froth, scum of boiled meat;
—, —եր, ոց or աց, smoke or odour of cooking or burning meat;
victim, holocaust, sacrifice.
Սեւացեալ զգեստ հանդերձից նորաի ճարպոյ անտի. (Ոսկիփոր. հին.։)
diligence, haste, speed, hurry;
— զ—ի, —ի —ոյ, —ով, diligently, in haste;
hastily, in a hurry, hurriedly, precipitately;
— շտա —պոյ, haste, alacrity;
— տալ, —ս կացուցանել, cf. Ճեպեմ.
Յառաւել ճեպոյ ճանապարհին մեռանիցի. (Վրք. ոսկ.։)
Առ ի ճեպոյն տագնապէին։ Առ ճեպ տագնապի ահին պակուցման. (Շ. եդես.։ Մաշկ.։)
cf. Ճեպեցուցանեմ.
Երկունք փրկութեան աշխարհին ճեպէին (զհայս). (Շար.։)
running swiftly;
diligence, stage-coach, coach;
— երագութիւն, fast, express train;
— լինել, to run or go at full speed.
Առ ահին եւ խնդութեան ճեպընթացս լինէին. (Երզն. մտթ.։)
caryophyllata, herb-bennet;
seed of the ash-tree.
cf. Ճնճղկալեզու.
cf. Հեծեծանք.
Զայսպիսի հինինումն ժողով տրտմութեան առնեմք՝ հեծեծումն զնա եւ շոգոլի կոչելով. (Նիւս. կազմ.։)
cf. Հեծկլտամ.
ռմկ. հեծկլտալ. իբր λύζω singultio. Հեկեկալ. ի հեծելն եւ ի լալն ընդհատել զձայնն կամ զշունչն. հինինել.
now, at present.
Երբեմն էի որպէս զերկին, հե՛մ հաւասար եմ գռեհին. (Ուռպ. ողբ.։)
to weave, to warp, to plait;
զչարութիւն ի ներքոյ ոստայն —, to machinate, to plot, to hatch wickedness.
ὐφαίνω texo συμβάλλω consuo. որ եւ ՀԱՆՈՒՄ. Ոստայնանկել. անկանել. հիւսել. նիւթել. կցել. հինել.
easy;
delicious, delightful, pleasing;
—ք, pleasures, delights.
living far off, remote, distant.
Հետեւեցայ անառակին՝ ի հեռաբնակ տար աշխարհին. (Յիսուս որդի.։)
remote, distant;
far;
— առնել, տանել, to remove far off;
to scatter;
to turn aside or away, to avert, to ward off;
— ունել, to keep away, or at a distance;
— ունել զանձն յիմեքէ, to keep off, to avert;
to abstain, to refrain;
— առնիմ, լինիմ, cf. Հեռանամ;
աստուած իմ, միʼ — առնիր յինէն, remove not Thyself, o God, from me!.
μακρός longinquus եւ այլն. Հեռաւոր. բացակայ. տարակաց. տարօտար. երկար. եւ Անագան, կամ վաղ, հին. հեռու, երկան.
tracing out;
ichneumon;
—հան լինիմ, to arrive with, to catch one.
follower, imitator;
— լինել, գտանել, to follow, to imitate.
Զի հետեւող գոլով նորին՝ հօր քո վերին օթեւանին։ Նախաշաւիղ հետեւողաց անձուկ ճանապարհին. (Շար.։)
cf. Հերկարար.
Ոչ հերկահար ես ժողովրդեանդ, եւ ոչ արտհունձ եւ կտսօղ. (Մանդ. ՟Ի՟Բ. կամ ՟Ա։ (հին ձ. վրիպակաւ, Հարկահար. եւ նորն, Հերկարար։))
ploughman, husbandman, cultivator, labourer.
Ոչ հերկահար ես ժողովրդեանդ, եւ ոչ արտհունձ եւ կտսօղ. (Մանդ. ՟Ի՟Բ. կամ ՟Ա։ (հին ձ. վրիպակաւ, Հարկահար. եւ նորն, Հերկարար։))
division, separation;
scission, rupture, disunion, discord, dissent, schism;
sect;
heresy;
— առնել, to bring about a scission;
to sow discord;
եղեւ — ի ժողովըրդեանն վասն նորա, there was a division among the people because of him;
դարձեալ — լինէր ի մեջ հրէից, there was a dissension therefore again among the Jews;
— անկեալ էր ի մէջ նոցա, they were divided among themselves;
they were at variance.
Մուծանեն հերձուածս կորստեան։ Հակառակութիւնք, երկպառակութիւնք, հերձուածք։ Ըստ ճանապարհին՝ զոր ասեն հերձուած։ Ոմանք ի հերձուածոյն փարիսեցւոց.եւ այլն։
hin (measure);
hymen;
matrass;
balloon.
ՀԻՄԷՆ ՀԻՄԷՆԻ. Բառ եբր. հին. յորմէ յն. ին. εἱν, ἑν, ὔν այն է Դորակ, չափ եւ անօթ հեղուկ իրաց.
stem, stalk, cane, reed;
culm.
childbirth, confinement, delivery, lying-in;
birth, nativity, filiation;
origin, rise, source;
generation, race, offspring;
infant or child;
fruit, production;
effect;
horoscope, nativity;
—ք, posterity, children, descendants;
խթումն ծննդեան, Christmas-eve;
— Քրիստոսի, Christmas, nativity of our Lord;
—ք or գիրք ծննդոց, Genesis;
վերստին —, regeneration, renewing;
միւսանգամ —, resurrection;
— մտաց, conception, conceit;
— լուսնի, new moon;
— փոխոյ, interest;
usury;
— կենդանեաց, brood, litter, covey;
մերձ ի —, near lying-in;
about to bring forth young;
կալ ի ծննդոց, to cease from bearing, to become sterile;
օր ծննրոց, anniversary of birth-day;
երկիր ծննդեան իմոյ, my native country or soil, birth-place, home.
Ծնունդն հօր, եւ հին աւուրց։ Անճառ ծնունդ փառօք երեւեալ. (Շար.։)
ԾՆՈՒՆԴ ԼՈՒՍՆԻ, է նորիլն նորա. νεομηνία, νουμηνία, νέα σελήνη, novilunium. նոր լուսին. ենի ա՛յ, մահինէվ. որ եւ ամսագլուխ հրէից, եւ այլն.
serpillum, wild thyme.
lemon thyme.
garden thyme.
nape of the neck;
occiput, back of the head;
խորոփոք —ի, nape.
Զլեզուն ընդ ծոծորակսն հանել։ ծակեալ զծոծորակսն, եւ զլեզուն ընդ այն հանէին. (Ագաթ.։) (կայ եւ ձ. ըստ հին տպ. ծոծրակս, կամ ծործորակս։)
cf. Ծոծորակ.
Զլեզուն ընդ ծոծորակսն հանել։ ծակեալ զծոծորակսն, եւ զլեզուն ընդ այն հանէին. (Ագաթ.։) (կայ եւ ձ. ըստ հին տպ. ծոծրակս, կամ ծործորակս։)
to cause to fast.
Զհինգ օր ծոմացուցեալ մովսիսի պահովք։ Զանասունս ծոմացուցանեն ըստ օրինակի նինուացւոցն. (Կամրջ.։ եւ Տօնակ.։)
living by the sea, (sailor, fisher, &c.);
— լինել, to labour on the sea, to exercise the calling of sailor, fisher.
Քեզ ի գանձ յաւելցուք ի մերոց ծովավաստակ նաւաստեացս. հին տպ. ծովակուտակ. (Ագաթ. յռջբ։)
dropping, trickling;
barberry;
new-mown hay.
to bend, to bow, to incline;
— զդէմս, to make grimaces.
հինգ տեղ ծռի օձն, եւ ապա կարէ գնալ. (Ոսկիփոր.։)
to sketch, to trace the contours, to draw the outlines of;
to describe, to write, to trace.
Ծրագրէ զտեղին (շինուածոյ), կամ զեզերս աշխարհին, կամ զաշխարհն (ժառանգելի վիճակաւ). (Յհ. իմ. եկեղ.։ Նախ. թուոց. եւ Նախ. եզեկ.։)
to stain, to soil or dirty oneself.
cf. Խնոցի.
opponent, adversary, antagonist;
contest, resistance;
combat, conflict.
Ընդդիմակաց լինել հակառակամարտիցն ի պատերազմի։ Աներկիւղս պահին ի հակառակամարտիցն։ Զանգիտեցին ի բազմութենէ հակառակամարտիցն. (Ժմ.։ Յհ. կթ.։ Ճ. ՟Բ.։)
cf. Հակառակ.
antipodes.
ՀԱԿՈՏՆԱՅՔ ՀԱԿՈՏՆԵԱՅՔ cf. ԸՆԴԴԻՄՈՏՈՒՆՔ. Ոմանք երկբայաբար ունին զգոյացութիւն. որպէս անաստղ երկինն, եւ հակոտնայքն. հին տպ. հակոտնեայքն. (Սահմ. ՟Ա. 1։)
satisfaction;
complacency, consent, willingness.
Զհաճոյութեան կամաց վեհին բերէ նպատակ։ Թախանձելով կացից առ ամենեցուն արարիչ, ոչ միայն արդարութեամբ, այլեւ նախնեացն գեղեցիկ հաճոյութեամբ. (Պիտ.։)
concord, agreeing, unanimous, conformable.
Համաբան գոլ զհինն այժմուս։ Աւուրց ամսոյն են զուգաթիւ եւ համաբան. (Երզն. մտթ. եւ Երզն. ոտ. երկն.։)
cooperative;
cooperator.
Յայլ ազգս բարբարոսաց, որ էին համագործ հոնաց աշխարհին. (Եղիշ. ՟Գ։)
cf. Համագումար.
Զոր տարեալ համախումբ քահանայից եւ իշխանաց աշխարհին՝ եդին զնա ի քնարանի. (Յհ. կթ.։)
still living with another.
Ո՛չ հաւատան (հին սրբոց), այլ զհամակեացսն խնդրեն. (Ոսկ. յհ. ՟Բ. 25։)
destroying, exterminating all;
— կործանումն, entire destruction, extermination;
— առնել, to exterminate, to root out, to utterly destroy;
— լինել, to be totally exterminated.
Համաջինջ արարին զամբարիշտ իշխանսն պարսից աշխարհին. (Կաղանկտ.։)
patriarchal seat or residence.
Զօր հինգշաբաթուն մեծացուցանել ի սուրբն սիոն ի կաթողիկոսարանն (վրաց). (Պտմ. վր.։)
to take, to layhold of, to seize;
to arrest;
to subjugate, to rule over;
to succeed.
to yelp, to whine, to howl.
pace (measure).
to castrate;
to circumcise;
to cut off, to amputate, to mutilate, to crop, to dock, to curtail, to maim;
— զձայնաւոր, to make an elision, to elide, to cut out.
Ընդդէմ եկաց քեզ ի ճանապարհին, եւ կրճատեաց զվերջն քո. (յն. զպոչ քո)։ Ելանէին յամենայն քաղաքաց, եւ կրճատէին զնա. (Օր. ՟Ի՟Ե. 18։ ՟Ա. Մակ. ՟Է. 46։)
cf. Կրսեր.
Երկերիւր եւ հինգ միջոցաւ յատ նեէմեայ կրցեր է ժամանակն անտիոքայ եպիփանեայ. (Նախ. ՟ա. մակ.։)
religion, faith;
religious order, monastic life;
law, right, custom, usage;
manners conduct, life;
sect;
— աստուածպաշտութեան, the true faith.
to become addicted, to give oneself up, to yield;
to cram oneself, to feed well, to feast.