Definitions containing the research հակ : 2667 Results

Նաւական, ի, աց

adj.

naval;
nautical;
— զօրութիւն, sea-forces, marine, navy;
— գիտութիւն, navigation, art of sailing.

· Calfa

NBHL (1)

ναυτικός navalis. Սեպհական նաւուց. եւ Ծովական.


Նաւակցիմ, եցայ

vn.

to sail together.

· Calfa

NBHL (1)

Որոց նաւենն՝ նաւակցեա՛, որոց ճանապարհորդեն՝ ճանապարհակցեա՛։ Նաւորդացն նաւակցեա՛, ուղեգնացացն ճանապարհակցեա՛. (Ոսկ. եւ Բրս. պտրգ.։)


Նաւապետ, աց

s.

captain, commander.

· Calfa

NBHL (1)

Որպէս իմաստուն նաւապետ ուղղելով զնաւ մարմնոյս ի ծովածուփ աշխարհական ալեացս. (Յճխ. ՟Ժ։)


Յապահովագրութիւն, ութեան

s.

insurance, underwriting;
մուրհակ յապահովագրութեան, policy of insurance;
cf. Յապահովութիւն.

· Calfa


Յաջողաբախտ

adj.

lucky, fortunate.

· Calfa

NBHL (1)

Այս զօրաւո՛ր եւ յաջողաբախտ աշխարհակալս Աղեքսանդրէ. (Պտմ. աղեքս.։)


Յաջորդեմ, եցի

va. vn.

to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.

· Calfa

NBHL (1)

Ի տեղի նորա յաջորդէ արքայ Խոսրով զՍահակ. (Խոր. ՟Գ. 49։ Յհ. կթ.։)


Յաջորդիմ, եցայ

vn.

to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.

· Calfa

NBHL (1)

Առ Սահակաւ եւ դպրութիւնք հայոց յաջորդեալ. (Եզնիկ երէց.։)


Յառաջ

cf. Յառաջս.

· Calfa

NBHL (1)

Կտակարանք եկեղեցւոյ ի Սահակայ յառաջ թարգմանեցան. (Եզնիկ երէց.։)


Յառաջադիմութիւն, ութեան

s.

advancement, progress, improvement, amelioration.

· Calfa

NBHL (1)

Յորս խոհականն զարգացեալ յառաջադիմութիւն. (Պիտ.։)


Յառաջաձգութիւն, ութեան

s.

promotion, advancement.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ ժամանակաւ յետ չարչարանացն յառաջաձգութեամբ մատուցեալ։ Գահու յառաջաձգութեամբ ընկալցի պարգեւ ի թագաւորէն։ Ի ներհակէն զյառաջաձգութիւնն արտագրել. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։ Արծր. ՟Գ. 12։ Քեր. քերթ.։)


Յառաջամուտ

adj.

going in or entering before.

· Calfa

NBHL (1)

Ոչ միայն ներհականացն երկոտասանիցն, եւ կամ զյառաջամուտ զկարապետին, այլեւ զայլոց մատուցելոցն. (Կորիւն.։)


Յառնեմ, յարեայ, արի, յարուցեալ

vn.

to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.

· Calfa


Յատակեմ, եցի

va. fig.

to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.

· Calfa

NBHL (1)

Զքաղաքն ի հիմանց յատակեցին։ Զգերմանացիս ստահակեալս Մարկոս Ղուկիոս յատակեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)


Յատկաբար

adv.

properly, specially, particularly, expressly, precisely.

· Calfa

NBHL (1)

որ եւ ՅԱՏԿԱՊԷՍ. ἱδίως, ἱδικῶς, εἱδικῶς proprie, speciatim. Յատուկ եւ սեպհական օրինակաւ. տիրապէս. մասնաւորապէս, որոշակի.


Յատկական, ի, աց

adj.

cf. Յատուկ.

· Calfa

NBHL (1)

ἱδικός, εἱδικός, ἱδιάζω, -ουσα, -ον proprius, specialis, privatus. Յատուկ. սեպհական. առանձնական. իւրական. մասնաւոր.


Յատկանամ, ացայ

vn.

to be appropriated, separated, distinguished.

· Calfa

NBHL (1)

Որոշիլ որպէս յատուկ եւ սեպհական. սեփականիլ. եւ տիրապէս եղանիլ.


Յատկեղ

adj.

own, essential.

· Calfa

NBHL (1)

ἱδιότατος, εἱδικώτατος propriissimus, specialissimus. որ եւ ՅԱՏԿԱԳՈՅՆ. Կարի յատուկ. տիրապէս սեպհական. որպէս մարդոյ՝ բանականն.


Յատկութիւն, ութեան

s.

property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.

· Calfa

NBHL (1)

ἱδιότης proprietas. որ եւ ԱՌԱՆՁՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Սեպհականութիւն. հանգամանք. որ ինչ յատուկ եւ սեպհական իցէ ումեք կամ իմիք.


Յատուկ

adj. adv.

proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.

· Calfa

NBHL (1)

ἵδιος proprius եւ privatus, peculiaris, specialis. իբր Յատեալ՝ զատուցեալ՝ իրօք կամ մտօք. Սեպհական. իւրական. բնիկ, առանձնական. մասնաւոր. իսկ. բուն իրենը. մախսուս.


Յար

adj. adv.

adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.

· Calfa

NBHL (1)

Չոգան ի Կափառանում, ուր յար եւեթ լինէին։ Առ ի յըմբերանել զհրէայսն, որք յար եւեթ զայն պատճառէին, եթէ հակառակ կամացն Աստուծոյ է. (Նանայ.։)


Յարաբարդեմ, եցի

va.

to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.

· Calfa

NBHL (1)

Յարաբարդեալ լեռնահանգէտ եւ յոգնակոհակ կոյտս մեղաց. (Սկեւռ. աղ.։)


Յարաբարդութիւն, ութեան

s.

heap, accumulation;
addition.

· Calfa

NBHL (1)

Բառնալով զանյաւ եւ զանբաւ բարձրութիւն յարաբարդութեան լեռնաձեւ անկոխ կոհակացն կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)


Յարածուփ

adj.

always fluctuating, agitated, troubled;
— ի փրփրադէզ կոհակաց, ever beaten by the foaming waves.

· Calfa


Յարառնում, առի

va.

cf. Յարառոցեմ.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)


Յարառոցեմ, եցի

va.

to assume together;
to employ, to make use of continually.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)


Յարեւանամ, ացայ

vn.

to follow, to keep close to.

· Calfa

NBHL (1)

Ցանկականն եւ ցասմնականն՝ զգայականին յարեւանայ, զո՛ր օրինակ խոհականն՝ բանականին. (Խոսրովիկ.։)


Յարձակումն, ման

s.

assault, attack;
aggression, invasion;
առնուլ —կմամբ, to storm, to carry by storm;
յինքն ընդունել զ— ուրուք, to sustain an assault, to resist an attack.

· Calfa

NBHL (1)

Իսկ ես աշդահակ խտրոց ընդ մէջ անկեալ, եւ յիս զայնպիսի եղեալ յարձակումն ընկալայ. (Խոր. ՟Ա. 25։)


Յարմարակից

adj.

symmetrical, proportioned;
analogous.

· Calfa

NBHL (1)

συναρμόθεις coaptatus. Համեմատ. պատկանեալ. պատշաճ. սեպհական. քաջայարմար. միաբան զօդեալ.


Յարութիւնակից

adj.

sharing or participating in the resurrection.

· Calfa

NBHL (1)

Մահակից եւ յարութենակից։


Յաւակնիմ, եցայ

vn.

to assume, to arrogate, to take too much on oneself, to pretend to, to presume.

· Calfa

NBHL (1)

Եթէ ոք հակաճառական բանիւ յաւակնի կապտել զհայր ի յիւրմէ բանէն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)


Յեղանակ, աց

s.

cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.

· Calfa

NBHL (1)

Եւ ո՛չ միով յեղանակաւ։ Յեղանակաւ իմն։ Ըստ երկուց յեղանակաց։ Իբր ներածութեան յեղանակի։ Ըստ քանի՞ յեղանակս։ Յեղանակ հակադրութեան նոյն է։ Յեղանակաւ տարբերի։ Ըստ հինգ յեղանակս նախկին այլ այլոյ (այսինքն մին քան զմիւսն) ասի. (Դիոն.։ Պորփ.։ Սահմ.։ Արիստ.։)


Մարտնչիմ, եայ, տուցեալ

vn.

to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.

· Calfa

NBHL (1)

μάχομαι pugno ἁγωνίζομαι, ἁθλέω certo, contendo ἑκπολέμω expugno παλαίω luctor. Մարտ դնել. պատերազմիլ. կռուիլ. մրցիլ. կագել. հակառակիլ. մաքառիլ.


Մաքառող

adj.

combating, opposing;
quarrelsome.

· Calfa

NBHL (1)

Որ մաքառի. հակառակաբան. դիմախօս. ոսոխ.


Մաքրեմ, եցի

va.

to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.

· Calfa


Մեծ, աց

adj. adv.

great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵԾ ՍԿԱՅԱԶՕՐ կամ ՄԵԾՍԿԱՅԱԶՕՐ ա. Սեպհական զօրութեան սկայի մեծի.


Մեծաբան, ից

adj.

magniloquent, boastful, braggart, swaggering, blustering, gasconading, vainglorious, vauntful, pompous.

· Calfa

NBHL (1)

Զի մի՛ մեծաբան պարծեսցի հակառակորդն, թէ մերկ աստուծով յաղթեցայ. (Ոսկիփոր.։)


Մեծազբօս

adj.

very busy, full of business.

· Calfa

NBHL (1)

πολυπραγμονέστερος occupatior. Ուր են մեծամեծ եւ բազմապատիկ զբօսանք աշխարհականք, այսինքն զբաղանք, հոգք, ծուփք.


Մեծախոհ

cf. Մեծախորհուրդ.

· Calfa

NBHL (1)

μεγαλόφρων sapientissimus, prudentissimus. որ եւ ՄԵԾԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. Մեծն խորհրդով. խոհական եւ գիտնաւորյոյժ. իմաստուն ամենայնիւ.


Մեծախորհուրդ

adj.

of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.

· Calfa

NBHL (1)

Զիրաց ասի՝ որպէս Իմաստական. խոհական. առաքինի.


Մեծասար

adj. s. gr. trochaic, trochee.

· Calfa

NBHL (1)

Որոյ սարն՝ այսինքն կատարն, գլուխն, սկիզբն է մեծ. մեծասկիզբն։ Այն է ըստ քերականաց կամ երաժշտաց՝ վերկավանկ բառ, ոյր առաջին վանկն է երկար, եւ վերջինն սուղ. (որում հակակայի Մեծավերջ)


Մեծավերջ, ից

adj.

s. gr. iambus;
iambic.

· Calfa

NBHL (1)

ἵαμβος jambus. որ եւ ՄԵԾԱՎԵՐՋԱԿԱՆ. որ եւ ԱՄԲԻԿՈՒՆ. իբր ἱαμβικός jambicus. Որոյ վերջն է մեծ. ըստ քերթողաց՝ Բառ երկավանկ, որոյ վերջին վանկն է երկար, եւ առաջինն սուղ. (հակակայ Մեծասարի)


Մեծիմաստ

cf. Մեծիմաց.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծիմաստ խոհականն չառնոյր յանձն զերթալն. (Յհ. կթ.։)


Մեծիմաց

adj.

of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.

· Calfa

NBHL (1)

Մեծիմաստ խոհականն չառնոյր յանձն զերթալն. (Յհ. կթ.։)


Մեծութիւն, ութեան

s. fig.

greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.

· Calfa


Մեկուսութիւն, ութեան

s.

separation;
retirement.

· Calfa

NBHL (1)

Առաքինութեանն մեկուսութիւն առ հակառակն (չարութիւն). (Դիոն. ածայ.։)


Մեղանչականութիւն, ութեան

s.

cf. Մեղանչանք.

· Calfa

NBHL (1)

Մեղանչականութիւն հակառակութեան, կամ այսպիսի մտաց եւ վարդապետութեան. (Յհ. կթ.։ Պրպմ.։)


Մեղկեմ, եցի

va. fig.

to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.

· Calfa

NBHL (1)

Զիմ սէրն մեղկեն, եւ զհակառակորդն սիրեն. (Նար. երգ.։)


Մեղսասէր

adj.

inclined to transgress, delighting in sin, wicked, criminal.

· Calfa

NBHL (1)

Ի մեղսասէր բարուց։ Յաշխարհական մեղսասէր օձապատիր խաբմանց նախնոյն. (Նար. երգ.։)


Մեղսասիրութիւն, ութեան

s.

love of evil.

· Calfa

NBHL (1)

Սատանայ կոչեցան եւ դեւք. ըստ անուանցն զհակառակ բարւոյ գործս ունին առ ամենայն մեղսասիրութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)


Մեսիա

cf. Մեսիայ.

· Calfa

NBHL (1)

ՄԵՍԻԱ կամ ՄԵՍԻԱՅ. Բառ եբր. մաշիա, մաշուախ. այսինքն Օծեալ. (որպէս մշկահոտ իւղով, կամ մեռոնաւ) որ յունարէն Քրիստոս ասի, սեպհականեալ Յիսուսի փրկչին աշխարհի՝ իբրեւ ճշմարիտ քահանայապետի, թագաւորին թագաւորաց, եւ տեառն մարգարէից. մէսիհ.