Definitions containing the research հակ : 2667 Results

Մատենագրեմ, եցի

See full entry →

va.

to write or compose a book, to put down in writing;
to book, to register, to transcribe.

NBHL (1)

Սոփերս օգտակարս եւ աշխարհակեցոյց մատենագրեաց. (Նար. մծբ.։)


Մատնիչ, չի, չաց

See full entry →

s.

traitor;
felon, scoundrel.

NBHL (1)

προδότης profitor, traditor. Որ մատնէ կամ մատնեաց. մատնօղ կամ տուօղ զոք ի ձեռս ոսոխաց. չարախօս. բանսարկու. առաւել սեպհականեալ մակդիր է յուդայի իսկարիովտացւոյ. ձեռք տուօղ


Մատուռն, տրան, տրունք, տրանց

See full entry →

s.

martyr's shrine;
chapel, oratory.

NBHL (1)

ՄԱՏՈՒՌՆ. Որպէս սեպհականեալ անուն տաճարի սուրբ յարութեան՝ որ յերուսաղէմ, ուր փակի եւ գողգոթա.


Մատչիմ, եայ, տուցեալ

See full entry →

vn.

to gain access, to approach, to draw near, to advance, to present or offer oneself, to come, to appear;
to be presented, offered, celebrated;
յառաջ —, to advance, to come or go forward;
cf. Հուպ, cf. վեր.

NBHL (1)

Մատեաւ յակոբ առ իսահակ հայր իւր։ Եւ մատուցեալ աբրաամ՝ ասէր։ Մատեան աղախնայքն, եւ որդիք նորա, եւ երկիր պագին նմա։ Մատեաւ լիա։ Յետոյ մատեաւ յովսէփ եւ ռաքէլ։ Ի վարագոյրն մի՛ մերձեսցի, եւ առ սեղանն մի՛ մատիցէ։ Մատի՛ք առ տէր, եւ առէ՛ք զլոյս։ Մատիցէ այր ի խորութիւն սրտի իւրոյ։ Մատիցէ սրով եւ ի կաղս եւ ի կոյրս։ Մատեաւ եւ յարդարսն երբեմն փորձ մահու։ Ոչ էք մատուցեալ առ լեառն շօշափելի։ Մատուցեալ էք ի սիովն լեառն։ Իբրեւ յորդիս մատուցեալ է ի ձեզ աստուած.եւ այլն։


Մարգարէական, ի, աց

See full entry →

adj.

cf. Մարգարէակիր.

NBHL (1)

προφητικός propheticus. Սեպհական մարգարէից կամ մարգարէութեան.


Մարդապաշտ, ից

See full entry →

s. fig.

anthropolatra;
flatterer, fawner, adulator.

NBHL (1)

Մինչեւ ցայս վայր է մարդահաճոյ, զի մի՛ ասացից՝ մարդապաշտ, հակաճառութիւնս. (Նչ. խնդ.։)


Մարդասիրական, ի, աց

See full entry →

adj.

philanthropical.

NBHL (1)

φιλανθρώπινος humanus. Սեպհական կամ վայելչական մարդասիրի.


Մարդկային

See full entry →

adj.

human;
belonging to man, manlike.

NBHL (1)

ἁνθρώπινος, ἁνθρωπικός humanus. Սեպհական մարդոյ կամ մարդկութեան. մարդկեղէն. մարդկական.


Մարթանք, նաց

See full entry →

s. adv.

stratagem;
means, experient, resource, remedy;
skill, art, ability, cleverness, mastery;
—նօք, ingeniously, cunningly.

NBHL (1)

Գիտասցուք մարթանօք փախչել ի նմանէ։ Անցուցանէք մարթանօք զաղմուկս, եւ զամբոխն խռովութեան եւ հակառակութեան. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Մարթելի, լւոյ

See full entry →

adj.

possible;
contingent;
proper, fitting.


Մարմին, մնոց

See full entry →

s. geom.

body;
flesh;
man, creature, mortal;
corpse, dead body;
carcass, carrion;
body, consistency;
whole, ensemble;
solid;
— առնուլ, to become incarnate;
եւ բանն — եղեւ, and the Word was made flesh;
cf. Երկնային.

NBHL (1)

Առ մի ի կողից նորա, եւ ելից ընդ այնր մարմին։ Մարմին ի մարմնոյ իմմէ. եղիցին երկուքն ի մարմին մի։ Երինջք ընտիրք մարմնով, վտիտք մարմնով։ Զոսկերօք եւ զմարմնովք նորա։ Հերք իմ եւ մարմինք։ Մարմին եւ արիւն ոչ յայտնեաց քեզ։ Հացն՝ զոր ես տաց, մարմին իմ է։ Կերիցեն թռչունք զմարմին քո։ Ոչ ամենայն նոյն մարմին է. այլ՝ այլ մարմին է մարդկան, եւ այլ մարմին անասնոց. եւ այլն. որպէս ի վեր անդր։ Ուստի նոյն բառք այլոց ազգաց ըստ կրկին նշ. թարգմանին ի մեզ ըստ տեղւոյն նաեւ Դի, Գէշ, Մարդ, Անձն, եւ այլն։ Որպէս Մարմին կոչի փոխաբերութեամբ եւ մարմնասէրք, երկրաքարշք վարուք, ընկղմեալք ի նիւթ։ Մարմին կոչի եւ իսկութիւն մարմնոյ՝ հակադրեալ ստուերի. որպէս եւ վերին երես մարմնոյ կամ մորթն, իբրեւ մասն մսոյ, եւ այլն։


Մարմնական, ի, աց

See full entry →

adj.

corporeal, bodily;
mundane, worldly;
carnal, sensual.

NBHL (1)

σωματικός corporalis, corporeus σαρκικός carnalis. Սեպհական մարմնոյ. մարմնային. մարմնաւոր.


Մարմնաշարժութիւն, ութեան

See full entry →

s.

tickling, titillation, stimulant;
any movement of the body.

NBHL (1)

ՄԱՐՄՆԱՇԱՐԺՈՒԹԻՒՆ. ասի ռամկօրէն՝ եւ Պատահական շարժուած ինչ ո՛ր եւ է մասանց մարմնոյ. կոչեցեալ նաեւ Մարմնախաղաց։ Զորմէ կայ յիմարական գրուած ուրումն տգիտի յետնոյ։


Մարտակցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

companionship in arms;
alliance, confederacy;
aid, succour.

NBHL (1)

Զհակառակացն մղէր մարտակցութիւն։ Մարտակցութիւն սրբոց վկայիցն ընդդէմ թշնամւոյն. (Ճ. ՟Բ.։)


Մարտամբոխ

See full entry →

adj.

tumultuous, troubled, agitated by war.

NBHL (1)

Իբրեւ զիրս մարտամբոխ ժամանակին տեսին, սկսան վերստին հակառակ լինել իշխանութեանն աշոտի. (Ղեւոնդ.։)


Մարտիրոս, աց

See full entry →

s.

martyr.

NBHL (1)

ՄԱՐՏԻՐՈՍ կամ ՄԱՐՏԻՒՐՈՍ. Բառ յն. մա՛րդիռ, մա՛րդիս սեռ. մա՛րդիռօս , որ լինի եւ ուղղական ըստ քերթողաց. այսինքն Վկայ. եւ մա՛րդիռի. վկայք։ μάρτυρ կամ -τυς, -τυος, -ροι martyr, testis. Սեպհականեալ անուն սրբոց՝ որք հեղին զարիւնս ի վկայութիւն ճշմարտութեան.


Մարտիրոսական, ի, աց

See full entry →

adj.

of martyr.

NBHL (1)

μαρτυρικός . Սեպհական մարտիրոսաց կամ մարտիրոսութեան. վկայարան.


Մարտնչիմ, եայ, տուցեալ

See full entry →

vn.

to fight, to combat, to make war, to engage in action;
to quarrel, to dispute, to contest;
— սկզբնամարտութեամբ, to skirmish.

NBHL (1)

μάχομαι pugno ἁγωνίζομαι, ἁθλέω certo, contendo ἑκπολέμω expugno παλαίω luctor. Մարտ դնել. պատերազմիլ. կռուիլ. մրցիլ. կագել. հակառակիլ. մաքառիլ.


Մաքառող

See full entry →

adj.

combating, opposing;
quarrelsome.

NBHL (1)

Որ մաքառի. հակառակաբան. դիմախօս. ոսոխ.


Մաքրեմ, եցի

See full entry →

va.

to clean, to cleanse;
to purify;
to refine;
to purge;
to expiate, to sanctify;
— զոճ, to refine the style;
— զարիւն, to depurate or cleanse the blood;
— զխաւարտս, զընդեղէնս, to pick or cleanse vegetables, pulse;
— զանօթս խոհակերոցի, to scour, brighten or polish kitchen utensils.


Մեծ, աց

See full entry →

adj. adv.

great;
large, big;
strong, powerful, mighty;
rich, opulent;
important, serious, considerable, momentous;
—, — իմն, —ս, —աւ, —ու, greatly, highly, much, very much, too much, excessively;
— օր, feast day, high-day;
— դաշտ, vast, spacious field or plain;
— ժամս, ժամանակս, during many hours;
for a long time;
զ— ժամս գիշերոյ, a great part of the night;
ո՞չ է քեզ —, is it not important?.

NBHL (1)

ՄԵԾ ՍԿԱՅԱԶՕՐ կամ ՄԵԾՍԿԱՅԱԶՕՐ ա. Սեպհական զօրութեան սկայի մեծի.


Մեծաբան, ից

See full entry →

adj.

magniloquent, boastful, braggart, swaggering, blustering, gasconading, vainglorious, vauntful, pompous.

NBHL (1)

Զի մի՛ մեծաբան պարծեսցի հակառակորդն, թէ մերկ աստուծով յաղթեցայ. (Ոսկիփոր.։)


Մեծազբօս

See full entry →

adj.

very busy, full of business.

NBHL (1)

πολυπραγμονέστερος occupatior. Ուր են մեծամեծ եւ բազմապատիկ զբօսանք աշխարհականք, այսինքն զբաղանք, հոգք, ծուփք.


Մեծախոհ

See full entry →

cf. Մեծախորհուրդ.

NBHL (1)

μεγαλόφρων sapientissimus, prudentissimus. որ եւ ՄԵԾԱԽՈՐՀՈՒՐԴ. Մեծն խորհրդով. խոհական եւ գիտնաւորյոյժ. իմաստուն ամենայնիւ.


Մեծախորհուրդ

See full entry →

adj.

of exalted sentiments, noble-minded, magnanimous, generous, noble;
mysterious, involving a great mystery.

NBHL (1)

Զիրաց ասի՝ որպէս Իմաստական. խոհական. առաքինի.


Մեծասար

See full entry →

adj. s. gr.

trochaic, trochee.

NBHL (1)

Որոյ սարն՝ այսինքն կատարն, գլուխն, սկիզբն է մեծ. մեծասկիզբն։ Այն է ըստ քերականաց կամ երաժշտաց՝ վերկավանկ բառ, ոյր առաջին վանկն է երկար, եւ վերջինն սուղ. (որում հակակայի Մեծավերջ)


Մեծավերջ, ից

See full entry →

s. gr. adj.

iambus;
iambic.

NBHL (1)

ἵαμβος jambus. որ եւ ՄԵԾԱՎԵՐՋԱԿԱՆ. որ եւ ԱՄԲԻԿՈՒՆ. իբր ἱαμβικός jambicus. Որոյ վերջն է մեծ. ըստ քերթողաց՝ Բառ երկավանկ, որոյ վերջին վանկն է երկար, եւ առաջինն սուղ. (հակակայ Մեծասարի)


Մեծիմաստ

See full entry →

cf. Մեծիմաց.

NBHL (1)

Մեծիմաստ խոհականն չառնոյր յանձն զերթալն. (Յհ. կթ.։)


Մեծիմաց

See full entry →

adj.

of vast intellect, very wise, — learned, — ingenious.

NBHL (1)

Մեծիմաստ խոհականն չառնոյր յանձն զերթալն. (Յհ. կթ.։)


Մեծութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

greatness, thickness, size, capaciousness;
volume;
grandeur, greatness, power, magnificence, majesty, elevation, exaltation;
capacity;
մեծափարթամ —, great fortune, wealth;
աշխարհական —ք, human greatness;
լնուլ մեծութեամբք, to load with riches;
ի — հասանել, to attain to dignity or honours;
կորուսանել զ—ս իւր, to lose one's fortune;
մերկանալ ի մեծութեանց, to sacrifice one's fortune;
—դ, Your Grace.


Մեկուսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

separation;
retirement.

NBHL (1)

Առաքինութեանն մեկուսութիւն առ հակառակն (չարութիւն). (Դիոն. ածայ.։)


Մեղանչականութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Մեղանչանք.

NBHL (1)

Մեղանչականութիւն հակառակութեան, կամ այսպիսի մտաց եւ վարդապետութեան. (Յհ. կթ.։ Պրպմ.։)


Մեղկեմ, եցի

See full entry →

va. fig.

to soften, to loosen, to slacken, to mollify;
to unman, to enervate, to effeminate, to emasculate, to render cowardly.

NBHL (1)

Զիմ սէրն մեղկեն, եւ զհակառակորդն սիրեն. (Նար. երգ.։)


Մեղսասէր

See full entry →

adj.

inclined to transgress, delighting in sin, wicked, criminal.

NBHL (1)

Ի մեղսասէր բարուց։ Յաշխարհական մեղսասէր օձապատիր խաբմանց նախնոյն. (Նար. երգ.։)


Մեղսասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

love of evil.

NBHL (1)

Սատանայ կոչեցան եւ դեւք. ըստ անուանցն զհակառակ բարւոյ գործս ունին առ ամենայն մեղսասիրութիւն. (Յճխ. ՟Ի՟Գ։)


Մեսիա

See full entry →

cf. Մեսիայ.

NBHL (1)

ՄԵՍԻԱ կամ ՄԵՍԻԱՅ. Բառ եբր. մաշիա, մաշուախ. այսինքն Օծեալ. (որպէս մշկահոտ իւղով, կամ մեռոնաւ) որ յունարէն Քրիստոս ասի, սեպհականեալ Յիսուսի փրկչին աշխարհի՝ իբրեւ ճշմարիտ քահանայապետի, թագաւորին թագաւորաց, եւ տեառն մարգարէից. մէսիհ.


Մերժիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be driven out, expelled or rejected;
to abstain from, to forbear;
to depart, to leave, to absent oneself, to retire.

NBHL (1)

Խորշեցան մերժեցան, եւ ի բաց փախեան ի նմանէ. (Եղիշ. ՟Գ։ (Ուստի Մերժ, եւ Մերձ՝ հակակայք են։))


Մերժումն, ման

See full entry →

s.

expulsion;
repulse, rebuff, refusal, denial;
disapproval.

NBHL (1)

Ի շարժմանց ոմանք դղրդեցուցանեն ըստ միոյ մերժման, զոր կոչեմք վանօղք։ Ի ծով՝ կոհակացն ի վերընթացութիւնքն՝ երբեմն ընդդիմահարութիւն ունելով, եւ երբեմն մերժումն միայն. (Արիստ. աշխ.։)


Հոռոմ, ի, ոց

See full entry →

s. adj.

roman, latin;
greek.

NBHL (1)

ՀՈՌՈՄ ῤωμαῖος romanus, romaeus. գրի եւ ՀՈՌՈՎՄ. իբր Հռոմ, այսինքն Հռովմայեցի. սեպհական կոչումն լատին ազգի իտալացւոց բնակելոց ի հռովմ քաղաքի եւ ի սահմանս նորա. այլ ի փոխադրիլ կայսրութեան ի բիւզանդիոն՝ յոյնք եւս սկսան ի նոյն անուն կոչիլ.


Հոս, ք, սից

See full entry →

s.

flux, fluxion;
effluvia;
effusion.

NBHL (1)

Ի հոսից բլրաձեւ կոհակաց. (Մագ. ՟Ի՟Թ։)


Հովուակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

pastor's companion, fellow pastor;
bishop's colleague, coadjutor.

NBHL (1)

Ի քաջէն զրկեալ ի հովուէ (ի սահակայ), եւ ի հովուակցէ (ի մեսրոպայ). (Խոր. ՟Գ. 68։)


Հում, հմոյ

See full entry →

adj. fig.

raw, unripe, sour, hard;
half-cooked;
cruel, ruthless, inhuman.

NBHL (1)

Զսա ընկալեալ ամենամաքուր հովիւ, եւ տեսեալ զի հում էր եւ ստահակ. (Կլիմաք.։)


*Հունաւոր

See full entry →

adj.

finite, limited.

NBHL (1)

Բառ յետնոց՝ իբր ռմկ. հակադրեալ Անհնոյ. որպէս Սահմանաւոր, չափաւոր։ (Ոսկիփոր.։)


Հպարտական, ի, աց

See full entry →

adj.

vain-glorious, boastful.

NBHL (1)

Սեպհական հպարտից կամ հպարտութեան.


Հռետորական, ի, աց

See full entry →

adj.

rhetorical, oratorial.

NBHL (1)

ῤητορικός oratorius, rhetoricus. Սեպհական հռետորաց, հռետորութեան. ճարտասանական.


Հսկայական, ի, աց

See full entry →

adj.

giant's, giant-like, gigantic.

NBHL (1)

Սկայական. սեպհական սկայից.


Հրաման, աց

See full entry →

s.

command, order, injunction, ordination, behest;
permission, authorization, license, leave;
decree, edict;
հակառակ —, counterorder;
—ք, destiny, fate, lot, fatality;
doom;
— հաւատոց, doctrine of faith;
— պատասխանւոյ, oracle;
անդարձ —, irrevocable order;
— հանել, դնել, տալ, to command, to order, to dispose;
to appoint, to decree;
to give leave, to permit;
— առնուլ, — պատուիրանի առնուլ, to obtain leave;
to receive orders or directions;
— տալ վասն տանն իւրոյ, to make one's will;
ես եդի զ—ս զայս, յինէն ել —ս այս, I have signed this decree;
cf. Զէն;
fire-pot.


Հրանիւթեայ

See full entry →

cf. Հրեղէն;
— փոշի, gunpowder.

NBHL (1)

ՀՐԱՆԻՒԹԱԿԱՆ ՀՐԱՆԻՒԹԵԱՅ. Հրանիւթ. եւ սեպհական հրանիւթից, այսինքն հրեշտակաց.


Հրաշափառապէս

See full entry →

adv.

wonderfully, marvelously, admirably;
miraculously;
majestically, gloriously.

NBHL (1)

Հօրն ի ձեռն առեալ զսուրն՝ (իսահակ) ապրէր հրաշափառապէս։ Ի վերայ ծայրից ալեացն գնայր հրաշափառապէս. (Պրպմ. ՟Ի՟Բ։)


Հրապարակախօսութիւն, ութեան

See full entry →

s.

discourse pronounced in public, oration, harangue, sermon, declamation.

NBHL (1)

Զասացեալսն մեծին իսահակայ ի պարսից հրապարակախօսութեանն. (Խոր. ՟Գ. 65։)