Definitions containing the research հակ : 2667 Results

Որդեպետութիւն, ութեան

See full entry →

s.

uiarchy.

NBHL (1)

ὐιαρχία filii principatus. Որդիական պետութիւն. պատիւ որդւոց. (հակադրեալ հայրապետութեան կամ նահապետութեան)


Որդեսպան, աց

See full entry →

adj. s.

killing one's own child, child-murdering;
infanticide.

NBHL (1)

Վասն ա՞յդորիկ հայր արարեր, զի որդէսպան գործեսցես։ Մի՛ տեսցէ սառայի ակն զաբրահամ որդեսպան, եւ մի՛ զիսահակ հայրենի ձեռօք խողխողեալ. (Առ որս. ՟Դ։)


Որիշ

See full entry →

adj. adv.

distinct, separate;
different, other;
separately, apart;
— —, separately;
distinctly.

NBHL (1)

Նիւթքս որիշ որիշ են, եւ հակառակ ընդդէմ միմեանց։ Որիշ որիշ էին տեսանելով ըստ իւրաքանչիւր զինուց. (Եղիշ. ՟Բ. եւ Եղիշ. յես.։)


Մտածութիւն, ութեան

See full entry →

s.

thought, meditation, consideration, reflection, idea, imagination, fancy;
ըստ իմում մտածութեան, as far as I can judge, according to my idea.

NBHL (1)

διανόησις, διάνοια, ὐπόνοια , ἑνθύμημα, ἕννοια, λογισμός cogitatio, ratiocinatio, consideratio, consilium, intellectus, sensus φρόνησις prudentia . Մտածելն. մտախոհութիւն. խոկումն. խորհուրդ. տեսութիւն կամ յածումն մտաց. քննութիւն. հոգ. որոճումն. տրամախոհութիւն. կարծիք. իմաստ. խոհականութիւն. հաւաքաբանութիւն. հանճար. հնարք. ճարտարութիւն. շրջահայեցութիւն. եւ այլն.


Մտահաճ

See full entry →

adj.

presumptuous;
to one's mind or liking, pleasing.

NBHL (1)

(Մելիքշահ որդի ալփասլանայ) մտահաճ եղեալ՝ զնորայսն (զհօրն) բասրէր իմացմունս իբր եղեալ հակառակ խաղաղութեան եւ կենաց մարդկան. (Սարկ. պտմ. առ սամ.։)


Մտանեմ, մտի, մուտ

See full entry →

vn.

to enter, to go or come in, to introduce, insinuate or intrude oneself;
to penetrate into, to slip in;
— առ ոք, առաջին ուրուք, to present oneself, to call on, to visit;
— աղօթից առաջի ուրուք, to be heard, hearkened to;
— առ ումեմն, to be a guest, to receive hospitality, to be lodged;
— առ կին, to know a woman;
— ի վերայ օտարի ամուսնոյ, to commit adultery;
— ի or ընդ գիրկս, ընդ աղեղն, to bend a bow;
ի դատաստան, ի դատ —, to sue, to bring an action against, to summon before a magistrate or court of justice;
ընդ դատաւորաւ —, to act the judge;
ընդ երկիր —, to plunge into an abyss, to be engulfed, swallowed up;
ընդ գետին —, to be overwhelmed with shame, to hide one's confusion under the earth;
— ի ծառայութիւն, to enter a person's service, to serve;
— յորդեգրութիւն, to be adopted;
երաշխաւոր —, to guarantee, to become security;
— ի պայքար, to dispute, to contest;
ի փորձ —, to prove, to try, to make an experiment;
— ընդ մերով մարդկութեամբս, to be clothed with our humanity;
ի քուն —, to be overcome with sleep, to sleep, to lay to sleep;
— արեգական, to go down, to set;
ընդ քիրտն —, to sweat, to work hard, to give oneself much trouble;
— ի նաւ, to embark, to go on board a vessel;
— ընդ անձին, to be at enmity with oneself;
— ընդ լծով or — ընդ ձեռամբ ուրուք, to submit, to become subject to;
— դիւի ի մարդ, to possess;
— ի ճաշ, to sit or be at table.

NBHL (1)

ՄՏԱՆԵԼ ԸՆԴ ԱՆՁԻՆ. Ոգորիլ. կռուիլ. հակառակիլ անձամբ անձին.


Մտաւոր, աց

See full entry →

adj.

intellectual, intellective, spiritual;
intelligent, clever.

NBHL (1)

ՄՏԱՒՈՐ՝ ասի եւ զգործոց եւ զբանից, իբր Մտաւորական. իմանալի. ներքին. հոգեւոր. խոհական.


Մտաւորութիւն, ութեան

See full entry →

s.

intelligence, good sense, judgment.

NBHL (1)

Մտաւոր, եւ մտացի գոլն. ուշիմութիւն. իմաստութիւն. խոհականութիւն, եւ մտադրութիւն. մտավարժութիւն. խելք, խելացութիւն.


Մրմնջեմ, եցի

See full entry →

va.

to murmur, to mutter, to mumble, to speak through the teeth;
to sing low, to hum, to murmur gently;
to grumble, to whine, to moan.

NBHL (1)

Առ մարդկօրէն խորհուրդսն, որ մրմնջեն մեզ, եթէ ոչ յօգուտ է հակառակ կալ ամենեւին ընդ դեւս. (Եւագր. ՟Ի՟Գ։)


Մրրկալից

See full entry →

cf. Մրրկախառն.

NBHL (1)

Ձմեռն սառնասառոյց մրրկալից յերկարացեալ։ Օդն խտացեալ թանձրացաւկ միգախառն մրրկալից։ Զկոհակսն մրրկալիցս դադարեցուցին. (Խոր. ՟Գ. 68։ Արծր. ՟Բ։ 7։ ՟Գ. 4։)


Մրցակից, կցի, կցաց

See full entry →

cf. Մարտակից.

NBHL (1)

Կամ Դիմամարտ. հակառակորդ. ախոյեան.


Մրցիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to box, to come to blows, to fight, to combat;
to rival, to vie with, to compete;
մրցելով իմն, with emulation, vying.

NBHL (1)

Ուժգնապէս մրցի ընդդէմ հակառակամարտին. (Լմբ. առակ.։)


Յաբեթական, ի, աց

See full entry →

cf. Յաբեթեան.

NBHL (1)

ՅԱԲԵԹԱԿԱՆ ՅԱԲԵԹԵԱՆ. Սեպհական յաբեթի որդւոյ նոյի եւ սերնդոց նորա. cf. ԹՈՐԳՈՄԱԿԱՆ, cf. ՀԱՅԿԱԿԱՆ.


Յաբեթեան

See full entry →

adj.

of or belonging to Japheth;
Armenian;
— տոհմ, the Armenian nation, the Armenians.

NBHL (1)

ՅԱԲԵԹԱԿԱՆ ՅԱԲԵԹԵԱՆ. Սեպհական յաբեթի որդւոյ նոյի եւ սերնդոց նորա. cf. ԹՈՐԳՈՄԱԿԱՆ, cf. ՀԱՅԿԱԿԱՆ.


Յակովբեան

See full entry →

adj.

of Jacob or James.

NBHL (1)

Սեպհական յակովբայ նահապետի, կամ Յակովբոսի առաքելոյ, եւ այլն.


Յաղագս

See full entry →

prep.

for, on account of, for the sake of, in consideration of.

NBHL (1)

Կեցցէ անձն իմ յաղագս քո. Մի՛ ինչ պատճառս տալ հակառակորդին ի հայհոյութեան յաղագս (կամ հայհոյութեան աղագաւ). եւ այլն։


Յաղթասէր

See full entry →

adj.

eager to win;
contentious, quarrelsome, litigious.

NBHL (1)

φιλόνικος rixae sive superationis studiosus, contentiosus. Սիրօղ յաղթութեան. որ սիրէ եւ նկրտի յաղթօղ հանդիսանալ ի կռիւս եւ ի հակառակութիւնս.


Յաղթասիրեմ, եցի

See full entry →

vn.

to desire to conquer;
to delight in strife or quarrelling, to dispute, to contest.

NBHL (2)

φιλονικέω rixor, contendo, nitor, aemulor. Ջանալ յաղթել հակառակասիրութեամբ. վիճել. կագել.

Զայսոսիկ եւ այսպիսի նոցա յաղթասիրելով, ասաց առաքեալն, ոչ պէտս ունել նոցա այսպիսիս ի մէջ իւրեանց հակառակութեանց. (Ճ. ՟Բ.։)


Յաղթասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

desire of victory;
love of contradiction, contentiousness, quarrelsomeness, pugnacity, fractious temper.

NBHL (1)

φιλονικία rixarum amor, studium vincendi, contentio, pertinacia. Փոյթ յաղթահարելոյ զոսոխն. հակառակասիրութիւն. վէճ. կագ եւ կռիւ.


Յաղթեմ, եցի

See full entry →

va.

to vanquish, to overcome, to conquer, to subdue, to subjugate;
to surpass, to excel, to prevail over;
— պատերազմի, to conquer, to triumph;
— ցաւոցն, to overcome or master one's grief or sorrow;
— ամենայն դժուարութեանց կամ ներհակաց, to overcome all sorts of difficulties, to surmount every obstacle;
— անձին, կամ կրից անձին, to conquer oneself, to get the victory over self;
to overcome or subdue one's passions;
— ի դատաստանի, to gain one's cause.


Յաղթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

triumph, victory, success, advantage;
cf. Յաղթանդամութիւն;
կատարեալ —, decisive victory;
ունել, տանել, ստանալ զ—, to get the victory, to carry the day, to be victorious, to prevail over, to get the better or the mastery of;
լի բովանդակ ունել or տանել զ—, to obtain a complete victory;
մեծապանծ —ս ի գլուխ տանել, to gain great advantages over;
կանգնել —ս ի վերայ, to triumph, to be triumphant.

NBHL (1)

νίκος, νίκη, νίκημα victoria. Յաղթելն. զօրանալն ի վերայ հակառակորդին. յաջողելն մարտի կամ մրցանաց.


Յաճախութիւն, ութեան

See full entry →

s.

frequency, abundance, great quantity or number, heap, redundance, affluence;
frequenting, haunting.

NBHL (1)

Յաճախութիւն կերակրոց ոչ միայն զհիւանդաց, այլեւ զողջոց մարմինս ապականէ։ Աշխարհական հոգոց բազմութիւնք, եւ չար ցանկութեանցն յաճախութիւնք։ Ո՛չ թէ ընչիցն (հարսին) յաճախութիւն, այլ ազնուութիւնն գանձէ (առն) զմեծութիւն. (Ոսկ. ես. եւ Ոսկ. մտթ.։)


Յամառկոտ

See full entry →

cf. Յամառ.

NBHL (1)

ՅԱՄԱՌԿՈՏ ՅԱՄԱՌՈՏ. φιλόνικος contentiosus. Յամառ. յամառեալ. խստասիրտ. հակառակասէր.


Յամառոտ

See full entry →

cf. Յամառ.

NBHL (1)

ՅԱՄԱՌԿՈՏ ՅԱՄԱՌՈՏ. φιλόνικος contentiosus. Յամառ. յամառեալ. խստասիրտ. հակառակասէր.


Յայրատ, ից, աց

See full entry →

adj. adv.

impudent, immodest, wanton, unchaste, lecherous, lascivious, lustful, lewd, obscene;
— or —ս, impudently, unblushingly, immodestly, lewdly, lustfully, obscenely.

NBHL (1)

Յայրատն եւ ստահակն։ ընդ իւղոյն առելոյ ի յայրատ կնոջէն. (Յճխ. ՟Ժ։ Նար. ՟Լ՟Գ։)


Յանգակից

See full entry →

adj.

well suited to one another, having affinity with, analogous, similar.

NBHL (1)

Յանկակից միմեանց են հաղորդութեամբ, եւ դարձեալ հակառակ միմեանց գտանին։ Ասեն. աստեղքս այս յանկակիցք են պատկերաց, եւ աստեղատանց կերպարանաց։ Բնութիւնք լողակաց՝ են ջուրցն յանկակից. (Վեցօր. ՟Դ. ՟Զ. ՟Է։)


Յանգաւոր

See full entry →

adj.

cf. Յանգ.

NBHL (1)

ՅԱՆԳԱՒՈՐ ՅԱՆԿԱՒՈՐ. իբր Յա՛նգ կամ յա՛նկ, ա. Պատկանաւոր. յարմար. ընտանի. հակամիտեալ. եւ Յանգական. ծայրացեալ. հասեալ.


Յանգուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to draw on, to win, to attract, to charm, to captivate, to reconcile, to conciliate, to appease, to calm;
to conclude, to terminate, to finish;
յինքն — զսիրտս, to steal hearts, to win, to conciliate;
յինքն — զոք, to win or bring over.

NBHL (1)

ՅԱՆԳՈՒՑԱՆԵՄ ՅԱՆԿՈՒՑԱՆԵՄ. ἱδιοποιέω proprium facio, vendico, concilo ἑπάγω, προσάγομαι attraho եւ այլն. Յանկեցուցանել. յարեցուցանել. տալ յանկչել. յանգել յինքն կոյս. յինքն ձգել. գրաւել. սեպհականել.


Յանդգնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

audacity, boldness, rashness, temerity, hardihood;
impudence, sauciness, insolence, arrogance, presumption;
licence, too great liberty;
frolic, youthful pranks;
յանդգնութեամբ, cf. Յանդգնաբար.

NBHL (1)

Յանդգնութեամբ հասեալ էք ի վերայ իմ։ Այր ամպարիշտ յանդգնութեամբ հարկանի ի դիմի։ Յանդգնութիւն նորա խորտակեցաւ։ Առիւծացաւ, որսայր յանդգնութեամբ իւրով։ Արկեր փառս լանջաց նորա (ձիոյ) զյանդգնութիւն։ Դու ինքնին գիտես զյանդգնութիւն ժողովրդեանդ։ Զյանդգնութիւն իւր պահեաց ի հակառակութիւն։ Բարկացաւ տէր Ոզայ, եւ եհար զնա անդ Աստուած վասն յանդգնութեանն.եւ այլն։


Յանդիմանութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

reprehension, reprimand, admonition, correction, reproach;
invective, scolding, chiding;
representation, exposition;
proof, demonstration, manifestation, statement;
ջուր յանդիմանութեան, bitter water;
the waters of bitterness.

NBHL (1)

Յանդիմանութիւն անյայտ իրաց. յանդիմանութիւն այն է, որ աշխարհական բառով դէմ ընդդէմ ասեն. (Ոսկիփոր.։)


Որչափ, ից, փիք, փոյք

See full entry →

cf. Որչափոյք.

NBHL (1)

Ո՞չ լսես, ո՛րչափ դոքա հակառակ քո վկայեն։ Բաշխեաց, ո՛րչափ եւ կամեցան. եւ այլն։


Որսորդական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

cf. Որսական;
—ն, the chase, the hunting art.

NBHL (1)

Սեպհական որսորդաց եւ որսորդութեան. որսական. որսող. իսկ ՈՐՍՈՐԴԱԿԱՆՆ՝ է Արհեստ որսորդութեան.


Ուժգնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

vehemence, impetuosity, fury, violence, heat, ardour, intensity;
force, strength, energy, vigour;
efficacy, efficaciousness.

NBHL (1)

Առ հակառակսն զօրութիւնս ուժգնութիւն ոչ միայն ունելով, այլեւ պարգեւելով. (Դիոն. եկեղ.։)


Ուժեղակ

See full entry →

cf. Ուժեղ.

NBHL (1)

Ուժեղակք ընդդէմ հակառակորդաց հինից գտան։ Բազում ուժեղակ մարդկամբք այսր անդր ձգձգեալք։ Ուժեղակ մրցութեամբ ցուցանէր ի ժամանակի հալածանացն. (Յհ. կթ.։)


Ուլ, ուց, ոց

See full entry →

s.

kid;
fawn.

NBHL (1)

Զիա՞րդ սահակ չընտրէր զուլոցն կերակուր ի վայրենեաց անտի. քանզի իւրաքանչիւր համք յայտ են. (Կիւրղ. ծն.։)


Ուլենի, ենւոյ, ենեաց

See full entry →

s.

kid-skin.

NBHL (1)

Իբրեւ իսահակ՝ ոչ ճանաչելով զորդին ներքոյ ուլենոյն. (Բրսղ. մրկ.։)


Ուխտաւոր, աց

See full entry →

adj. s.

that has made a vow;
allied;
Nazarite;
professed (monk or nun);
pilgrim.

NBHL (2)

Առ քաջ իմացուած սուրբ դրոց գիտեա՛ ինձ զեբրայական ձայնքս, զի նիտա՝ է որոշումն, զատումն, նուիրումն. նատար ՝ ուխտել. նէտէր ՝ ուխտ. նուէր. նազար ՝ ուխտել, սրբել. նէզէր ՝ սրբութիւն, սրբազան ինչ. իսկ նազիր, նազովրացի, սրբեալ տեառն, նուիրարական, ուխտական, ուխտաւոր. որ եւ սեպհականեալ անուն փրկչին՝ որպէս գլխոյ ամենայն ուխտաւորաց եւ ուխտից։ Ա՛յլ է ըստ եբր. եւ նածար, դիտել, պահել. նէծէր ՝ տեսչութիւն, եւ ծաղիկ. որպէս եւ նաշի ՝ իշխան, եւ այլն։

Եթէ ուխտաւոր, լուծցի. եւ եթէ աշխարհական, որոշեսցի. (Յհ. իմ. ատ.։)


Ուխտաւորիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to vow, to devote or dedicate oneself to God;
to deprive oneself of, to abstain from.

NBHL (1)

Եթէ վասն պիղծ զկերակուրսն համարելոյ ուխտաւորէին։ Եթէ յայն միտս ուխտաւորէին (կուսանք), եւ այլն։ (Մարկիոնիտք) ուխտաւորեալք հանդերձ աշխարհականօքն ի կուսութիւն՝ ստեն ուխտին։ Մեծամեծս կոտորեն, թէ մեք անդստին իսկ յաւազանէն ուխտաւորիմք. (Եզնիկ.։)


Ուղեգնաց, աց

See full entry →

s.

traveller, passenger.

NBHL (2)

Նաւորդացն նաւակցեա՛. ուղեգնացացն ճանապարհակցեա՛. (Պտրգ. բրս.։)

Պահք՝ բարի ճանապարհակից ուղեգնացաց։ Ուղեգնացք, եւ նաւորդք։ Որսորդս, ուղեգնացս։ Ուղեգնաց ես. (Բրս. պհ. եւ Բրս. հայեաց.։)


Ուղեկից

See full entry →

s.

fellow-traveller, fellow-passenger;
—ք, retinue, train, attendants, suite, cortege.

NBHL (1)

συνέκδημος, συνοδοιπόρος, συνοδία comes, comitatus. բայիւ συμπορέομαι proficiscor cum, una vel simul eo. (գրի վրիպակաւ եւ Ուղղեկից) Կցորդ եւ ընկեր ուղւոյ. ճանապարհակից, ճանապարհորդակից. եւ Զուգընթաց


Ուղեկցեմ, եցի

See full entry →

vn.

to travel together, to accompany, to go with, to follow;
to convoy.

NBHL (1)

ուղեկցեմ կամ ցիմ. չ.ձ. Ուղեկից լինել. ճանապարհակցել. զուգընթաց գտանիլ.


Ուղեկցութիւն, ութեան

See full entry →

s.

travelling companion, accompanying, following, company;
convoy.

NBHL (1)

συνοδία iter commune, comitatus συνφδρομή concursus. Ճանապարհակցութիւն. զուգընթացութիւն. գործակցութիւն. հետեւողութիւն. եւ Ձայնակցութիւն.


Ուղեւորական, ի, աց

See full entry →

adj.

travelling.

NBHL (1)

Սեպհական ուղեւորաց կամ ուղեւորութեան.


Ուղղական, ի, աց

See full entry →

adj. s. gr.

right, direct;
nominative.

NBHL (1)

Որով եւ դու իսկ իմաստուն եւ խոհական՝ ի յամենայն ուսմունք գտցես ինչ ուղղական. (Երզն. ոտ. երկն.։)


Ունակ, աց

See full entry →

adj.

having, containing.

NBHL (1)

Չունիմ մի մասն ի բոլորին, այլ եմ ունակ հակառակին։ Մատուցանէ քեզ օրինակ, զորս ի մանկանց՝ բարեաց ունակ։ Զունակ բուրման անոյշ խնկին. (Շ. յիսուս որդի. Շ. այբուբ. Շ. եդես.։)


Ունակութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Ուն ;
habit, custom, accustoming, routine, practice;
ունակութեամբ, by routine, by rote;
ունակութեամբ յաղթի, custom conquers custom.


Ունիմ, կալայ, կալ

See full entry →

vn.

to have;
to take, to hold, to possess, to occupy, to enjoy;
to take, to stop, to retain;
to seize upon, to become master of, to subject, to subdue;
to contain, to enclose;
to carry, to support, to sustain;
to relate to, to refer to;
to be able, to know how;
— առ, իբրեւ, to esteem, to repute, to take for, to look upon as, to regard as;
— զտեղի, to stand instead of, to supply the place of;
— զոք, to stop one, to seize;
— զգուշութիւն, to take care, to watch;
— ի մտի, to form a design or project, to propose to oneself, to think to;
to retain;
զառաջս —, to oppose, to resist, to impede, to hinder;
to stand or go before;
զդէմ —, to make head against, to face, to resist, to oppose, to fight;
— առ իւր զխորհուրդս, to keep another's secret;
— զտունն, to maintain the honour of the house;
պինդ — զխոստովանութիւն, to keep the faith;
ի վայր — զբարկութիւն, to refrain from anger, to control one's anger;
գութ — զմէնջ, to have pity on us;
— զաղանդ, զուսումն, to follow the doctrine, to be of the sect of;
ոչ առ սուտս ունիմ զձեզ, I do not take you for liars;
զանձինս առ իմաստունս ունէին, they thought themselves wise;
իբրեւ զմարգարէ ունէին զնա, they looked on him as a prophet;
սրտմտութիւն կալաւ զնա, he was enraged;
զի՞նչ ունիս առնել, what have you to do ?
կալ զնա զեղջերացն, take it by the horns;
հրամայեցին նմա — զգլուխ բազմականին, they gave him the highest place at the feast;
տենդն կալաւ զնա, the fever has seized him, he has caught a fever;
ունիմ ի վենետիկ քսան եւ չորս ամ, I stayed twenty-four years in Venice;
ահ կալաւ զիս, fear seized me;
ի բանի մի ունիք, never mind, do not care for that;
— ունէին իւղ՝ այլ, they had indeed oil, but;
խօսել կալաւ, he began to speak;
կալարուք զկիրճս ջրոցն, seize the canals;
դիպող պատասխանեօք ունի զբերանս նոցա, he silences them with opportune replies;
խօսիլ ոչ ունիմ, ոչ ունիմ ասել, I cannot speak, I do not know how to speak.

NBHL (1)

ἕχω habeo. (Արմատն է Ոյն. լծ. ընդ ոյժ. եւ Կալ. լծ ընդ գոլ) Կայ իմ, կամ յիս, գոյ մեր. են իմ սեպհական այս իչն իրք. եւ Ստանալ. ժառանգել. եւ Կրել՝ տանել յինքեան. ունենալ, կա՛յ.


Ուշիմ

See full entry →

adj.

witty, intelligent, ingenious, sensible;
judicious, wary, prudent;
— լինել, to be attentive, wise, sagacious, to attend to.

NBHL (1)

Ուշեղ եւ ուշադիր յուսումն հանճարոյ. մտացի. աջող մտօք. սրամիտ. իմաստուն. խոհական. զգօն. հանդարտ. խելացի, խելօք.


Ուսումնական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

scientific;
mathematical;
mathematician;
scholar, learned man.

NBHL (1)

ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ կամ ՈՒՍԸՄՆԱԿԱՆ. μεμαθηκώς, διδακτός edoctus, doctus μαθηματικός discendi cupidus, peritus. Ուսեալ. գիտնական. ուսանօղ. եւ Սեպհական գիտութեանց եւ ուսմանց.


Ուսումնասիրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

studiousness, love of study;
phylomathy.

NBHL (1)

Ուսումնասիրութիւն կամել լա՛ւ է քան զհակառակութիւն. (Փիլ. նխ. ՟ա.։)