Your research : 1 Results for կոռ

Կոռ exact entry

See full entry →

s.

villein or duty service.

Etymologies (4)

. անստոյգ նորագիւտ բառ, որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Մամբր. բ. ս պ. էջ 31 «Հրեշտակն զԱմբակում մարգա. րէ հացիւքն եփելովք և թանիւքն հասելովք ոբոլոր կերակուրն տարաւ հասոյց Կոռին յերկիրն Բաբելացւոց»։ Ակնարկում է Դան. ժդ. 32-37. հրատարակիչը համարում է «նշանակիչ գբոյն» և դնում է գլխատառ. միւս խմբագրութեան մէջ, էջ 56, խնդրա-կան բառը պակասում է և ասւում է պարզա-պէս «տարաւ ի Բաբելոն»։

, ո հլ. «վէգի նման մի ոսկոր». ունի միայն ՀՀԲ, առանց վկայութեան. գտնւում է գաւառականներում. ինչպէս՝ Մկ. կոռ. Երև. կոռան, Շիր. կոռա «եզան, կովի, ցու-լի, արջառի և հորթի վէգ» (Ամատ. Հյ. բառ ու բան 359)։

«պարտադիր ձրի աշխատութիւն» Արձ. 992 թուից (տե՛ս Վիմ. տար. 10), ԺԱ դարից (Վիմ. տար. 27), Մխ. դատ. էջ 412 Զքր. սարկ. Ա. 46, Բ. I1. Առաք. պտմ. 62. որից կոռավար «այն արտը՝ որ գիւղացիք ձրի վարում են կալուածատիրոջ համար»։ Արձ. 1237 և 1241 թ. (Վիմ. տար. 80, 83) Երբել. (հրտր. Շահնազ. Ա. 335, Էմ. էջ 157)։-Ըստ Մանանդեան, Տեղեկ. ինստիտ. 1, 39 հնագոյն վկայութիւնն ունի Դուինի կանոնը 645 թ., որ յետոյ աղաւաղուելով դարձել է կռուով։

ԳՒՌ (dialectal) Երև. Ղրբ. կօռ, որից մորեխակոռ «մորեխները ոչնչացնելու ձրի պարտադիր աշխատանք», կոռւոր «կոռի վրայ աշխա-տող»։


Entries' title containing կոռ : 3 Results

Դառնակոռոչ

See full entry →

adj.

groaning bitterly, painfully.

NBHL (1)

Դառնակոռոչ ձայնիւ եհան զդառնացեալ ոգին. (Գր. երէց.։)


Կոռավար

See full entry →

adj.

working in statute-labour.


Կոկոռ, ի

See full entry →

s. bot.

nenuphar, water

Etymologies (1)

«ջրային նունուֆար, լտ. nym. phaea» Բժշ. որից կոկոռճիկ «երիցուկ ծա-ղիկը, chamarmelun decipiens Boiss.։ (ըստ Տիրացուեան, Contributo § 543) ՀԲուս § 1457. առաջինը ասւում է նաև կո-կոն՝ անդ՝ յաւել։ Նոյն են նաև կոկոռոչ (այլ ձ. քոքոռոջ, կօկռօշ, սքօռնօշ) «նունուֆար» Բժշ. «մի ուրիշ տեսակ ծաղիկ» Սալաձ. կոկռոշ «մի տեսակ հաղարջ, ծոր, ribes» ՀԲուս. § 1459 (տե՛ս և Նորայր ՀԱ 1923, 343)։


Definitions containing the research կոռ : 29 Results

Դառնակորոչ

See full entry →

cf. Դառնակոռոչ.

NBHL (1)

Դառնակոռոչ ձայնիւ եհան զդառնացեալ ոգին. (Գր. երէց.։)


Վէգ, վիգաց

See full entry →

s.

dispute, debate, contest, discussion, variance, contestation, quarrel, wrangling;
ի — գալ ընդ ումեք, to dispute or wrangle, to debate, to contest, to discuss;
knucklebones, cockal.

Etymologies (1)

, ի-ա հլ. «ոտքի կոճ, կոռ» Վստկ. 222. սրա հետ կապ ունի՞ յոյգ հոմանիշը՝ որ տե՛ս առանձին։

NBHL (1)

ἁστράγαλος talus. Ոսկր խաղալոյ՝ ի յօդից ծնգաց կճղակբաշխ կենդանեաց. կոճ. կոռ.


Բարեպաշտօն

See full entry →

cf. Բարեպաշտ.


*Կռնակ, ի

See full entry →

cf. Կուռն.

NBHL (1)

Ու՞ր կռնակ (կամ կոռնակ) որ թեկն ածէր կռնակաւ. եւ նահանջէր՝ մարտուցեալ. (Մագ. ՟Ի՟Ը։)


Սունկ, սնկոյ

See full entry →

cf. Սունկն.


Ստուգաբանեմ, եցի

See full entry →

vn. va.

to tell the truth;
to verify, to explain;
to trace the etymology or derivation of a word.

NBHL (1)

Զորթ տնկեալ ասեն յակոռի. եւ ստուգաբանեն՝ արկուռի. (Մագ. ՟Ձ՟Ե։)


Սրոհունդ

See full entry →

s. bot.

St. John's wort.


Պռուգեմ, եցի

See full entry →

va.

to portion, to give a portion, to endow.

NBHL (1)

Զնոյն եկեղեցի պռուդեաց եւ փարթամացոյց ստացուածովք։ Պռուգեալ կարգաւորեաց փարթամութեամբ զվանքն սրբոյն կոռնելիոսի. (Մարթին.։)


Շիրիմ, րմաց

See full entry →

s.

tomb, sepulchre, urn, monument;
—ք, cemetery;
մարմնածախ —, sarcophagus;
— հոյակապ, mausoleum;
— դատարկ, cenotaph.

NBHL (1)

(ար. սիրր. պ. կիւր, քէօր. ռմկ. կոռ. լծ. կոյր, եւ խաւար) μνημεῖον, τάφος monumentum, tumulus, sepulchrum στήλη cippus Գերեզման. դամբարան. տապան. յիշատականոց թաղման մեռելոյ. կոթող. արձան.


Լիտր, լտեր, լտերք, լտերց

See full entry →

s.

pound (16 ounces);
litre.

Etymologies (1)

, ր հլ. (լտեր, լտերց) «մի տեսակ չափ է» (ըստ Շիր. 12 ունկի էր, որ համաձայն քննութեան Մանանդեանի, Տեղեկ. ինստետ Բ. էջ 30՝ հաւասար է 326 գրամի. այժմ Հա-յաստանում լիտրը 6 տաճկական օխա կամ 12 ռուսական թունկա է) Յհ. ժբ. 3. ժթ. 39, Ոսկ. ես. Մագ. -առաջին երկու վկայութիւն-ները հաստատապէս ցոյց են տալիս, որ լիտ-որ իրօք հին ժամանակ փոքր չափ էր. երբ Մարիամ մի «լիտր» նարդօս է վերցնում Յի-սուսի ոտքերը օծելու համար կամ Նիկոռե-մոսը 100 «լիտր» զմուռս է վերցնում Յիսու-սի մարմինը զմռսելու համար, անշուշտ խօս-օը փոքր չափերի մասին է։ Աւելի յետոյ լիտ-րը դարձաւ մեծ չափ. և Բրս. մրկ. 381 դնում է լիտրը իբրև «հայկական մեծ չափ», յիշեց-նելով միևնոյն ժամանակ թե լիտրը ըստ հը-րէից է «սիկղ, չորս դրամի ծանրութիւն»» Գռուած է նաև ղիտր. որից լտրանոց Զքր. տաոկ. Բ. 140։


Թակալակ

See full entry →

s.

dalmatica.

Etymologies (1)

= Պրս. [arabic word] tagālā «կարճ հանդերձ» (ԳԴ 1ջ 114, 686), չաղաթայ. և թթր. [arabic word] կամ [arabic word] tekele, նաև [arabic word] ︎ կամ [arabic word] degele «մի տե-սակ կարճ վերնազգեստ, որ կարող է նաև ոսկիով կարուած լինել» (Будaговъ 1, 562), որից էլ վրաց. თაგალა թագալա «կարճ մուշտակ, душeгpeя, шубка на ватe, omy-шенная мexомъ» (Չուբինով 534)։ Իմաստի ձևափոխության համար հմմտ. պրս. [arabic word] kurta «կարճ զգեստ, կոռտիկ», որ եղել է հլ. կոռտիկ «աբեղայի վերարկու»։-Աճ.


Գորտ, ոց

See full entry →

s.

frog;
— թունաւոր, toad;
— կարկաչէ, the — croaks.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Մշ. գ'որդ, Ախց. Երև. Կր. գ'օրտ, Խրբ. գ'օրդ, Ալշ. գ'ոռդ, Ռ. քօրդ, Սլմ. կոռտ, Վն. կ'հռտ, Սեբ. գ'եօրդ, Ասլ. գ'եօրդ, գէօ՝ր*, Մկ. կ'էօռտ, Ոզմ. գ'ուրտ, Տփ. գուրդ. գուրդը, Հմշ. կույդ, Ջղ. գ'որթընուկ, Գոր. կ'օ՜ ռթնուկ, Շմ. կ'օրտնինգ, Ղրբ. կէ՛րթնուկ, Զթ. գ'օյդօնօգ, Գղ. քո՛ւնթռուկ, Ագլ. Փա՛ո-նուկ. -նոր բառեր են՝ գորտալեղ, գորտնա-կեր, գորտնբուրդ, գորտնգորգ, գորտնուկ-խոտ, գորտնտուն, գորտնցոյց, գորտնւոր ին։


Գարշ, ից

See full entry →

adj.

execrable, ugly, deformed, slovenly;
exerementitious;
impure;
unchaste, smutty, obscene, lewd.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Բայական ձևով ունինք Հճ. գարշել (բայց սա ծագում է *գառշել ձևից, ըստ ո-ռում, հյ. ր>Հճ. յ, իսկ ռ>Հճ. ր), Ոզմ. գ'νmրշել. -ածական գարշելի ձևն ունին (գրականից փոխառեալ) Ննխ. (քաղաքը) գարշէլի, Ախց. Խրբ. Կր. Մշ. գ'արշէլի, Ալշ, Ննխ. (գիւղերը), Սեբ. գ'առշէլի, Սչ. քարշէլի, Մկ. կ'mրշելը՛.-իսկ Վն. բայի ձևը իբրև ա-ծական կամ մակբայ է գործածւում. օր. «Փողնի շներ գարշել գարշել կոռնային»։


Գինի, նւոյ, նեաց

See full entry →

s.

wine;
զգինեօք անկանել, ընդ գինիս մտանել, ի գինւոջ լինել, to be merry with wine, to drink, to get drunk;
թափել զ—, սթափել ի գինւոյ, to sleep one's self sober;
զուարթացուցանել ի գինւոյ, to make tipsy, to fuddle;
պարզել զ—, to clear the wine.

Etymologies (1)

Առաջին ուղիղ համեմատութիւնները տուաւ Klaproth, Asia polygl. 106։ ՆՀԲ համեմատում է վրաց. ղվինո, յն. οἰνος, լտ. vinum ձևերի հետ։ Peterm 25 դը-նում է լտ. vinum, յն. οίνος, եբր. [hebrew word] уain և արաբ. vain։ -Windisch. 7 յոյն և լտ. ձևերի հետ։ Այսպէս նաև միւսները։ Տէրոյենց պատուելի, Երևակ, 1857, էջ 194-5 Ուայզմէն անգլիացի հեղինակի «Պատմութիւն գիտութեան լե-զուաց» գրքի թարգմանութեան մէջ, ուր ասուած է, թէ գինեգործութիւնը նախնա-պէս վերաբերում էր սեմականներին և սրանց ձեռքով արևելքից արևմուտք է տարածուած, աւելացնում է այս ծանօ-թութիւնը թէ «խաղողի մշակութիւնը ըստ Ս. Գրոց սկսած է Հայաստանի մէջ, յԱ-կոռի, Նոյի ձեռքով. նախալեզուեան բա-ռը գինին է. ասկէ փոխ առին հրեայց, և


Գզիր, աց

See full entry →

s. bot.

rush;
cf. Գեղջաւագ.

Etymologies (1)

«գիւղի տանուտէրի երկրորդը». լե-տին ժամանակի բառ, որ գործածական է արդի գաւառականների մէջ. մի քիչ աւելի հնից ունինք Ես. պտմ. 13 «Ի գիւղի ուրումն զտանուտէր գիւղին և զքահանայսն և զհիւ-րընկալն՝ զոր գզիր ասեն, արգելուին», Զքր. սարկ. բ. 125. «Յետ երից ամաց նահատա-կեցաւ գզիր Յակոռն»։


Կոր

See full entry →

adj. adv. fig. s.

curved, bent, crooked, adun-cous;
ի —, bowed, inclined;
down, below, downwards;
ի — կորացեալ, depressed, cast down;
ի — կործանել, to cut down, to overturn, to throw to the ground, to overthrow, to upset;
to dishearten thoroughly, to strike with dismay, to confound, to abash;
ի — կործանիլ, to fall, to break down, to sink, to be overthrown;
to droop, to be disheartened, to give way, to lose heart, to be ashamed, abashed;
— գիծ, curve.

Etymologies (3)

«ծուռ, ծռած» Գ. թագ. ի. 11. Վեցօր. որից ի կոր «ամօթահար, կորագլուխ» Ոսկ. մ. ա. 5, 9 և Ես. Մծբ. կոր ի գլուխ Ողբ. ա-8. Ոսկ. յհ. բ. 20. կորագլուխ Ղևոնդ. կորա-կոր ՍԳր. կոր ի կոր Նար. Ոսկիփ. կորակը-տուց Վեցօր. կորանալ ՍԳր. Ոսկ. ես. կո-րանք «ամօթահար մնալը» Բ. մակ. թ. 1 Եւս. պտմ. Մծբ. Եփր. յոբ. (հրտր. ՀԱ 1912, 670). կորացուցանել ՍԳր. կորնթարդ Սահմ. («զենիթ» իմաստով է գործածուած Տաթև. ձմ. ճլդ. և ամ. 335. Իմաստասէրքն սկիզբն աւուրն զկէսօրն եդին, յորում արե-գակն ի կորնթարթս երկնից ելեալ թագաւո-րէ. Արտաքինքն զմէջ աւուրն ասեն սկիզբն, յորում ժամու արեգակն ի կորնթարդն երկ-նից ելանէ). ակնկոր Ոսկ. մ. բ. 15, էջ 600 (տպ. ակնկոյր), ակնկորել Գ. թագ. իա. 29. Ոսկ. կամակոր ՍԳր. Ոսկ. Եզն. գլխա-կորիլ Ոսկ յհ. ա. 16. կորաքամակ (նոր բառ) ևն։ Այս արմատի միւս ձևերն են կեռ «ծուռ, կոր. 2. ճանկ» (տե՛ս առանձին) և կոռ «ծուռ, կոր», որ երկուսի միջին օղա-կըն է և գտնւում է միայն գաւառականների մէջ (տե՛ս տակը)։

ԳՒՌ (dialectal) Կայ միայն կոռ ձևով՝ որից կոր Մկ. Սլմ. Վն. «կոր, ծայրը ծռած, կեռ, կոր գլխով», Մկ. Վն. «կորացած ծայրով հո-վուական գաւազան», Մշ. Վն. «ծայրը կեռ ցուպ», կոռ-մոռ գալ Վն. «ծռմռկուիլ», կո-ռագլուխ Վն. «խարդախ, խաբեբայ», կոռա-կոտոշ Վն. «ծուռ եղջիւրներով», կոռացնել Երև. «ծռել», կոռել Մկ. Վն. «որևէ բանի ծայրը կեռ շինել», կոռուիլ Վն. «ծռուիլ, կո-րանալ, կէս մէջքից կախուիլ, կզուիլ», կոո-քար Վն. «դուրս ցցուած մեծ ժայռ», կռա-կոռ Ղրբ. «կորաքամակ աառաւ»։

ՓՈԽ (borrowing) Ուտ. կիրի, միրի, կորի, մորի, կի-ւիմիրի, կորիմորի «կոր, ծուռ, կորացնելը, ձռելը», կիրիբսուն «ծռել», կիրիբաքսուն «ծռիլ, կորանալ», կորիբսուն «կորանալ. ծռիլ». հմմտ. հյ. կոռ-մոռ գալ կրկնականը։


Կորդ, աց

See full entry →

adj. s.

rough, unfilled, un-ploughed, wild, waste;
fallow;
waste land.

Etymologies (2)

ՆՀԲ վրազ. կորդի, լծ. հյ. չոր, լն. լέρσος, χέρρος, թրք. qər «բաց դաշտ». quru «չոր»։ Տէրվ. Մասիս 1882 ապր. 3 յն. ϰοάτος «կարող, հզօր», գոթ. hardu «բուռն, սաստիկ, կարծր», անգլ. harϑ, գերմ. hart «կարծր» բառեռև դուք, որոնց նախահայր համարում է ոմն Կորդոն կամ Կարտու «բուռն, հզօր»։ Հիւնք. կուրտ բառից։ Սագըզեան ՀԱ 1909, 335 հյ. կոռ «տարապարհակ» ռումեռ. gar «արտ»։ Karst, Յուշարձան 405. սումեր. kur «երկիր, աշխարհ, լեռ»։ Պատահական նմանութիւն ունին հալ. gruda «հողի գուղձ», grudinū «կոշտ, կոպիտ», ռուս. rpудa «փողո-ցի սառած ցեխ», rpудньи, rpудкiи

ԳՒՌ (dialectal) Մշ. կոռտ, Ալշ. կոռթ, Լ. կորթ. Սլմ. Վն. կոռթ, Մկ. Ոզմ. կուրթ. այս բո-ւորը ասւում է հողի համար. (Ալշ. փոխա-բերաբար նաև «պինդ մածուն»). իսկ Խրբ. զօրթ «կարծր, դահացած, թրք. խարթ». որից կորդանալ Վն. «հողը կոշտանալ», Խրբ. «կարծրանալ, դահանալ, խարթանալ», կոր-դել Վն. «խոպան հողը մշակելի դարձնել՝ վրայից աւելորդ խոտերը քաղհանելով և մաքրելով», կորդապատառութիւն Մշ. «պո-ռոտախօսութիւն», կորդան Գնձ. «կոպիտ անտաշ, անոպայ», կորդափլուցք Սիփ. «վա-րած խամ գետին»։


Կործ

See full entry →

s.

overturning;
ի — or —ս լինել, to upset, to overturn.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Երև. կօրծել, կօրծ անէլ «միւս կողմը շրջել (ամանը)» կօրծ լինել «շրջուիլ, տապալուիլ», Սլմ. կործել, Վն. կոռծել, Ալշ. Մշ. կօռձել, Պլ. Սեբ. գօրձել, Խրբ. գօրձիլ, Ոզմ. կուրծիլ, Մկ. կուռծիլ «ամանը գլխիվայր շրջել», Չն. գօրձիլ «ցած դլորուիլ, տապալուիլ», Չրս. գօրզվիլ «տրն, կած՝ կանգնեցրած մի բան գլխիվայր շըր. ջուիլ, ցած տապալուիլ», Ախց. Կր. կօրծա-նիլ, Տփ. կօրծան ըլիլ, կօրծանվիլ, Սչ. գօր-ձանել, Պլ. Ռ. Սեբ. Տիգ. գօրձանիլ, (Պլ. անցողական ձևը գորձանցունէլ), Զթ. գուլ-ձանիլ, գուրձանիլ, Ննխ. գօրձանվէլ։


Կորճ, ից

See full entry →

s. mus. adj.

griffin;
cf. Պասկուճ;
crotchet;
crooked, hooded;
cf. Փեճեկ.

Etymologies (2)

«ընկոյզի կեղև». նորագիւտ բառ. որ մէկ անգամ գտնում եմ գործածուած Նոր վկ. էջ 317 «Պորեալ զընկոյլն, կործեցին կկորճն ի վերայ նորա»։ Իբրև մականուն նգռծածուած ունինք Հաւաք. էջ 40 «Թօ-մայ վարդապետին՝ մականուն կոռճով կո-չեցեալ» (այն է «կեղևով»)։

ԳՒՌ (dialectal) Վն. կոռճ «կեղև (սոխի, խնձորի. ընկոյզի, ձուի, ծառի)»։


Կուռն, կռան

See full entry →

s.

back;
մերձ առ կռան կայ, it is not far distant.

Etymologies (1)

Հիւնք. կուռ, կռել բառերից։ Schefte-lowitz BВ 28, 304 և 29, 51 լատ. cur-vus, ալբան. kεrus, kurús «կորութիւն, ծռութիւն», kerusem «ծռիլ», kuris «կռնակ»։ Lidén, Arm. Stud. էջ 115 յն. γυρός «ծռած, կլոր», γυρός ἐν ὥμοι-ἀιν «ուսերը կլոր», γύαλον «փռս. խոռոչ, կամար» ևն, յատկապէս հիռլ. gualu, նիռլ. գալլ. guala «ուս»։ (Յի-շում է Walde 216 այս երկու մեկնու-թիւններն էլ. իսկ Boisacq 159 Po-korny 1, 557 միայն վերջինը. սակայն հմմտ. ծուռ բառի տակ ասուածները)։ Սագրզեան ՀԱ 1909, 335 հյ. կոռն, կայռին, թրք. giru «ետև», quyruq «պոչ», սումեր. egir «ետև, յետոյք» ռառերի հետ։ Մառ ЗВО 22, 77 հյ. կարեմ, կալայ բառերի հետ՝ կցում է երկրորդ սիւնակի kurpi «ձեռք?, վրաց. խելի, լազ. խե «ձեռք» ձևերին։


Հեց, ի

See full entry →

s.

tire of a wheel.

Etymologies (1)

ՆՀԲ լծ. հյ. յեց, թրք. գըլ և եիւգ (իմա՛ qəč «կոռ», yüz «երես»)։--Scheftelowitz BВ 28, 294 գոթ. faskǰa «կապ»։


Սարկաւագ, ի, գունք, գաց

See full entry →

s.

deacon;
servant, minister;
աւագ —, archdeacon.

Etymologies (1)

Հներից Լմբ. մատ. էջ 263 ստուգա-բանելով բառս՝ ասում է. «Սարկաւագն պաշտօնեայ թարգմանի և սպասաւոր». այս բացատրութեամբ բառը օտար է համարում, բայց թէ ո՛ր լեզւով յայտ» նի չէ։ Ճիշտ նոյնը կրկնում է Յհ. ար-ճիշ. 41։ ՀՀԲ սար «գլուխ» և աւագ բա-ռերից։ Աւետիքեան, Մեկն. թղ. Պօղ. Գ. 455 յիշելուց յետոյ Լամբրոնացու մեկ. նութիւնը, աւելացնում է. «այլ մարթ է ևս ընթեռնուլ սա կայր աւագ, ոմանք զայլ ևս ստուգաբանութիւնս յարմա-րեն»։ ՆՀԲ լծ. լտ. sacr և սարկ-կամ որպէս թէ մատռուակօղ սառևա-րանի, սպասարկու կամ մատռուաև ա-ւագ. կայ և պրս. սէրտէ «մատռուակ և բաժակ», իսկ սէրքեար «աւագն ծառա-յից», սէրիքեար «վերակացու գործոյ»։ Նոյն, լաւել. էջ 1066 գւռ. սարգել կամ սարկել (իմա՛ սարքել, որի արմատն է սար) «կազմել, հանդերձել» ձևից է դնում։ Հիւնք. սկաւառակ բառից։ Յա-կոբեան (ո՞ւր) դրել է պրս. սէրխավան «դպրապետ» բառից, իսկ Կուրտիկեան, Արևելք 1899, л 4060 դնում է իբր պրս. սարխավակ «գլխաւոր պաշտօնէից» (իմա՛ [arabic word] šār «գլուխ» [arabic word] xa-vag «սպասաւոր», որի ծագումը չգիտէ Horn. բայց կայ արաբ. [arabic word] xaval «սպասաւոր», որ ունի ԳԴ, բայց չգիտէ Կամուս)։ Ընդունում է Յակոռեան. Մա-ղիկ 1899, նոյ. 4/16, մերժելով իր մեկ-նութիւնը։


Մարախ, ոց

See full entry →

s.

locust;
grass-hopper;
մարախ քաղցր —, cf. Մատուտակ.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) մ. Տփ. մօրէխ, Ագլ. մա՛րահ, Ոզմ. Ջղ. Սլմ. մուրեխ, Երև. Մկ. մուրէխ, Զթ մը՝յրխ, մը'րէխ, Սվեդ. միրիխ.-նոր բառեր են մո-րեխակոռ, մորեխատեղ։


Նեպակ

See full entry →

cf. Նեպուկ.

Etymologies (1)

, ի-ա հլ. «մի տեսակ հարկ» Օր-բել. հրտր. Էմ. էջ 149 և 159. («Տայ ի ձեռս նորա զԱրծիւ գիւղ և զբերդկաներիչ... ա-զատ յամենայն աշխարհական հարկաց և և նեպակաց. Առաք զԲեխ իւր սահմանովն և արքունի նեպակովն և տուաք զԱրուքս իւր սահմանովն և արքունի նեպակովն, որ էր երկու տասան դրամ»).-տե՛ս նաև Այտրն. ևան. Քնն. քերակ. 143։-Նեպակ բառը գրե-թէ նոյնպիսի իմաստով. գործածուած եմ գտնում նաև մէկ անգամ Թովմա Արծրու-նու պատմութեան մէջ (հրտր. Պատկ. էջ 27). «Եկեալ երեկոյին խնդալից (Որմիզդ)՝ ակն ունէր առլնուլ կերակրովն. եգիտ ապա-կանեալ և գիշակեր, զի մողէսք և կովիդայք, քարաթաթօշք և բնդռունք ի վերայ եկեալ կերան զորս նորա (նրա որսացածը)։ Արդ յայսմհետէ ըստ նեպուկի գեաղջն կապճա-համար ժժակք յամենայն ի դուռն արքունի ի սատակումն եկեսցեն. զի սոքա վնասա-կարք առ աստուծոյն եղեն»։ -Խնդրական բառի համար Պատկ. գրում է թէ հին օրի-նակն ունէր նեպակի. Պօլսոյ տիպը՝ էջ 26 ունի նեպուկի. ՆՀԲ-ի օրինակն ևս ունի նե-պակի, թէև մի քիչ տարբեր ձևով. «Մողէղք և կովիդեայք և բնդռունք, ըստ նեպակի գեղջն կապճահամար ժժակք» (տե՛ս նեպակ բառի տակ)։ ՆՀԲ այս բառը նոյն է համա-րում հյ. նեպուկ բառի հետ, որ նշանակում է «բազմոտանի մի ճճի» և Արծրունու հատ-ուածի մէջ բոլորովին անյարմար է։ Նախ պէտք է ընդունիլ այստեղ նեպակ ձևը, որի ճիշտ նշանակութիւնը իմանալու համար յի-շենք Եղիշէի համապատասխան մի հատուա-ծը, որից ազդուած է Արծրունին. «Օձք և մողէսք, գորտք և մրջմունք, և որ այլ ևս խառնափնդոր բազմաճճիք են՝ մի կացցեն. այլ վաղ թուով համարով ի մէջ բերցին ըստ արքունի չափոյն։ Եւ որ այլ ևս ինչ սպասք իցեն, կամ զոհից կամ սպանդից, ըստ տօ-նական կարգին՝ կարևոր թուականին և ըստ կապճաթիւ մոխրաչափ կարգին» (Եղիշ.բ)։ Եղիշէի այս հատուածից երևում է, որ վնա-սակար միջատները ջնջելու համար հին Պարսից կառավարութիւնը ամէն գիւղի վրայ որոշեալ մի չափ էր դրած. գիւղացիք՝ այս թիւը իրենց վրայ բաժանելով՝ ամէն մէկ անձի ընկած բաժինը որոշում էին և ըստ այնմ հաւաքելով միջատները՝ գիւղովին ներ-կայացնում էին դուռը։ Սա մի կերպով նման է Կովկասի մորեխակոռին, որ հաստատուած է ջնջելու համար մորեխը։ Նեպակը այսպէ, սով ըստ Արծր. «զրադաշտական օրէնքով ջնջելիք վնասակար միջատների համար կա-ռավարութեան կողմից նշանակուած կապ-ճահամարը կամ չափն է»։


Ոսկր, կեր, աց

See full entry →

s.

bone;
տարաբուն —, process, apophysis;
— արմատոյ լեզուի, hyoides;
անանուն —, ossa innominata;
— ցայլից, os pectinis or pubis;
— սրբանի, os sacrum;
— կիտի, whale-bone;
— փղաց, ivory;
cf. Փղոսկր;
գերեզման ոսկերաց, charnel-house;
փոխարկութիւն յ—, ossification;
հաստատիչ խախտեալ ոսկերաց, bonesetter;
կցել զ—ն բեկեալ, to bonset;
փոխարկել յ—, to ossify;
հանել զոսկերս, to bone, to take out the bones;
գողացուցանել զոսկերս, to cause the bones to shake;
cf. Լեզու.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Երև. Կր. Ննխ. Տփ. օսկօր (Տփ. մնկ. օ'կօր), Ալշ. Մշ. օսկոռ, Խրբ. Սչ. օսգ'օր, Ախց. օսկօռ, Ակն. Ռ. օսգօր, Պլ. օսգօռ (մնկ. օգօր), Վն. ուսկոռ, Հմշ. օսկէօր, Տիգ. օս-քուռ, Ասլ. ըսգէօ՜ր, Ղգլ. սկօռ, Սլմ. վըս-կոռ, Մրղ. վըսկօռ, վուսկօռ, Մկ. տսկուր, Ագլ. ո՛ւսկուռ (յգ. ըսկըռա՛տիք՝), Ջղ. վոս-կուռ, Շմ. վօսկուռ, Գոր. վօ՛սկէռ, Ղրբ. վըէ՛սկըէռ, վըսկըռ, Սեբ. օսգէր, Հճ. ուսգոյ, Զթ. իւգիւյ, իւգիւր, Սվեդ. իւգիւր։ Նոր բառեր են անոսկոր, ոսկորկոտրէք, ոսկորոտ, ոսկորտանք, ոսկրագլուխ, ոսկրախաղ, ոսկ-րահան, ոսկրահաստ, պետառսկոր, ոսկրա-ջուր, ոսկրացաւ, ոսկրթփել։


Սիր

See full entry →

s. adj.

damp weather;
effeminate;
sire.

Etymologies (1)

. անստոյգ բառ, որ առանձին էլ ան-գործածական է. սրանից ունինք մեծասիր և սրական աստղաբաշխական բառերը, որ մէկ մէկ անգամ գործածուած եմ գտնում Շիր. էջ 65, 66. «Մեծասիր գօտին, որ կոչին ան-գոն կոռոնաւոր (երկնքի եօթը գօտիներից մին). Սրական գօտի՝ ուր են երկոտասան կենդանակերպք»։


Սակառ, ի, աց

See full entry →

cf. Սակառի.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Մկ. Վն. սակառ. Ալշ. սագառ. Մշ. սագռի (ուղ.1), Սլմ. սաղ'օռ, Ազա սա-քօր? (Ամատունի, Հայոց բառ ու բան, էջ 582 ունի և սակոռ ձևը)։


Փուշ, փշոց

See full entry →

s. bot. mus.

thorn, spine, prickle;
thistle;
an Armenian note;
— ձկան, bone, fish-bone;
— պսակ, crown of thorns.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Ալշ. Ախց. Երև. Խրբ. Հճ. Մկ. Մշ. Ննխ. Շմ. Պլ. Ջղ. Սեբ. Սչ. Վն. Տփ. փուշ, Ասլ. Սլմ. փիւշ, Սվեդ. փէօշ, Գոր. Ղրբ. փօշ, Ագլ. փէշ։ Նոր բառեր են փշախեղդ, փշակոկոռ, փշատել, փշմտել, փշամզիլ փշբոյլ, փշդրամ, -ուկ, փշենի, փշիկ, փըշ-մանգաղ, փշքաշ, փշփշոտ, փշփլոտուն ևն։


Քակոր, ոյ

See full entry →

s.

animal excrement, ordure;
— արջառոյ, cow-dung, manure.

Etymologies (1)

ԳՒՌ (dialectal) Սլմ. քակոռ, Մրղ. քակօռ, Վն. բակոռ, Մկ. ք'ակուր, Ղրբ. քա՛քուռ, Ղրդ. քա՛քուռնը «թիթէն, հասարակ աթար», որից քաքուռահոտ «թրիքի այրածի հոտ»։