեան։ Զգատաւո եւ զմարգարէ եւ զքննիչ եւ զծեր. (Բարուք. ՟Գ. 29։ Ես. ՟Գ. 3։)
to whisper, to make false or indiscreet reports, to report, to tell tales, to detract, to intrigue, to denounce, to defame.
ՔՍԵՄ կամ ՔՍՍԵՄ. διαβάλλω calumnior, defero, criminor. Քսու լինելով խօսել. քսութիւն առնել. բանսարկել. բամբասել. չարախօսել դաղտ. նատնել՝ փասքուս լինելով. բան խառնել, մուր քսել.
Գուցէ քսսեսցէ ոք ի ձէնջ դարեհի զծառեցեալս յինէն։ Քսսէին վասն գադկայ։ Եթէ գաղտ զեղբորէն խօսելն վնասէ, որչափ եւս առաւել քսսելն նենգութեամբ. (Պտմ. աղեքս. Արծր. ՟Դ. 2։ Մանդ. ՟Ը։)
cf. Քսու.
Շատախօս, եւ քսմոս. (Վրք. հց. ձ։)
cf. Քսեմ.
Գրգռօղ բանից նոքա են, որ քսմոսեն՝ իոյն առ միւսն տանելո զնախատանց բանսն։ Թէ գաղտ խօսելն։ Բամբասէ, քսմոբէ, եւ գրգռէ։ Վա՛յ բամբասողին եւ քսմսողին. (Լմբ. առակ.։ Ճ. ՟Դ.։ Ոսկիփոր.։)
cf. Քսութիւն.
Խցցու՛ք զլսելիսս ի յաղտոյ քմըսախօսութեան. (Մանդ. ՟Ժ։)
tale-bearer, informer, tell-tale, slanderer, backbiter.
διάβολος calumniator ψίθυρος, ψιθυρίζω susurro, detractor, mussitans. Քսօղ. փասքուս. բանսարկու. սերմանացան ատելութեան. գաղտ չարախօս. շոգմոգ. մատնիչ.
Զքսուն եւ զերկխօսն առ հասարակ անիծանիջիք՝ զի բազում խաղաղակեացս կորոյս. (Սիր. ՟Ի՟Ը. 15.)
tale-bearing, story, report, tale, delation, secret accusation.
Գրգռութիւնք, չարախօսութիւնք, քսուիւնք. (՟Բ. Կոր. ՟Ժ՟Բ. 20։)
Christ, the Anointed, Jesus Christ, Messiah, the Saviour of the world.
hating, detesting J.-C.
Ցոյց չարախօսին եւ քրիստոսատեցին։ Կեղծաւորին լնել քրիստոսասէրք, եւ քրիստոսատեացք են ամենեւին։ Բազումք ի քրիստոսատեցացն։ Նոյնպէս եւ քրիստոսատեաց առնէ. (ճ. Ա։ Կոչ. ՟Զ։ Ածաբ. պենտեկ.։ Մանդ. ՟Ժ՟Զ։)
cf. Քրքիջ.
Ոչ գոյր ի միջի նոցա ծաղրս եւ քրքիջ ամենեցուն կայցէ։ Ընդ խաղ կամ բարի ինչ (այսինքն զուարճախօս) բանս՝ վաղվաղակի ամենեքին զքրքիջ բառնան։ Մխիթարիցեմք ժպտելով, եւ ո՛չ զքրքիջ բառնայցեմք, եւ հանապազ ի ծաղր հատանիցիմք։ Ծաղր առնիցէ, քրքիջ բառնայցէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
hearty laugh, loud or derisive laughter, burst of laughter;
— բառնալ, to burst out a laughing, to burst into a loud derisive laugh, to laugh outright or immoderately, to roar with laughter;
— կալ, to be laughed at, derided, scorned.
Ոչ գոյր ի միջի նոցա ծաղրս եւ քրքիջ ամենեցուն կայցէ։ Ընդ խաղ կամ բարի ինչ (այսինքն զուարճախօս) բանս՝ վաղվաղակի ամենեքին զքրքիջ բառնան։ Մխիթարիցեմք ժպտելով, եւ ո՛չ զքրքիջ բառնայցեմք, եւ հանապազ ի ծաղր հատանիցիմք։ Ծաղր առնիցէ, քրքիջ բառնայցէ. (Ոսկ. մտթ. եւ Ոսկ. եբր.։)
utility, profit, interest, advantage, emolument, gain, lucre;
useful, advantageous;
great, much;
— or յ— է, օգտի է, են, it is good for, it is useful, profitable;
գտանել զ— իւր, to find one's interest;
— քաղել, to derive or reap benefit from;
— լինել, to be useful, advantageous, to serve;
յ— արկանել, յ—ի կիր or ի վար արկանել, յ— անձին վարել, յ— իւր շրջել, առնուլ, to profit by, to avail oneself of, to turn to account, to turn to the best account;
յաչս դնել զամենայն ի շահ օգտի անձին, to sacrifice all to one's interest;
վասն օգտի քո է, յ— քոյին է, it is for your good, for your interest;
զ— ժամս աւուրն, the greater part of the day;
cf. Շահ.
Զի՞նչ շահ է, կամ զի՞նչ օգուտ, զի հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ հանդիպեսցուք նմա։ Զի՞նչ օգուտ է՝ թէ պարզեսցես զճանապարհս քո։ Զի՞նչ օգուտ է քեզ յարենէ իմմէ։ Օգուտ ոչ եղեւ քեզ (ի դեղոյ)։ Ոչինչ են քեզ աւետիքն յօգուտ՝ երթալոյ (յն. երթողի)։ Խօսիւք՝ որ ոչ իցէ յօգուտ։ Զի այն ո՛չ յօգուտ ձեր է։ Այրն այն ո՛չ օգտի եւ խաղաղութեան բանս խօսի։ Առնուն ակն երեսաց՝ վասն օգտի։ Վասն օգտի հասարակաց եւ շինութեան. եւ այլն։
Սողոմովն վասն ծառոց եւ փայտից խօսէր, որ ոչ ինչ օգուտ գործէին եկելոցն. եւ ես զանճառն իրաց եւ զահագին խորհրդոց։ (Ոսկ. մ. ՟Բ. 18։)
air;
weather;
wind, light wind, breeze;
shoe, boot, half-boot;
կանացի օդք, lady's boot;
պարղ, անոյշ or քաղցրասիւք, բարեխառն, հանդարտ, գեղեցիկ, լապ, զով, ծծելի օդ, serene, mild, temperate, calm, fine, good, cool, breathable air or weather;
ցուրտ, չոր, փոփոխական, անհաստատ, վատ, վնասակար, վատառողջ, ժանտ, ապականեալ, խոնաւ, ամպամած, մրըրկայոյզ օդ, cold, dry, changeable, inconstant, bad weather;
deadly or deleterious, unwholesome, infectious, corrupt or foul air or atmosphere;
damp, overcast or cloudy, tempestuous or stormy weather;
կածք օդոյ, the injuries of the weather;
յօդս, ընդ օդս, in vain, vainly, sillily;
at venture or random;
բանք, խորհուրքդ ընդ օդս, idle talk, silly words, empty discourse, vain, extravagant designs, castles in the air;
ընդ օդս խօսել, հարկանել, to talk idly, to beat the wind, to talk to the winds;
— առնուլ, to air oneself, to take an airing or walk;
— փոխել, to have a change of air, to go abroad, to go into the country;
թօնուտ են օդք, we shall have rain;
խաղաղին, պարղին օդք, it is getting fair again, it is clearing up;
cf. Հողմ.
idly speaking, talking to the winds;
aerologist;
cf. Օդերեւութաբան.
Ունայնաբան արագախօս՝ որպէս ընդ օդս բարբառեալ. եւ ՕԴաբանութիւն. անհիմն կամ հարեւանցի զրոյցք.
Ոչ թէ ծայրաքաղ տիչ արարեալ՝ օդաբանս կամ սրաւարս խօսեցաւ. (Ագաթ.։)
cf. Թոթով.
(որպէս թէ շրթնատ, լեզուատ) Թլուատ. թոթովախօս կակազոտ.
sweet-spoken, mealymouthed, smooth-tongued;
flattering.
χρηστολόγος suaviloquus, blandiloquus. Ոյր բանն քաղցր է ի լսելիս. քաղցրախօս. եւ Որ ինչ հայի ի քաղցրաբանութիւն.
Մեծիմաստ եւ քաղցրաբան։ զքաղցրաբանսն՝ որ զլսելիսն կախարդեն։ իբրեւ տեսանեն զձեզ քաղցրաբանս, չարախօսեն զձէնջ իբրեւ զմոգաց եւ զպատրողաց։ Յունկն քո քաղցրաբանք են (չարքն). որպէս որոգայթն թռչնոց. (Յհ. կթ.։ Սարգ. յկ. ՟Ը. եւ Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։ Լմբ. առակ.։)
sweet tongue, kind things, honeyed, fine or soft words, flattering discourse, flattery, wheedling, blarney.
χρηστολογία suavis sermo, blandiloquentia. Բան քաղցր՝ ամոքիչ ի բարին, կամ հրապուրիչ ի չար անդր. անուշ խօսք, անուշ լեզու.
sweetly, softly, gently, mildly.
Քաղցրաբար խօսէր ընդ նոսա. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 22։)
honeytongued;
sweet-voiced, melodiously singing.
Լսել զքաղցրաբարբառ բանս քո։ Քաղցրաբաղբառ աստուածախօս բանիւքն. (ՃՃ.։)
sweet, demure, affable, obliging, complaisant, kind.
Ի ձեռն իմաստակիր եւ քաղցրահամբոյր խօսից նուաճէր եւ յանգուցանէր յինքն զամենեցուն սիրտ. (Կաղանկտ.։)
causing harmonious chants to be heart.
Քնար աստուծախօս եւ քաղցրանուագ. (Երզն. լուս.։)
sweetness, suavity;
saviour;
softening;
gentleness;
affability, meekness, amiability, benignity, amenity, urbanity;
քաղցրութեամբ, sweetly, softly, gently, mildly;
քաղցրութեամբ օձն ի ծակէն ելանէ, a smooth tongue draws (gentleness is better than force).
to assign the quantity;
to measure;
to contain, to comprehend.
Ի կշիռս բանից իմաստից խօսից զյոդունս քանակեցին։ Ամփոփեցար անսահման, քանակեցար անքնին, շօշափցար անքանակ. (Նար. խչ. եւ ՟Լ՟Դ։)
cf. Քանի;
— ! — եւս! — առաւել՞, how much more! with still more reason.
Եթէ ի մարմնաւոր իրս իմաստնոցն խրատք զօրանան, քանիօ՛ն ի հոգեւորսն խօսեցեալքն յԱստուածոյ։ Կոծն այն սաստիկ տիեզերակոծ քանիօ՛ն անըմբերելի լինիցի. (Խոսր.։)
well sprouted, flourishing;
good-tempered;
well affected.
Առաջի նորա զնորա պատգամն խօսիմք, զքաջաբայսս եւ զատոքս եւ զպտղաբերս. (Ագաթ.։)