Definitions containing the research հակ : 2667 Results

Տափեմ, եցի

See full entry →

va.

to harrow.

NBHL (1)

Երբ փորչով զգուղձքն մանրէ, եւ զսերմն ծածկէ, նա այն է լաւ. եւ թէ ոչ՝ նա լծօք վաստհակելն ի հետ՝ անճարողացն ճար է, եւ ի հետ տափելն անհնար պիտին. (Վստկ. ՟Լ՟Գ։)


Տգիտաբար

See full entry →

adv.

ignorantly, unlearnedly, unskilfully.

NBHL (1)

Ոչ տգիտաբար. այլ՝ առաջնորդութեամբ խոհականին խօսակցեալ. (Շ. ՟ա. յհ. ՟Ղ՟Դ։)


Տգիտական, ի, աց

See full entry →

adj.

ignorant.

NBHL (1)

Սեպհական տգիտաց եւ տգիտութեան. տխմարական.


Տեղապահ, աց

See full entry →

s.

vicar. capitular, substitute;
lieutenant.

NBHL (1)

Գլխաւորս՝ վերակացուս՝ տեղապահս յայտ արարեալ հարցն կատարելոց։ Յովսէփ՝ որ եկաց զկնի սրբոյն սահակայ տեղապահ աթոռոյն։ Մեծն ներսէս՝ սուրբ լուսաւորչին գրիգորիլ վիճակեալ հօտին տեղապահ։ Սուրբն գրիգոր աստուածաբան տեղապահ էր աթոռոյն բիւզանդիոյ. (Կորիւն.։ Ուռպ.։ ՃՃ.։)


Տեղապահութիւն, ութեան

See full entry →

s.

lieutenancy;
cf. Տեղակալութիւն.

NBHL (1)

Զաթոռ եպիսկոպոսապետութեանն տեղապահութեամբ յառաջնորդեաց յովսէփ։ Զաթոռն տեղապահութեամբ խնամէր յովսէփ աշակերտ մեսրոբայ։ Յառաջ քան զվախճանելն սահակայ եպիսկոպոսի՝ տայր զտեղապահութիւն աթոռոյն գրիգորի՝ մեսրոպայ վարդապետի. (Խոր. ՟Գ. 67. եւ Յհ. կթ.։ Վրդն. պտմ.։ Մեսր. երէց.։)


Տեղատութիւն, ութեան

See full entry →

s.

reflux, ebb;
cf. Մակընթացութիւն.

NBHL (1)

Կոհակաց մակընթացութիւն եւ տեղատութիւնք զքաղաքս եւ զցամաքն ծովացուցին, եւ գծով ցամաքեցուցին. (Արիստ. աշխ.։)


Տեղափոխութիւն, ութեան

See full entry →

s. ast.

change of place, translocation, displacing, removal;
locomotion;
translocation;
cf. Տեղապահութիւն.

NBHL (1)

ՏԵՂԱՓՈԽՈՒԹԻՒՆ. իբր Տեղափոխանութիւն. փոխանորդութիւն ի մի աթոռ՝ փոխանակ սեպհականին.


Տեսակ, աց

See full entry →

s. gr. adj.

species;
sort, kind, race;
fashion, manner, way;
form, figure, appearance, look;
sight, countenance, aspect, air;
image, idea;
dress, costume;
form, species;
visible;
հաղորդել կրկին —աւ, to receive the Communion in both kinds;
սեռ՝ կենդանի, — մարդ, եւ տարբերութիւն՝ բանական, genus animal, species man, whose distinctive characteristic is the faculty of reason.

NBHL (1)

Անուան տեսակք են երկու. նախագաղափար, երկիր. եւ ածանցական, երկրային։ Բայի՝ տեսակք երկու. նախագաղափար՝ ոռոգեմ եւ ածանցական՝ ոռոգանեմ. (Թր. քեր. (այս ըստ յն. իսկ ի մեզ ածանցականն բայի սեպհական՝ է անցողականն. որ պակասի ի յն. եւ լտ)։)


Տեսական, ի, աց

See full entry →

adj. phil. s.

visible, apparent, plain;
theoretical, contemplative, speculative;
perspicacious, sharp;
prophetical, prescient, foreknowing;
formal, special;
—ն, theory;
— ազն, ազգ, տոհմ, the nation, race, tribes of Israel;
—ն ընդ զգայութեամբ անկանի, the visible is subject to the senses.

NBHL (1)

θεωρικός, θεωριτικός contemplativus, speculativus. Սեպհական տեսութեան՝ մանաւանդ մտաց. մատաւորական. հտայեցողական. իմանալի.


Սերտեմ, եցի

See full entry →

va.

to strengthen, to fix, to make firm, to establish, to consolidate;
*to learn, to study.

NBHL (1)

Սեպհականեաց, սերտեաց զմեզ ասէ իւր բնական ժողովուրդ անքակ յիւրմէ տէրութենէն. (Խոսր. պտրգ.։)


Սերտիմ, եցայ

See full entry →

vn.

to be strengthened by, consolidated, to gather strength from.

NBHL (1)

Սեպհականեաց, սերտեաց զմեզ ասէ իւր բնական ժողովուրդ անքակ յիւրմէ տէրութենէն. (Խոսր. պտրգ.։)


Սեփականագունդ

See full entry →

s.

troops composed of nobles.

NBHL (1)

Որպէս Գունդ ազատական կամ սեպհական ումեք եղեալ.


Սիզական, ի, աց

See full entry →

adj.

grassy.

NBHL (1)

Որ ինչ սեպհական է սիզոյ, կամ գտանի ի մէջ խոտոց.


Սիղղոբայ, ից

See full entry →

s.

syllable.

NBHL (1)

Ամդ (յերկինս) ապստամբեաց, որ ամենայն սիղոբայիւք հակառակ յառնէ խոնարհութեանն. (Կլիմաք.։ 2)


Սիմոնացի

See full entry →

s.

Simonian.

NBHL (1)

ՍԻՄՈՆԱԿԱՆ կամ ՍԻՄՈՆԱՑԻ, եւ ՍԻՄՈՆԵԱՆ. որպէս լտ. simoniacus. Սեպհական կամ Հետեւօղ սիմոնի կախարդի. աղանդաւոր. եւ կաշառատու եւ կաշառ առու ի հոգեւորս. ուստի եւ Սիմոնեան ախտ կամ Սիմոնականութիւն է կաշառակրծութիւն վասն հոգեւոր իրաց.


Սիմոնեան ախտ

See full entry →

sn.

Simony.

NBHL (1)

ՍԻՄՈՆԱԿԱՆ կամ ՍԻՄՈՆԱՑԻ, եւ ՍԻՄՈՆԵԱՆ. որպէս լտ. simoniacus. Սեպհական կամ Հետեւօղ սիմոնի կախարդի. աղանդաւոր. եւ կաշառատու եւ կաշառ առու ի հոգեւորս. ուստի եւ Սիմոնեան ախտ կամ Սիմոնականութիւն է կաշառակրծութիւն վասն հոգեւոր իրաց.


Սիրալի

See full entry →

cf. Սիրալիր.

NBHL (1)

Որոշեաց նախանձ եւ հակառակութիւն զեղբարս սիրալիս ի միմեանց. (Մծբ. ՟Ժ՟Թ։)


Սիրելական, ի, աց

See full entry →

adj.

loving, amicable, friendly, affable, kind;
— դեղ, philter.

NBHL (1)

Սեպհական սիրելեաց եւ սիրելութեան. բարեկամական. սիրական. հաճոյական. եւ Տռփական.


Սիրելի, լւոյ, լեաց

See full entry →

adj. s.

amiable, dear, beloved, well-beloved;
affectionate, benign, kind;
favourite, darling, lover;
—դ իմ, my dear;
— ընծայել, to render amiable;
— է ինձ, I prefer;
— է քեզ գեղեցիկն, the beautiful affects you;
— է ինձ կարծել, I should think;
— է ինձ տեսանել ի քեզ, I am very happy to see in you;
— էր ինձ բարերարել, I had placed all my happiness in doing good.

NBHL (1)

Մին սիրելի, եւ միւսն ատելի։ Մի իշխեսցէ անդրանկացուցանել զորդի սիրելոյն։ Սաւուղ եւ յովնաթան սիրելիք։ Առ դու զորդիդ քո սիրելի, զոր սիրեցեր՝ զիստհակ։ Ոչ խնայեցեր յորդիդ քո սիրելի վասն իմ։ Դա է որդի իմ սիրելի, ընդ որ հաճեցայ։ Բայց ձեզ ասեմ սիրելեաց իմոց։ Ողջոյն տան քեզ սիրելիք։ Ողջոյն տաջիր սիրելեաց մերոց իւաքանչիւր յանուանէ.եւ այլն։


Սիրելութիւն, ութեան

See full entry →

s.

loving;
amiability, kindness, love, affection, tenderness, sympathy, fellow-feeling.

NBHL (1)

Սիրելութիւն եւ հակառակութիւն։ Հակառակութեան եւ սիրելութեան։ Աստուածային տարփանօք յաղթէր ամենայնի, որ ինչ միանգամ ազգակցութեան եւ ծծնդոց անուանք, եւ սիրելութիւնք. (Փիլ.։)


Սիւնհոդոս, աց

See full entry →

s.

synod.

NBHL (1)

Բառ յն. սինօտոս. σύνοδος synodus, conventus, concilium. Որպէս թէ ճանապարհակցութիւն. ուղեկցութիւն. Ի միասին եկաւորութիւն. միաբանութիւն. համահաւաքումն. գումար. մանաւանդ Ժողով (մեծ).


Սխալանք, նաց

See full entry →

s.

fault, mistake, error, oversight, failing, blunder.

NBHL (1)

Ի լինելն ինչ սխալանաց զրադաշտի առ տիկինն, եւ հակառակութեան ի ներքս անկանելոյ, պատերազմի ի վերայ նորա շամիրամ։ Ոչ հեղգութեամբ եւ անզգուշաբար վրիպեալ, եւ ոչ կամաւոր սխալանօք ի սմա յարմարեալ բան. (Խոր. ՟Ա. 16։ ՟Բ. 72։)


Սկիզբն, կզբանց

See full entry →

s.

beginning, commencement, outset;
origin, principle;
cause, matter, author, mother, motive, birth, base, foundation;
principle, maxim;
prelude, proem, exordium;
սկզբունք անընդմիջականք, immediate principles;
սկզբունք արքիմեդեայ, Archimedes' principles;
ի սրզբանէ or սկզբանէ, ի սկզբնուստ, in the beginning, at first, originally, firstly, primitively;
անդուստ or անդստին ի սկզբանէ, from the very beginning or outset, from the first, ab ovo, ab antiquo;
ի սրզբանէ ցկատարածն, from beginning to end;
ի սկզբանէ աշխարհի, since the creation of the world;
ի սկզբանէ էր բանն, in the beginning was the Word;
— առնել or առնուլ, ունել, cf. Սկսանիմ;
ի սկզբանէ, from the beginning, at the beginning;
cf. Սկիզբն.

NBHL (1)

ՍԿԻԶԲՆ ἁρχή (լծ. առաջ. արշ. նախ). initium, principium. գրի եւ ԻՍԿԻԶԲՆ, ԻՍԿԶԲԱՆ եւ այլն, զոր տեսցես. Սկսումն. առաջին ծագն ամենայն իրաց. աղբիւր. արմատ. հիմն. գլուխ. նախկին տեղին եւ ժամանակ. (որում հակադիր Կատարած). սկիզբ.


Սկսումն, ման

See full entry →

s.

beginning, start, debut, first appearance or performance;
prelude.

NBHL (1)

Անդէն ի սկսման ծննդեանն։ Յաղագս սկսմանցն տարւոյն հակառակաձայնեն՝ սկսմունս հակառակ դնելով. (Փիլ. ել.։)


Սղար

See full entry →

cf. Պաշարումն.

NBHL (1)

Աստիներհակքն արիացեալ եւ ըզսըղար բերդին պնդեալ. (Վահր. ոտ.։)


Սնոտիասէր

See full entry →

adj.

fond of futilities, running after vanity, occupied with trifles.

NBHL (1)

Հատեալ ի սնոտիասէր հեշտութեանց հակառակողին. (Նար. ՟Ղ՟Գ։)


Ջրակոյտ, կուտաց

See full entry →

s. mech.

body, mass or puddle of water, plash, pool;
reach;
— ստորին, down or lower watercourse;
— վերին, upper water-course.

NBHL (1)

Ցամաքեցուցանել զշիղջս ջրակոյտս բազմակոհակս. (Նար. ՟Ժ՟Է։)


Ջրեմ, եցի

See full entry →

va.

to destroy, to efface;
to cancel, to expiate, to absolve;
to water.

NBHL (1)

ջրեսցին մեղքն։ Զվճիռ հոգւոյս մահու ջրեսցես կայլակօք արեան որդւոյդ սիրելւոյ։ Մուրհակս ջրեալ։ Զմուրհակս չարեաց ջրէ. (Նար.)


Ռամկական, ի, աց

See full entry →

adj.

vulgar, popular, common, trivial.

NBHL (1)

δημώδης popularis. Սեպհական ռամկին. գռեհկական. եւ Ռամիկ.


Սագաշէն

See full entry →

s. adj.

goose's foot;
triangular.

NBHL (1)

Ցուցեալ սագաշէն՝ ցանկ սահակաշէն, ցնծա նորաշէն. (Գանձ.։)


Սադրանք, նաց

See full entry →

s.

instigation, suggestion, excitation, stirring up, solicitation, persuasion;
counsel.

NBHL (1)

Ի սադրանաց ներհակին հանեալ եղեւ (ի կենաց) ի կէս աւուրս. (Պտմ. աղեքս.։)


Սակաւաբանութիւն, ութեան

See full entry →

s.

concise discourse, brevity of speech, pauciloquy.

NBHL (1)

Սակաւութիւն կամ համառօտութիւն բանից. բան սուղ՝ հակիրճ եւ համառօտ.


Սահանական, ի, աց

See full entry →

cf. Սահանահոս.

NBHL (1)

Սահական իբրեւ զհեղեղատ անտեւական. սէլի պէս վազօղ անցնօղ.


Սաղմոսական, ի, աց

See full entry →

adj. s.

salmodic;
—ք, psalms.

NBHL (1)

ψαλμικός psalmicus. Սապհական սաղմոսաց.


Սաղմոսարան, աց

See full entry →

s.

psaltery, harp, decachord, dulcimer, tympanum;
psalter, psalm-book.

NBHL (1)

Երկայն բանք, եւ նոր սաղմոսարանք, եւ հակառակաձայնք դաւթի. (Առ որս. ՟Թ։)


Տիպ, տպոյ, տպի, տպաց

See full entry →

s. anat.

type, model, example, pattern;
manner;
figure, image, form;
expression;
style;
impression, stamp, print, mark;
edition;
—ք կերպարանաց, feature, lineament, character;
—ք մեռելոց, phantom, ghost, shadow;
— կերպարանաց բանից, style;
այսու տպով, in this manner or way;
ի —, similar, like, conform, in the form of;
վաթսներորդ —, sixtieth edition;
բերել զ— ուրուք, իրիք, to be like, to resemble, to have likeness to;
hymen, the virginal membrane.

NBHL (1)

Իսահակ տիպ պատարագելոյն յիսուսի ի խաչն. (Նախ. առակ.։)


Տիրական, ի, աց

See full entry →

adj.

dominical;
divine;
feudal;
lordly, predominant, prevailing, despotic, absolute, sovereign, supreme;
own, proper;
— պատկեր, God's image or likeness;
— իշխանութիւն, absolute power.

NBHL (2)

κυριακός, κύριος dominicus. Սեպհական տեառն աստուծոյ, կամ տեառն մերոյ յիսուսի քրիստոսի. տէրունի. տէրունական. րապպանի.

ՏԻՐԱԿԱՆՆ գ. δεσποτεία dominium. Տէրութիւն, կամ երկիր տէրութեան. սեպհական կալուած.


Տիրակից, կցի

See full entry →

adj.

co-equal in dignity.

NBHL (1)

որպէս յն. συνδεσπότης par, vel aequalis in imperio. Հաւասարակից ի տէութեան. իշխանակից. գահակից. փառակից.


Տիրանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to make oneself master of, to become master, to rule, to dominate, to govern, to have dominion over, to sway;
to pass under the dominion.

NBHL (1)

Տէրն անուն զտիրանալն եւ զտիրելն յայտնէ ծառայիցն։ Եւ է՝ զորս տիրացեալս ինքեանց եւ հակառակորդս գիտեն. (Խոսր.։)


Տիրապէս

See full entry →

adv. adj.

lordly, imperiously, authoritatively, sovereignly, absolutely;
in effect, properly, truly, verily;
proper, own, real, true, genuine, veritable;
— ազատ, really free;
— հաւատք, true faith;
— բարի, real good;
— խօսելով, properly speaking;
եթէ — կամիս գիտել, if you will to know thoroughly.

NBHL (2)

Մանաւանդ, proprie, praecipue, vere. Իսկապէս. հատկապէս. գլխաւորաբար. ստուդապէս. (հակագրեալն ձայնիս՝ Պիտակաբար)

Ոչ զտիրապէս պատճառն յայտնելով։ Խոհականութեամբ խոնարհելն՝ տիրապէս խոնարհութիւն է. իսկ անիմաստաբարն՝ եղծումն։ Ոչ նմանին տիրապէս խոնարրհաց, որ առ ամենայն ինչ պիտանիք գոլով՝ առաւել զիջանին. (Մխ. առակ.։)


Տիրաքարոզ

See full entry →

adj.

according to our Lord's will.

NBHL (1)

Սեպհական տիրական քարոզութեան. որ ինչ հայի յառաքումն աշակերտաց ի տեառնէ ի քարոզութիւն.


Տիրեցուցանեմ, ուցի

See full entry →

va.

cf. Տիրացուցանեմ.

NBHL (1)

Աստուած ոչ միայն զձեզ եւրոպայ, այլեւ ամենայն միջերկրեայց տիրեցոյց։ Տիրեցուցանէ սեպհական ժառանգութեան։ Յանցեաւ անդամ, եւ զմահ տիրեցոյց ինքեան. (Խոր. ՟Գ. 5։ Արծր. ՟Ե. 2։ Խոսր.։)


Տիրուհի, հւոյ

See full entry →

s.

the blessed Virgin;
mistress or lady;
քաղաք —, capital.

NBHL (1)

δεσποτίς, δέσποινα, κυρία domina. Սեպհականեալ անուն Տիրամօր կուսի. որպէս միակ տիկին ամենայն տիկնաց. աշխարհատիկին. թագուհի. դշխոյ երկնի եւ երկրի.


Տխրական, ի, աց

See full entry →

adj.

sad, dreary, grievous, doleful, mournful.

NBHL (1)

Ոչ մեկնին ի նորա կամացն՝ ոչ ի տխրականաց եւ ոչ ի հեշտհականաց։ Զհետ այսպիսի հեշտականացս բարւոք զտխրականսն մերձ դնէ. (Յճխ. ՟Ժ՟Բ։ Սարգ. ՟ա. պետ. ՟Գ։)


Տկար, աց

See full entry →

adj.

feeble, weak, debilitated;
powerless, impotent, infirm, languid, faint;
small, slight, slender, trifling;
fragile, frail.

NBHL (1)

Նեղեցին զտկարն եւ զանզօրն։ Զտնանկն եւ զտկարն։ Մարդ տկար եւ սակաւ եւ ստրկաւ ժամանակեան։ Զձեռս տկարմխիթարեցեր։ Տէր տկար առնէ զհակառակորդս իւր։ Հոգիս յօժար է, բայց մարմինս տկար։ Պատսպարա՛ն լերուք տկարաց։ Իբրեւ տկար անօթոյ առնիցեն պատիւ կանանց։ Տկար յոտից։ Առին դրաստուք զամենայն տկարս. եւ այլն։ Որք առողջ են մարմնով՝ ձեռնատու լինել տկարաց։ Տկարի եւ զրկելոյ է պէտք օգնութեան. (Շ. թղթ.։ Խոսր.։)


Տղայական, ի, աց

See full entry →

adj.

childish, puerile, infantine;
boyish, girlish.

NBHL (1)

νηπίεος, νηπιαῖος, παιδικός infantilis, puerilis. Սեպհական տղայոց եւ տղայութեան. մակական.


Տղայօրէն

See full entry →

adv.

cf. Տղայաբար;
cf. Տղայական.

NBHL (1)

Մի՛ տար թոյլ տղայօրէն բարուք եւ ստահակութեամբ գնալ. (Սարկ. աղ.։)


Տնակալ, աց

See full entry →

s.

householder, master of the house.

NBHL (1)

Ունօղ սեպհական տան. բուն բնակիչ. տանուտէր.


Տնական, ի, աց

See full entry →

adj.

domestic, household, family, private;
— տնտեսութիւն, domestic economy;
cf. Առտնին, cf. Ընտանի.

NBHL (1)

σύνοικος domesticus. Սեպհական տան. առտնին. ընտանի.


Տնկական, ի, աց

See full entry →

adj.

vegetable, vegetative, vegetating;
innate, inborn;
possessive, adventitious.

NBHL (1)

φυτικός ad plantas pertinens, vegetativus, vegetabilis. որ եւ ՏՆԿԱՒՈՐ. Սեպհական տնկոց. բուսական. աճեցական. տնկեալ ինչ.