Entries' title containing խօս : 219 Results

Մեծախօս

See full entry →

adj.

cf. Մեծաբան.

NBHL (1)

Մեծախօսք, անվաստակք. (Խոր. ՟Գ. 68։)


Մենախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

an aside, words spoken aside;
monologue.


Հրապարակախօս, աց

See full entry →

adj. s. adv.

pronounced in public;
public speaker, haranguer, orator, speech-maker, declaimer;
publicly.

NBHL (7)

δημηγόρος, δημηγόρων concionator. Խօսօղ ի հրապարակի, կամ հրապարակաւ. ատենախօս.

Արհամարհիցէ ոք զհրապարակախօսն. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 34։)

Կամ δημηγορικός concionalis, publicus. իբր Հրապարակախօսական. ատենական. հանդիսական.

Հրապարակախօս վարդապետութիւն. (Ագաթ.։ Ոսկ. մ. ՟Ա. 25։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 2. եւ 6։)

Օգնեա՛ ինձ ի քում հրապարակախօս ատենին. (Գանձ.։)

Չիշխէին հրապարակախօս առնել զբամբասանս։ Զնոցա խորամանկութիւն հրապարակախօս առնէին. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 16։ Սոկր.։)

ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍ ԼԻՆԵԼ. ՀՐԱՊԱՐԱԿԱԽՕՍԵԼ. δημηγορέω concionor. Խօսել հրապարակաւ կամ առ հրապարակն. ատենախօսել.


Հրապարակախօսիմ

See full entry →

vn.

to pronounce or recite in public, to harangue, to address, to declaim, to recite;
*to spout, to speechify.


Հրապարակախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

discourse pronounced in public, oration, harangue, sermon, declamation.

NBHL (3)

Պօղոս ի հրէից հրապարակախօսութեանն ասէ. (Եւս. քր. ՟Ա։)

Զասացեալսն մեծին իսահակայ ի պարսից հրապարակախօսութեանն. (Խոր. ՟Գ. 65։)

Պետրոս ի հրապարակախօսութեանն ասէր։ Ի միոյ հրապարակախօսութենէն պարսպեցան եւ ամրացան. (Բրսղ. մրկ.։ Ոսկ. յհ. ՟Բ. 6։)


Նենգախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

double-dealing;
crafty speech, honied or delusive words, deceitful discourse.

NBHL (1)

Ի գրգռութիւն ջանացեալ՝ ոչ կամէր բժշկել զնենգախօսութիւն իւր. (Բուզ. ՟Գ. 20։)


Նմանախօս

See full entry →

adj.

imitating the human voice.

NBHL (2)

μιμηλός, -λή imitator, -trix. Որ խօսի նման այլոց. ձեւացուցանօղ զխօսս այլոց. միմոս.

Ագռաւուց եւ այլոց նմանս խօսիցն հաւուց ձայն. (Նիւս. բն.։)


Նրբախօս

See full entry →

adj.

artful-tongued, speaking subtilely.

NBHL (2)

Որ նրբութեամբ խօսի զիրաց նրբից.

Ի պղատոնի աշակերտէն՝ յարիստոտէլ նրբախօսէն. (Կրպտ. ոտ.։)


Յամրախօս

See full entry →

adj.

cf. Ծանրալեզու.

NBHL (3)

Յամր ի խօսս. ծանրախօս.

Կէսք յամրախօսք, եւ այլք շուտափոյթ ի խօսելն. (Լմբ. առակ.։)

Գիր անբարբառ է, եւ ճարտասան. երգաբան, եւ յամրախօս. (Ճ. ՟Ը.։)


Յանդգնախօս

See full entry →

adj.

speaking audaciously.

NBHL (2)

Որ յանդուգն է ի խօսս. յանդուգն բանիւք.

Անզգամս կոչէ զյանդգնախօսս ի մարդկանէ, որք լիրբ եւ անկարգ բանս բերեն արտաքս ի յաւելուածոյ սրտից իւրեանց. (Լմբ. առակ.։)


Յանդիմանախօս

See full entry →

adj.

saying to a person's face, in the presence of;
contradicting, opposing.

NBHL (3)

Որ դէմ յանդիման կամ դէմ ընդդէմ խօսի.

Յանդիմանախօս ընդ Աստուծոյ Մովսէս ճանաչիւր. (Ագաթ.։)

Լեզու յանդիմանախօս եւ ժանտ զառատութիւն ձեռաց արհամարհել տայ. (Սիրաք. վերջ։)


Յանդիմանախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

speaking face to face, dialogue, confabulation.

NBHL (2)

Դէմ յանդիման խօսակցութիւն.

Ոչ հաճեցաւ Աստուած՝ իւր յանդիմանախօսութեամբ առանց մարմնոյ առ ժողովուրդս մարդկան՝ խրատել զնոսա, բայց մարգարէս ի նոցունց ընտրեաց. (Ղեւոնդ.։)


Յանկարծախօս

See full entry →

s.

improvisator;
extemporary speaker or poet.


Յանկարծախօսեմ, եցի

See full entry →

va.

to extemporise;
to speak extemporally;
to get up at a moment's notice.


Յանկարծախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

extemporising;
extempore speaking;
improvisation.


Որովայնախօս, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Որովայնակոչ.

NBHL (1)

Որպէս զօձակոչսն եւ զորովայնախօսս. (Փարպ.։)


Ուղղախօս, աց

See full entry →

adj.

speaking well, correctly or justly.

NBHL (2)

εὑθυλόγος recte loquens. Ուղղաբան. ճշմարտախօս. արդարախօս.

Ուղղախօսն փրկի ի զրպարտողացն։ Գիտնական, եւ ուղղախօս ճշմարտաբան. (Լմբ. առակ.։ Երզն. ոտ. երկն.։)


Ուղղախօսեմ, եցի

See full entry →

va.

to speak correctly or properly.

NBHL (4)

ὁρθολογέω, εὑθυλογέω recte vel proprie loquor. Ուղիղ խօսել. ուղիղ յօդել եւ բարբառել զխօսս.

Զդաստակերտն՝ զոր շինեաց յանուն իւր մշակ կողմնապետն արամայ, անուանէին հինք աշխարհին մաժաք, որպէս ոչ կարելով ուղղախօսել։ Կոչիւր աւագ այր. զայս ոչ կարելով ուղղախօսել յունաց եւ ասորւոց՝ կոչեցին աբգարիոս. (Խոր. ՟Բ. 13. 25։)

Յոչն ուղղախօսելոյ։ Ոչ ուղղախօսելով. (Մագ. ՟Ը. ՟Ծ՟Ը. եւ Մագ. քեր.։)

Որք ոչն դիտեն ուղղախօսել. (Երզն. քեր.։)


Ուղղախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

orthology.

NBHL (2)

ὁρθολογία, εὑθυλογία recta locutio. Ուղիղ խօսելն. ուղիղ խօսք.

Եւ ոչ յայնցանէ՝ զոր առեալ է բան (կարկատելով), ուղղախօսութիւն գտցես, եւ ոչ բան։ Յոքունց նախ քան զհոմերոս ջան եդեալ բազում աշխատութեամբ զուղղախօսութիւն սերմանել. (Մագ. ՟Ե. եւ Մագ. քեր.։)


Շատախօս, աց

See full entry →

adj. s.

talkative, verbose, loquacious, garrulous;
prating, chattering, tattling, prattling;
cf. Շատխօս.

NBHL (4)

Շատախօսն ի մեղաց ոչ վրիպէ. (Պիտառ.։)

Մի՛ շատախօսք լինել (իբրեւ շատախօս լինիցիք, կամ շատախօսք լինիք) իբրեւ զհեթանոսսն. (Մտթ. ՟Զ. 7։)

Ի բանս մի՛ շատախօս լինել. (Շ. ընդհանր.։)

Շատախօս լինելով ոչ զերծանիս ի մեղաց. (Նար. խրատ.։)


Շատախօս լինիմ

See full entry →

sv.

cf. Շատխօսեմ.


Շատախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

multitude of words, loquacity, garrulousness;
chit-chat, babble, tattle, prattle.

NBHL (5)

Ըստ բազմութեան խօսից եւ շատախօսութեան պարծիցին. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)

Տարաք զշատախօսութիւն նոցա իբրեւ զայր երկայնամիտ. (Լմբ. առ լեւոն.։)

Ընդէ՞ր է շատախօսութիւնդ ձեր, զոր բարբաջիցէք առաջի ամենայն ժողովրդեանդ. (Ճ. ՟Ժ.։)

Ոչ ընդ վայր շատախօսութեամբ ցնդել. (Տօնակ.։)

Առաւել զգուշացիր ի շատախօսութենէ. (Նար. խրատ.։)


Շատխօս, աց

See full entry →

s. adj.

great talker, babbler, tattler;
braggart;
cf. Շատախօս.

NBHL (3)

Մի՛ շատխօսք լինիցիք։ Չլինել շատխօսս. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)

Կալ հարկաւոր է ընդդէմ շատխօսացն։ Սաբէլ եւ արիոս այնքան ի միմեանց որոշեալք, որքան լեզու շատխօս յանխօսէն. (Առ որս. ՟Զ. ՟Ժ՟Ե։)

Ընդ որովայնամոլս եւ ընդ շատխօսս. (Փիլ. ել.։)


Շատխօսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to talk too much, to use vain repetitions, to gossip, to prate, to chatter;
to boast, to brag.

NBHL (3)

ՇԱՏԽՕՍԵԼ. φλυαρέω nugor. Շատախօս լինել. բազմաբանել.

Որ կամին այլազգ շատխօսել, ոչ երբէք ժամանիսցէ (ի վախճանն). (Փիլ. նխ. ՟բ.։)

Բազումք բազում ինչ շատխօսեն վասն մանկաւոյն. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 9։)


Շատխօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շատախօսութիւն.

NBHL (11)

πολυλογία, βαττολογία, φλυαρία, ἁδολεσχία multiloquium, loquacitas, garrulitas, nugae. որ եւ ՇԱՏԱԽՕՍՈՒԹԻՒՆ. Բազմաբանութիւն. շաղփաղութիւն. շաղակրատանք. աղճատանք. բազում խօսք.

Ի շատխօսութենէ (կամ շատխօս լինելով) ոչ ապրեսցիս ի մեղաց։ Բանիւք չարօք շատխօսութեան առնէ զմեզ աշխատ. (Առակ. ՟Ժ. 19։ ՟Գ. Յհ. 10։)

Շատխօսութիւն ի յանցանաց ոչ ապրի. (Եփր. համաբ.։)

Գինարբուքն այսքանիւ լի է շատխօսութեամբ ընդ վայրաբանութեամբ. (Փիլ. տեսական.։)

Շատխօսութիւն աստ զցոփութիւնն կոչէ, յորժամ ոչ զպատշաճսն խնդրիցեմք յաստուծոյ։ Համարին՝ եթէ ի շատխօսութենէն ինչ լսելի լինին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 19։)

Շատխօսութիւն է՝ ո՛չ բազում մաղթանքն, այլ վայրապար եւ անճահս բարբառելն. (Իգն.։)

Ո՞ր օգուտ ի բազում բանիցն, ուր շատխօսութեանն հոսանք իբրեւ յաղբիւրէ դիմեն յանզգայութենէ. (Ածաբ. ՟Ժ՟Զ. յորմէ եւ Խոր. ՟Բ. 89։ Յհ. իմ. երեւ.։)

Զի մի անկանիցիմք եւ մեք ի շատխօսութիւն ըստ նոցունց նմանութեան. (Վեցօր. ՟Ա։)

Զի մի՛ կրկնաբանութիւնս ի շատխօսութիւն կրթեսցի. (Նար. ՟Լ։)

Ճշմարտութեանն լիցիս ջատագով, եւ մի՛ շատխօսութեանն. (Լմբ. առ լեւոն.։)

Աւելորդ բանից եւ շատխօսութեան պէտք անդ ոչ են։ Որում անհնար է յաղթել կանանց՝ շատխօսութեանն. (Փարպ.։)


Շուտախօս, ից

See full entry →

adj.

glib, fluent of speech.

NBHL (2)

Արագ ի խօսս. յանդուգն ի պատասխանիս.

Մի՛ շուտախօս լինիր. (Սիր. ՟Դ. 34.) յն. ταχύς . որ է շոյտ։


Պատգամախօս, աց

See full entry →

adj.

oracular, giving oracles;
— լինել, to pronounce or give an oracle.

NBHL (1)

Որ խօսի զպատգամս ի կողմանէ Աստուծոյ, դից, մարդկան, եւ այլն։ (Ագաթ.։)


Տրամախօս, ից

See full entry →

s.

dialectician;
dialogist.


Տրամախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

dialectics;
dialogue.

NBHL (2)

Տրամաբանութիւն, ըստ որում խօսակցութիւն ի մէջ երկուց.

Զասացելոցն, զոր ի տրամախօսութեան առնուիր ի մէջ. (Փիլ. նխ. ՟բ.։)


Փափկախօս

See full entry →

adj.

gentle-voiced, sweet-tongued.

NBHL (2)

Ոյր փափուկ է խօսքն՝ բարբառն՝ լեզուն.

Փափկախօսս հելլեն, սաստիկ հռոմայեցին՝ սպառնական հոնին. (Երզն. քեր.։)


Տարախօս

See full entry →

adj.

cf. Թոթով.

NBHL (2)

Օտարախօս. ոչ ուղղախօս. թոթովախօս.

Ի տարախօս եւ յանպատշաճ հասակի (մանկութեան)։ Արձակեաց յօրհնութիւն զլեզուս տարախօս տղայոցն. (Ածազգ. ՟Թ։ Ճ. ՟Գ.։)


Սնոտիախօս

See full entry →

adj.

cf. Ընդունայնաբան.

NBHL (2)

Որ սնոհիս խօսի նանրախօս. ունայնաբան.

Բանք սնօտիախօս վարդապետացն. (Լմբ. առակ.։)


Ռնգախօս, ից

See full entry →

s.

snuffler.


Ռնգախօսեմ, եցի

See full entry →

vn.

to snuffle, to speak through the nose.


Ռնգախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

snuffling, nasitas.


Սակաւախօս

See full entry →

adj.

cf. Սակաւաբան;
— լինել, to speak but little, to be taciturn.

NBHL (1)

Խոնարհեցուսցէ զինքն առ ի սակաւախօս լինել, եւ ցածրախօս. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Զ։)


Տնկախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

phytology.


Վսեմախօս

See full entry →

adj.

cf. Վսեմաբան.


Տիեզերախօս

See full entry →

adj.

spoken or published through all the world.

NBHL (2)

Ընդ տիեզերս խօսեցեալ. կամ առ ամենայն աշխարհ բարբառեալ.

Հնչեցուցանէ ի սկզբանն տիեզերախօս աւետարանին. (Ագաթ.։)


Վայրապարախօս

See full entry →

adj.

cf. Ընդունայնաբան.

NBHL (1)

Պօղոս իբրեւ ուսուցանէրն, վայրապարախօս այլանդակ կոչէին զնա. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Վատախօս

See full entry →

adj.

cf. Չարախօս.

NBHL (2)

κατήγορος, κακήγορος maledicus. Չարախօս. բամբասօղ. հայհոյիչ.

Խոշոր եւ վատախօս լեզու։ Սրեալք վատախօս լեզուաւ. (Փիլ. նխ. ՟բ. եւ Փիլ. ՟ժ. բան.։)


Քաջախօս

See full entry →

adj.

cf. Քաջաբան.

NBHL (5)

Քաջաբան. քաջալեզու. համարձակախօս. քաղցրախօս.

Քաջախօսն եսայի ասէ. (Ոսկ. յհ. ՟Ա. 14։)

Նրբաձայն են, եւ ծանրալեզու, եւ ոչ քաջախօս. (Ճ. ՟Գ.։)

Բարձրաձայն եւ քաջախօս, այլ ոչ գիտնաւոր Սուրբ Գրոց. (Սոկր.։)

Ի բարի բանսն եւ ի պիտանիսն ոչ միայն ո՛չ է պարա լռել, այլեւ քաջախօս լինել. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Է։)


Քննախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

criticism;
cf. Բնազննութիւն.

NBHL (2)

Խուզարկութեամբ խօսելն զիրաց. քննաբանութիւն. բնազըննութիւն.

որ քննախօսութեանն պարապեցին, ասացին զաղաւնոյ ոչ ունել զլեղի. (Պիտ.։)


Քաղցրախօս

See full entry →

adj.

cf. Քաղցրախօսիկ.

NBHL (7)

Բարձրաձայն էր, եւ քաղցրախօս. (Սոկր.։)

Մինաս քաղցրախօս՝ արդար ընկերօքն. (Տաղ.։)

Իբր զմարդ քաղցրախօս՝ առնելով դատաստանս. (Վրդն. դան.։)

Շարժեաց զքաղցրախօս շրթունսն. (Լմբ. պտրգ.։)

Քնար քաղցրախօս՝ աստուածային հոգւոյն. (Շար.։)

Եւ գիշերոյ՝ հաւ քաղցրախօս զուարճական. (Երզն. ոտ. երկն.։)

Քաղցրախօս քարոզութեամբ։ Քաղցրախօս խրատու վարդապետութեանց։ Քաղցրախօս վարդապետութեամբ. (Համամ առակ.։ Երզն. լս.։ Ճ. ՟Ը.։)


Քաղցրախօսիկ

See full entry →

adj.

speaking or singing sweetly, sweet, harmonious, tuneful;
cf. Քաղցրաբան.

NBHL (1)

Քաղցրախօսիկ ձայն տատրակի. (Շ. տաղ ի յհ. մկ.։)


Definitions containing the research խօս : 1920 Results

Աղերսանք, նաց

See full entry →

s. pl.

supplication, petition;
գիր աղեբսանաց cf. Աղերսագիր.

NBHL (1)

Զաղի եւ զողորմ եւ զաղերսանաց բանս խօսիցի. (Ոսկ. մ. ՟Բ. 8։)


Աղերսարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Աղերսանք.

NBHL (1)

Աղերս արկանելն. աղերսանք. աղօթք, եւ բարեխօսութիւն.


Աղի, աղւոյ

See full entry →

adj.

salt, saline, brackish;
cf. Աղիք.

NBHL (1)

Յորժամ կին՝ զաղի եւ զողորմ եւ զաղերսանաց բանս խօսիցի։ Ի ձայն աղի եւ ողորմ աշխարանաց աշխարիցեն. (Ոսկ. մ. Բ. 8։ Եբր. ԻԳ։)


Աղճատանք, նաց

See full entry →

s. pl.

idle words, frivolous discourse, chitchat, nonsense;
cf. Աղճատաբանութիւն.

NBHL (2)

λῆρος, λήρημα delirium, nugae, ἁηδία taedium, molestia (որ թարգմանի եւ ԱՂՄՈՒԿ) Ցնորք մտաց եւ բանից. զառանցանք. բանդագուշանք. շաղփաղփութիւն. անմիտ եւ անհամ զրոյցք եւ իրք. յիմարութիւն. փճախօսութիւն, պառւու խօսքեր. հէրզէ. թիւրրէհաթ. սաֆուր՝ սուֆուր՝ տէլի սէօհպէթի.

Զյաճախութիւն աղճատանացն՝ որք յաղագս աստուածոցն։ Զգոդոնեայ զկաղնւոյն զաղճատանսն։ Ըստ մանիքեցւոց աղճատանաց։ Շատխօսութեամբ եւ աղճատանօք։ Ոչ ինչ այսպիսի խորհուրդ ածեն հեթանոսք, որոց՝ աղճատանք են ինձ ամենայն նուէրքն եւ խորհուրդքն. (Ածաբ.։)


Աղուութիւն, ութեան

See full entry →

s.

sweetness, insinuation;
knavery, craft.

NBHL (1)

Աղու կամ աղալեզու գոլն. քաղցրաբանութիւն. շատախօսութիւն. շաղաւաշուրթն աղուաշութիւն.


Աղջիկ, ջկան, ջկունք, կանց

See full entry →

s.

maid, girl, virgin;
chamber-maid, female servant;
nursery-maid, child's maid.

NBHL (1)

Եթէ եղիցի աղջիկ կոյս՝ խօսեցեալ առն։ Ոչ եթէ մեռեալ է աղջիկդ։ Աղջիկ դու քեզ ասեմ, արի՛. եւ այլն։


Աղտեղացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to soil, to dirty, to stain, to besmear with filth or grease, to befoul, to bedaub, to sully, to tarnish, to grease.

NBHL (1)

Թագաւոր ոչ աղտեղացուցանէ զինքն, որ ոչ անմիջակաբար խօսի ընդ ամբոխի. (Սահմ. ՟Ժ՟Ա։)


Աղտեղի

See full entry →

adj.

soiled, dirtied, spotted, befouled, stained;
impure, filthy, obscene;
greasy, muddy, mucky, nasty, dirty.

NBHL (1)

Որ ի ծածուկ ինչ գործի ի նոսա, զայն եւ խօսել աղտեղի է. (Եփես. ՟Ե. 12։)


Աղօթկեար

See full entry →

s.

cf. Աղօթկեր.

NBHL (1)

որ եւ ԱՂՕԹԿԵՐ, ԱՂՕԹԱԿԵՐ. Աղօթարար. աղաչաւոր. բարեխօս. պատգամաւոր. (զի քեար, քէրտէն պրս. է գործ, արարք, գործել, առնել. կերտել). իպատէթքեար. տուաճը. ելչի. πρεσβευτής orator, nuntius, legatus


Աղօթք, թից, թիւք

See full entry →

s. pl.

prayer, orison, supplication;
աղօթս առնել, յաղօթս կանխել, յաղօթս կալ, cf. Աղօթեմ.

NBHL (4)

Աղաչանք առ Աստուած. (որպէս լինի եւ յամաչելոյ՝ ամօթ. ի ճանաչելոյ՝ ծանօթ. յարածելոյ արօտ) մաղթանք. խնդրուածք. պաղատանք. խօսք ընդ Աստուծոյ. եւ ուխտ սրտի առ Աստուած. որպէս եւ յն. եւխէ է աղօթք, եւ ուխտ. εὑχή, προσευχή, δέησις, ἰκετεία preces, precatio, oratio, petitio, supplicatio. տուա, տիլէք, նամազ, իպատեթ.

Աղօթք՝ ընդ Աստուծոյ խօսք, ցանկալեացն խնդիր, տեսութիւն իմանալեացն. (Ոսկ. հռ.։)

Աղօթքն՝ խօսք ընդ Աստուծոյ թարգմանի, կամ ստուգաբանի. (Վրդն. յաւետ.։) (Տօնակ.։)

Աղօթքն խօսք է ընդ Աստուծոյ, եւ յամենայն իրս պիտանացու։ Աղօթքն՝ խնդրուածք բարեաց են ի նմանէ. (Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Է։)


Աղօտ, ից

See full entry →

adj.

obscure, dull, dim, cloudy, dark, hidden, without lustre;
tawny;
wan;
feeble, indistinct, small;
— լոյս, darkness visible, glimmer, faint light;
ընդ — տեսանել՝ ակնարկել, to catch a glimpse of, to see indistinctly, to blink.


Ամբաստանեմ, եցի

See full entry →

va.

to accuse, to inform against, to charge, to complain against;
to plead guilty, to confess.

NBHL (1)

Ամբաստան լինել. դատախազել. յանդիմանել կամ բողոքել յատենի. չարախօսել. մեզ դնել. վնասակար առնել. շիքեայէթ էթմէք. գօվլամագ. կէչմէք. այըբլամագ. զամզէթմէք.. κατηγορέω, ἑγκαλέω, καταμαρτυρέω accuso, incuso, contra testor.


Ամբաստանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

accusation, complaint, information, action;
imputation.


Ամբոն, ի

See full entry →

s.

pulpit.

NBHL (1)

ԱՄԲՈՆ որ եւ ԱՄԲԻՈՆ. ռմկ. ամպիոն. Բառ յն. ἅμβων (իբր վերելք, ուռոյցք) pulpitum, suggestus Կազմած ի բարձրաւանդակ վայրի տաճարի, որպէս բեմ քարոզութեան. դիտանոց ատենախօսութեան, եւ ընթերցուածոյ. րահլէ. մինպէր.( Վրք. ոսկ. ստէպ.) ուր ա՛յլ ձ. եւ տպ. ԱՄԲԻՈՆ։


Ամենազօր

See full entry →

adj.

omnipotent, all-sufficient;
most powerful, very strong.

NBHL (1)

Ամենազօր նշան։ Յամենազօր քո բարեխօսութիւնդ միշտ ապաւինեալ. (Նար. խչ. եւ Նար. կուս.։)


Ամենակալ, ի, աւ

See full entry →

adj.

preserving or governing all things, omnipotent, all-powerful.

NBHL (2)

Բարեկամքն Յոբայ եւ Եղիուս Աստուծով միայն ամենակալաւ խօսէին ընդ նմա. (Եզնիկ.։)

Ատեան ամենակալաց, ընթեռնու ամենակալաց. վասն որոյ ստիպի այսպէս խօսել. (Դատ. ՟Ե. 10.)


Ամենեւին

See full entry →

adv.

not at all, by no means, no wise, not in the least;
quite, wholly, totally, entirely.

NBHL (1)

Յորժամ արձակեսցէ զձեզ, ամենեւին հանցէ զձեզ աստի։ Օրէն յաւիտենական տեառն ամենեւին կատարեսցի։ Ոչ կարէր ամենեւին ի վեր հայել։ Ամենեւին մի՛ երդնուլ։ Եւ արդ ամենեւին իսկ վատթարութիւն է ի ձեզ։ Որպէս եւ ես ամենեւին ամենեցուն հաճոյ լինիմ։ Ամենայնի հաւատայ, ամենեւին (յն. զամենայն) յուսայ։ Պատուիրեցին ամենեւին մի՛ խօսել։ Մոլախոտէ՛ ամենեւին։ Ոչ մերձենայր ամենեւին հուրն ի նոսա. եւ այլն։


Ամոլ, լոյ, լի, ամլոյ

See full entry →

s.

cf. Ամոլ.

NBHL (1)

Ամոլքն (առաքեալք) որ խօսեցան զամենայն լեզուս. (Ագաթ.։)


Ամուսին, սնի, սնոյ, աց

See full entry →

s.

consort, husband;
wife, spouse.

NBHL (2)

Ողբա՛ առ իս իբրեւ զհարսն քրձազգած ի վերայ առն իւր ամուսնոյ. յն. կուսականի, կամ կուսի. լտ. յարբունս հասակի. (որպէս նոր փեսայ, կամ խօսնայր։) (Յովէլ. ՟Ա. 8.)

Հեռանային յընդանեացն եւ յեղբարց, եւ յամուսնէից, եւ յորդւոց. (Մեսր. եր. (որ կա՛մ է անսովոր հոլով՝ իբր յամուսնից, կամ յամուսնաց. եւ կամ յայտ առնէ զխօսեցեալ կինն։))


Աստուածահայր, հօր

See full entry →

s.

father of God.

NBHL (1)

θεόπατωρ dei pater, vel progenitor Նախահայր Քրիստոսի Աստուոյ մերոյ՝ ըստ մարմնոյ. մանաւանդ դաւիթ. եւ հայր անուանեալ Յիսուսի՝ արդարն Յովսէփ խօսնայր կուսի.


Աստուածանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to make one's self God;
to become God;
to unite one's self, to join one's self to God;
to resemble God.

NBHL (1)

Աստուած մարդացաւ, եւ մարդիկ աստուածացան։ Խորագոյնս խօսի ըստ աստուածաբանաց Մանդակ. ի ծն. Քրիստոսի, ասելով.


Աստուածապատում

See full entry →

adj.

who relates, narrates, speaks of God.

NBHL (1)

ԱՍՏՈՒԱԾԱՊԱՏՈՒՄ. Պատմեալ կամ խօսեցեալ յայ.


Աստուածապէս

See full entry →

adv.

cf. Աստուածաբար.

NBHL (1)

Զկէսն աստուածապէս, եւ զկէսն մարդկապէս խօսէր. (Ոսկ. յհ. ՟Ա 38։)


Աստուածատեաց

See full entry →

adj.

that hates God.

NBHL (1)

Չարախօսք, աստուածատեացք (այսինք ատելիք Աստուծոյ). (Հռ. ՟Ա 30։)


Աստուստ

See full entry →

adv.

hence, thence

NBHL (1)

Ի վերուստ խօսի ընդ մեզ, եւ ոչ աստուստ յաշխարհէս. (Ոսկ. յհ. ՟Ա։)


Ասք

See full entry →

cf. Ասացուած.

NBHL (1)

Ասացուած. ասութիւն. բան. խօսք.


Ատեան, տենից

See full entry →

s.

tribunal, court, audience, auditory, assembly of judges, seat, bar;
magistrate;
senate;
յ— մատնել, to call before a tribunal or council;
գումարել զ—, to convoke, to call together an assembly.

NBHL (1)

Հան զժանտն յատենէ, եւ ելցէ ընդ նմա եւ հակառակութիւն. զի յորժամ նստիցի յատենի, զամենեսեան անարգէ։ Եթէ հարկանես զանզգամ ի մէջ ատենի։ Այր երկխօս յայտնէ զխորհուրդս յատենի։ Ոչ նստայց յատենի այպանողաց։ Պարտաւոր լիցի յատենի։ Մատնեսցեն զձեզ յատեան։ Քահանայապետքն եւ ամենայն ատեանն։ Ժողովեցին քահանայապետքն եւ փարիսեցիքն ատեան։ Հրամայեցին նոցա արտաքս քան զատեանն ելանել։ Կոչեցին միաբան զատեանն։ Ածեալ զնոսա կացուցին յատեանն։ Գնացին խնդալով յերեսաց ատենին։ Զգացուցէ՛ք հազարապետին հանդերձ ատենիւ, եւ այլն։


Ատենաբանեմ, եցի

See full entry →

vn.

to harangue, to speak in public, to declaim.

NBHL (1)

Յատենի խօսել, ճառել.


Ատենադպիր, պրաց

See full entry →

s.

secretary;
chancellor.

NBHL (1)

Ոչ եթէ անխօս էր, այլ ատենադպիր էր յունաց ճարտարախօս. (Վրք. հց. ձ։)


Ատենակալ, աց

See full entry →

s.

magistrate, senator;
— դպիր, cf. Ատենադպիր.

NBHL (1)

Ատենակալ բանախօսութիւն. (Կոչ ՟Ժ՟Ե. (ա՛յլ ձ. ատենախօսութիւն)։)


Ատենական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

that belongs to courts of justice, judicial;
public, oratorical;
orator;
magistrate;
judge;
practitioner.

NBHL (1)

Ատենական խօսք. (Վերնագր. Լմբ. ատ.) որպէս Ժողովական. synodalis


Ատոք

See full entry →

adj.

full, fat, abundant, fertile;
— հառկ, eared, an ear (of corn).

NBHL (1)

Զնորա պատգամն խօսիմք զքաջաբոյսս եւ զատոքս. (Ագաթ.։)


Արագաթռիչ

See full entry →

cf. Արագաթեւ.

NBHL (1)

Զազգն աղեքսանդրացւոց՝ զարագաթռիչսն ի խօսս եւ ի պատմութիւնս բանիցն. (Աթ. ի ստեփ.։)


Արբելիք, ելեաց

See full entry →

s.

inebriety, drunkenness.

NBHL (1)

Սկսաւ ներքինին խօսել բանս հպարտս եւ ամբարտաւանս յարբելաց. (Բուզ. ՟Դ 18։)


Արբենամ, եցայ

See full entry →

vn.

to get drunk, to intoxicate, to drink to excess.

NBHL (1)

Է եւ այս դարձեալ յարբեցելոցս կարծեաց ատելութեամբն։ Որպէս արբեալն գինով զեղխութեան ոչ գիտէ զի՛նչ առնէ կամ զի՛նչ խօսի, այսպէս եւ արբեալն հոգաւով սիրոյն Աստուծոյ. (Լմբ. ատ.։ եւ սղ. ՟Ի՟Բ։)


Արդար, ոց

See full entry →

adj. adv.

just, upright, faithful, honest, loyal, well disposed, worthy, equitable, reasonable, legitimate;
justly, equitably, truly.

NBHL (1)

Զամենայն արդար խօսեսցիս։ Եթէ արդար ասացեր. (Յհ. ՟Դ 18։)


Արդարաբան

See full entry →

adj.

veracious, just.

NBHL (1)

Արդարախօս. ճշմարտախօս.


Արդարակ

See full entry →

adj.

just, equitable, upright, innocent.

NBHL (1)

Արդարակ հատուցումն, կամ վարկ, կշիռ, տուդանք, իրաւունք, մատակարարութիւն, գործք։ Եւ ի խօսելն ի բերանոյ աբելի.


Արդարակշիռ

See full entry →

adj.

who weighs, judges equitably, just, equitable.

NBHL (1)

Որ արդարակշիռ է ի խօսս իւր։ Արդարակշիռ վարուց եւ բանից. (Լմբ. առակ.։)


Արդեօք

See full entry →

adv.

perhaps, never, if, not, still, even;
certainly, undoubtedly, indeed;
կամիք —, will you ? ոչ կարեմ —, I Cannot;
այնչափ իմաստուն է, որպիսի ոչ ոք —, he is as learned as any one;
չգիտեմ արարից — թէ ոչ, I know not whether I shall do it or not ? հարցանէք թէ — սիրեցեմ զձեզ, you ask if I love you? մի —, God forbid !

NBHL (1)

Գիտասցէ վասն վարդապետութեանս, յԱ՛ստուծոյ իցէ արդեօք, եթէ ես ինչ յանձն է իմմէ խօսիմ։ Գիտիցե՞ս արդեօք զոր ընթեռնուցուսդ։ Իսկ արդ որ ննջեցինն ի Քրիստոս, որեա՞ն արդեօք. եւ այլն


Արդիւնատու, աց

See full entry →

cf. Արդիւնաբեր.

NBHL (1)

Զնորա պատգամն խօսիմք ... պտղաբերս եւ զարդիւնատուս. (Ագաթ.։)


Արժան, ից

See full entry →

adj. s.

worthy, proper, suitable, fit;
cheap;
dignity;
right, equity, justice;
—է, it suits, it befits, it is necessary;
ոչ է —, it is not just, necessary, convenient;
— համարել, to judge worthy;
to deign;
ոչ — համարիլ, to disdain, to judge unworthy;
— ինչ էր, was it necessary ? — եւ իրաւ է, it is just to, fit;
յարժանս ou — տալ կաճառել՝ գնել, to give, to sell, to buy cheap or cheaply.


Արժանահայց

See full entry →

adj.

justly demanded;
that demands worthily.

NBHL (1)

Արժանահայց բարեխօսութիւն. (Նար. կուս.։)


Արծարծումն, ման

See full entry →

s.

rekindling.

NBHL (1)

Զարծարծումն ցանկութեանց բորբոքէ խօսք կանանց. (Նեղոս.։)


Բարեգործեմ, եցի

See full entry →

vn.

to do well, good.

NBHL (1)

Հրաշափառապէս բարեգործեսցես բանդ կենդանի՝ ինձ խօսողութիւն անսայթաքելի. (իբր շնորհեսցես)։ Բարեգործեա՛ ի յանձին ... զամենալից շնորհս բազմապարգեւ քո ողորմութեան. (Նար. ՟Ժ՟Ը. ՟Լ՟Դ։)


Բարեխրատ, ից

See full entry →

adj.

that gives good advice, good instruction;
well instructed.

NBHL (1)

Կարծեմ զնա անպիտան տգիտաց, եւ բարեխրատից. զի եւ բարեխրատքն զայսոսիկ զխօսս ըստգտանեն. (Սոկր.։)


Բարեկամ, աց

See full entry →

s.

friend;
familiar, dear;
մտերիմ՝ անկեղծ՝ ճշմարիտ՝ անձնանուէր՝ սիրելի սուտ —, intimate, sincere, true, devoted, dear, false friend.

NBHL (1)

Խօսէր տէր ընդ Մովսիսի դէմ յանդիման, որպէս ոք՝ զի խօսիցի ընդ բարեկամի իւրում։ Ղազարոս բարեկամ մեր ննջեաց։ Դուք բարեկամք էք իմ։ Եղբայր քո, կամ բարեկամ հանգոյն անձին քո։ Լուեալ երից բարեկամացն զչարիսն ամենայն։ Բարեկամք իմ եւ մերձաւորք իմ։ Հեռի արարեր յինէն զբարեկամս իմ եւ զծանօթս իմ։ Եւ եղէն բարեկամք. քանզի յառաջ թշնամիք էին միմեանց. եւ այլն։


Բարեմասնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

good fortune, happiness, participation of good;
goodness, perfection.

NBHL (1)

Զի զյաղթանակ բարեմասնութեանն՝ որ առ քեզ եղեն, անարգել լեզուով խօսեսցի. (Նար. ՟Խ՟Զ։)


Բարկացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to exasperate, to irritate, to anger, to displease, to offend, to enrage.

NBHL (1)

Սէր տեսանելւոյն բարկացուցանէ եւ բորբոքեցուցանէ զքեզ ա՛չք։ Նանրութիւն շատխօսութեանն բարկացուցանէ զքեզ լե՛զու։ Ծանրասիրտք եղէք, բարկացայք ի չար ցանկութիւնս ... այլ զբարկանալն յետ ցանկութեանց մեղաց հատէք ի ձէնջ զղջմամբն. (Լմբ. սղ.։)


Բարկութիւն, ութեան

See full entry →

s.

anger, wrath, ire, indignation, passion;
harshness;
disgrace;
զիջանել, ցածնուլ, դառնալ ի բարկութենէ, to be appeased, to allay one's anger;
թափել զ—, to give vent to one's anger;
— or հրացան —, thunder-bolt;
սրտմտիլ բարկութեամբ, to rage, to get into a passion;
— սրտմտութեան, սրտմտութիւն բարկութեան, furry, ire, wrath.