Definitions containing the research հակ : 2667 Results

Շամփրեմ, եցի

See full entry →

va.

to spit, to put upon the spit;
to run or to pierce through and through, to transpierce.

NBHL (1)

Շամփրէ զաժդահակ զընդարձակ տէգ նիզակին. (Խոր. ՟Ա. 28։)


Շանթական, ի, աց

See full entry →

adj. chem.

fulminating, fulminant;
— թթուուտ, fulminic acid.

NBHL (1)

ՇԱՆԹԱԿԱՆ կամ ՇԱՆԴԱԿԱՆ. κεραύνιος fulmineus. Սապհական շանթից եւ կայծականց. շանթային.


Շառագունեմ, եցի

See full entry →

vn.

cf. Շառագունիմ.

NBHL (1)

Հարսն ընդ փեսային մտանելն (ի տուն՝) տհակաւին շառագունէ, եւ պատկառանօք տեսանէ. (Նիւս. կուս.։)


Շառագունիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to blush, to redden with shame, to be ashamed, confounded;
—նեցան երեսք նորա ի ցասմանէ, his face flushed with anger.

NBHL (1)

Հարսն ընդ փեսային մտանելն (ի տուն՝) տհակաւին շառագունէ, եւ պատկառանօք տեսանէ. (Նիւս. կուս.։)


Շառագունութիւն, ութեան

See full entry →

s. fig.

red, redness;
flush, blush, shame, bashfulness.

NBHL (1)

Ի պղծեալ բագինսն հպեալք՝ փոխանակ թագաւորաց խոհակերք լինին. եւ շառագունութեամբ արեանն՝ իբրեւ մարմնավաճառք ի սպանդանոցի նստելով. յն. արիւն եւ շարաւ. (Նիւս. թէոդոր.։)


Շարադասեմ, եցի

See full entry →

va.

to range, to arrange in order, to set to rights, to dispose, to put in order, to lay out.

NBHL (1)

Այսպիսի շարադասին նոքա, հրեշտհակք, հրեշտակապետք, եւ այլն. (Սարգ. ՟ա. պ. ՟Ը։)


Շարադրեմ, եցի

See full entry →

va.

to put together, in order, to arrange, to re-unite, to connect, to join, to combine;
to construct, to make, to form;
cf. Շարագրեմ.

NBHL (1)

Երկայն շարադրէ զգովութիւն նոցա։ Ոմն զմուրհակս շարադրէ լի ամենայն մահուամբ. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 36։)


Շարալծեմ, եցի

See full entry →

va.

to conjoin, to join with, to unite.

NBHL (1)

Երկուս ճանապարհս հակառակս ընդ միմեանս շարալծեաց. (Սարգ. ՟ա. յհ. ՟Դ։)


Շարախառնութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շարախառնումն.

NBHL (1)

Կցորդութեամբքն հակառակիցն, շարախառնութիւնքն) միացելոյն։ Զամենայն առ միմեանս շարախառնութիւն՝ ըստ անշփոթ նոցա միութեանն. (Դիոն.։)


Շարժութիւն, ութեան

See full entry →

s.

mobility;
motion.

NBHL (1)

Շարժութեան տեսակք են վեց. լինելութիւն, ապականութիւն. աճելութիւն, նուազութիւն. ըստ տեղւոյ փոփոխութիւն. այլայլութիւն։ Եւ է պարզաբար շարժութեան՝ դագարութիւն ներհական. (Արիստ. շարժ.։)


Շեղիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to slant, to slope, to incline;
to go astray, to turn aside or away, to deviate, to swerve, to go out of one's way;
շեղեալ անկիւն, oblique angle;
շեղեալ քառանկիւն, rhomboid.

NBHL (1)

νεύω, διανεύω, ῤέπω nuo, nuto, vergo, propendeo, declino. Խոտորիլ. հակամիտել. թեքիլ. շրջել զաչս. ծռիլ, եւ շիլ նայիլ.


Շեղութիւն, ութեան

See full entry →

s.

cf. Շեղումն.

NBHL (1)

νεύσις, ῤοπή propensio, deflexio. Շեղիլն. խոտթորումն. թիւրութիւն. ծռութիւն. հակամիտութիւն.


Շեղջակուտեմ, եցի

See full entry →

va.

to collect, gather or heap together, to heap up, to amass, to pile up, to accumulate, to hoard;
—կուտեալ մեղօք, laden with sins.

NBHL (1)

Դիհակունք անկելոց շեղջակըուտեալք ի վերայ միմեանց անկեալ դնէին. (Յհ. կթ.։)


Շեղտամեղտ

See full entry →

adj.

enervated, effeminated.

NBHL (1)

Մինչ զի գոլ շեղտամեղտս եւ խենէշս. (Իրեն. ՟Ա. առ Լեհ. (որ ըստ մտի կամի ընթեռնուլ՝ շեղտամեղ, որպէս հակեալ ի մեղս։))


Շեշտակի

See full entry →

adv.

acutely, pointedly, piercingly, sharply, keenly;
instantly.

NBHL (1)

Շեշտհակի իսկ անդրէն ընդ հուպ վայելչանայր. (Անան. եկեղ։)


Շերեփ, ոյ, ոց

See full entry →

s.

large spoon, soup-ladle.

NBHL (1)

ՇԵՐԵՓ կամ ՇԵՐԵՊ. Մեծ գրգալ խոհակերաց՝ ի բաշխել կամ ի խառնել զկերակուր.


Շէկ, շիկաց

See full entry →

adj.

of fawn colour, reddish, leonine, light, tawny.

NBHL (1)

Շիկին, կամ դեղնին, կամ այսպիսեացն գունոց ոչինչ ներհական է, թէպէտեւ որակք են. (Արիստ. որակ.։)


Շինակեաց

See full entry →

adj. s.

living in a village;
burgher, villager.

NBHL (1)

Բանն համաշխարհական, որ կայ ի լեզուս շինակեաց արանց, եթէ՝ Որ գիտէ զչափ անձին իւրոյ, մարգարէ է. (Տօնակ.։)


Շինաւան, աց

See full entry →

s.

habitable place, inhabited town;
the universe, the world.

NBHL (1)

Ամենայն շինաւանի՝ աշխարհակալ դշխոյ (կամ ըստ յն. թագաւոր). (Պտմ. աղեքս.։)


Շինողականն

See full entry →

s.

cf. Շինողութիւն.

NBHL (1)

ՇԻՆՈՂԱԿԱՆ, ՇԻՆՈՂԱԿԱՆՆ. գ. δημιουργικός, -ον . Սեպհական շինողաց. Շինողութիւն.


Շնական, ի, աց

See full entry →

adj.

canine;
doggish, cynical;
— քաղց, cf. Շնքաղց.

NBHL (1)

κυνικός cynicus, caninus κυνοί canes. Սեպհական շանց. եւ Նմանեալն շանց ըստ իմիք. շնակերպ. մակդիր դասու եւ աղանդոյ փիլիսոփայից աշակերտելոց անտիսթենեայ՝ վասն պէսպէս պատճառաց. որ եւ յն. բառիւ ԿԻՒՆԻԿԵԱՆ.


Շնացողական, ի, աց

See full entry →

adj.

adulterine.

NBHL (1)

Սեպհական շնացողաց եւ շնութեան.


Շնորհք, աց

See full entry →

s.

"grace, Divine grace;
favour, good offices, auspices, service, benefit;
grace, gracefulness, charm, beauty;
agreeableness, pleasing or graceful manners;
thanks givings, thanks;
forgiveness, pardon, mercy, grace;
gift, concession;
merit, worth;
the Graces;
ի —ս, առ —ս, for, in favour of;
by favour;
ի նորա —ս, —ս նմա առնելով, to please him, to do him the favour, to oblige him;
ի —ս երեսաց քոց, thanks to you;
in your behalf, for you;
—իւ տեառն, թագաւոր..., by the grace of God, king...;
— արա, pray, do me the pleasure;
լի —օք, most graceful;
— or —ս ունել, —ս մատուցանել, to thank, to return thanks, to be thankful to, cf. Շնորհակալ լինել, cf. Գոհանամ;
—ս արկանել, to be grateful, to acknowledge;
—ս գտանել, to be in favour or in the good graces of, to please;
—ս գտանել առաջի or առաջի աչաց ուրուք, to find favour in the sight of any one, to find grace or favour with, to win the good graces of, to please, to be liked;
—ս առնել ումեք, to favour, to gratify, to befriend, to forgive, to excuse, to remit, cf. Շնորհեմ, cf. Ներեմ;
—աց տալ, to give gratuitously;
— ընդ —ս ինչ տալ, to discharge an obligation as if doing a favour;
զրկել ի —աց, to disfavour, to disgrace;
մեռանել ի —ս, to die in a state of grace, in odour of sanctity;
— ունիմ քեզ, thanks, I thank you, much obliged to you;
cf. Զեղումն."


Շնորհաձիր

See full entry →

adj.

granting gratuitously;
given gratis.

NBHL (1)

Եւ Ձրի շնորհեալ. շնորհական. ձրիական.


Շնորհապարտ, ից

See full entry →

adj.

much obliged, very grateful, mindful of benefits received;
— գոհութիւն, gratefulness, gratitude, thankfulness;
— գտանիլ ումեք, -զանձն դաւանել առ ոք, to be indebted for, to owe, to be under obligations, to be beholden to;
— կացուցանել զոք, to oblige a person, to obtain a right to his gratitude;
— եմ բիւրուց խնամոցդ, ով եղբայր, I am grateful to you for all your care, my brother.

NBHL (1)

Պարտական շնորհին առելոյ. երախտապարտ. երախտագէտ. շնորհակալու. որպէս լտ. obligatus եւ gratiarum memor.


Շնորհատուր

See full entry →

adj.

granting or granted gratis.

NBHL (1)

Տուեալ ի շնորհացն աստուծոյ. աստուածապարգեւ. երկնաձրի. եւ Շնորհական. ձրիական. եւ Պատճառ շնորհաց կամ գործի. շնորհատու.


Շնորհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

thanks.

NBHL (1)

իմա՛ կամ ընթերցի՛ր Շնորհակալութիւն.


Շռայլական, ի, աց

See full entry →

adj.

intemperate, impudic.

NBHL (1)

Սեպհական շռայլից եւ շռայլութեան.


Շտամբաձայնութիւն, ութեան

See full entry →

s. mus.

andantino.

NBHL (1)

cf. Շտապաձայնութիւն. ձայն երգոց գնա՛ց կամ յորդորական՝ հակակայ ստեղւոյ.


Շրջագայութիւն, ութեան

See full entry →

s.

turn, walk, circulation;
turn, rotation, revolution.

NBHL (1)

Տե՛ս եւ զնորա զհամաշխարհական շրջագայութիւնն. (Պրոկղ. ներբ. ղկ.։)


Շրջանակ, աց

See full entry →

s. ast. adv.

circle, hoop;
border, contour, outline, circumference;
frame, frame-work, sash;
enchasing;
turn, circuit, ring;
cycle;
—ք երկնից, the spheres;
— կենդանական, the zodiac;
բեւեռային —, polar circle;
—ք ապարանից, gallery, terrace, promenade;
սիւնք —օք or —աւ, peristyle;
—աւ, in a circle, in a ring, circularly, cf. Շուրջանակի.

NBHL (1)

Կենդանական շրջանակ (զոդիակոս)։ Որ շրջանակօք ի միմեանց վերայ բազմօք եդեալ։ Շուրջ զնովաւ լամբար իմն շրջանակ սքանչելի։ Խոհականութիւնն եւ արծութիւն կարեն պարիսպս եւ շրջանակս արկանել զհակառակօք չարեացն. (Փիլ.։)


Շփոթ, ից

See full entry →

s. adj.

confusion, broil, embarrassment, trouble, disorder, tumult, uproar;
confused, mixed, confounded, troubled, disordered, out of order;
deranged, complicated;
indistinct;
—ս յուզել, յարուցանել, to excite confusion, trouble, sedition;
աղմուկ —ի յարուցանել, to make a clatter, racket or uproar, to kick up a row;
յայն աղմուկ —ի, in that disorder;
cf. Աղմուկ.

NBHL (1)

Զհամաշխարհական շփոթ ջրհեղեղին ասէ. (Գէ. ես.։)


Ոգեմ, եցի

See full entry →

vn.

to utter, to pronounce, to say;
to sing.

NBHL (1)

Զայն՝ որ ինչ ճշմարտիցն հակակային՝ ոգելով, սուտք եւ անիմայք եղեն. (Պղատ. տիմ.։)


Ոգի, ոգւոյ

See full entry →

s.

"spirit;
spirit, soul, ghost;
breath, respiration;
spirit, meaning, sense;
genius;
manes, shades, ghost, hobgoblin;
life;
heart;
soul, energy, courage;
puff, air, wind;
— գինւոյ, spirit of wine, alcohol;
cf. Հոգի;
— բանական, intelligence, reason;
—ք խաւարի, the spirits of darkness;
— կենդանութեան, spirit of life;
կենդանական —ք, animal spirits;
— նախանձու, the spirit of jealousy;
ոգւով չափ, with all one's soul, heartily, willingly;
— առնուլ, կլանել, to breathe, to take breath, to breathe freely, to respire, to rest, to take repose, to revive, to acquire new strength or vigor, cf. Հանգչիմ, cf. Շունչ կլանել;
յ—ս ապաստան լինել, to be extremely downcast, depressed, prostrated, to be tormented;
cf. Ապաստան;
յ—ս ապաստան առնել, to reduce to the last extremity;
to exhaust, to harass, to vex;
յոգւոցն (պարզել) ապաստան լինել, to be at the last extremity, near the last breath, to be dying, cf. Հատկլիմ;
թափել զ— ուրուք, to keep in suspense;
հարկանել զոք յ—, to sting, to gall to the quick;
to deprive of life, to kill;
դնել զ— ի ձեռն or ի բռին, զ— ի բռին ունել, to endanger oneself, to risk, brave or face death, to risk, expose or hazard one's life, to lavish or to be prodigal of life;
յոգւոց ելանել, to sigh, to heave sighs;
to groan, cf. Հեծեմ, cf. Հեծեծեմ, cf. Հառաչեմ;
ոգւով չափ սիրել, to love to distraction;
խռովիլ յ— իւր, to be disconcerted, perturbed or disturbed;
գիտել յ— իւր, to know within oneself;
արձակել, հանել, փչել զ—, to yield or give up the ghost, to breathe one's last, to expire;
յոգւոցն ցամաքել, to die;
տալ — կամ շունչ ի վէմս կճեայս, to give spirit or life to marble;
ոգւով երգել, to sing with great expression;
եւ դարձաւ — իւր առ ինքն, his spirits returned, his strength revived;
հաստատեցաւ — նորա, he regained strength or vigor;
քաղէին —ք նորա, he fainted or swooned;
գուն գործեալ ոգւովք չափ, risking his life;
—ն էր դաւոյն, he was the soul of the conspiracy;
յ— խաղալ, to play at dice."

NBHL (1)

Որպէս մեր շունչս ոգի կոչեցեալ, եւ օդս այս որ շնչէ՝ ոգի կոչեցեալ. եւ հրեշտակք՝ ոգի կոչեցեալ. եւ արութիւն մեծ ինչ՝ ոգի կոչեցեալ. եւ դեւ հակառակորդ՝ հոգի (կամ ոգի) կոչեցեալ. (Կոչ. ՟Ժ՟Դ։)


Ոխացուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

to create, to excite rancour, to exasperate, to provoke to enmity.

NBHL (1)

Ո՞ զչարասկիզբն դեւն հակառակ մարդկան ոխացոյց ի պատերազմն. (Բրս. մախ.։)


Ոխերիմ

See full entry →

adj.

cf. Ոխորիմ.

NBHL (2)

ՈԽԵՐԻՄ ՈԽԵՐԻՄԱՑ ՈԽՈՐԻՄ. Ոխակալ եւ անհաշտ թշնամի. հակառակորդ. ոսոխ. եւ Յոխորտ. ժանտ. թշնամանական. եւ Ախոյեան. հասիմ. լտ. infestus, odiosus, adversarius.

Ի հակառակադիր եւ ոխերիմաց (կամ ոխորիմաց ) այլոց կամաց այս գործ համբաւոյ լեալ. (Յհ. կթ.։)


Ոխորիմ

See full entry →

adj. fig.

nursing rancour, wrathful, rabid, furious, cruel, relentless;
ill-natured, malevolent;
— թշնամի, a sworn enemy, a mortal, declared, implacable or inexorable enemy;
arch-enemy, the devil;
— պատերազմ, an obstinate, bloody battle.

NBHL (2)

ՈԽԵՐԻՄ ՈԽԵՐԻՄԱՑ ՈԽՈՐԻՄ. Ոխակալ եւ անհաշտ թշնամի. հակառակորդ. ոսոխ. եւ Յոխորտ. ժանտ. թշնամանական. եւ Ախոյեան. հասիմ. լտ. infestus, odiosus, adversarius.

Ի հակառակադիր եւ ոխերիմաց (կամ ոխորիմաց ) այլոց կամաց այս գործ համբաւոյ լեալ. (Յհ. կթ.։)


Ողբական, ի, աց

See full entry →

adj.

plaintive, sad, mournful.

NBHL (1)

Սեպհական ողբոց, յայտարար ողբոց.


Ողբերգական, ի, աց

See full entry →

adj.

tragical.

NBHL (1)

θρηνῴδης, θρηνητικός, τραγικός ad luctum pertinens, lugubris, tragicus. Սեպհական ողբերգութեան եւ ողբերգակաց. ողբական. ողբաձայն. լալագին.


Ողոմպիական, ի, աց

See full entry →

adj.

olympic.

NBHL (1)

ὁλυμπικός olympicus, olympiacus. Սեպհական խաղուց՝ որ յողիւմպիտ, կամ խաղացողաց, կամ դիոսի ողիւմպեան կոչեցելոյ, այսինքն արամազդայ՝ յորոյ ի պատիւ էր խաղն, որ եւ ասի որմզդական, եւ ողոմպիացի.


Ողորկ, ի, ից

See full entry →

adj. fig.

sleek, glossy, smooth, terse, polished;
level, plane;
refined, sweet, affable, agreeable;
artful, cunning, crafty;
elegant, polite.

NBHL (1)

Արեան ծառայից քոց ի վերայ ուղորկ վիմին։ Որպէս ձէթ օծեալ զնահատակսն՝ ողորկ առնէ, եւ զձեռս հակառակորդացն լպրծէ. (Շ. յկ. ՟Լ։)


Շուայտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

low debauchery, guttling, intemperance, surfeit, excess, orgies, drunken revelry.

NBHL (1)

Ի սաստիկ խահակերութենէ, շուայտութենէ խառնակութեան (ըստ մարմնոյ՝) մոռասցին միտքն զինքն. (Փիլ. այլաբ.։)


Շունչ, շնչոյ

See full entry →

s. adv.

breath, puff;
wind, breeze;
respiration;
spirit, soul, life;
"միով շնչով, unanimously, with one accord;
— կլանել, առնուլ, to breathe, to take breath, to recover one's breath, to respire, cf. Ոգի առնուլ;
to repose, to rest, to take a little breath or respite;
— առնուլ լիաբերան, to breathe freely;
to draw a long breath;
հատանիլ շնչոյ, to lose breath;
ի վախճանին հասանել, to be near to one's last breath;
ի մի — կլանել, to swallow in one gulp, at a draught;
ամենայն — կենդանի, all that has life;
every living soul;
ց— վախճանին, to one's last gasp;
մինչեւ ի վերջին —ն, to the last moment;
ի յետին —ն հասեալ է, he is at his last breath, in the pangs of death;
ցյետին — կենաց իմոց, to the last moment of my life;
— վախճանին չեւ էր հասեալ, he had not yet yielded his last breath;
ընդ վախճանել շնչոյն, while expiring;
ի — հողմոյ գեղածփեալ, at the mercy of the winds;
cf. Ընդ աղօտ;
cf. Ժահահոտ."


Շուտասաղապ

See full entry →

cf. Դիւրագայթ.

NBHL (1)

Որ փութով կամ փոյթ ընդ փոյթ սաղապի, գթէ. դիւրագայթ. սահական.


Շուրթն, շրթան, շրթունք, թանց

See full entry →

s. fig. med.

lip;
edge, orifice;
tongue, word, mouth;
lip;
վերին —, upper-lip;
ստորին —, under-lip;
նուրբ, ուռոյց, թաւ, կարմրերփեան —, small or thin, swelled or blubber, thick, rosy lips;
ունել լայնշի, շրջեալ, բոլորածիր շրթունս, to have flat, turned up, well-formed lips;
— գետոյ, river-side.

NBHL (1)

Եւ էր ասէ՝ երկիր ամենայն մի շուրթն. մի եթէ մի շո՞ւրթն էր ամենայն մարդկան. ո՞չ ապաքէն զմի խօս բերանոյ կոչեաց մի շուրթն։ Եղաք շուրթն մի եւ ձայն մի, հակառակ այնոցիկ՝ որք զաշտարակն շինէին. (Սեբեր. ՟Գ։ Առ որս. ՟Ժ՟Դ։)


Որմզդական, ի, աց

See full entry →

adj.

Jupiter's, belonging to Jupiter;
— դիք, Jupiter, Jove, Bacchus;
— տօն, feasts in honour of Castor and Pollux;
— հուր, sacred fire of the Persians;
fire-worship, Persian sect;
— քաղաք, Diospolis.

NBHL (1)

Որ ինչ սեպհականեալ կամ նուիրեալ իցէ որմզդի, այս ինքն յանուն դիոսի.


Պառավատոս

See full entry →

s.

prevaricator, apostate, renegade.

NBHL (1)

Ոչ իբրեւ զպառաւատոսն (զՅուլիանոս) զհակառակն մեզ՝ կատաղեալ. (Միսայէլ խչ.։)


Պատերազմ, ի, ունք, աց

See full entry →

s. fig.

war, battle, combat, fight;
temptation;
առտնին or քաղաքական —, intestine or civil war;
պաշտօնարան —ի, War-Office;
պաշտօնեայ or ոստիկան —ի, Minister of War;
պատրաստութիւնք —ի, warlike preparations;
արիւնռուշտ —, bloody battle;
մահացու —, war to the death, deadly fight;
դաշտ —ի, battle-field;
ըստ օրինաց —ի, according to the laws of warfare;
— հրատարակել, to declare war against;
— ահագին ի վերայ ուրուք յարուցանել, to threaten with war;
պատրաստիլ ի, —, to prepare for war;
երթալ ի —, to go to the wars;
առաջին նուագ մտանել ի —, to be in one's first battle;
ձեռն արկանել ի —, to undertake a war;
ի —գրգռել, դրդել, to excite to war;
to engage in war;
— յարդարել ընդդէմ, to combat, to attack;
տալ —, — մղել, to be at war, to make war, to war against, to give battle to, to fight a battle with;
եղեւ — խիստ յոյժ, a bloody battle was fought;
գրգռել, բորբոքել զ—, to excite, to kindle war;
սաստկացաւ —ն, the combat was fierce;
կորուսանել զ—ն, to lose the day, or a battle;
ի ժամանակս —ի, in time of war;
արծաթով պնդի —ն, gold is the sinew of war;
cf. Ընտանի;
cf. Իր;
cf. Խանձեմ;
cf. Մարտ.

NBHL (1)

Մի պատերազմ միայն գիտասցուք ընդդէմ հակառակամարտ զօրութեանն. (Առ որս. ՟Ժ՟Ե։)


Պատերազմակից, կցի, կցաց

See full entry →

s.

fellow-soldier, comrade, companion in arms;
ally;
— լինել, to fight together.

NBHL (1)

ՊԱՏԵՐԱԶՄԱԿԻՑ. որպէս Ոսոխ. հակառակամարտ, ախոյեան.


Պատերազմասէր

See full entry →

adj.

fond of war, delighting in war, warrior, belligerent, warlike.

NBHL (1)

φιλοπόλεμος belli amans, bellicosus. Սիրօղ զպատերազմ. քաջ պատերազմօղ. եւ Որ ինչ սեպհական է այնպիսումն. կռուասէր.