naval;
nautical;
— զօրութիւն, sea-forces, marine, navy;
— գիտութիւն, navigation, art of sailing.
· Calfa
ναυτικός navalis. Սեպհական նաւուց. եւ Ծովական.
to sail together.
· Calfa
Որոց նաւենն՝ նաւակցեա՛, որոց ճանապարհորդեն՝ ճանապարհակցեա՛։ Նաւորդացն նաւակցեա՛, ուղեգնացացն ճանապարհակցեա՛. (Ոսկ. եւ Բրս. պտրգ.։)
captain, commander.
· Calfa
Որպէս իմաստուն նաւապետ ուղղելով զնաւ մարմնոյս ի ծովածուփ աշխարհական ալեացս. (Յճխ. ՟Ժ։)
insurance, underwriting;
մուրհակ յապահովագրութեան, policy of insurance;
cf. Յապահովութիւն.
· Calfa
lucky, fortunate.
· Calfa
Այս զօրաւո՛ր եւ յաջողաբախտ աշխարհակալս Աղեքսանդրէ. (Պտմ. աղեքս.։)
to cause to succeed, to replace;
cf. Յաջորդիմ.
· Calfa
Ի տեղի նորա յաջորդէ արքայ Խոսրով զՍահակ. (Խոր. ՟Գ. 49։ Յհ. կթ.։)
to succeed, to come after, to follow next, to take the place of;
to inherit, to stand next heir;
to follow, to ensue, to result, to spring or proceed from.
· Calfa
Առ Սահակաւ եւ դպրութիւնք հայոց յաջորդեալ. (Եզնիկ երէց.։)
advancement, progress, improvement, amelioration.
· Calfa
Յորս խոհականն զարգացեալ յառաջադիմութիւն. (Պիտ.։)
promotion, advancement.
· Calfa
Ոչ ժամանակաւ յետ չարչարանացն յառաջաձգութեամբ մատուցեալ։ Գահու յառաջաձգութեամբ ընկալցի պարգեւ ի թագաւորէն։ Ի ներհակէն զյառաջաձգութիւնն արտագրել. (Կոչ. ՟Ժ՟Ա։ Արծր. ՟Գ. 12։ Քեր. քերթ.։)
going in or entering before.
· Calfa
Ոչ միայն ներհականացն երկոտասանիցն, եւ կամ զյառաջամուտ զկարապետին, այլեւ զայլոց մատուցելոցն. (Կորիւն.։)
to rise, to arise, to get up, to rise or stand up, to rise again;
to awake, to be roused, to wake out of sleep;
to resuscitate, to come to life again, to live again;
— ի մեռելոց, to rise from the dead;
— ի վերայ, — ընդդէմ, —ոսոխ հակառակ ուրուք, to rise against, to rebel or stand up against, to revolt, to mutiny;
անդրէն —, to rise anew, to get up again;
յարեաւ միւս եւս խնդիր, another question arose;
արի՛, arise !
;
օ՛ն արիք, get up !
արիք ընդառաջ նրան, go to meet him;
յարեաւ յաթոռոյն, he rose from his seat, he got up from his chair.
· Calfa
to raze to the ground, to cast down, to dismantle, to cast to the earth, to overthrow, to destroy, to demolish utterly;
to exterminate, to annihilate, to kill, to cause to perish;
to pave, to flag, to cover with pavement.
· Calfa
Զքաղաքն ի հիմանց յատակեցին։ Զգերմանացիս ստահակեալս Մարկոս Ղուկիոս յատակեաց. (Եւս. քր. ՟Բ։)
properly, specially, particularly, expressly, precisely.
· Calfa
որ եւ ՅԱՏԿԱՊԷՍ. ἱδίως, ἱδικῶς, εἱδικῶς proprie, speciatim. Յատուկ եւ սեպհական օրինակաւ. տիրապէս. մասնաւորապէս, որոշակի.
cf. Յատուկ.
· Calfa
ἱδικός, εἱδικός, ἱδιάζω, -ουσα, -ον proprius, specialis, privatus. Յատուկ. սեպհական. առանձնական. իւրական. մասնաւոր.
to be appropriated, separated, distinguished.
· Calfa
Որոշիլ որպէս յատուկ եւ սեպհական. սեփականիլ. եւ տիրապէս եղանիլ.
own, essential.
· Calfa
ἱδιότατος, εἱδικώτατος propriissimus, specialissimus. որ եւ ՅԱՏԿԱԳՈՅՆ. Կարի յատուկ. տիրապէս սեպհական. որպէս մարդոյ՝ բանականն.
property, attribute, particular, peculiarity, peculiar character;
— լեզուի, the character or genius of a language.
· Calfa
ἱδιότης proprietas. որ եւ ԱՌԱՆՁՆԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ. Սեպհականութիւն. հանգամանք. որ ինչ յատուկ եւ սեպհական իցէ ումեք կամ իմիք.
proper, own, particular, special, peculiar, private;
essential, natural;
alone, separate;
singular, unexampled, alone of its kind;
cutting, sharp, taunting (answer);
cf. Յատկաբար;
— անուն, proper name.
· Calfa
ἵδιος proprius եւ privatus, peculiaris, specialis. իբր Յատեալ՝ զատուցեալ՝ իրօք կամ մտօք. Սեպհական. իւրական. բնիկ, առանձնական. մասնաւոր. իսկ. բուն իրենը. մախսուս.
adjacent, adjoining, contiguous, next, attached, joined;
equal, conformable;
always, continually, incessantly;
— եւ նման, — եւ յարմար, quite alike, resembling;
— միանգամայն, all at once;
— եւեթ, — եւ հանապազ, successively, often, frequently, very often, many times.
· Calfa
Չոգան ի Կափառանում, ուր յար եւեթ լինէին։ Առ ի յըմբերանել զհրէայսն, որք յար եւեթ զայն պատճառէին, եթէ հակառակ կամացն Աստուծոյ է. (Նանայ.։)
to heap up, to agglomerate;
to compound;
to add.
· Calfa
Յարաբարդեալ լեռնահանգէտ եւ յոգնակոհակ կոյտս մեղաց. (Սկեւռ. աղ.։)
heap, accumulation;
addition.
· Calfa
Բառնալով զանյաւ եւ զանբաւ բարձրութիւն յարաբարդութեան լեռնաձեւ անկոխ կոհակացն կուտակմանց. (Անան. եկեղ։)
always fluctuating, agitated, troubled;
— ի փրփրադէզ կոհակաց, ever beaten by the foaming waves.
· Calfa
cf. Յարառոցեմ.
· Calfa
Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)
to assume together;
to employ, to make use of continually.
· Calfa
Եւ առ նմա յարառոցեալ լինէր զհակառակութիւն միոյն առ բազումս. (Յհ. կթ.։)
to follow, to keep close to.
· Calfa
Ցանկականն եւ ցասմնականն՝ զգայականին յարեւանայ, զո՛ր օրինակ խոհականն՝ բանականին. (Խոսրովիկ.։)
assault, attack;
aggression, invasion;
առնուլ —կմամբ, to storm, to carry by storm;
յինքն ընդունել զ— ուրուք, to sustain an assault, to resist an attack.
· Calfa
Իսկ ես աշդահակ խտրոց ընդ մէջ անկեալ, եւ յիս զայնպիսի եղեալ յարձակումն ընկալայ. (Խոր. ՟Ա. 25։)
symmetrical, proportioned;
analogous.
· Calfa
συναρμόθεις coaptatus. Համեմատ. պատկանեալ. պատշաճ. սեպհական. քաջայարմար. միաբան զօդեալ.
sharing or participating in the resurrection.
· Calfa
Մահակից եւ յարութենակից։
to assume, to arrogate, to take too much on oneself, to pretend to, to presume.
· Calfa
Եթէ ոք հակաճառական բանիւ յաւակնի կապտել զհայր ի յիւրմէ բանէն. (Նար. ՟Լ՟Դ։)
cf. Եղանակ;
season;
chapter;
custom, habit, deportment, bearing, manners;
աղջիկ ոմն —աւ գովելի, a praiseworthy girl;
—աւ իմն, in any manner or way, anywise;
որով —աւ, how ? in what manner ?
ընդ քանի —ս, in how many ways ?
ընդ երկուց —աց, in two ways;
ընդ հինգ —ս, in five ways;
եւ ոչ միով —աւ, in nowise;
—աւ կոչման նրան, according to his vocation;
որով or որպիսի եւ իցէ —աւ, in whatever way it be, in all ways, some way or other.
· Calfa
Եւ ո՛չ միով յեղանակաւ։ Յեղանակաւ իմն։ Ըստ երկուց յեղանակաց։ Իբր ներածութեան յեղանակի։ Ըստ քանի՞ յեղանակս։ Յեղանակ հակադրութեան նոյն է։ Յեղանակաւ տարբերի։ Ըստ հինգ յեղանակս նախկին այլ այլոյ (այսինքն մին քան զմիւսն) ասի. (Դիոն.։ Պորփ.։ Սահմ.։ Արիստ.։)
to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.
· Calfa
μάχομαι pugno ἁγωνίζομαι, ἁθλέω certo, contendo ἑκπολέμω expugno παλαίω luctor. Մարտ դնել. պատերազմիլ. կռուիլ. մրցիլ. կագել. հակառակիլ. մաքառիլ.
combating, opposing;
quarrelsome.
· Calfa
Որ մաքառի. հակառակաբան. դիմախօս. ոսոխ.
to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.
· Calfa
great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.
· Calfa
ՄԵԾ ՍԿԱՅԱԶՕՐ կամ ՄԵԾՍԿԱՅԱԶՕՐ ա. Սեպհական զօրութեան սկայի մեծի.
magniloquent, boastful, braggart, swaggering, blustering, gasconading, vainglorious, vauntful, pompous.
· Calfa
Զի մի՛ մեծաբան պարծեսցի հակառակորդն, թէ մերկ աստուծով յաղթեցայ. (Ոսկիփոր.։)
very busy, full of business.
· Calfa
πολυπραγμονέστερος occupatior. Ուր են մեծամեծ եւ բազմապատիկ զբօսանք աշխարհականք, այսինքն զբաղանք, հոգք, ծուփք.
cf. Մեծախորհուրդ.
· Calfa
μεγαλόφρων sapientissimus, prudentissimus. որ եւ ՄԵԾԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. Մեծն խորհրդով. խոհական եւ գիտնաւորյոյժ. իմաստուն ամենայնիւ.
of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.
· Calfa
Զիրաց ասի՝ որպէս Իմաստական. խոհական. առաքինի.
adj. s. gr. trochaic, trochee.
· Calfa
Որոյ սարն՝ այսինքն կատարն, գլուխն, սկիզբն է մեծ. մեծասկիզբն։ Այն է ըստ քերականաց կամ երաժշտաց՝ վերկավանկ բառ, ոյր առաջին վանկն է երկար, եւ վերջինն սուղ. (որում հակակայի Մեծավերջ)
s. gr. iambus;
iambic.
· Calfa
ἵαμβος jambus. որ եւ ՄԵԾԱՎԵՐՋԱԿԱՆ. որ եւ ԱՄԲԻԿՈՒՆ. իբր ἱαμβικός jambicus. Որոյ վերջն է մեծ. ըստ քերթողաց՝ Բառ երկավանկ, որոյ վերջին վանկն է երկար, եւ առաջինն սուղ. (հակակայ Մեծասարի)
of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.
· Calfa
Մեծիմաստ խոհականն չառնոյր յանձն զերթալն. (Յհ. կթ.։)
greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.
· Calfa
separation;
retirement.
· Calfa
Առաքինութեանն մեկուսութիւն առ հակառակն (չարութիւն). (Դիոն. ածայ.։)
cf. Մեղանչանք.
· Calfa
Մեղանչականութիւն հակառակութեան, կամ այսպիսի մտաց եւ վարդապետութեան. (Յհ. կթ.։ Պրպմ.։)
to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.
· Calfa
Զիմ սէրն մեղկեն, եւ զհակառակորդն սիրեն. (Նար. երգ.։)
inclined to transgress, delighting in sin, wicked, criminal.
· Calfa
Ի մեղսասէր բարուց։ Յաշխարհական մեղսասէր օձապատիր խաբմանց նախնոյն. (Նար. երգ.։)
love of evil.
· Calfa
Սատանայ կոչեցան եւ դեւք. ըստ անուանցն զհակառակ բարւոյ գործս ունին առ ամենայն մեղսասիրութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)
cf. Մեսիայ.
· Calfa
ՄԵՍԻԱ կամ ՄԵՍԻԱՅ. Բառ եբր. մաշիա, մաշուախ. այսինքն Օծեալ. (որպէս մշկահոտ իւղով, կամ մեռոնաւ) որ յունարէն Քրիստոս ասի, սեպհականեալ Յիսուսի փրկչին աշխարհի՝ իբրեւ ճշմարիտ քահանայապետի, թագաւորին թագաւորաց, եւ տեառն մարգարէից. մէսիհ.