Definitions containing the research հին : 2367 Results

Լամբեմ, եցի

See full entry →

vn.

to bear, to carry.

NBHL (1)

Չա՛ր են (մենք) այնոցիկ, որ լամբեալ յինքեանս՝ զիւրեաւ ունին. եւ դիւրին այնոցիկ են, որ ապաշխարութեամբն ի բաց թօթակեն. (Կոչ. ՟Բ.) (հին տպ. բարձեալ)։


Լար, ից

See full entry →

s. mus. geom.

string, packthread, twine;
line, rope;
galloon, ribbon;
snare, gin, noose;
bird-cage;
opisthotones, contraction of the tendons of the neck;
cf. Լորցք;
back-bone, or spinal marrow: 30 anciently 60 stadia or furlongs among the Egyptians;
chord, string;
լար անյարդար, a false chord;
chord.


Լարաչափեմ

See full entry →

vn.

to measure with a line or chain.


Թիկնանոց, աց

See full entry →

s.

frock, mantle, plaid.

NBHL (1)

Զամոնի թիկանոցն փաթադեալ ընդ պարանոցն. (Վրք. ոսկ. հին ձ. (իսկ նորն, եւ տպ. զարկանելիսն պարաւանդեալ)։)


Թիւ, Թուոց

See full entry →

s. gr.

number;
enumeration;
list, order, rank;
quantity;
era, epoch;
number of chapters (in a book);
—ք, arithmetic;
վերացեալ —, abstract number;
—ք or Գիրք Թուոց, Book of Numbers;
ոչ էր or ոչ գոյ նոցա —, բազում էին քան զ—, their multitude was innumerable;
թուով ամք, մարդիկ, few years;
few men, persons;
թուով են առաքինիք, virtuous people are rare;
ի թուոյ փախչել, to be innumerable, numberless;
անցուցանել ընդ —, ի — արկանել or — համարոյ առնել, to number, to count, to calculate;
to range, to set in order;
ի — արկանել զզօրս, — համարոյ առնել զօրաց, to review the troops;
ի — or ընդ — մտանել, ի — անկանել, to be of, or among the number;
կարգել ի — այլոց, to reckon or rank among;
կարգել զոք ի — սրբոց, to canonize, to number among the saints;
ի — ասել, to recite;
ի — գիտեմ, ուսեալ եմ, I know by heart, memory or rote;
— համարուց, — համարոյ ամենայնի, the detail;
the sum total;
cf. Ոսկեթիւ. number.

NBHL (3)

ԹԻՒՔ. Անուն միոյ ի հինգ գրոցն Մովսէսի, որ եւ ԳԻՐՔ ԹՈՒՈՑ.

Ի հինգ հարիւր թիւ կատարեալ, եօթանասնիցն ի նոյն յարեալ. եւ այլն. այսինքն ի թուականութեան հայոց ՟Շ՟Հ. (Շ. վիպ.։)

Զհին եւ զնոր կտակարանաց գիրս ուսեալ եմ ի թիւ։ Գիրս չորեքտասան գիտեմ ի թիւ. (Վրք. հց. ՟Ժ՟Ա։)


Թլփատեմ, եցի

See full entry →

va.

to circumcise;
զգերեզման —, to desecrate sepulchres and despoil the dead.


Թոշակ, աց

See full entry →

s.

provision;
viaticum;
pay, wages, hire, salary, stipend;
pension;
— եկեզեցական, benefice;
ուսանել —աւ, to be in a boarding-school;
— յետին, վերջին, viaticum;
տալ, պաշտել ումեք զյետին —, to administer the viaticum.

NBHL (2)

Պատրաստեաց մանուկն զթոշակ ճանապարհին. (Տոբ. ՟Ե. 22։)

Ոչ ունիս թոշակ երկայն ճանապարհին (երկնից). (Մաշկ.։)


Թոպոլոց

See full entry →

s.

cudgel;
pruning-knife, hedging-bill.

NBHL (1)

Թէպէտ յաճախեցեր զթոպոլոց քո ի վերայ ոստոց իմոց, զհին տերեւս ոչ կարասցես թափել յինէն. (Վանակ. յոբ.։)


Թոռնեայ

See full entry →

s.

great grand-child.

NBHL (1)

ԹՈՌՆԻԱՅ կամ ԹՈՌՆԵԱՅ. Թոռն թոռին, որ է հինգերորդ ազդ։ Կանոն.։ Կամ որպէս Երրորդ եւ չորրորդ ազգ, էգ զաւակ թոռին.


Թութի աչաց

See full entry →

sn.

collyrium.


Թուլամորթութիւն, ութեան

See full entry →

s.

effeminacy, feebleness, delicateness, softness.

NBHL (1)

Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)


Թուլամտութիւն, ութեան

See full entry →

s.

weakness of mind, want of spirit, cowardice.

NBHL (1)

Ծանուցեալ զհեշտասէր թուլամտութիւն (Սարդանաբաղայ). հին տպ. թուլամորթութիւն. (Խոր. ՟Ա. 20։)


Թունադեղ

See full entry →

cf. Դեղթափ.


Թուրմ

See full entry →

s.

bath;
infusion;
ի — արկանել, դնել, to bathe, to infuse, to steep, to soak.


Թրեմ, եցի

See full entry →

va. chem.

to knead;
to amalgamate.


Խանդաղակաթ

See full entry →

cf. Խանդակաթ.

NBHL (1)

Եւ զայս խանդաղակաթ սիրովն ընդ միմեանս ի ճանապարհին. (Լմբ. համբ.։)


Խանձ, ից

See full entry →

cf. Խանծ.

NBHL (1)

Յորժամ զխանձ առնուցուն զճնապարհայն, եւ ի ձեր վերայ եւս գայցեն։ Խանձ առեալգերիչքն զճանապարհին՝ եւ զձեզ գերեսցեն. (Ոսկ. եւ Գէ. ես.։)


Խանձիմ, եցայ

See full entry →

vn. fig.

to roast, to broil, to scorch, to burn, to glow;
to be fired with, to bend one's wbole soul to, to become attached to, to apply one's self to, to get accustomed or inured to, to give one's self up to;
to be eager, to long, to hurn with envy or desire, to be enamoured of, to be smitten with, to burn with love, to be mad with love for;
— յանառակութիւնս, to be sunk in dissoluteness


Խաշնամահ, ոյ, ի

See full entry →

s.

rot, murrain.

NBHL (1)

Ի հինիցն դողան, ընդ խաշնամահն տրտմին. (Մանդ. ՟Է։)


Խաշնդեղ, ոյ

See full entry →

s. bot.

rhubarb.


Խաչակից, կցի, կցաց

See full entry →

adj.

companion in crucifixion;
crucified together;
— լինել, cf. Խաչակցիմ.

NBHL (1)

Որ խաչակից քեզ գոլով։ Զհին մարդն խաչակից քեզ արարեր. եւ այլն. (Շար.։)


Խաչապէս

See full entry →

adv.

in form of a cross, crosswise;
— դնել առ իրեարս զձեռս, to cross the arms.

NBHL (1)

Սկսանի նախ ի ճակատն կտրել (զհերս), ապա ի գլուխն խաչապէս՝ հինգ տեղի. (Մաշտ.։)


Խարազն

See full entry →

adj. s.

rude, coarse, rough, of hair-cloth;
hair-cloth, sack-cloth, hair-shirt;
— զգենուլ, to wear haircloth.

NBHL (1)

Ոչ զգեցուցանէինհանդերձսփափուկս, այլ հինս եւ կարկատունս եւ խարազն. (Վրք. հց. ՟Ե։)


Խարակ, աց

See full entry →

s.

rock.


Խարդախութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fraud, knavery;
falsification, forgery, act of counterfeiting;
adulteration;
chicanery;
violation, rape.


Խարխափ, — առ ou ընդ —ս

See full entry →

adv.

gropingly;
— շրջել՝ գնալ, to grope along, to feel one's way, to go groping;
— խնդրել, to grope about for;
cf. Խարշափ.

NBHL (1)

Զի մի՛ կուրացեալ՝ առ խարխափի (հին տպ. առ խարխափ) որմզորմայն ի բժշկաց խադիրշրջիցիս. (Կոչ. ՟Բ.) յն. ասն, յայնժամ խնդրիցես զբժիշկ։


Խարշափ

See full entry →

s.

rustling, murmur.

NBHL (1)

Խարշափ տերեւոյ զարհուրեցուցանէ զամբարտաւանն. (Վրք. հց. ՟Ժ. ըստ հին թարգ.)


Խաժ, ից

See full entry →

adj. gr.

rude;
— գոյն, of a pale grey. aspirate.


Խախուտ

See full entry →

adj. s.

unstable, ill-built, weak, frail;
inconstant, mutable;
emigration;
— լինել, to emigrate, to quit one's country.

NBHL (1)

Փախուստ եւ խախուտք լինէին արտաքս քան զսահմանս աշխարհին. (Ոսկ. մ. ՟Ա. 8։)


Խաղամ, ացի

See full entry →

vn. fig.

to play, to sport, to amuse oneself;
to jump, to leap, to dance, to gambol, to frolic, to frisk about;
to ridicule, to mock, to deride;
to jest, to joke, to play the fool;
to move, to walk, to go, to depart;
to go away, to march, to start on a journey;
to take the field;
to rush at, to swoop down on;
to gush out, to spout forth, to spirt;
խաղասցէ ի վերայ քո Հոգի Տեառն, the spirit of the Lord shall fall upon you;
ամպք զամպօք ելեւել խաղային, the clouds were gathering round;
— ընդ միմեանս, to fall in love with, to be smitten with love;
— զոմամբ, to make game of, to deride, to jeer, to insult;
մուտ եւ ելս —, to go in and out, to frequent;
ընդ ամուրս խաղալով —, to laugh, to scorn, to scoff at fortresses;
— ի պատերազմ, — ի վերայ մարտիւ պատերազմի, to move against, to advance to the attack, to rush to battle;
— բանակին, to decamp;
to change quarters;
յառաջ —, — գնալ, to march, to advance;
յետս —, to retrograde, to retreat;
տիգաւ աչաց — ի վերայ ուրուք, to scowl at, to menace with threatening looks, to frown;
— բանիւք ի վերայ, to apostrophize, to rail at or against some one, to revile, to burst into bitter invectives, to inveigh against;
— գթոց, to pity, to have compassion on;
— ի սնոտիս, to trifle, to waste one's time on trivial occupations.

NBHL (1)

Խաղացեալ էք ի վերայ բարեկամի ձերոյ։ Նետք հինից նորա խաղացին ի վերայ իմ։ Տիգօք (կամ տիգաւ) աչաց խաղաց ի վերայ իմ. (Յոբ. Զ. 27։ եւ ԺԶ. 10։)


Իննամսեայ, էի

See full entry →

adj. adv.

of nine months;
during nine months.

NBHL (1)

Յետ իննամսէին (միջոցի՝) հինգ օր աւելնի, որ ըստ անդրանկին. (Գանձ.։)


Իննամսեան, սենի

See full entry →

cf. Իննամսեայ.

NBHL (1)

Յետ իննամսէին (միջոցի՝) հինգ օր աւելնի, որ ըստ անդրանկին. (Գանձ.։)


Ինքնաստեղծութիւն, ութեան

See full entry →

s.

fiction;
invention.

NBHL (1)

Ընդ հին չարութեանցն նորոգ ինքնաստեղծութիւնս գտի։ յերկաքնչիւրոց բնութեանցս մերոց վերերեւին ինքնաստեղծութիւն. (Նար. ՟Ի. ՟Ղ՟Բ։)


Ինքնատես, աց

See full entry →

cf. Ականատես.

NBHL (1)

Առաջին աշակերտեալք շնորհին՝ ինքնատեսք եւ սպասաւորք բանն լեալք. (Նիւս. երգ.։)


Խոնարհիմ, եցայ

See full entry →

vn. gr.

to be humble;
to lower oneself, to descend;
to yield, to acquiesce;
to lean, to bend downwards;
to decline;
— յամբարտաւանութենէ, to descend from one's haughtiness, to have the pride of one's countenance humbled;
յերկիր —, to prostrate oneself;
— առաջի Աստուծոյ, to bow before God;
— անկանիլ երեսաց, to go downcast, to be dejected;
— յիջեւան ուրուք, to deign to dwell in;
— յալիս, to grow old;
—հի օրն, the daylight fades, the day wanes or is going down;
յոտն եկաց յերեսացն խոնարհելոց, he rose from his prostrate attitude;
to be conjugated.

NBHL (1)

Ալիքն լեառնաձեւ կուտակին, մէտ ի մէտ խոնարհին. (Ագաթ.։)


Խոնարհութիւն, ութեան

See full entry →

s.

humility;
deference, submission, humiliation, abasement;
baseness, lowness, inclination, declination.

NBHL (1)

Խոնարհութիւնք են հինգ. սահմանական, եւ այլն։ Լծորդութիւն է կարգաւոր խոնարհութիւնբայից։ Խոնարհութիւնքն են բերօղ անամակաց. (Թր. եւ Երզն. քեր.։)


Ապշութիւն, ութեան

See full entry →

s.

astonishment, surprise, amazement, stupor;
dulness, heaviness, stupidity;
lethargy;
յ— կործանել, to be hebetate;
cf. Ապշեցուցանեմ;
յ— կործանիլ, ընկղմիլ, cf. Ապշիմ.

NBHL (1)

Ապշութիւն ի ճանապարհին։ Ապշութիւն ունի զսիրտս ձեր. (Ժող. ՟Ժ՟Բ. 5։ Մրկ. ՟Ը. 17։)


Ապստամբեմ, եցի

See full entry →

vn.

to rebel, to revolt, to mutiny, to conspire;
— ի հաւատոց, to apostatize, to abjure religion.

NBHL (1)

Ապստամբել ջանաս յինէն զժողովուրդսդ. (Ճ. ՟Ա.։) այլ ըստ հին օրինակի (Ճ. ՟Բ.) գրի, ամբարտաւանեցուցանել։


Առագաստ, ից, աց

See full entry →

s.

curtain, veil, net;
pretext;
nuptial couch;
gynaeceum;
bed-curtain;
pavilion, sail of a ship;
մտնկունք —ի, young persons that accompany the bridegroom, paranymphs;
— պարզել՝ վերացուցանել, to sail;
իջուցանել զ—, to strike sail.

NBHL (1)

Զիւր իսկ զանձեռոցիկն մինչեւ ի ներքս յառագաստ սրահին զեղեալ լցեալ։ Այնուհետեւ պատառեալ առագաստ հին հարաւոյ. (Յհ. կթ.։)


Առած, ից

See full entry →

s.

adage, proverb, saying, aphorism, sentence, apophthegm;
axiom, maxim, general proposition, rule, principle;
oracle.


Առակագրութիւն, ութեան

See full entry →

s.

book of proverbs or moral fables;
the act of writing fables.

NBHL (1)

Մեկնիչք հին եւ նոր կտակարանաց, եւ որ ի նոսին առակագրութեանց. (Լմբ. իմաստ.։)


Առանձնանամ, ացայ

See full entry →

vn.

to retire, to withdrow.


Առաջաւոր, աց

See full entry →

adj.

proposed;
precedent, prior, first;
—ք, first-fruits.

NBHL (1)

Նախ զառաջաւոր պահքն կարգէ ի մաքրութիւն հինգ զգայութեանց նոցա. (Տօնակ.։) (Ճոխագոյն, Շ. թղթ.։ եւ Կամրջ.։)


Առաջին, ջնում, ջնոց, ջնմէ, ջնոց

See full entry →

adj. s. adv.

first;
prior, antecedent;
ancient, primitive, chief;
previous, original;
precocious;
in the first place;
—ք, ancestors, predecessors, the ancients;
cf. Նախնիք;
յառաջնմէ, յառանջնում, before, at first.

NBHL (1)

Զանիմաստասէր բարս առաջնոցն մերոց։ Ցուցանել զառաջինսն մեր, եւ զբուն հին նախնիս. (Խոր. ՟Ա. 2. եւ 8։)


Առաջնորդեմ, եցի

See full entry →

vn.

to Conduct, to lead, to guide, to command, to head, to rule, to govern, to direct, to escort, to accompany.

NBHL (1)

Շքով եւ պատուով առաջնորդէր նոցա զերկայնութիւն ճանապարհին անդրէն յերկիրն հայոց. (Եղիշ. ՟Բ։)


Առասպել, աց

See full entry →

s.

fable, fiction, tale, romance, novel;
apologue;
mythology;
enigma.

NBHL (2)

Եւ Յարմարական յօդուած պատմութեան ի դիմաց կենդանեաց եւ տնկոց, որ եւ Առակք ասին. եւ Բանաստեղծական կեղծիք ի վերայ դից. որ եւ դիցաբանութիւնք. եւ Վիպասանութիւնք նուագեալք առ հինս.

Որպէս ասէ հին առասպելն, յանօրէն ձեռաց ելցէ վնաս. (՟Ա. Թագ. ՟Ի՟Դ. 14։)


Առաւօտին

See full entry →

adj. adv.

morning, early;
յառաւօտինսն, every morning.

NBHL (1)

Յառաւօտին պահուն։ Ըստ առաւօտին զոհին։ Վասն առաւօտին օգնականութեանց։ Զողջակէզս առաւօտինս։ Առիցն առաւօտնոցն։ Աստղ պայծառ առաւօտին. (Ել. ՟Ժ՟Դ. 24։ ՟Ի՟Թ. 41։ Սղ. ՟Ի՟Ա. 1։ ՟Դ. Թագ. ՟Ժ՟Զ. 35։ Անգ. ՟Բ. 15։ Յայտ. ՟Ի՟Բ. 16։)


Առաքելուհի, հւոյ, հեաց

See full entry →

s.

who fills the office of anapostle.

NBHL (1)

Զոր (զնունէ) համարձակիմք ասել՝ առաքելուհի եղեալ։ Առաքելուհին գայիանէ։ Զմեծ առաքելուհին (հռիփսիմէ). (Խոր. ՟Բ. 83։ եւ ճառ հռիփս. եւ պտմ. հռիփս։)


Առէչ, էջ, իչոյ, չից

See full entry →

s.

chain (threads stretched lengthwise on a weaver's loom).

NBHL (1)

ԱՌԷՉ ԱՌԷՋ թ. էրիզ στήμων stamen Երկայնութիւն կտաւոյ ոստյնանկա, որոյ լայնութիւնն կոչի Թեզան. առէչք, հինք. եբր.


Առհաւատչեայ, չէից

See full entry →

s.

earnest, earnest money;
pledge, essay, token, sign, testimony.

NBHL (1)

ԱՌՀԱՒԱՏՉԵԱՅ գրի եւ ԱՌՀԱՒԱՏՉԷ. Առ հաւատ տուեալ ինչ. նշանակ հաւատարմութեան. որ եւ ասի ԳՐԱՒԱԿԱՆ. եւս եւ Գրաւ։ Նմանութեամբ՝ Ճաշակ, ցուցակութիւն. ἁρραβών. arrhabo, pignus. ար. պ. առիպուն, կիրէվ որ եւ ռէհին, գէյման, դութու, որք է զի զանազանին, եւ է զի նոյնանան